Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:3

Αυτά μεν λοιπόν αυτοί τα μυθολογούν. Η ένθεη δε διδασκαλία και η κατά Χριστόν πίστη καταγγέλλει τη ματαιολογία τους ως αθεΐα. Διότι γνωρίζει ότι η δημιουργία δεν έγινε ούτε από μόνη της, επειδή τα πάντα δεν στερούνται πρόνοιας, ούτε από προϋπάρχουσα ύλη, επειδή ο Θεός δεν είναι ανίσχυρος· αλλά γνωρίζει ότι ο Θεός διά του Λόγου έφερε στην ύπαρξη τα σύμπαντα εκ του μηδενός, ενώ δεν υπήρχαν πουθενά και με κανέναν τρόπο, όπως ακριβώς λέει αφενός διά του Μωυσή: «Στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη»· και αφετέρου διά της ωφελιμότατης βίβλου του Ποιμένα: «Πρώτα απ' όλα πίστεψε ότι ένας είναι ο Θεός, ο οποίος έκτισε και καταρτισε τα πάντα, και τα έφερε από το μη ον στην ύπαρξη». Αυτό ακριβώς επισημαίνει και ο Παύλος όταν λέει: «Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με το ρήμα του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν προέλθει από φαινόμενα».

Όσοι λοιπόν ανήκαν στον κύκλο του Ευσεβίου, αφού εξετάστηκαν τότε με αυτόν τον τρόπο διεξοδικά και καταδίκασαν τον εαυτό τους, όπως προείπα, υπέγραψαν και, αφού μετενόησαν, ησύχασαν και αποχώρησαν. Επειδή όμως αυτοί, συμπεριφερόμενοι με νεανική αυθάδεια στις ασέβειές τους και ευρισκόμενοι σε σκοτοδίνη ως προς την αλήθεια, δεν επιχειρούν τίποτε άλλο παρά να κακολογούν τη σύνοδο, ας μας πουν, από ποιες Γραφές έμαθαν ή από ποιον άγιο άκουσαν και συγκέντρωσαν για τον εαυτό τους εκφράσεις όπως το «εξ ουκ όντων» και το «ουκ ην πριν γεννηθή» και το «ην ποτε ότε ουκ ην» και το «τρεπτόν» και το «προϋπάρχειν» και το «θελήματι», με τις οποίες πλάθουν μύθους εμπαίζοντας τον Κύριο. Διότι ο μακάριος Παύλος στην Προς Εβραίους επιστολή λέει: «Με την πίστη κατανοούμε ότι δημιουργήθηκαν οι αιώνες με το ρήμα του Θεού, ώστε τα βλεπόμενα να μην έχουν προέλθει από τα φαινόμενα». Αλλά δεν υπάρχει τίποτα κοινό μεταξύ του Λόγου και των αιώνων· διότι αυτός είναι που προϋπάρχει προ των αιώνων, δι' ου και οι αιώνες δημιουργήθηκαν. Στον δε Ποιμένα είναι γραμμένο, επειδή επικαλούνται και αυτό το κείμενο παρότι δεν ανήκει στον Κανόνα: «Πρώτα από όλα πίστεψε ότι ένας είναι ο Θεός, αυτός που τα πάντα έκτισε και τακτοποίησε και έφερε τα πάντα από το μη ον στην ύπαρξη». Αλλά και αυτό πάλι ουδεμία σχέση έχει με τον Υιό· διότι ομιλεί για τα πάντα που δημιουργήθηκαν δι' αυτού, από τα οποία ο ίδιος είναι εντελώς διαφορετικός.

