Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:25

Επίλεξε για τον εαυτό σου «το να κακουχείσαι μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχεις πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Και πάλι, σκέψου ότι χωρίς να το θέλουμε θα εγκαταλείψουμε τον κόσμο, και ότι ο βίος μας δεν είναι μακρύς. Διότι τι είναι η ζωή του ανθρώπου; Ειδικά επειδή δεν έχουμε καμία βεβαιότητα για τη ζωή σε τούτο τον κόσμο από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ας εγκαταλείψουμε τα πράγματα με τη θέλησή μας, για να λάβουμε την ανταμοιβή. Ας επιλέξουμε την αμεριμνησία από τα γήινα πράγματα, εμείς που ποθούμε διακαώς να εμφανιστούμε ενώπιον του προσώπου του Θεού, ώστε να αποκτήσουμε την παρρησία να πούμε: «Βγάλε από τη φυλακή την ψυχή μου για να εξομολογηθώ το όνομά σου». Βιάσου, τρέξε γρήγορα, «όσο είναι ημέρα», πριν σε καταλάβει η νύχτα, κατά την οποία πενθούν οι ράθυμοι και οι οκνηροί, μετανοώντας τότε εις μάτην. Μάθε ότι ο χρόνος δεν περιμένει, και εάν φτάσει η ώρα, ο υπηρέτης δεν κάμπτεται από ικεσίες. Διότι ποιος τον ικέτευσε και εισακούστηκε; Είναι αληθινός δούλος του αληθινού Δεσπότη, εκτελώντας πιστά τα προστάγματά Του.

Επειδή αποθαρρύνεται η καρδιά σου εξαιτίας της ολιγωρίας απέναντι στα πρόβατα του Χριστού. Ή δεν γνωρίζεις τι ταλαιπωρία υπομένει ο καλός δάσκαλος από τα παιδιά, μέχρις ότου αυτά προοδεύσουν; Και αυτό συμβαίνει επειδή άκουσες από εμένα τον αποστολικό λόγο: «Έλεγξε, επίπληξε, παρακάλεσε με κάθε μακροθυμία και διδαχή». Άκουσε και πρόσεξε αυτά που σου λέω: Η μακροθυμία είναι γεννήτρια όλων των αγαθών. Αναλογίσου τον Μωυσή, ο οποίος επέλεξε για τον εαυτό του «να συγκακουχείται με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Όταν, λοιπόν, σε ταράζει ο λογισμός που προέρχεται από τον δαίμονα εναντίον κάποιου ανθρώπου, πες στον λογισμό με μακροθυμία: «Εγώ υποτάχθηκα στον Θεό για να υποδουλώσω άλλους;» Και τότε θα απομακρυνθεί από εσένα. Να τρέχεις τον αγώνα σταθερά και δυνατά, ενθυμούμενος τα δικά μου λόγια, ή μάλλον του Κυρίου, ώστε να μας φτάσεις και εσύ εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν. Γένοιτο, γένοιτο.

Διότι, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να εμβαθύνουμε στο βάθος της καρδιάς του συγγραφέα εξαιτίας της αδυναμίας της διάνοιάς μας, εντούτοις, προσέχοντας την αξιοπιστία εκείνου που ομιλεί, θα οδηγηθούμε αυτομάτως στην αποδοχή των λεγομένων του. Ο Μωυσής, λοιπόν, είναι αυτός που παραδίδει αυτό το σύγγραμμα· ο Μωυσής εκείνος, για τον οποίο έχει δοθεί η μαρτυρία ότι ήταν αρεστός στον Θεό, ενώ ήταν ακόμη θηλάζον βρέφος· τον οποίο υιοθέτησε μεν η θυγατέρα του Φαραώ και τον ανέθρεψε βασιλικά, ορίζοντας τους σοφούς των Αιγυπτίων ως δασκάλους για την εκπαίδευσή του. Αυτός, αφού μίσησε την αλαζονεία της τυραννίας και προσέτρεξε στην ταπεινή κατάσταση των ομοεθνών του, προτίμησε να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Εκείνος που κατείχε από την ίδια του τη φύση την αγάπη προς το δίκαιο, αφού ακόμη και πριν του ανατεθεί η αρχηγία του λαού, φαίνεται πως, επειδή από τη φύση του μισούσε την πονηρία, τιμωρούσε τους κακούς μέχρι θανάτου. Εκείνος που αναγκάστηκε σε φυγή από αυτούς που είχε ευεργετήσει, και με χαρά μεν εγκατέλειψε τις ταραχές των Αιγυπτίων, καταφεύγοντας δε στην Αιθιοπία, και εκεί, μένοντας απολύτως ελεύθερος από κάθε άλλη μέριμνα, αφιερώθηκε επί σαράντα ολόκληρα χρόνια στη θεωρία των όντων. Αυτός που, έχοντας φθάσει πλέον στο ογδοηκοστό έτος της ηλικίας του, είδε τον Θεό όσο είναι δυνατόν σε άνθρωπο να Τον δει, ή μάλλον με τρόπο που σε κανέναν άλλον δεν συνέβη, σύμφωνα με την ίδια τη μαρτυρία του Θεού: «Εάν υπάρξει ανάμεσά σας προφήτης, εγώ ο Κύριος σε όραμα θα του γίνω γνωστός, και στον ύπνο του θα του μιλήσω».

