Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:27

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Αλλά ο βασιλιάς Δαβίδ [ο πορφυροφόρος] δεν αγανάκτησε. Διότι δεν έδωσε προσοχή σε αυτόν που του μιλούσε, αλλά σε Αυτόν που τον έστειλε. Δεν τον γέμισε με αλαζονεία το πλήθος των στρατιωτών που τον περιστοίχιζε, διότι αναλογιζόταν τον αγγελικό στρατό του Κυρίου, και αγωνιούσε βλέποντας τον Αόρατο σαν να ήταν ορατός. Και λέει προς αυτόν που ήρθε, ή μάλλον μέσω αυτού προς Εκείνον που τον έστειλε, απαντώντας: Αμάρτησα ενώπιον του Κυρίου. Βλέπεις την ταπεινοφροσύνη του βασιλιά, βλέπεις την εξομολόγηση. Μήπως είχε ελεγχθεί από κάποιον; Μήπως πολλοί γνώριζαν το γεγονός; Γρήγορα διαπράχθηκε το έργο, και ο προφήτης αμέσως παρουσιάστηκε ως κατήγορος, και αυτός που έσφαλε ομολογεί το κακό, και επειδή ομολόγησε με ειλικρίνεια, έλαβε ταχύτατη τη θεραπεία. Διότι ο προφήτης Νάθαν, που τον είχε απειλήσει, λέει αμέσως: Και ο Κύριος παραμέρισε την αμαρτία σου. Βλέπεις την ταχύτατη μεταβολή του φιλάνθρωπου Θεού.

Αυτός ο Κύριος εμφανίστηκε πάλι στον Μωυσή, όσο εκείνος μπορούσε να δει. Διότι ο Κύριος είναι φιλάνθρωπος, και πάντοτε συγκαταβαίνει στις δικές μας αδυναμίες. Και για να γνωρίσεις ότι αυτός είναι που εμφανίστηκε στον Μωυσή, δέξου τη μαρτυρία του Παύλου που λέει: Έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός. Και πάλι: Με την πίστη ο Μωυσής εγκατέλειψε την Αίγυπτο. Και μετά από λίγο λέει: Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Αυτός ο Μωυσής λέει προς αυτόν: Φανέρωσέ μου τον εαυτό σου. Βλέπεις ότι και οι προφήτες έβλεπαν τότε τον Χριστό, αλλά στον βαθμό που μπορούσε να δεχθεί ο καθένας.

Διαπράχθηκε η αμαρτία, αλλά δεν πέθανε μαζί της η ευγνωμοσύνη. Ήλθε ο προφήτης Νάθαν ως έλεγχος, ως ταχύς ιατρός. Οργίστηκε, του λέει, ο Θεός, διότι αμάρτησες. Στον βασιλιά μιλούσε ένας κοινός άνθρωπος· ο πορφυροφόρος βασιλιάς δεν υπερηφανεύθηκε· διότι δεν έδινε προσοχή σε αυτόν που μιλούσε, αλλά σε Εκείνον που τον είχε αποστείλει· δεν τον γέμισε με αλαζονεία το πλήθος των στρατιωτών που τον περιέβαλλε· διότι έβλεπε το αγγελικό πλήθος· διότι, βλέποντας τον Αόρατο, έδειξε καρτερία.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν μετά από εκείνη την έκσταση που προκλήθηκε από τα υψηλά θεάματα, έσκυψε και πάλι στην ανθρώπινη αδυναμία, λέγει: «Εγώ δε είμαι γη και σποδός», δηλαδή άφωνος και ανενέργητος ως προς την ερμηνεία του αγαθού που συνέλαβε ο νους του. Διότι μου φαίνεται ότι η γη και η στάχτη υποδηλώνουν ταυτόχρονα το άψυχο και το άγονο, και κατ' αυτόν τον τρόπο καθίσταται κανόνας πίστεως για τον μετέπειτα βίο, διδάσκοντας μέσα από την ιστορία του όσους προσέρχονται στον Θεό ότι δεν είναι δυνατόν να Τον προσεγγίσουν διαφορετικά, παρά μόνο εάν η πίστη μεσιτεύει και συνδέει μέσω του εαυτού της τον νου που αναζητεί με την ακατάληπτη φύση. Διότι, εγκαταλείποντας την πολυπραγμοσύνη που προέρχεται από τη γνώση, λέγει η Γραφή: «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Και δεν γράφτηκε μόνο γι' αυτόν, λέγει ο Απόστολος, αλλά και για εμάς, επειδή ο Θεός λογαριάζει στους ανθρώπους ως δικαιοσύνη την πίστη, και όχι τη γνώση. Διότι η μεν γνώση δημιουργεί τρόπον τινά μια εμπειρική διάθεση, καθώς συγκατατίθεται μόνο σε αυτό που είναι δυνατόν να γνωσθεί, ενώ η πίστη των Χριστιανών δεν λειτουργεί έτσι· διότι δεν αποτελεί υπόσταση αυτών που γνωρίζονται, αλλά «υπόσταση αυτών που ελπίζονται». Όμως εκείνο που ήδη κατέχεται, δεν ελπίζεται· διότι λέγει: «Εκείνο που έχει κάποιος, γιατί και να το ελπίζει;» Εκείνο, αντιθέτως, που διαφεύγει την κατανόησή μας, η πίστη το καθιστά δικό μας, εγγυώμενη μέσα από τη δική της βεβαιότητα αυτό που δεν φαίνεται. Διότι έτσι αναφέρει ο Απόστολος για τον πιστό, ότι: «Υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο».

