Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:33

Ας μην τα περιβάλλει, όμως, κανείς με εξωτερικά και πειστικά λόγια, ούτε να επιχειρεί να μεταποιεί τις λέξεις ή να τις αλλάζει εντελώς. Αντιθέτως, ας λέγει και ας ψάλλει τα γεγραμμένα ανεπιτήδευτα, ακριβώς όπως έχουν διατυπωθεί, ώστε και οι άνθρωποι που τα διακόνησαν, αναγνωρίζοντας τα δικά τους λόγια, να συμπροσεύχονται μαζί μας· μάλλον δε, για να μας συμπαρασταθεί και το Πνεύμα που μίλησε μέσω των αγίων, αναγνωρίζοντας τα δικά του λόγια τα οποία ενήχησε σε εκείνους. Διότι, όσο ανώτερος είναι ο βίος των αγίων από τον βίο των άλλων, τόσο δικαίως θα μπορούσε κανείς να πει ότι και τα δικά τους λόγια είναι ανώτερα και ισχυρότερα από εκείνα που συνθέτουμε εμείς. Επειδή με αυτά ευαρέστησαν τον Θεό, και αυτά λέγοντας, όπως είπε ο Απόστολος: «Κατατρόπωσαν βασίλεια, ειργάσθηκαν δικαιοσύνη, επέτυχαν επαγγελίες, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή εχθρικά στρατόπεδα, γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω αναστάσεως».

Επίσης, ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος δεν αποστάτησαν επειδή στράφηκαν στα είδωλα, αλλά επειδή ναυάγησαν ως προς την πίστη. Πάλι, ο πατριάρχης Αβραάμ δεν στεφανώθηκε επειδή θανατώθηκε, αλλά επειδή αποδείχθηκε πιστός στον Θεό. Και οι άλλοι άγιοι, για τους οποίους ομιλεί ο Παύλος, ο Γεδεών, ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Ιεφθάε, ο Δαβίδ καθώς και ο Σαμουήλ, και όσοι ήταν μαζί τους, δεν έφτασαν στην τελείωση με το να χυθεί το αίμα τους, αλλά δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, και μέχρι σήμερα θαυμάζονται, επειδή ήταν έτοιμοι να υπομείνουν ακόμη και τον θάνατο για την ευσέβειά τους προς τον Κύριο. Αν δε πρέπει να προσθέσουμε και τα όσα συνέβησαν στην εποχή μας, γνωρίζετε πώς ο μακαριστός Αλέξανδρος αγωνίστηκε μέχρι θανάτου εναντίον αυτής της αιρέσεως, και πόσες θλίψεις και πόσο μεγάλους κόπους υπέμεινε, αν και ήταν γέροντας, και σε προχωρημένη ηλικία προστέθηκε και αυτός στους πατέρες του. Και πόσοι άλλοι κατέβαλαν τόσους πολλούς κόπους, διδάσκοντας εναντίον αυτής της ασεβείας, και έχουν το καύχημα της ομολογίας εν Χριστώ.

Με την πίστη η Ραάβ δεν καταστράφηκε μαζί με την πόλη της Ιεριχούς, επειδή δέχθηκε με ειρήνη τους κατασκόπους. Με την πίστη ο Μωυσής τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, με σκοπό να τελούμε και εμείς με πίστη το σωτήριο Πάσχα, και όχι με υποκρισία («Διότι καθετί που δεν προέρχεται από πίστη είναι αμαρτία»)· χρίοντας με το αίμα όχι τους δύο παραστάτες των θυρών, αλλά σφραγίζοντας ψυχή και σώμα· προκειμένου ο Φαραώ μαζί με τον διάβολο να καταποντιστεί στο πέλαγος της Ερυθράς Θάλασσας. Εμείς δε, ο νέος Ισραήλ, ας ψάλουμε μαζί με τον Μωυσή την επινίκια ωδή. Με την πίστη οι προφήτες κατατρόπωσαν βασίλεια, πέτυχαν την εκπλήρωση των επαγγελιών, έφραξαν στόματα λεόντων, δηλαδή ο σοφός Δανιήλ· έσβησαν τη δύναμη του πυρός, δηλαδή οι τρεις παίδες, πατώντας τη φλόγα της φωτιάς που ήταν πιο απαλή και από τη δροσιά.