Τι θα πεις μέσα στην οδύνη της καρδιάς σου τότε; Αλίμονό μου, που δεν απέρριψα αυτό το βαρύ φορτίο της αμαρτίας, ενώ ήταν τόσο εύκολη η απόθεσή του, αλλά έσερνα πίσω μου αυτόν τον σωρό των κακών. Αλίμονό μου, που δεν ξέπλυνα τις κηλίδες, αλλά παρέμεινα στιγματισμένος από τις αμαρτίες. Τώρα θα ήμουν μαζί με τους αγγέλους· τώρα θα εντρυφούσα στα ουράνια αγαθά. Ω, των πονηρών βουλευμάτων! Για μια πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας βασανίζομαι αιώνια· για την ηδονή της σάρκας παραδίδομαι στο πυρ. Δίκαιη η κρίση του Θεού· καλούμουν, και δεν υπάκουα· διδασκόμουν, και δεν έδινα προσοχή· με προειδοποιούσαν, και εγώ χλεύαζα.

Τώρα θα ήμουν μαζί με τους αγγέλους· τώρα θα απολάμβανα τα επουράνια αγαθά. Ω, των πονηρών βουλευμάτων! Για μια πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, βασανίζομαι αιώνια· για την ηδονή της σάρκας, παραδίδομαι στο πυρ. Δίκαιη είναι η κρίση του Θεού. Καλούμουν και δεν υπάκουα· διδασκόμουν και δεν έδινα προσοχή· με προειδοποιούσαν και εγώ τους περιγελούσα. Αυτά και άλλα παρόμοια θα λες θρηνώντας τον εαυτό σου, εάν αρπαγείς από τον θάνατο πριν προλάβεις να μετανοήσεις. Άνθρωπε, ή φοβήσου τη γέεννα ή επιδίωξε τη βασιλεία. Μου έρχεται να δακρύσω, όταν αναλογίζομαι ότι προτιμάς τα έργα της αισχύνης από τη μεγάλη δόξα του Θεού· και εξαιτίας της ηδονής της ακολασίας, αδυνατώντας να αποσπαστείς από την αμαρτία, αποκλείεις τον εαυτό σου από τα υποσχεμένα αγαθά, με αποτέλεσμα να μη δεις τα αγαθά της επουράνιας Ιερουσαλήμ.

Αλίμονο! Αλίμονο! Καθώς με ελέγχει η συνείδηση, και η Γραφή βοά και με διδάσκει: ω ψυχή, τι μιάσματα και βδελυρά έργα υπάρχουν σε σένα! Αλίμονο, διότι έφθειρα τον ναό του σώματος, και λύπησα το Άγιό σου Πνεύμα! Ω Θεέ, αληθινά είναι τα έργα σου, και δίκαιη η κρίση σου, και ευθείες οι οδοί σου, και ανεξιχνίαστα τα κρίματά σου. Για μια πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, βασανίζομαι αιώνια· για την ηδονή της σάρκας, παραδίδομαι στο πυρ. Δίκαιη είναι η κρίση του Θεού· με καλούσαν, και δεν υπάκουα· διδασκόμουν, και δεν έδινα προσοχή· με νουθετούσαν, και εγώ χλεύαζα· παρόλο που διάβαζα και κατανοούσα, χωρίς να απιστώ, αλλά με αμέλεια, ραθυμία και ακηδία, και μέσα σε περισπασμούς, ταραχές και ζάλες, ζώντας με τρυφή και σπατάλη, και σκιρτώντας με αγαλλίαση και ευφροσύνη, δαπάνησα τα χρόνια μου, τους μήνες και τις ημέρες μου κοπιάζοντας, μοχθώντας και αγωνιζόμενος για τα πρόσκαιρα, τα φθαρτά και τα γήινα· χωρίς να βάλω στον νου μου ούτε να αναλογιστώ τι φόβο και τρόμο, τι αγώνα και ανάγκη πρόκειται να δοκιμάσει η ψυχή όταν χωρίζεται από το σώμα.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Είναι καλό να διηγείται κανείς τον βίο του Μωυσή και ωφέλιμο να μιμείται τις αρετές του. Αυτός δοκίμασε αναρίθμητους κινδύνους και πειρασμούς. Αυτός, όταν γεννήθηκε, ρίχτηκε από τους γονείς του στον ποταμό. Τον οποίο, αφού τον παρέλαβε η θυγατέρα του βασιλιά, τον ανέθρεψε ως γιο της. Όταν δε ξεπέρασε τη νηπιακή σκέψη και έφτασε στο ώριμο φρόνημα, δεν θέλησε πλέον την πρόσκαιρη άνεση, ούτε τη μάταιη δόξα των Αιγυπτίων, ούτε τον φθαρτό πλούτο που οδηγεί στην απώλεια, αλλά, αφού απαρνήθηκε απολύτως τα πάντα, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, και, μισώντας τη βασιλεία και την επίδειξη, προτίμησε να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας.