Διότι, λέει, είδα «τον Κύριο Σαβαώθ καθήμενο επί θρόνου υψηλού και επηρμένου». Και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, και δοξολογούσαν τον Κύριο που βρισκόταν στον θρόνο, απλώνοντας τις φτερούγες τους. Έτσι είχαν τοποθετηθεί και στην Αγία Σκηνή, ώστε να επισκιάζουν με τις φτερούγες τους το ιλαστήριο. Αν μάλιστα τα χερουβίμ που ήταν κατασκευασμένα από χρυσό είχαν φωνή και λόγο, θα δοξολογούσαν ως Κύριο Σαβαώθ τον Μονογενή Υιό, ο οποίος εκ φύσεως προέρχεται από τον Θεό Πατέρα και φανερώθηκε με μορφή δούλου. <Και τα οποία μαζί με τους διάφορους καθαρμούς και τα δικαιώματα της σαρκός επιβάλλονταν μέχρι τον καιρό της διορθώσεως.> Ο νόμος δεν τελειοποίησε κανέναν κατά τη συνείδηση, αλλά μάλλον εισήγαγε διδασκαλίες περί καθαρμών και αφηγήσεις περί ραντισμών «για την καθαρότητα της σαρκός». Διότι ως αυτό το σημείο μόλις που φτάνει η δύναμη της νομικής ιερωσύνης. Επειδή, αν κάποιος άγγιζε νεκρό ή λεπρό, ή αν πάθαινε γονόρροια, έπρεπε να πλυθεί, και έτσι εθεωρείτο ότι καθαρίζεται. Αυτά όμως ήταν δικαιώματα της σαρκός, δηλαδή σαρκικές εντολές, οι οποίες δικαίωναν σαρκικά αυτούς που κατά σάρκα θεωρούνταν ακάθαρτοι. — Ότι βέβαια ο Θεός δεν επέτρεπε στους εξ αίματος Ισραηλίτες να παραμένουν ασύνετα προσκολλημένοι στις κατά τον νόμο σκιές, θα το γνωρίσουμε από τα ίδια τα ιερά γράμματα. Διότι πρόσταξε μεν να θυσιάζεται ο αμνός ως τύπος του Χριστού, αλλά να τον τρώνε ντυμένοι σαν οδοιπόροι, σημαίνοντας ότι αυτά που ανήκουν στους τύπους δεν θα παραμείνουν για πάντα, αλλά τρόπον τινά θα σπεύσουν προς την αλήθεια. <Και ύβρισε το Πνεύμα της χάριτος.> Όπως ακριβώς ο στρατιώτης που ρίπτει την ασπίδα και αποφεύγει τη μάχη δεν πρέπει να τιμάται με δεύτερα στρατιωτικά διακριτικά, αλλά να τιμωρείται αμέσως και να δίνει λόγο για τη δειλία του, κατά τον ίδιο τρόπο, νομίζω, αυτοί που υβρίζουν μια τόσο σεπτή και αξιοθαύμαστη χάρη δεν πρέπει να τιμώνται με δεύτερη δωρεά του Πνεύματος, αφού αθετήθηκε η πρώτη, αλλά πρέπει πλέον να υπόκεινται σε τιμωρίες. Διότι «η δική τους απιστία δεν θα καταργήσει την πίστη του Θεού», ούτε, επειδή κάποιοι καταφρόνησαν οπισθοχωρώντας, θα θεωρήσουμε ότι η θεία χάρη είναι αβέβαιη. Απεναντίας, ο Κριτής των όλων θα επιβάλει τιμωρίες σε αυτούς που δεν διστάζουν να διολισθήσουν σε τέτοια ασέβεια, ώστε να καταπατήσουν τον Υιό του Θεού και να υβρίσουν το Πνεύμα της χάριτος, εν τω οποίω αγιάστηκαν και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεως. <Η οποία έχει μεγάλη μισθαποδοσία.> Διότι με την υπομονή και με το να μην αποκάμνουν εύκολα στην εκπλήρωση των εξαίρετων κατορθωμάτων, αλλά να διψούν πάντοτε και να είναι αχόρταγοι και να επιθυμούν απλήστως κάθε αγαθό έργο, και να συσσωρεύουν για τον εαυτό τους την επιδοκιμασία από τις πράξεις τους, έχοντας τέτοια προθυμία σαν κι αυτή που έχουν οι εραστές του πλούτου, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Εκείνος που αγαπά το ασήμι δεν θα χορτάσει ασήμι». Εάν λοιπόν εκείνους δεν τους χορταίνουν τα γήινα, τα πρόσκαιρα και τα φθαρτά, πώς δεν είναι αναγκαίο να έχουμε εμείς θερμότερες επιθυμίες, ώστε να κερδίσουμε τα δώρα του Θεού, τα οποία εκτείνονται σε ατελεύτητους αιώνες και προσφέρουν ατέρμονη ευφροσύνη; <Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες καταρτίστηκαν με τον λόγο του Θεού, έτσι ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα.> Μέγα λοιπόν και εξαίρετο αγαθό είναι η πίστη. Διότι παρέχει πλουσιοπάροχα την αποβολή των αμαρτιών, την κάθαρση από κάθε ρύπο. Είναι επίσης πρόξενος της νυμφικής ενώσεως με τον Θεό, και οδός προς τον αγιασμό και την υιοθεσία, και με μια λέξη η προξενήτρα κάθε αγαθού. Έτσι έγιναν ευδόκιμοι οι πατέρες, έτσι απέκτησαν λαμπρή και ξακουστή δόξα. Πολλοί δε υπερίσχυσαν και αυτού του θανάτου, και στεφανώθηκαν με το αμάραντο στεφάνι της δόξης. <Με την πίστη ο Νώε, αφού χρηματίστηκε από τον Θεό για εκείνα που δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του.> Επειδή λοιπόν ολόκληρη η γη είχε διαφθείρει την οδό της, όπως είναι γεγραμμένο, και η καρδιά του ανθρώπου ρέπει «προς τα πονηρά από τη νεότητά του», ο Θεός επέφερε κατακλυσμό σε ολόκληρη τη γη, σαν να αναδημιουργούσε έναν κήπο που είχε γεμίσει άγρια βλάστηση και είχε χερσωθεί, διατηρώντας σε αυτόν ένα ευγενές φυτό, τον πανάριστο Νώε, ώστε από αυτόν να σωθεί και πάλι πάνω στη γη το ανθρώπινο γένος, αναστοιχειούμενο τρόπον τινά σε μια νέα αρχή.

