Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:26

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Αυτός ο Κύριος εμφανίστηκε πάλι στον Μωυσή, όσο εκείνος μπορούσε να δει. Διότι ο Κύριος είναι φιλάνθρωπος, και πάντοτε συγκαταβαίνει στις δικές μας αδυναμίες. Και για να γνωρίσεις ότι αυτός είναι που εμφανίστηκε στον Μωυσή, δέξου τη μαρτυρία του Παύλου που λέει: Έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός. Και πάλι: Με την πίστη ο Μωυσής εγκατέλειψε την Αίγυπτο. Και μετά από λίγο λέει: Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Αυτός ο Μωυσής λέει προς αυτόν: Φανέρωσέ μου τον εαυτό σου. Βλέπεις ότι και οι προφήτες έβλεπαν τότε τον Χριστό, αλλά στον βαθμό που μπορούσε να δεχθεί ο καθένας.

Απέρριψες τον πρόσκαιρο πλούτο; Απόρριψε και την υπερηφάνεια του πλούτου. Αποξένωσες τον εαυτό σου από τους κατά σάρκα γονείς; Μείνε σταθερός στην αποταγή, υπομένοντας γενναία τους κόπους των αρετών. Διότι η αποταγή δεν έχει ισχύ μόνο για μία ημέρα, αλλά παρατείνεται μέχρι τον θάνατο. Εάν όντως θέλεις να αναδειχθείς νικηφόρος, μάθε να υπομένεις γενναία τους κόπους των αρετών με πραότητα σοφίας. Δηλαδή τι εννοώ; Να υβρίζεσαι από κατώτερους και να μην οργίζεσαι, να εξουθενώνεσαι και να δείχνεις ανοχή, να ραπίζεσαι και να υπομένεις, να συκοφαντείσαι και να μακροθυμείς, να στερείσαι και να ευχαριστείς. Διότι κοίταξε τον συμπολίτη σου, εννοώ τον φτωχό Λάζαρο, σε ποια στέρηση και πόνο έδειξε υπομονή για τον Κύριο. Επειδή απέβλεπε στην ανταπόδοση, καθώς είναι γεγραμμένο: δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, εφόσον επιθύμησες να επιτύχεις τον μακαρισμό του Κυρίου, βάδιζε την οδό της ταπεινοφροσύνης, και ο Κύριος θα σου δωρίσει τον στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε σε εκείνους που Τον αγαπούν. Διότι δική Του είναι η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Αγαθό τον ονόμασε ο Κύριος για τα έργα του· πιστό για την πίστη του. Αντί για περικεφαλαία, την ελπίδα των μελλόντων αγαθών, τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν· στα οποία επιθυμούν να εγκύψουν οι Άγγελοι. Διότι αυτή η ελπίδα θα σου προσφέρει ισχυρή παρηγοριά στις κακουχίες και στις θλίψεις, και η μνήμη της θα σε ευφράνει. Διότι σε αυτήν είχαν στραμμένη την προσοχή τους οι μακάριοι μάρτυρες του Χριστού, στα βασανιστήρια, στις φρικτές και ποικίλες τιμωρίες, και στη δριμύτητα της φωτιάς. Αυτήν είχαν μπροστά στα μάτια τους, την ποθούμενη ελπίδα· γι' αυτό και τα πάντα τα υπέμειναν πρόθυμα και με ευχαριστία, για να την επιτύχουν. Διότι και ο Μωυσής, έχοντας θέσει αυτή την ανταμοιβή μπροστά στα μάτια του, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της κόρης του Φαραώ· προτιμώντας την ως ανώτερη από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Γι' αυτό και προτίμησε μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Αυτή την ελπίδα να την θέτεις πάντοτε και αδιάλειπτα μπροστά στα μάτια σου, αδελφέ, ώστε η επιθυμία για αυτήν να μην σε αφήσει να συλλογίζεσαι τίποτε από τα φθαρτά· και όχι μόνο αυτό, αλλά να διεγείρει την προθυμία σου για κάθε αγαθό έργο.