Αγαθό τον ονόμασε ο Κύριος για τα έργα του· πιστό για την πίστη του. Αντί για περικεφαλαία, την ελπίδα των μελλόντων αγαθών, τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν· στα οποία επιθυμούν να εγκύψουν οι Άγγελοι. Διότι αυτή η ελπίδα θα σου προσφέρει ισχυρή παρηγοριά στις κακουχίες και στις θλίψεις, και η μνήμη της θα σε ευφράνει. Διότι σε αυτήν είχαν στραμμένη την προσοχή τους οι μακάριοι μάρτυρες του Χριστού, στα βασανιστήρια, στις φρικτές και ποικίλες τιμωρίες, και στη δριμύτητα της φωτιάς. Αυτήν είχαν μπροστά στα μάτια τους, την ποθούμενη ελπίδα· γι' αυτό και τα πάντα τα υπέμειναν πρόθυμα και με ευχαριστία, για να την επιτύχουν. Διότι και ο Μωυσής, έχοντας θέσει αυτή την ανταμοιβή μπροστά στα μάτια του, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της κόρης του Φαραώ· προτιμώντας την ως ανώτερη από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Γι' αυτό και προτίμησε μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Αυτή την ελπίδα να την θέτεις πάντοτε και αδιάλειπτα μπροστά στα μάτια σου, αδελφέ, ώστε η επιθυμία για αυτήν να μην σε αφήσει να συλλογίζεσαι τίποτε από τα φθαρτά· και όχι μόνο αυτό, αλλά να διεγείρει την προθυμία σου για κάθε αγαθό έργο.

Γι' αυτό παραγγέλλει ο θείος λόγος λέγοντας: «να μην επιθυμείς τα φαγητά των πλουσίων· διότι αυτά σχετίζονται με μια ψεύτικη ζωή». Και πάλι σε άλλο σημείο ότι: «τέτοια πρέπει να ετοιμάζεις, εάν όμως είσαι πιο άπληστος, μην επιθυμείς τα δικά του φαγητά»· διότι με τέτοιες πράξεις δοξάστηκαν οι παίδες στη Βαβυλώνα, οι οποίοι αρνήθηκαν το τραπέζι του βασιλιά και προτίμησαν να αρκεστούν σε σπόρους παρά σε πλούσιο τραπέζι και φαγητά, απαρνούμενοι τα χρήματα και τη δόξα, όπως ο Μωυσής «προτίμησε μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να απολαμβάνει» τους θησαυρούς της Αιγύπτου, και εργαζόμενος με τα ίδια του τα χέρια αξιώθηκε το χάρισμα της προφητείας. Διότι αυτός, αν και ευγενικής καταγωγής και γιος της κόρης του βασιλιά, έγινε ποιμένας προβάτων, για να μην τρώει τον άρτο του στην αργία, όπως ακριβώς διδάσκει και ο πατέρας μας Ιακώβ, λέγοντας στον Λάβαν: «δώσε μου εργασία, για να εργάζομαι και να απολαμβάνω τον δικό μου άρτο». Και ο ίδιος πάλι έλαβε την εντολή να ποιμαίνει τα πρόβατα από τον ίδιο του τον πεθερό, ώστε οι δίκαιοι να μην τρώνε άρτο χωρίς να εργάζονται. Στους αποστόλους, όμως, έχει ειπωθεί να αρκούνται στο να κηρύττουν τον λόγο, ώστε να μην περισπώνται σε άλλες ασχολίες καθώς πορεύονται από πόλη σε πόλη και από τόπο σε τόπο για το κήρυγμα. «Διότι άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του» και «αρκετή είναι για τον εργαζόμενο η τροφή του».

Ιʹ. Ο ίδιος ο Παύλος γνωρίζει να ονομάζει Χριστό τον Υιό του Θεού που προϋπάρχει της σάρκας, αποκαλώντας τον ταυτόχρονα πέτρα μέσα από όσα γράφει για εκείνους που έζησαν μαζί με τον Μωυσή στην έρημο, λέγοντας: «διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός», και επισφραγίζει το ίδιο λίγο πιο κάτω λέγοντας: «ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείραξαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και ακόμη περισσότερο βεβαιώνει το ίδιο λέγοντας: «Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ακόμη δε πιο ξεκάθαρα αποδεικνύει αυτό σε όσα αναφέρει: «Αυτό το φρόνημα ας υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος». Αντιλαμβάνεσαι ότι πριν κενώσει τον εαυτό του και λάβει «μορφή δούλου», υπήρχε και προϋπήρχε και βρισκόταν «σε μορφή Θεού». Και ποιος ήταν αυτός; Κανένας άλλος από τον Ιησού Χριστό. Αυτός, λοιπόν, ο Ιησούς Χριστός ήταν ο Θεός Λόγος και πριν λάβει τη σάρκα.