Ήταν φυσικό να χλευάζεται και εκείνος, όταν άκουσε: «Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, με τον τρόπο που σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;». Αυτός είναι ο ονειδισμός του Χριστού, το να πάσχει κανείς δεινά μέχρι το τέλος και μέχρι την τελευταία του αναπνοή, όπως ακριβώς και ο Ίδιος χλευαζόταν και άκουγε το: «Αν είσαι Υιός του Θεού», από αυτούς για τους οποίους σταυρωνόταν, από αυτούς τους ομοεθνείς Του. Αυτός είναι ο ονειδισμός του Χριστού, όταν κάποιος χλευάζεται από τους οικείους του, όταν κάποιος χλευάζεται από αυτούς που ευεργετεί· διότι και εκείνος (ο Μωυσής) υπέφερε αυτά από τον ευεργετηθέντα. Εδώ τους εμψύχωσε, δείχνοντας ότι και ο Χριστός υπέφερε αυτά, και ο Μωυσής, δύο πρόσωπα ένδοξα· ώστε αυτός ο ονειδισμός ανήκει περισσότερο στον Χριστό παρά στον Μωυσή, επειδή από τους δικούς Του υπέφερε τέτοια πράγματα. Αλλά ούτε εκείνος έπαθε κάτι, ούτε Αυτός έριξε κεραυνούς, αλλά χλευαζόταν και τα υπέμενε όλα, ενώ εκείνοι κουνούσαν κοροϊδευτικά τα κεφάλια τους. Επειδή λοιπόν ήταν επόμενο να ακούν τέτοια λόγια και αυτοί, και να επιθυμούν την ανταπόδοση, αναφέρει ότι και ο Χριστός και ο Μωυσής έχουν υποφέρει τέτοια πράγματα. Επομένως, η μεν άνεση ανήκει στην αμαρτία, ενώ ο ονειδισμός ανήκει στον Χριστό. Διότι, τι προτιμάς; Τον ονειδισμό του Χριστού ή την άνεση; Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο. Τι λες; Ότι δεν φοβήθηκε;