Γι' αυτό παραγγέλλει ο θείος λόγος λέγοντας: «να μην επιθυμείς τα φαγητά των πλουσίων· διότι αυτά σχετίζονται με μια ψεύτικη ζωή». Και πάλι σε άλλο σημείο ότι: «τέτοια πρέπει να ετοιμάζεις, εάν όμως είσαι πιο άπληστος, μην επιθυμείς τα δικά του φαγητά»· διότι με τέτοιες πράξεις δοξάστηκαν οι παίδες στη Βαβυλώνα, οι οποίοι αρνήθηκαν το τραπέζι του βασιλιά και προτίμησαν να αρκεστούν σε σπόρους παρά σε πλούσιο τραπέζι και φαγητά, απαρνούμενοι τα χρήματα και τη δόξα, όπως ο Μωυσής «προτίμησε μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να απολαμβάνει» τους θησαυρούς της Αιγύπτου, και εργαζόμενος με τα ίδια του τα χέρια αξιώθηκε το χάρισμα της προφητείας. Διότι αυτός, αν και ευγενικής καταγωγής και γιος της κόρης του βασιλιά, έγινε ποιμένας προβάτων, για να μην τρώει τον άρτο του στην αργία, όπως ακριβώς διδάσκει και ο πατέρας μας Ιακώβ, λέγοντας στον Λάβαν: «δώσε μου εργασία, για να εργάζομαι και να απολαμβάνω τον δικό μου άρτο». Και ο ίδιος πάλι έλαβε την εντολή να ποιμαίνει τα πρόβατα από τον ίδιο του τον πεθερό, ώστε οι δίκαιοι να μην τρώνε άρτο χωρίς να εργάζονται. Στους αποστόλους, όμως, έχει ειπωθεί να αρκούνται στο να κηρύττουν τον λόγο, ώστε να μην περισπώνται σε άλλες ασχολίες καθώς πορεύονται από πόλη σε πόλη και από τόπο σε τόπο για το κήρυγμα. «Διότι άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του» και «αρκετή είναι για τον εργαζόμενο η τροφή του».

Ιʹ. Ο ίδιος ο Παύλος γνωρίζει να ονομάζει Χριστό τον Υιό του Θεού που προϋπάρχει της σάρκας, αποκαλώντας τον ταυτόχρονα πέτρα μέσα από όσα γράφει για εκείνους που έζησαν μαζί με τον Μωυσή στην έρημο, λέγοντας: «διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός», και επισφραγίζει το ίδιο λίγο πιο κάτω λέγοντας: «ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείραξαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και ακόμη περισσότερο βεβαιώνει το ίδιο λέγοντας: «Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ακόμη δε πιο ξεκάθαρα αποδεικνύει αυτό σε όσα αναφέρει: «Αυτό το φρόνημα ας υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος». Αντιλαμβάνεσαι ότι πριν κενώσει τον εαυτό του και λάβει «μορφή δούλου», υπήρχε και προϋπήρχε και βρισκόταν «σε μορφή Θεού». Και ποιος ήταν αυτός; Κανένας άλλος από τον Ιησού Χριστό. Αυτός, λοιπόν, ο Ιησούς Χριστός ήταν ο Θεός Λόγος και πριν λάβει τη σάρκα.

Αυξήθηκε πνευματικά αρχικά, όταν θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από το βασίλειο των Αιγυπτίων, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· αυξήθηκε πάλι όταν, καθώς ο Αιγύπτιος καταπονούσε τον Εβραίο, θανάτωσε τον αλλόφυλο αγωνιζόμενος υπέρ του Ισραηλίτη. Κατανοείς βέβαια μέσα από αυτά τον τρόπο της πνευματικής αύξησης, μετατρέποντας την ιστορική διήγηση σε τροπική και αλληγορική θεωρία. Πάλι έγινε ανώτερος του εαυτού του, διαφυλάσσοντας για πολύ χρόνο τη ζωή του απερίσπαστη από θορύβους μέσω της κατά Θεόν φιλοσοφίας στην έρημο. Έπειτα φωτίζεται από το πυρ που βρισκόταν πάνω στη βάτο. Μετά από αυτό, καταυγάζεται και η ακοή του από τις ακτίνες του φωτός μέσω του θείου λόγου. Επιπλέον, γυμνώνει τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα, καταβροχθίζει με τη ράβδο τους αιγυπτιακούς δράκοντες, απελευθερώνει από την τυραννία του Φαραώ τους ομοφύλους του, οδηγείται μέσω της νεφέλης, χωρίζει το πέλαγος, καταποντίζει την τυραννία, γλυκαίνει τη Μερρά, χτυπά την πέτρα, χορταίνει από την τροφή των αγγέλων, ακούει τις σάλπιγγες, αποτολμά να προσεγγίσει το φλεγόμενο όρος, φθάνει στην ακρώρεια, εισέρχεται στη νεφέλη, βρίσκεται μέσα στον γνόφο όπου ήταν ο Θεός, δέχεται τη διαθήκη και γίνεται ήλιος, αστράφτοντας από το πρόσωπό του φως απροσπέλαστο για όσους τον πλησιάζουν. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αναλυτικά με τον λόγο όλες τις αναβάσεις του και τις ποικίλες θεοφάνειες;