Κείμενο ρκηʹ. «Όλοι οι άγιοι δια της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια». Ερμηνεία. Ο Αβραάμ, ο Μωυσής, ο Ιησούς του Ναυή· «έπραξαν δικαιοσύνη», ο Αβραάμ, ο Φινεές, και ο Δαβίδ· «πέτυχαν τις υποσχέσεις», ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ· «έφραξαν στόματα λεόντων», ο Δανιήλ στον λάκκο· «έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς», οι τρεις παίδες στην κάμινο· «ξέφυγαν από τα στόματα της μαχαίρας», ο Ηλίας και ο Δαβίδ. «Ενδυναμώθηκαν ύστερα από ασθένεια», όπως ο Εζεκίας. «Έγιναν ισχυροί στον πόλεμο», όπως ο Σαμψών που με μια σιαγόνα γαϊδάρου κατέστρεψε χίλιους αλλοφύλους. «Γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», η Σουναμίτιδα και η Σαραφθία· «Άλλοι δε ετυμπανίσθησαν», εννοώντας τον Ιάκωβο τον αδελφό του Κυρίου, και τους λοιπούς, όσοι αποκεφαλίστηκαν· διότι τυμπανισμός ονομάζεται ο αποκεφαλισμός· «Έτεροι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις», ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας, και ο Μιχαίας. «Λιθοβολήθηκαν», ο Στέφανος και ο Ναβουθέ. «Πριονίστηκαν», ο Ησαΐας· με ξύλινο πριόνι τον πριόνισαν οι Ιουδαίοι. «Δοκιμάστηκαν», όπως ο Ιώβ. «Πέθαναν από σφαγή μαχαίρας», ο Ιάκωβος, ο Ζαχαρίας, και οι λοιποί. «Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν καλή μαρτυρία δια της πίστεως, δεν αποκόμισαν την υπόσχεση».

Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, που επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε ψωμί και δεν ήπιε νερό, όταν κατέβηκε στον λάκκο δίδαξε και τα λιοντάρια να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν συντεθειμένος από πέτρα ή από χαλκό ή από κάποια άλλη πιο σκληρή ύλη, τα λιοντάρια δεν μπορούσαν να μπήξουν τα δόντια τους πάνω του. Έτσι η νηστεία, αφού ατσάλωσε το σώμα του ανδρός σαν να του έδωσε τη βαφή του σιδήρου, το έκανε αδάμαστο στα λιοντάρια· διότι δεν άνοιγαν το στόμα τους εναντίον του αγίου. Η νηστεία έσβησε τη δύναμη της φωτιάς, έφραξε στόματα λιονταριών. Η νηστεία αναπέμπει την προσευχή στον ουρανό, γινόμενη σαν φτερό για αυτήν προς την ανοδική της πορεία. Η νηστεία είναι η προκοπή των οίκων, η μητέρα της υγείας, ο παιδαγωγός της νεότητας, το στολίδι των ηλικιωμένων, η καλή σύντροφος για τους οδοιπόρους, ο ασφαλής συγκάτοικος για εκείνους που συζούν. Δεν υποπτεύεται ο άνδρας επιβουλή κατά του γάμου του, όταν βλέπει τη γυναίκα του να ζει με νηστείες. Δεν λιώνει από ζηλοτυπία η γυναίκα, βλέποντας τον άνδρα της να αποδέχεται τη νηστεία. Ποιος ελάττωσε ποτέ τον οίκο του εξαιτίας της νηστείας; Καταμέτρησε σήμερα τα υπάρχοντά σου μέσα στο σπίτι, και καταμέτρησέ τα και έπειτα από αυτήν· τίποτα δεν θα λείψει από όσα υπάρχουν στον οίκο εξαιτίας της νηστείας. Κανένα ζώο δεν θρηνεί για τον θάνατό του, πουθενά δεν χύνεται αίμα, πουθενά δεν εκδίδεται καταδικαστική απόφαση εις βάρος των ζώων από την αδυσώπητη κοιλιά. Το μαχαίρι των μαγείρων έχει σταματήσει· το τραπέζι αρκείται στα αυτοφυή αγαθά. Το Σάββατο δόθηκε στους Ιουδαίους, για να αναπαυθεί, λέγει η Γραφή, το υποζύγιό σου και ο δούλος σου.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Τι χρειάζεται να πω για τους Αγίους που αγωνίστηκαν στην Παλαιά Διαθήκη, για τους οποίους ο Απόστολος έδωσε μαρτυρία λέγοντας ότι δεν ήταν άξιος γι' αυτούς ο κόσμος; Όχι διότι απέκτησαν μεγάλες περιουσίες και έζησαν με τρυφή και αναπαύθηκαν στον παρόντα βίο, αλλά διότι περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και με κατσικίσια δέρματα, στερήθηκαν, θλίβηκαν, και περιπλανήθηκαν. Διότι μέσα από αυτά κατατρόπωσαν βασίλεια και επέτυχαν τις επαγγελίες του Θεού.