Αυξήθηκε πνευματικά αρχικά, όταν θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από το βασίλειο των Αιγυπτίων, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· αυξήθηκε πάλι όταν, καθώς ο Αιγύπτιος καταπονούσε τον Εβραίο, θανάτωσε τον αλλόφυλο αγωνιζόμενος υπέρ του Ισραηλίτη. Κατανοείς βέβαια μέσα από αυτά τον τρόπο της πνευματικής αύξησης, μετατρέποντας την ιστορική διήγηση σε τροπική και αλληγορική θεωρία. Πάλι έγινε ανώτερος του εαυτού του, διαφυλάσσοντας για πολύ χρόνο τη ζωή του απερίσπαστη από θορύβους μέσω της κατά Θεόν φιλοσοφίας στην έρημο. Έπειτα φωτίζεται από το πυρ που βρισκόταν πάνω στη βάτο. Μετά από αυτό, καταυγάζεται και η ακοή του από τις ακτίνες του φωτός μέσω του θείου λόγου. Επιπλέον, γυμνώνει τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα, καταβροχθίζει με τη ράβδο τους αιγυπτιακούς δράκοντες, απελευθερώνει από την τυραννία του Φαραώ τους ομοφύλους του, οδηγείται μέσω της νεφέλης, χωρίζει το πέλαγος, καταποντίζει την τυραννία, γλυκαίνει τη Μερρά, χτυπά την πέτρα, χορταίνει από την τροφή των αγγέλων, ακούει τις σάλπιγγες, αποτολμά να προσεγγίσει το φλεγόμενο όρος, φθάνει στην ακρώρεια, εισέρχεται στη νεφέλη, βρίσκεται μέσα στον γνόφο όπου ήταν ο Θεός, δέχεται τη διαθήκη και γίνεται ήλιος, αστράφτοντας από το πρόσωπό του φως απροσπέλαστο για όσους τον πλησιάζουν. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αναλυτικά με τον λόγο όλες τις αναβάσεις του και τις ποικίλες θεοφάνειες;

Αλλά βεβαίως και «τυμπανίσθηκε», «πέθανε με σφαγή μαχαιριού», «δοκίμασε δεσμά και φυλακή» «και μαστιγώσεις», «λιθοβολήθηκε, πριονίστηκε»· διότι, καθώς πολλοί τα υπέφεραν αυτά για την ευσέβεια, ο ίδιος συμπάσχει με όλους ως πατέρας όλων· «περιπλανήθηκε με προβιές, με δέρματα κατσικιών», μιμούμενος τον Ηλία στην πραότητα· «στερούμενος» ως προς τη σάρκα και «θλιβόμενος», διότι γνώριζε ότι οι θλίψεις είναι η οδός προς τη βασιλεία των ουρανών· «κακουχούμενος», επειδή ο Αντώνιος προτιμούσε «να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». «Δεν ήταν άξιος γι' αυτόν ο κόσμος»· γι' αυτό, ενώ ζούσε ακόμη, μετέστησε τον εαυτό του στον ουρανό. Έπειτα, ας διατρέξουμε το μεγάλο πλήθος των προφητών. Ο Χριστός, η κεφαλή, ας επισφραγίσει τα παρόντα εγκώμια, λέγοντας ακόμη και τώρα: «η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν»· διότι ο Αντώνιος έλιωνε το σώμα του, χαλιναγωγούσε την ψυχή του, τιμωρούσε τις ηδονές, απείχε από την τρυφή, αψηφούσε τον κορεσμό, χρησιμοποιούσε τον ύπνο μόνο τόσο όσο για να ωφελεί τη φύση του, θεωρούσε βδελυρή ακόμη και την ονομασία της πορνείας, και ελάχιστα από τα γήινα απήλαυσε. Ήταν όλος δοσμένος στον ουρανό, όλος στραμμένος στην άνω ζωή, θεωρώντας ζημία τα επίγεια πράγματα. Ζούσε μόνο για τις αρετές, όντας νεκρός ως προς τα πάθη.