Και τι να πούμε πάλι για τον Μωυσή, που πρώτος έλαβε τον νόμο από τον Θεό και τον μετέδωσε στους άλλους; Δεν σώθηκε και αυτός πριν από τον νόμο με ξύλο και νερό, όταν εκτέθηκε στα ρεύματα του Νείλου, αφημένος μέσα σε ένα καλάθι; Με ξύλο και νερό δεν έσωσε και τον ισραηλιτικό λαό, προεικονίζοντας με το ξύλο τον Σταυρό και με το νερό το θείο βάπτισμα, όπως ακριβώς λέει φανερά και ο Παύλος, ο επόπτης των μυστηρίων, ότι «όλοι βαπτίστηκαν στο όνομα του Μωυσή μέσα στη νεφέλη»; Ο Παύλος δίνει μαρτυρία γι' αυτόν, πριν ακόμη από το γεγονός της θάλασσας και της ράβδου, ότι υπέμεινε εκούσια τον Σταυρό του Χριστού, λέγοντας: «Θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονειδισμός δε του Χριστού από τους άφρονες θεωρείται ο Σταυρός, όπως πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει για τον Χριστό, ότι υπέμεινε τον Σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Προχωρώντας δε ο Μωυσής, προέβαλε σαφέστατα και τον ίδιο τον τύπο και το σχήμα του Σταυρού και τη σωτηρία μέσω αυτού του τύπου. Διότι, στήνοντας όρθια τη ράβδο, άπλωσε τα χέρια του πάνω της, και δίνοντας έτσι στον εαυτό του το σχήμα του σταυρού πάνω στη ράβδο, κατατρόπωνε ολοκληρωτικά τον Αμαλήκ, καθώς τον έβλεπαν έτσι. Αλλά και όταν τοποθέτησε το χάλκινο φίδι οριζόντια πάνω σε ένα κοντάρι, αναστηλώνοντας έτσι φανερά τον τύπο του Σταυρού, πρόσταζε τους Ιουδαίους που είχαν δαγκωθεί από τα φίδια να το κοιτούν ως κάτι σωτήριο, και έτσι θεράπευε τα δαγκώματα των φιδιών.