ΑΛΛΟ. «Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες καταρτίστηκαν με το ρήμα του Θεού, ώστε αυτό που βλέπουμε να μην έχει προέλθει από φαινόμενα.» Αν κανένα από τα δημιουργήματα δεν έχει προαιώνια την ύπαρξη, και πιστεύουμε ότι με το θείο ρήμα, δηλαδή με τον Θεό Λόγο και Υιό, καταρτίστηκαν και οι ίδιοι οι αιώνες, είναι ανάγκη να ομολογούμε ότι Αυτός προϋπάρχει και των αιώνων. Διότι, όντας και υπάρχοντας Αυτός προηγουμένως, φέρνει στην ύπαρξη τους αιώνες, οι οποίοι κάποτε δεν υπήρχαν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ' Ότι αυτός που ομολογεί την αρχή της συστάσεως του κόσμου, αναγκαστικά θα συμφωνήσει και για το τέλος του. Εάν, όμως, κάποιος, βλέποντας την τωρινή πορεία του κόσμου να διεξάγεται με κάποια αλληλουχία, μέσω της οποίας γίνεται αντιληπτό το χρονικό διάστημα, ισχυρίζεται ότι δεν ενδέχεται να συμβεί η προαναγγελθείσα παύση των όσων κινούνται, είναι φανερό ότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πιστεύει ούτε ότι εν αρχή δημιουργήθηκαν από τον Θεό ο ουρανός και η γη. Διότι αυτός που αποδίδει αρχή στην κίνηση, δεν αμφιβάλλει καθόλου και για το τέλος· και εκείνος που δεν προσδοκά το τέλος, ούτε την αρχή παραδέχθηκε. Αλλά, όπως ακριβώς κατανοούμε ότι οι αιώνες καταρτίσθηκαν με το ρήμα του Θεού, πιστεύοντας, καθώς λέει ο Απόστολος, ότι τα ορατά δημιουργήθηκαν από τα μη φαινόμενα, την ίδια πίστη θα επιδείξουμε και ως προς τον λόγο του Θεού, ο οποίος έχει προαναγγείλει την αναγκαία στάση των όντων. Το δε πώς θα γίνει αυτό, πρέπει να εξαιρεθεί από την περιέργεια. Διότι και στην προηγούμενη περίπτωση παραδεχθήκαμε με πίστη ότι το ορατό καταρτίσθηκε από όσα δεν ήταν ακόμη ορατά, παρακάμπτοντας την αναζήτηση των ανέφικτων. Αν και η λογική μάς έδινε τη δυνατότητα να απορούμε για πολλά, παρέχοντας όχι μικρές αφορμές για την αμφισβήτηση όσων έχουμε πιστέψει. Διότι ήταν δυνατόν και εκεί, για τους εριστικούς ανθρώπους, να ανατρέψουν την πίστη με φαινομενικά εύλογα συμπεράσματα βάσει της λογικής ακολουθίας, με σκοπό να μην θεωρείται αληθινός ο λόγος περί της υλικής κτίσεως, τον οποίο πρεσβεύει η Αγία Γραφή, η οποία διαβεβαιώνει ότι η γένεση όλων των όντων προέρχεται από τον Θεό.