Και όμως, η Γραφή λέει το εξής: ότι, όταν το άκουσε, φοβήθηκε, και για τον λόγο αυτόν εξασφάλισε τη σωτηρία του μέσω της φυγής, απέδρασε και διέφυγε κρυφά, και ύστερα από αυτά ήταν έντρομος. Πρόσεξε με ακρίβεια τα όσα έχουν ειπωθεί: τη φράση «χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά», την είπε αναφερόμενος στο ότι παρουσιάστηκε και πάλι. Διότι το να μην αναλάβει ξανά την προστασία τους ούτε να επιχειρήσει το έργο, θα ήταν γνώρισμα εκείνου που φοβάται· το να αναλάβει όμως και πάλι, ήταν γνώρισμα ανθρώπου που εμπιστεύεται τα πάντα στον Θεό. Επειδή δεν είπε: «Με αναζητά και με ψάχνει επίμονα, και δεν ανέχομαι να καταπιαστώ πάλι με τα ίδια». Επομένως, και η φυγή του ήταν πράξη πίστεως. «Γιατί λοιπόν δεν έμεινε;», ρωτά. Για να μην εμπλέξει τον εαυτό του σε προφανή κίνδυνο. Διότι αυτό θα ήταν πλέον γνώρισμα ανθρώπου που πειράζει τον Θεό, το να ρίχνεται κανείς μέσα στους κινδύνους και να λέει: «Ας δω αν με σώζει ο Θεός». Αυτό ακριβώς είπε και στον Χριστό ο διάβολος: «Ρίψε τον εαυτό σου κάτω». Βλέπεις ότι αυτό είναι διαβολικό, το να ρίχνουμε τους εαυτούς μας σε κινδύνους άσκοπα και μάταια, και να πειράζουμε τον Θεό δοκιμάζοντας αν θα μας σώσει; Διότι δεν μπορούσε πλέον να προΐσταται αυτών, από τη στιγμή που οι ευεργετούμενοι έδειχναν τέτοια αγνωμοσύνη. Ήταν λοιπόν μωρό και ανόητο το να παραμείνει εκεί.

Γι' αυτό και ο Παύλος, μιλώντας για τον Μωυσή, αναφέρει ότι, αφού εγκατέλειψε θησαυρούς και πλούτο, τη μεγαλοπρέπεια της βασιλείας και όλη την άλλη λαμπρότητα στην Αίγυπτο, προτίμησε να κακουχείται μαζί με τους Ιουδαίους. Έπειτα, διδάσκοντάς μας την αιτία, ότι δηλαδή όλα αυτά τα έκανε για τον Θεό, πρόσθεσε: «Διότι υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο». Δεν βλέπεις τον Θεό, αλλά βλέπεις τα δημιουργήματά Του, βλέπεις τα έργα Του, τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα. Και όποιος αγαπά, έστω κι αν δει ένα έργο του αγαπημένου του προσώπου, έστω ένα υπόδημα, ένα ιμάτιο ή οτιδήποτε άλλο, η καρδιά του θερμαίνεται. Δεν βλέπεις τον Θεό, αλλά βλέπεις τους δούλους Του, τους φίλους Του, εννοώ τους άγιους άνδρες και όσους έχουν παρρησία. Διακόνησέ τους τώρα, και θα βρεις όχι τυχαία παρηγοριά για τον πόθο σου. Διότι και στις ανθρώπινες σχέσεις συνηθίζουμε να αγαπούμε όχι μόνο τους φίλους μας, αλλά και εκείνους που αγαπώνται από αυτούς. Κι αν κάποιο από τα αγαπημένα μας πρόσωπα πει, «Αγαπώ τον τάδε», και σε εκείνον συμβεί κάτι καλό, εγώ αισθάνομαι πως εγώ απολαμβάνω την ευεργεσία· και κάνουμε τα πάντα και φροντίζουμε να επιδείξουμε απέναντί του κάθε ζήλο, σαν να βλέπαμε το ίδιο το αγαπημένο μας πρόσωπο. Αυτό είναι δυνατόν να το κατορθώσουμε τώρα και σε σχέση με τον Χριστό. Είπε: «Αγαπώ τους πένητες· κι αν αυτοί δεχθούν κάποια ευεργεσία, σαν να την έχω απολαύσει ο Ίδιος, έτσι ανταποδίδω την αμοιβή».