γʹ. Και δες πόσο θαυμαστά το έχει διατυπώσει αυτό ο Παύλος. Δεν είπε: «Θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ουρανό και τα επουράνια»· αλλά τι; «Τον ονειδισμό του Χριστού». Διότι το να ονειδίζεται κανείς για τον Χριστό το θεώρησε ανώτερο από την άνεση· έτσι και αυτό καθ' εαυτό αποτελούσε μισθό. «Προτιμώντας μάλλον», λέγει, «να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού». Διότι εσείς μεν πάσχετε για τον εαυτό σας, εκείνος όμως επέλεξε να πάσχει για τους άλλους· και με τη θέλησή του έριξε τον εαυτό του σε τόσους κινδύνους, ενώ του ήταν δυνατό και να ευσεβεί και να απολαμβάνει τα αγαθά. «Παρά να έχει», λέγει, «πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Αμαρτία ονόμασε το να μη θελήσει να συγκακουχηθεί με τους άλλους· αυτό, λέγει, το θεώρησε αμαρτία. Εάν λοιπόν εκείνος το να μη συγκακουχηθεί πρόθυμα με τους άλλους το θεώρησε αμαρτία, άρα είναι μεγάλο αγαθό η κακουχία, στην οποία έριξε τον εαυτό του φεύγοντας από τα ανάκτορα. Αυτά δε τα έκανε, διότι προέβλεπε κάποια μεγάλα αγαθά· γι' αυτό και είπε έτσι: «Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Τι σημαίνει: «Τον ονειδισμό του Χριστού»; Δηλαδή, το να ονειδίζεται με τέτοια σαν και αυτά που εσείς υπομένετε, τον ονειδισμό που υπέμεινε ο Χριστός· ή διότι υπέμεινε για τον Χριστό, όταν λοιδορούνταν για την πέτρα από την οποία έβγαλε νερό. «Η δε πέτρα», λέγει, «ήταν ο Χριστός». Πώς όμως είναι ονειδισμός του Χριστού; Ονειδιζόμαστε επειδή περιφρονούμε την πατρική πλάνη, επειδή πάσχουμε δεινά έχοντας προστρέξει στον Θεό.

Έτσι και ο Μωυσής· διότι τίποτε δεν εμποδίζει να τον μνημονεύσουμε και πάλι για δεύτερη φορά, και να δούμε πώς παρέβλεπε τα δικά του και αναζητούσε τα των άλλων. Διότι αυτός, αν και αναστρεφόταν στα ανάκτορα, επειδή θεώρησε τον ονειδισμό μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου, αφού τα απέρριψε όλα από τα χέρια του, συμμετείχε στις κακουχίες των Εβραίων· και έτσι όχι μόνο ο ίδιος δεν υποδουλώθηκε, αλλά απήλλαξε και εκείνους από τη δουλεία.

Αυτό ακριβώς λοιπόν έλεγε με θαυμασμό και ο Παύλος: Δεν επέλεξε να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Και ο Δανιήλ πήρε τη σταθερή απόφαση στην καρδιά του να μη μολυνθεί από την τράπεζα του βασιλιά, ούτε από το κρασί που εκείνος έπινε, και παρακάλεσε τον αρχιευνούχο ώστε να μη μολυνθεί. Και ο Θεός χάρισε στον Δανιήλ έλεος και ευσπλαχνία ενώπιον του αρχιευνούχου.

Διότι, αφού έστησε εκείνο το λαμπρό τρόπαιο, και κατήγαγε την παράδοξη νίκη, και επικράτησε των βαρβάρων, όχι με σωματική ισχύ, αλλά με τη δύναμη της πίστεως, προτρεπόταν να λάβει αμοιβή για τους κόπους εκείνους και την ταλαιπωρία του από αυτούς που σώθηκαν. Όταν, λοιπόν, ο βάρβαρος του έλεγε: «Πάρε εσύ τα λάφυρα και δώσε μας τους άνδρες», τι απαντά εκείνος; «Θα υψώσω το χέρι μου προς τον Ύψιστο Θεό, ότι δεν θα πάρω από τα δικά σου ούτε μια κλωστή έως και το λουρί του υποδήματος». Είδες πώς εκπλήρωσε εκείνο το ευαγγελικό παράγγελμα που λέει: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε»; Αλλά και ο Μωυσής σε βαρβαρικό οίκο ανατράφηκε και μεγάλωσε· ωστόσο, καθόλου δεν βλάφθηκε από αυτό, αλλά και αυτός επιδείκνυε το ίδιο υψηλό φρόνημα, όχι λιγότερο από τον πατριάρχη, περιγελώντας από τη μια τη συβαριτική τράπεζα και υψούμενος ανώτερος από τη δική τους τρυφή, και περιφρονώντας τον πλούτο και τη βασιλεία και τα σκήπτρα της Αιγύπτου, προτιμώντας να αυτομολήσει προς τον πηλό και την πλινθοποιία. Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, θαυμάζοντάς τον, έλεγε: «Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Έπειτα, υποδεικνύοντας και τον διδάσκαλο αυτών των αγαθών, πρόσθετε λέγοντας: «Διότι υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο»· πράγμα το οποίο αποτελούσε γνώρισμα μέγιστης πίστεως.