Η νηστεία είναι καλό φυλακτήριο της ψυχής, ασφαλής σύντροφος του σώματος. Η νηστεία είναι όπλο για τους γενναίους, γυμναστήριο για τους αγωνιστές. Η νηστεία αποκρούει τους πειρασμούς, προετοιμάζει για την ευσέβεια· είναι σύντροφος της νήψης, δημιουργός της σωφροσύνης. Η νηστεία αποτελεί ανδραγάθημα στους πολέμους. Η νηστεία έσβησε τη δύναμη της φωτιάς· η νηστεία έφραξε στόματα λεόντων· η νηστεία αναπέμπει την προσευχή στον ουρανό. Η νηστεία είναι μητέρα της υγείας.

Αυτών στους οποίους ανήκει η έρημος, και των οποίων είναι η επουράνια πανήγυρη· αυτών που καθυποτάσσουν τις ηδονές, και στους οποίους ανήκει η ακατάλυτη και ανέκφραστη απόλαυση· των οποίων το δάκρυ είναι κατακλυσμός για την αμαρτία, μέσο καθαρμού του κόσμου· των οποίων η έκταση των χεριών σβήνει φλόγες, κοιμίζει θηρία, στομώνει ξίφη, κάμπτει φάλαγγες, και θα αποστομώσει και τη δική σου ασέβεια, να το γνωρίζεις καλά, έστω κι αν για λίγο επαρθείς, και παίξεις το δράμα της ασέβειας μαζί με τους δαίμονές σου;

Δεν θα μου έφτανε ο χρόνος να διηγηθώ για τον Ιησού και τους μετά από αυτόν κριτές και προφήτες, καθώς και για τον Δαβίδ και τους μεταγενεστέρους του, οι οποίοι, ενεργούμενοι μέσω του μυστηρίου του σταυρού, ανέκοψαν ποταμούς, σταμάτησαν τον ήλιο, κατεδάφισαν πόλεις ασεβών, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων, διέφυγαν από το στόμα της μαχαίρας, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, έφραξαν τα στόματα των λιονταριών, ήλεγξαν βασιλιάδες, αποτέφρωσαν πεντηκοντάρχους, ανέστησαν νεκρούς, έκλεισαν τον ουρανό με τον λόγο τους και πάλι τον άνοιξαν, καθιστώντας τα σύννεφα σε αυτόν άγονα και έπειτα πάλι γόνιμα. Διότι, μολονότι ο Παύλος λέει ότι αυτά τα ενήργησε η πίστη, εντούτοις η πίστη αποτελεί δύναμη προς σωτηρία· γι' αυτό και όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει. Τέτοιας λογής βεβαίως είναι και ο Σταυρός του Χριστού για εκείνους που πιστεύουν· «διότι ο λόγος περί του Σταυρού, για να επαναλάβω τα λόγια του Παύλου, σε αυτούς μεν που χάνονται είναι μωρία, σε εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού».

Και ο Σολομών μπορεί επίσης να πει κάποια παροιμία σχετικά με αυτόν τον δίκαιο: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας, είναι όμως δύσκολο έργο να βρει κανείς άνδρα πιστό.» Βρήκαμε λοιπόν, εμείς βρήκαμε αυτόν που αναζητούσε ο σοφός· αλλά, ενώ εκείνος έλεγε ότι είναι δύσκολο να βρεθεί πιστός άνδρας, ο Παύλος δεν εκφράζεται έτσι. Αλλά τι λέει; — «Οι οποίοι μέσω της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια», υπονοώντας τον Αντώνιο και τους ζηλωτές του· διότι αυτός, περιφρονώντας τα βασίλεια του κόσμου, τη δόξα, την τιμή και τον πλούτο, τα κατανίκησε, «πέτυχε την πραγματοποίηση των επαγγελιών» του μέλλοντος, «έφραξε στόματα λεόντων», δηλαδή των ηδονών, «απέφυγε τα στόματα της μάχαιρας», δηλαδή την κοσμική (έξωθεν) σοφία, «ενδυναμώθηκε από την ασθένεια», δηλαδή την ακράτεια, «έγινε ισχυρός στον πόλεμο», τον πόλεμο δηλαδή εναντίον του διαβόλου, «έτρεψε σε φυγή στρατόπεδα αλλοτρίων», δηλαδή των δαιμόνων. «Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», όσες μητέρες έφεραν τα αμαρτωλά παιδιά τους στον δίκαιο.