γʹ. Και δες πόσο θαυμαστά το έχει διατυπώσει αυτό ο Παύλος. Δεν είπε: «Θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ουρανό και τα επουράνια»· αλλά τι; «Τον ονειδισμό του Χριστού». Διότι το να ονειδίζεται κανείς για τον Χριστό το θεώρησε ανώτερο από την άνεση· έτσι και αυτό καθ' εαυτό αποτελούσε μισθό. «Προτιμώντας μάλλον», λέγει, «να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού». Διότι εσείς μεν πάσχετε για τον εαυτό σας, εκείνος όμως επέλεξε να πάσχει για τους άλλους· και με τη θέλησή του έριξε τον εαυτό του σε τόσους κινδύνους, ενώ του ήταν δυνατό και να ευσεβεί και να απολαμβάνει τα αγαθά. «Παρά να έχει», λέγει, «πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Αμαρτία ονόμασε το να μη θελήσει να συγκακουχηθεί με τους άλλους· αυτό, λέγει, το θεώρησε αμαρτία. Εάν λοιπόν εκείνος το να μη συγκακουχηθεί πρόθυμα με τους άλλους το θεώρησε αμαρτία, άρα είναι μεγάλο αγαθό η κακουχία, στην οποία έριξε τον εαυτό του φεύγοντας από τα ανάκτορα. Αυτά δε τα έκανε, διότι προέβλεπε κάποια μεγάλα αγαθά· γι' αυτό και είπε έτσι: «Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Τι σημαίνει: «Τον ονειδισμό του Χριστού»; Δηλαδή, το να ονειδίζεται με τέτοια σαν και αυτά που εσείς υπομένετε, τον ονειδισμό που υπέμεινε ο Χριστός· ή διότι υπέμεινε για τον Χριστό, όταν λοιδορούνταν για την πέτρα από την οποία έβγαλε νερό. «Η δε πέτρα», λέγει, «ήταν ο Χριστός». Πώς όμως είναι ονειδισμός του Χριστού; Ονειδιζόμαστε επειδή περιφρονούμε την πατρική πλάνη, επειδή πάσχουμε δεινά έχοντας προστρέξει στον Θεό.

γʹ. Διότι τίποτα δεν αναδεικνύει τόσο πολύ εκείνον που έχει την εξουσία, όσο η στοργή προς τους αρχομένους. Επειδή, άλλωστε, πατέρα δεν κάνει κάποιον μόνο το ότι γέννησε, αλλά και το να αγαπά μετά τη γέννηση. Εάν δε εκεί όπου υπάρχει η φύση είναι τόση η ανάγκη της αγάπης, πολύ περισσότερο εκεί όπου υπάρχει η χάρις. Έτσι έλαμψαν όλοι οι παλαιοί. Όσοι λοιπόν από τους Εβραίους ευδοκίμησαν, από αυτό αναδείχθηκαν. Έτσι αναδείχθηκε μέγας ο Σαμουήλ, λέγοντας: «Σε εμένα όμως, ας μη γένοιτο να αμαρτήσω στον Θεό, με το να παύσω να προσεύχομαι για εσάς»· έτσι ο Δαβίδ, έτσι ο Αβραάμ, έτσι ο Ηλίας, έτσι καθένας από τους δικαίους, τόσο της Καινής όσο και της Παλαιάς Διαθήκης. Διότι και ο Μωυσής, χάριν των αρχομένων, εγκατέλειψε τόσο μεγάλο πλούτο και ανείπωτους θησαυρούς, επιλέγοντας να συγκακουχείται με τον λαό του Θεού· και πριν ακόμη από τη χειροτονία του ήταν ηγέτης του λαού διά μέσου των έργων του. Γι' αυτό και πολύ ανόητα του έλεγε εκείνος ο Εβραίος: «Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας;». Τι λες; Βλέπεις τα έργα, και αμφιβάλλεις για τον τίτλο;

Αυτό ακριβώς λοιπόν έλεγε με θαυμασμό και ο Παύλος: Δεν επέλεξε να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Και ο Δανιήλ πήρε τη σταθερή απόφαση στην καρδιά του να μη μολυνθεί από την τράπεζα του βασιλιά, ούτε από το κρασί που εκείνος έπινε, και παρακάλεσε τον αρχιευνούχο ώστε να μη μολυνθεί. Και ο Θεός χάρισε στον Δανιήλ έλεος και ευσπλαχνία ενώπιον του αρχιευνούχου.

Δηλαδή, αν και ήταν ήδη γέροντας. «Και έδωσε εντολές σχετικά με τα οστά του. Με πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε,» Για να πιστέψει ο λαός ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει λύτρωση γι' αυτόν. Διότι δεν θα έκανε μνεία για τη μεταφορά των οστών του, εάν δεν έβλεπε με βεβαιότητα ότι αυτή πρόκειται να συμβεί. «Κρύφτηκε επί τρεις μήνες από τους γονείς του, επειδή είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε,» Επειδή δεν ήταν καθόλου φοβερό να φανούν κατώτεροι από εκείνους τους αγίους, για τον λόγο αυτό, παραθέτει και ταπεινούς και άσημους άνδρες. «Αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού,» Αυτό το αναφέρει διδάσκοντάς τους να τα περιφρονούν όλα και να μην στενοχωρούνται για την αρπαγή των υπαρχόντων τους, από τη στιγμή μάλιστα που ο Μωυσής για χάρη της πίστεως εγκατέλειψε τους βασιλικούς θησαυρούς.