Δεν τα άφησε απλώς, λέει, αλλά τα αρνήθηκε, δηλαδή τα μίσησε και τα αποστράφηκε. Διότι, εφόσον βρισκόταν μπροστά του ο ουρανός, ήταν περιττό να θαυμάζει τα βασίλεια της Αιγύπτου. «Παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονόμασε αμαρτία το να μη θελήσει να συγκακοπαθήσει με τους άλλους. «Τον ονειδισμό του Χριστού· διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά». Δηλαδή, το να ονειδίζεται με τέτοιο τρόπο όπως και εσείς εξαιτίας του Χριστού· ή διότι οι Αιγύπτιοι ονείδιζαν τον Θεό, αδικώντας και καταπονώντας τους Ισραηλίτες, νομίζοντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει. «Διότι, σαν να έβλεπε τον Αόρατο, έδειξε καρτερία». Έχοντας, λέει, τον Θεό διαρκώς στην καρδιά του, τα υπέμεινε αυτά. «Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους εγγίσει αυτός που εξολοθρεύει τα πρωτότοκα». Εδώ εισάγει τον λόγο περί των μυστηρίων. Λέει, δηλαδή, ότι επειδή πίστεψε πως θα αποτρέψει τον εξολοθρευτή και θα σώσει το γένος, έσφαξε το αρνί. «Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά». Πάλι επεκτείνει το παράδειγμα προς μίμηση σε ολόκληρο τον λαό.

Ωδή τρίτη. Ο κατ' αρχάς τους ουρανούς. Αφού καταφρόνησε τους θησαυρούς και τη δόξα της Αιγύπτου ο θεράπων του Θεού Μωυσής, προτίμησε τον ονειδισμό του Χριστού· γι' αυτό, βλέποντας τη δόξα του Θεού που φανερώθηκε αυτοπροσώπως, δοξάστηκε και στο πρόσωπό του.

Άλλη σύντομη θεωρία για τον ίδιο Και για να μιλήσω συνοπτικά, εκείνος που δεν μπήκε κάτω από τον ζυγό της αμαρτίας, ούτε έπνιξε τον εαυτό του στο θολό ρεύμα των παθών εξαιτίας της κακής επιθυμίας, ούτε ανέχθηκε να τρέφεται μέσω των αισθήσεων από την πηγή των ηδονών, αλλά μάλλον νέκρωσε το σαρκικό φρόνημα που τυραννά την ευγένεια της ψυχής, και υψώθηκε πάνω από όλα τα φθαρτά, αποφεύγοντας αυτόν τον πλάνο κόσμο σαν μια άλλη Αίγυπτο, η οποία συνθλίβει με τις σωματικές μέριμνες τον εξαιρετικά διορατικό νου, και βρίσκοντας τον εαυτό του εν ησυχία, και αφού διδάχθηκε άρρητα –με φιλόπονη ενασχόληση μέσω της επιστημονικής θεωρίας των όντων– τη σοφή οικονομία της θείας πρόνοιας η οποία διέπει θεϊκά τα πάντα, και από εκεί, μέσω της μυστικής θεολογίας (την οποία εμπιστεύεται μόνο ο καθαρός νους σε άρρητη έκσταση μέσω της προσευχής) αφού ενώθηκε άφθεγκτα με τον Θεό σαν μέσα στον γνόφο μέσω της αγνωσίας, και αφού χάραξε τον εαυτό του, όπως ο Μωυσής τις πλάκες, εσωτερικά στον νου με τα δόγματα της ευσέβειας και εξωτερικά με τις χάριτες των αρετών, με το δάχτυλο του Θεού, το Άγιο Πνεύμα· ή για να μιλήσω σύμφωνα με την Αγία Γραφή, εκείνος που επέλεξε να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, και που θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού πολυτιμότερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου, δηλαδή προτιμώντας εκούσια τους κόπους υπέρ της αρετής αντί για τον πλούτο και τη δόξα, τα πρόσκαιρα και φθαρτά, αυτός έγινε πνευματικός Μωυσής. Αυτός δεν συνομιλεί με κάποιον ορατό Φαραώ, αλλά παρατάσσεται νοητά ενάντια στον αόρατο τύραννο, τον φονιά των ψυχών και αρχηγό της κακίας, τον διάβολο, και στις πονηρές δυνάμεις που τον περιστοιχίζουν, με τη ράβδο που φέρει στο χέρι του, εννοώντας με αυτήν τη δύναμη του λόγου κατά το πρακτικό μέρος της αρετής.