Διότι, αφού έστησε εκείνο το λαμπρό τρόπαιο, και κατήγαγε την παράδοξη νίκη, και επικράτησε των βαρβάρων, όχι με σωματική ισχύ, αλλά με τη δύναμη της πίστεως, προτρεπόταν να λάβει αμοιβή για τους κόπους εκείνους και την ταλαιπωρία του από αυτούς που σώθηκαν. Όταν, λοιπόν, ο βάρβαρος του έλεγε: «Πάρε εσύ τα λάφυρα και δώσε μας τους άνδρες», τι απαντά εκείνος; «Θα υψώσω το χέρι μου προς τον Ύψιστο Θεό, ότι δεν θα πάρω από τα δικά σου ούτε μια κλωστή έως και το λουρί του υποδήματος». Είδες πώς εκπλήρωσε εκείνο το ευαγγελικό παράγγελμα που λέει: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε»; Αλλά και ο Μωυσής σε βαρβαρικό οίκο ανατράφηκε και μεγάλωσε· ωστόσο, καθόλου δεν βλάφθηκε από αυτό, αλλά και αυτός επιδείκνυε το ίδιο υψηλό φρόνημα, όχι λιγότερο από τον πατριάρχη, περιγελώντας από τη μια τη συβαριτική τράπεζα και υψούμενος ανώτερος από τη δική τους τρυφή, και περιφρονώντας τον πλούτο και τη βασιλεία και τα σκήπτρα της Αιγύπτου, προτιμώντας να αυτομολήσει προς τον πηλό και την πλινθοποιία. Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, θαυμάζοντάς τον, έλεγε: «Θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Έπειτα, υποδεικνύοντας και τον διδάσκαλο αυτών των αγαθών, πρόσθετε λέγοντας: «Διότι υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο»· πράγμα το οποίο αποτελούσε γνώρισμα μέγιστης πίστεως.

Δεν τα άφησε απλώς, λέει, αλλά τα αρνήθηκε, δηλαδή τα μίσησε και τα αποστράφηκε. Διότι, εφόσον βρισκόταν μπροστά του ο ουρανός, ήταν περιττό να θαυμάζει τα βασίλεια της Αιγύπτου. «Παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας, θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονόμασε αμαρτία το να μη θελήσει να συγκακοπαθήσει με τους άλλους. «Τον ονειδισμό του Χριστού· διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά». Δηλαδή, το να ονειδίζεται με τέτοιο τρόπο όπως και εσείς εξαιτίας του Χριστού· ή διότι οι Αιγύπτιοι ονείδιζαν τον Θεό, αδικώντας και καταπονώντας τους Ισραηλίτες, νομίζοντας ότι δεν μπορούσε να τους σώσει. «Διότι, σαν να έβλεπε τον Αόρατο, έδειξε καρτερία». Έχοντας, λέει, τον Θεό διαρκώς στην καρδιά του, τα υπέμεινε αυτά. «Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους εγγίσει αυτός που εξολοθρεύει τα πρωτότοκα». Εδώ εισάγει τον λόγο περί των μυστηρίων. Λέει, δηλαδή, ότι επειδή πίστεψε πως θα αποτρέψει τον εξολοθρευτή και θα σώσει το γένος, έσφαξε το αρνί. «Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν να περπατούσαν σε ξηρά». Πάλι επεκτείνει το παράδειγμα προς μίμηση σε ολόκληρο τον λαό.

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;

Τέτοιος ήταν ο πατριάρχης Αβραάμ· διότι έχει γραφτεί: «Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας ως σε ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει τα θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.» Τέτοιος ήταν και ο μέγας Μωυσής· «Διότι με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· επειδή υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον αόρατο.» Τέτοιοι ήταν και όλοι οι άγιοι, μη προσηλώνοντας το βλέμμα τους «στα ορατά, αλλά στα αόρατα»· ούτε επιθυμώντας τα πρόσκαιρα, αλλά τα αιώνια, και μέσω αυτών, στο μέτρο του δυνατού, διαμορφώνονταν σύμφωνα με τη θεία μίμηση. Αυτήν την επιθυμία, λοιπόν, ας αποκτήσουμε και εμείς, και έτσι δεν θα επιθυμήσουμε ποτέ τα ωραία της παρούσας ζωής ούτε θα θαυμάσουμε αυτούς που ζουν σαρκικά· μάλλον δε, θα αναστενάξουμε βαθιά για αυτούς, διότι, ενώ έχουν λάβει την υπόσχεση να κληρονομήσουν τα αγαθά των επαγγελιών, ματαιοπονούν γύρω από τον χρυσό και τον άργυρο και τις φθοροποιές ηδονές, υπομένοντας εκούσια την τύφλωση απέναντι στα καλά. «