Δεν τα άφησε απλώς, λέει, αλλά τα αρνήθηκε, δηλαδή τα μίσησε και τα αποστράφηκε. Διότι, εφόσον βρισκόταν μπροστά του ο ουρανός, ήταν περιττό να θαυμάζει τα βασίλεια της Αιγύπτου. «Παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονόμασε αμαρτία το να μη θελήσει να συγκακοπαθήσει με τους άλλους. «Τον ονειδισμό του Χριστού· διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά». Δηλαδή, το να ονειδίζεται με τέτοιο τρόπο όπως και εσείς εξαιτίας του Χριστού· ή διότι οι Αιγύπτιοι ονείδιζαν τον Θεό, αδικώντας και καταπονώντας τους Ισραηλίτες, νομίζοντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει. «Διότι, σαν να έβλεπε τον Αόρατο, έδειξε καρτερία». Έχοντας, λέει, τον Θεό διαρκώς στην καρδιά του, τα υπέμεινε αυτά. «Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους εγγίσει αυτός που εξολοθρεύει τα πρωτότοκα». Εδώ εισάγει τον λόγο περί των μυστηρίων. Λέει, δηλαδή, ότι επειδή πίστεψε πως θα αποτρέψει τον εξολοθρευτή και θα σώσει το γένος, έσφαξε το αρνί. «Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά». Πάλι επεκτείνει το παράδειγμα προς μίμηση σε ολόκληρο τον λαό.

Τώρα θα ήμουν μαζί με τους αγγέλους· τώρα θα απολάμβανα τα επουράνια αγαθά. Ω, τι πονηρά βουλεύματα! Για μια πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας βασανίζομαι αιώνια. Εξαιτίας της ηδονής της σάρκας, παραδίδομαι στο πυρ· δίκαιη είναι η κρίση του Θεού. Καλούμουν, και δεν υπάκουα. Διδασκόμουν, και δεν έδινα προσοχή. Με προειδοποιούσαν, και εγώ περιγελούσα. Αυτά και άλλα παρόμοια θα λες θρηνώντας, εάν αρπαγείς πρόωρα από τον θάνατο.

Κύριε, αληθινές είναι οι κρίσεις σου· για την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας βασανίζομαι αιώνια· εξαιτίας της σαρκικής ηδονής παραδίδομαι στο πυρ. Δίκαιη είναι η κρίση του Θεού. Διδασκόμουν, και δεν έδινα προσοχή. Με προειδοποιούσαν, και εγώ χλεύαζα. Αυτά και άλλα παρόμοια θα πεις, εάν αρπαγείς από τον θάνατο πριν προλάβεις να μετανοήσεις στον Θεό. Άνθρωπε, ή φοβήσου τη γέεννα ή επιδίωξε τη βασιλεία.

Άλλη σύντομη θεωρία για τον ίδιο Και για να μιλήσω συνοπτικά, εκείνος που δεν μπήκε κάτω από τον ζυγό της αμαρτίας, ούτε έπνιξε τον εαυτό του στο θολό ρεύμα των παθών εξαιτίας της κακής επιθυμίας, ούτε ανέχθηκε να τρέφεται μέσω των αισθήσεων από την πηγή των ηδονών, αλλά μάλλον νέκρωσε το σαρκικό φρόνημα που τυραννά την ευγένεια της ψυχής, και υψώθηκε πάνω από όλα τα φθαρτά, αποφεύγοντας αυτόν τον πλάνο κόσμο σαν μια άλλη Αίγυπτο, η οποία συνθλίβει με τις σωματικές μέριμνες τον εξαιρετικά διορατικό νου, και βρίσκοντας τον εαυτό του εν ησυχία, και αφού διδάχθηκε άρρητα –με φιλόπονη ενασχόληση μέσω της επιστημονικής θεωρίας των όντων– τη σοφή οικονομία της θείας πρόνοιας η οποία διέπει θεϊκά τα πάντα, και από εκεί, μέσω της μυστικής θεολογίας (την οποία εμπιστεύεται μόνο ο καθαρός νους σε άρρητη έκσταση μέσω της προσευχής) αφού ενώθηκε άφθεγκτα με τον Θεό σαν μέσα στον γνόφο μέσω της αγνωσίας, και αφού χάραξε τον εαυτό του, όπως ο Μωυσής τις πλάκες, εσωτερικά στον νου με τα δόγματα της ευσέβειας και εξωτερικά με τις χάριτες των αρετών, με το δάχτυλο του Θεού, το Άγιο Πνεύμα· ή για να μιλήσω σύμφωνα με την Αγία Γραφή, εκείνος που επέλεξε να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, και που θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού πολυτιμότερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου, δηλαδή προτιμώντας εκούσια τους κόπους υπέρ της αρετής αντί για τον πλούτο και τη δόξα, τα πρόσκαιρα και φθαρτά, αυτός έγινε πνευματικός Μωυσής. Αυτός δεν συνομιλεί με κάποιον ορατό Φαραώ, αλλά παρατάσσεται νοητά ενάντια στον αόρατο τύραννο, τον φονιά των ψυχών και αρχηγό της κακίας, τον διάβολο, και στις πονηρές δυνάμεις που τον περιστοιχίζουν, με τη ράβδο που φέρει στο χέρι του, εννοώντας με αυτήν τη δύναμη του λόγου κατά το πρακτικό μέρος της αρετής.