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;

Αυτή δε η μακαρία σύνοδος τόσο πολύ θαύμασε τη θεολογία του, ώστε ανακηρύσσοντάς τον λέγει: «αυτός είναι φωστήρας που διαλάμπει στον κόσμο, κατέχοντας τον λόγο της ζωής». Και πάλι: «Ο Ιωάννης ακολούθησε τον Χριστό, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αραβίας, και προτίμησε μάλλον να συγκακουχείται με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». Και πάλι: «Αυτός λοιπόν, σηκώνοντας τον σταυρό του και ακολουθώντας Τον, υπέρ του Χριστού και των του Χριστού σάλπισε από την Ανατολή διά του Χριστού, θεωρώντας ανυπόφορη την καινοφωνία που εμφανίστηκε σε ξένο τόπο και την άνομη σκευωρία και λυσσώδη μανία κατά της αγίας καθολικής Εκκλησίας του Θεού, αλλά θριαμβεύοντας εναντίον της, διασφάλιζε τους πάντες με παραινέσεις και νουθεσίες να μην παρασυρθούν μαζί με εκείνους που εργάζονται την ανομία».

Εβρ. 11,26: Τι σημαίνει «τον ονειδισμό του Χριστού»; Αυτό σημαίνει το να λοιδορείται κανείς, δείχνοντας τον ονειδισμό που υπέμεινε ο Χριστός. Ή ότι υπέμεινε για χάρη του Χριστού —διότι «η πέτρα ήταν ο Χριστός»— επειδή ήταν φυσικό και εκείνος να ονειδίζεται, όταν άκουσε: «Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, όπως σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;». Αυτό είναι ο «ονειδισμός του Χριστού», το να πάσχει κανείς δεινά μέχρι το τέλος και μέχρι την έσχατη αναπνοή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ονειδιζόταν και άκουσε: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Διότι και οι δύο ονειδίζονταν από τους ίδιους τους ομοεθνείς τους, τους οποίους ευεργετούσαν.

Παρομοίως συνέβη και με τον Μωυσή. Ο Θεός, έχοντας προγνωρίσει και προορίσει αυτόν ως ηγέτη και λυτρωτή του λαού, οικονόμησε να γίνει γιος της κόρης του Φαραώ και να μεγαλώσει μέσα σε βασιλικό πλούτο, δόξα και τρυφή, εκπαιδευμένος σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων. Όταν όμως ανδρώθηκε και μεγάλωσε, τα αρνήθηκε όλα εκείνα, επιλέγοντας μάλλον την κακουχία και τους ονειδισμούς του Χριστού, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και αφού έγινε φυγάς από την Αίγυπτο, πόσο χρόνο πέρασε κάνοντας ποιμενική εργασία, αυτός, ο γιος βασιλιά που είχε ανατραφεί με τόση απόλαυση και βασιλική τρυφή. Και έτσι αργότερα, αφού αναδείχθηκε δόκιμος και πιστός στον Θεό μέσω της πολλής του μακροθυμίας, καθώς υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, έγινε λυτρωτής, ηγέτης και βασιλιάς του Ισραήλ, και ονομάστηκε από τον Θεό θεός του Φαραώ. Διότι μέσω αυτού ο Θεός μάστισε την Αίγυπτο, μέσω αυτού φανέρωσε τα μεγάλα θαυμάσια στον Φαραώ, και τέλος καταπόντισε τους Αιγυπτίους στη θάλασσα. Ιδού πώς το θέλημα και η πρόθεση του Θεού φανερώθηκαν μετά από τόσα χρόνια, και εκπληρώθηκαν μετά από τόσες δοκιμασίες και θλίψεις.