Πότε, λοιπόν, θα πει κανείς ότι συμβαίνει, και πώς; Αλλά την αναζήτηση σχετικά με το πώς δημιουργήθηκε το καθετί, πρέπει να την αποκλείσουμε εντελώς από τον λόγο μας. Διότι, ούτε και για όσα μας είναι πρόχειρα προς κατανόηση, των οποίων την αντίληψη έχουμε μέσω των αισθήσεων, θα ήταν δυνατόν με τη λογική διερεύνηση να κατανοήσουμε πώς έλαβε την υπόστασή του το φαινόμενο, σε σημείο μάλιστα που ούτε από τους θεοφόρους και αγίους άνδρες δεν θεωρήθηκε κάτι τέτοιο κατανοητό. Διότι, «με την πίστη κατανοούμε», λέει ο Απόστολος, «ότι έχουν καταρτιστεί οι αιώνες με τον λόγο του Θεού, ώστε τα ορατά να μην έχουν γίνει από τα φαινόμενα»· και δεν θα το έλεγε, νομίζω, αυτό, εάν πίστευε ότι το ζητούμενο μπορεί να γίνει γνωστό μέσω των ανθρώπινων συλλογισμών. Αλλά το ότι με το θείο θέλημα έχει καταρτιστεί και ο ίδιος ο αιώνας, και όλα όσα έχουν δημιουργηθεί μέσα σε αυτόν (οποιοσδήποτε κι αν είναι αυτός ο αιώνας, μαζί με τον οποίο θεωρείται όλη η ορατή και αόρατη κτίση), αυτό, λέει ο Απόστολος, το έχουμε πιστέψει, ενώ το πώς δημιουργήθηκαν το άφησε αδιερεύνητο. Διότι θεωρώ πως κάτι τέτοιο δεν είναι καν εφικτό για όσους το ερευνούν, καθώς η αναζήτηση σχετικά με αυτά τα ζητήματα μας φέρνει αντιμέτωπους με πολλές αμηχανίες: πώς από την αμετάβλητη και ακίνητη φύση προήλθε το κινούμενο, και από την απλή και αδιάστατη προήλθε το διαστατό και σύνθετο; Άραγε προήλθαν από την ίδια την υπερκείμενη ουσία; Αλλά το γεγονός ότι τα όντα είναι ετερογενή ως προς εκείνην δεν μας επιτρέπει να ομολογήσουμε κάτι τέτοιο, αλλά μάλλον ότι προήλθαν από κάπου αλλού. Και όμως, η λογική δεν βλέπει να υπάρχει τίποτα έξω από τη θεία φύση.