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;

Αυτή δε η μακαρία σύνοδος τόσο πολύ θαύμασε τη θεολογία του, ώστε ανακηρύσσοντάς τον λέγει: «αυτός είναι φωστήρας που διαλάμπει στον κόσμο, κατέχοντας τον λόγο της ζωής». Και πάλι: «Ο Ιωάννης ακολούθησε τον Χριστό, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αραβίας, και προτίμησε μάλλον να συγκακουχείται με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Και πάλι: «Αυτός λοιπόν, σηκώνοντας τον σταυρό του και ακολουθώντας Τον, υπέρ του Χριστού και των του Χριστού σάλπισε από την Ανατολή διά του Χριστού, θεωρώντας ανυπόφορη την καινοφωνία που εμφανίστηκε σε ξένο τόπο και την άνομη σκευωρία και λυσσώδη μανία κατά της αγίας καθολικής Εκκλησίας του Θεού, αλλά θριαμβεύοντας εναντίον της, διασφάλιζε τους πάντες με παραινέσεις και νουθεσίες να μην παρασυρθούν μαζί με εκείνους που εργάζονται την ανομία».

Διότι, λέει, προτίμησαν μάλλον να κακουχούνται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχουν την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και πάλι: «Τέκνο μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να μεγαλουργήσεις στα τέλη της ζωής σου. Οτιδήποτε σου συμβεί δέξου το ευχαρίστως, διότι στη φωτιά δοκιμάζεται ο χρυσός, και οι ευάρεστοι άνθρωποι στο καμίνι της ταπείνωσης. Πίστεψε σε Αυτόν και θα σε βοηθήσει», και τα εξής. Και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Ο δε μακάριος απόστολος προσθέτει πιο ολοκληρωμένα, λέγοντας: «Ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε διωγμούς»· και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν», και τα εξής. Εάν, λοιπόν, θέλεις να γίνεις υιός και κληρονόμος τέτοιων ανθρώπων, οφείλεις να αναλάβεις τη μίμηση της συμπεριφοράς και της πολιτείας τους, και να γίνεις ακόλουθος και τηρητής των λόγων του Κυρίου. Διότι: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη διαβαίνουν».

Παρομοίως συνέβη και με τον Μωυσή. Ο Θεός, έχοντας προγνωρίσει και προορίσει αυτόν ως ηγέτη και λυτρωτή του λαού, οικονόμησε να γίνει γιος της κόρης του Φαραώ και να μεγαλώσει μέσα σε βασιλικό πλούτο, δόξα και τρυφή, εκπαιδευμένος σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων. Όταν όμως ανδρώθηκε και μεγάλωσε, τα αρνήθηκε όλα εκείνα, επιλέγοντας μάλλον την κακουχία και τους ονειδισμούς του Χριστού, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και αφού έγινε φυγάς από την Αίγυπτο, πόσο χρόνο πέρασε κάνοντας ποιμενική εργασία, αυτός, ο γιος βασιλιά που είχε ανατραφεί με τόση απόλαυση και βασιλική τρυφή. Και έτσι αργότερα, αφού αναδείχθηκε δόκιμος και πιστός στον Θεό μέσω της πολλής του μακροθυμίας, καθώς υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, έγινε λυτρωτής, ηγέτης και βασιλιάς του Ισραήλ, και ονομάστηκε από τον Θεό θεός του Φαραώ. Διότι μέσω αυτού ο Θεός μάστισε την Αίγυπτο, μέσω αυτού φανέρωσε τα μεγάλα θαυμάσια στον Φαραώ, και τέλος καταπόντισε τους Αιγυπτίους στη θάλασσα. Ιδού πώς το θέλημα και η πρόθεση του Θεού φανερώθηκαν μετά από τόσα χρόνια, και εκπληρώθηκαν μετά από τόσες δοκιμασίες και θλίψεις.