Διότι το να λέγεται ότι ο ουρανός ή η γη ή οτιδήποτε άλλο από αυτά που παρατηρούνται στην κτίση, δημιουργήθηκε από το μηδέν ή, όπως λέει ο απόστολος, από τα μη φαινόμενα, δεν προσάπτει καμία αδοξία στον Ποιητή των πάντων, εφόσον έχουμε διδαχθεί από τη Θεία Γραφή ότι αυτά ούτε υπάρχουν από την αιωνιότητα ούτε θα παραμένουν για πάντα. Εάν όμως γινόταν πιστευτό ότι κάποιο από τα Πρόσωπα που ομολογούνται στην Αγία Τριάδα δεν συνυπάρχει πάντοτε με τον Πατέρα, αλλά επινοούνταν, σύμφωνα με τη λογική της αίρεσης, κάποια έννοια που θα απογύμνωνε κάποτε τον επί πάντων Θεό από τη δόξα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, τότε, σύμφωνα με τα λεγόμενα της αίρεσης, δεν θα αποδεικνυόταν τίποτε άλλο παρά ότι ο Θεός είναι διαχωρισμένος από κάθε αγαθό και θείο πράγμα και νόημα. Εάν όμως είναι πάντοτε ένδοξος ο Πατέρας ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων, και δόξα του Πατέρα είναι ο προαιώνιος Υιός, και ομοίως δόξα του Υιού είναι το Πνεύμα του Χριστού, το οποίο πάντοτε συνθεωρείται με τον Υιό και τον Πατέρα, τότε από πού αυτός ο σοφός και βάσει ποιας παιδείας αποφαίνεται για το τι είναι «πρεσβύτερο» μεταξύ των αχρόνων και τι «τιμιότερο» μεταξύ εκείνων που είναι εκ φύσεως τίμια, τοποθετώντας συγκριτικά το ένα πάνω από το άλλο, και ατιμάζοντας το επόμενο μέσω της προτίμησής του στο ένα; Διότι η αντιδιαστολή που δημιουργεί ο όρος «τιμιότερο» είναι απολύτως φανερό πού αποσκοπεί.