Ομοίως και για τον Μωυσή. Ο Θεός, έχοντάς τον προγνωρίσει, προορίσει και προετοιμάσει για ηγέτη και λυτρωτή του λαού, τον έκανε να γίνει γιος της θυγατέρας του Φαραώ, και μεγάλωσε με βασιλικό πλούτο, δόξα και τρυφή, εκπαιδευόμενος σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων. Και όταν μεγάλωσε τα αρνήθηκε όλα εκείνα, προτιμώντας μάλλον, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, την κακουχία και τους ονειδισμούς του Θεού, παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και αφού έγινε φυγάς από την Αίγυπτο, για πολύ χρόνο ασχολήθηκε με το έργο του βοσκού αυτός που είχε ανατραφεί μέσα σε τόση τρυφή και βασιλική απόλαυση. Και ύστερα, αφού αναδείχθηκε έτσι δόκιμος και πιστός στον Θεό μέσω της πολλής του μακροθυμίας και έχοντας υπομείνει πολλούς πειρασμούς, έγινε λυτρωτής, ηγέτης και βασιλιάς του λαού, και ονομάστηκε από τον Θεό θεός του Φαραώ. Διότι μέσω αυτού ο Θεός μάστιξε την Αίγυπτο, μέσω αυτού έδειξε τα μεγάλα θαύματα στον Φαραώ και στο τέλος καταπόντισε τους Αιγυπτίους στη θάλασσα. Ιδού, πώς το θέλημα και η πρόθεση του Θεού φανερώθηκε μετά από τόσα χρόνια και ολοκληρώθηκε μετά από τόση δοκιμασία και θλίψη.

Αλλά εσύ προτίμησε, αν νομίζεις, το καταποντισμένο πλήθος αντί του Νώε που σώζεται, σε εμένα όμως επίτρεψε να προστρέξω στην κιβωτό μαζί με τους λίγους. Και πάλι, αν θέλεις, τάξε τον εαυτό σου με τους πολλούς στα Σόδομα, εγώ όμως θα συνοδοιπορήσω με τον Λωτ, έστω και αν αυτός μόνος αποχωρίζεται επωφελώς από τα πλήθη. Πάντως για εμένα είναι σεβαστό το πλήθος, όχι αυτό που αποφεύγει την εξέταση, αλλά αυτό που παρέχει αποδείξεις, όχι αυτό που αμύνεται με πικρία, αλλά αυτό που διορθώνει πατρικά, όχι αυτό που χαίρεται με την καινοτομία, αλλά αυτό που διαφυλάττει την πατρική κληρονομιά. Αλλά για ποιο πλήθος μου μιλάς; Αυτό που εξαγοράστηκε με κολακείες και δώρα; Αυτό που παραπλανήθηκε από αμάθεια και άγνοια; Αυτό που έπεσε από δειλία και φόβο; Αυτό που προτίμησε την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας αντί της αιώνιας ζωής; Πράγματα τα οποία πολλοί φανερά ομολόγησαν. Ενισχύεις το ψεύδος στηριζόμενος στο πλήθος, αποδεικνύοντας έτσι την ένταση του κακού. Διότι όσο περισσότεροι βρίσκονται στο κακό, τόσο μεγαλύτερη είναι η συμφορά.

Στον Νικηφόρο, τον αγιώτατο πατριάρχη. Πολλές φορές που σκόπευα να στείλω επιστολή στην ιερή κορυφή της μακαριότητάς σου εμποδίστηκα, αφενός επειδή αισθανόμουν τη δική μου αναξιότητα, αφετέρου επειδή ήμουν αδύναμος εξαιτίας των πειρασμών. Τώρα όμως, αψηφώντας και τα δύο και παίρνοντας θάρρος από την Τριάδα, ο ταλαίπωρος λέγω τα εξής: Χαίρε, αληθινό τρόπαιο νίκης κατά της ασέβειας, εσύ που διανύεις τον δρόμο της πίστεως πάνω στο τέθριππο των αρετών· χαίρε, ο μέγας ήλιος της Ορθοδοξίας, με του οποίου τις ομολογιακές ακτίνες καταυγάζεται η οικουμένη· χαίρε, υπέρμαχε της αληθείας, που διαπρέπεις με το κλέος της αρετής, όπως οι θεοφόροι των παλαιών χρόνων. Εγκατέλειψες τον υψηλό θρόνο για χάρη Εκείνου που ταπείνωσε τον εαυτό Του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Εγκατέλειψες τις αρχιερατικές υπηρεσίες και ανέσεις, προτιμώντας μάλλον να συγκακουχούσαι ομολογώντας την πίστη, παρά να έχεις πρόσκαιρη απόλαυση αμαρτίας· αν και, ούτε κατά τη διάρκειά τους, κι ας βρισκόσουν μέσα σε αυτές, δεν ζούσες για αυτές, νεκρώνοντας τα μέλη σου για τη ζωή εν Κυρίω. Υπέμεινες τη στέρηση της αγίας μητέρας σου, των τίμιων αδελφών, έχοντας στερηθεί τους πάντες και τα πάντα. Και δεν αναφέρω ακόμη τους χριστομίμητους ονειδισμούς σου, τις προσβολές από τους κρατούντες, τις χλεύες, τις στενοχώριες και τις, τρόπον τινά, ασφυξίες. Κατέβηκες μαζί με τον Χριστό μέσα στη νύχτα, επειδή, προδιδόμενος και εσύ όπως Εκείνος, εξορίστηκες, μετατοπίστηκες, καθήμενος κάπου σε έναν γήλοφο, ως μάρτυρας του Χριστού.