Τι να πούμε δε για τους ίδιους τους αστέρες, από πού εκπέμπουν τη λάμψη τους, τι είναι αυτή και πώς συνίσταται; Ποιος είναι ο λόγος της διαφοράς τους ως προς το κάλλος και το μέγεθος; Και τι είναι οι επτά εσωτερικοί κύκλοι που περιστρέφονται με αντίθετη κίνηση από το σύμπαν, και από ποια αναγκαιότητα ωθούνται; Και εκείνο το άυλο και αιθέριο πυρ, καθώς και ο αέρας που διαχέεται στο ενδιάμεσο και λειτουργεί ως ένα είδος διαχωριστικού τείχους ανάμεσα στη θερμαντική και αναλωτική φύση και στην υγρή και ευανάλωτη; Και πώς στο κατώτατο σημείο η γη έχει τεθεί ως βάση σε ολόκληρο το σύμπαν; Τι είναι αυτό που διαφυλάσσει τη θέση της σταθερή; Τι είναι αυτό που συγκρατεί την προς τα κάτω φορά της; Εάν κάποιος μας υπέβαλλε σε εξονυχιστική εξέταση για αυτά και για παρόμοια ζητήματα, άραγε θα βρεθεί κανείς με τόσο εξυψωμένη διάνοια ώστε να ισχυριστεί ότι κατέχει τη γνώση τέτοιων πραγμάτων; Διότι καμία άλλη απάντηση δεν απομένει στους συνετούς παρά μόνον αυτή: ότι Εκείνος που τα εποίησε όλα με σοφία, μόνος Αυτός γνωρίζει τον λόγο της κτίσεως. Εμείς δε, με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον ρήμα του Θεού, όπως λέει ο απόστολος.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΩΣ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΓΙΟ ΤΗΣ ΧΗΡΑΣ ΠΟΥ ΑΝΑΣΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ, Στην οποία γίνεται λόγος και για το ότι πρέπει να είμαστε συγχωρητικοί και συμπονετικοί μεταξύ μας. Ο μέγας Παύλος, αποδεικνύοντας τον θεϊκό και κοινωφελή χαρακτήρα της πίστεως και διακηρύσσοντας τα έργα, τους άθλους, τους καρπούς και τη δύναμή της, αρχίζει από τους ίδιους τους αιώνες, από τους οποίους τίποτα δεν είναι αρχαιότερο, λέγοντας «με την πίστη κατανοούμε ότι δημιουργήθηκαν οι αιώνες με τον λόγο του Θεού, έτσι ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα», και καταλήγει στη μελλοντική παγκόσμια ανάσταση και στην τελείωση των αγίων κατά τη διάρκειά της, από την οποία τίποτα δεν είναι τελειότερο.

Αλλά ας ενδιατρίψουμε ακόμη γύρω από την πίστη και τη θεία και ευχάριστη στους χριστιανούς θεωρία που πηγάζει από αυτήν, την πίστη, το όχημα της ευαγγελικής δύναμης, την αποστολική ζωή, τη δικαίωση του Αβραάμ, την πίστη, από την οποία τώρα αρχίζει και στην οποία καταλήγει κάθε δικαιοσύνη και από την οποία «κάθε δίκαιος θα ζήσει», ενώ εκείνος που δειλιάζει θα εκπέσει από τη θεία ευδοκία, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό», την πίστη, που ελευθερώνει πάντοτε το γένος μας από κάθε λογής πλάνη και εδραιώνει εμάς στην αλήθεια και την αλήθεια σε εμάς, από την οποία απολύτως κανείς δεν θα μας απομακρύνει, ακόμη κι αν μας θεωρήσει παράφρονες, επειδή μέσω της αληθινής πίστης βιώνουμε την υπέρλογη έκσταση, μαρτυρώντας με έργο και με λόγο ότι δεν «παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο διδασκαλίας», αλλά κρατάμε σταθερά την ενιαία αληθογνωσία των χριστιανών και πρεσβεύουμε την πιο απλή και θεϊκή και αληθινά αλάνθαστη θεωρία. Προκειμένου, λοιπόν, αφήνοντας προς το παρόν τα μελλοντικά, να εξετάσουμε την υπέρλογη θεωρία που πηγάζει από την πίστη ξεκινώντας από τα γεγονότα που συνέβησαν εξ αρχής, «με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, έτσι ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από ορατά πράγματα». Ποιος νους θα μπορούσε να συλλάβει ότι αυτό το σύμπαν δημιουργήθηκε από το απόλυτο μηδέν, και μάλιστα μόνο με τον λόγο; Διότι εκείνο που είναι κατανοητό από τις νοερές ενέργειες, οπωσδήποτε δεν τις υπερβαίνει.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ΄. Με την πίστη κατανοούμε ότι συγκροτήθηκαν οι αιώνες με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν προέλθει από πράγματα φαινόμενα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό ανώτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο ίδιος ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη ομιλεί.

Και πώς το αποδεικνύει αυτό, πες μου; Λέγοντας: «Με την πίστη κατανοούμε ότι καταρτίστηκαν οι αιώνες με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν προέλθει από πράγματα που φαίνονται». Είναι φανερό, λέγει, ότι ο Θεός εποίησε τα όντα από τα μη όντα, τα φαινόμενα από τα μη φαινόμενα, τα υφιστάμενα από τα μη υφιστάμενα.

Αλλά δεν έθεσε αυτό που ήταν πολύ ανώτερο, αλλά το κατώτερο, λέγοντας: «Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες συγκροτήθηκαν με τον λόγο του Θεού». Από πού, λοιπόν, λες ότι είναι φανερό πως ο Θεός τα εποίησε όλα με τον λόγο του; Διότι η λογική δεν το υπαγορεύει αυτό, ούτε ήταν κανείς παρών όταν γίνονταν αυτά.

Μέσω της πίστεως· διότι η κατανόηση είναι έργο της πίστεως. Γι' αυτό και είπε τα εξής: «Με την πίστη κατανοούμε». Τι κατανοούμε με την πίστη, πες μου; Ότι τα ορατά δεν δημιουργήθηκαν από αυτά που φαίνονται· διότι αυτό είναι η πίστη. Αφού εξέθεσε, λοιπόν, τον γενικό κανόνα, στη συνέχεια τον εφαρμόζει σε πρόσωπα. Διότι ένας ένδοξος άνδρας είναι αντάξιος ολόκληρης της οικουμένης.

Έτσι και σε άλλο σημείο λέει: «Με την πίστη κατανοούμε ότι έχουν δημιουργηθεί οι αιώνες». Πώς; Διότι δεν τους είδαμε. «Ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν γίνει από ορατά πράγματα», λέει. Θέλετε να παραθέσω και άλλη μαρτυρία, ότι τα μάτια της πίστεως βλέπουν αυτά που δεν βλέπονται; Γράφοντας κάποτε στους Γαλάτες ο Παύλος έλεγε: «Εσείς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός ζωγραφίστηκε ξεκάθαρα ανάμεσά σας ως εσταυρωμένος».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι με αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι δημιουργήθηκαν οι αιώνες (οι κόσμοι) με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν γίνει από τα φαινόμενα. Με την πίστη ο Άβελ πρόσφερε στον Θεό ανώτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο ίδιος ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του, και μέσω αυτής, αν και πέθανε» Διότι, αν κάποιος δεν έχει βεβαιωθεί για τα αόρατα πιο καθαρά και από τα ορατά, δεν μπορεί να υπάρξει πίστη. «ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός. Επειδή πριν από τη μετάθεσή του έλαβε τη μαρτυρία ότι είχε ευαρεστήσει τον Θεό, και χωρίς πίστη είναι αδύνατον να Τον ευαρεστήσει κανείς. Διότι αυτός που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που Τον εκζητούν. Με την πίστη ο Νώε, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν βλέπονταν ακόμη, δείχνοντας ευλάβεια κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του.» Όπως ακριβώς ο ουρανός με το να φαίνεται μόνο λαλεί, έτσι και ο Άβελ με το να μνημονεύεται. «Μέσω αυτής (της πίστεως) κατέκρινε τον κόσμο.» Διότι απέδειξε ότι ήταν άξιοι κολάσεως, αυτοί που δεν συνετίζονταν ούτε με την κατασκευή της κιβωτού. «Και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη.» Δηλαδή, από αυτό φάνηκε δίκαιος, από το ότι πίστεψε στον Θεό. «

79. Η πίστη λοιπόν, λέει, είναι υπόσταση αυτών που ελπίζονται, απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Αλλά όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, έχοντας τον νου τους εδραιωμένο και σταθερό σε καθετί το άριστο, δεχόμενοι την πίστη ως έπαθλο και σαν αριστείο ευγνωμοσύνης, κατανοούν μέσω της πίστης ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν προέλθει από τα φαινόμενα, σύμφωνα με τα όσα φρονεί ο μυσταγωγός αυτών.

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;