Διότι, όσον αφορά τις παθήσεις του σώματος, το να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε όσους πάσχουν επιτείνει τη νόσο του ασθενούντος, και πολλές φορές δημιουργεί ασθένεια ενώ αυτή δεν υφίσταται· όπως για παράδειγμα κάποιοι, βλέποντας ασθενείς οφθαλμούς, προσβλήθηκαν από την ασθένεια μόνο και μόνο από τη θέασή τους. Στην περίπτωση όμως της ψυχής δεν συμβαίνει έτσι, αλλά το αντίθετο, και το να φέρνουμε συνεχώς στον νου μας όσους έχουν υποστεί παρόμοια δεινά, καθιστά ελαφρύτερη σε εμάς την αθυμία για τις δικές μας συμφορές. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος με αυτόν τον τρόπο παρηγορεί τους πιστούς, προβάλλοντας ως παράδειγμα όχι μόνο τους ζωντανούς αγίους, αλλά και αυτούς που έχουν αποθάνει. Διότι, απευθυνόμενος στους Εβραίους, οι οποίοι κινδύνευαν να κλονιστούν και να εκπέσουν, προβάλλει τους αγίους άνδρες, τον Δανιήλ, τους τρεις παίδες, τον Ηλία, τον Ελισσαίο, λέγοντας τα εξής: «Έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν δύναμη πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, λιθοβολήθηκαν, δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, και ακόμη δεσμά και φυλακή· περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, εκείνοι για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος».

Και τι άλλο να πω; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να τα διηγηθώ. Δεν παραθέτει πλέον, λοιπόν, τα ονόματα, αλλά αφού κατέληξε στην πόρνη και τους προκάλεσε εντροπή λόγω της ιδιότητας του προσώπου, δεν επεκτείνει πια τις ιστορίες, για να μη φανεί ότι μακρηγορεί· δεν τις παραλείπει όμως, αλλά τις διατρέχει με μεγάλη σύνεση, τηρώντας και τα δύο: και αποφεύγοντας τον κορεσμό και μη βλάπτοντας την πυκνότητα του λόγου· ούτε σιώπησε εντελώς, ούτε μιλώντας προκάλεσε κούραση, αλλά επιτυγχάνει και τα δύο. Διότι, όταν κάποιος αγωνίζεται με ισχυρά επιχειρήματα, εάν επιμένει στον αγώνα του, εξαντλεί τον ακροατή, ενοχλώντας αυτόν που έχει ήδη πεισθεί και δίνοντας την εντύπωση της κενοδοξίας· διότι πρέπει κανείς να προσαρμόζεται προς το ωφέλιμο. Και τι άλλο να πω, λέει; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ και τους προφήτες. Μερικοί κατηγορούν τον Παύλο ότι τοποθετεί τον Βαράκ, τον Σαμψών και τον Ιεφθάε μεταξύ αυτών των προσώπων. Τι λες; Αυτός που συμπεριέλαβε την πόρνη, δεν θα συμπεριλάμβανε αυτούς; Διότι μη μου αναφέρεις τον υπόλοιπο βίο τους, αλλά το εάν πίστεψαν και έλαμψαν στην πίστη. Και των προφητών, λέει, οι οποίοι δια της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια. Βλέπεις ότι εδώ δεν τους επιμαρτυρεί λαμπρό βίο· διότι δεν ήταν αυτό πρωτίστως το ζητούμενο· αλλά προς το παρόν γινόταν εξέταση της πίστεώς τους. Διότι πες μου, δεν τα κατόρθωσαν όλα με την πίστη; Πώς; Δια της πίστεως, λέει, κατατρόπωσαν βασίλεια όσοι ήταν με τον Γεδεών.

Εργάστηκαν δικαιοσύνη. Ποιοι; Αυτοί οι ίδιοι· δηλαδή εδώ αποκάλεσε τη φιλανθρωπία δικαιοσύνη. Επέτυχαν επαγγελίες. Νομίζω ότι το λέει αυτό για τον Δαβίδ. Και ποιες ήταν αυτές οι επαγγελίες που πέτυχε; Εκείνες για τις οποίες έλεγε, ότι το σπέρμα του θα καθίσει στον θρόνο του. Έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν από την κόψη της μάχαιρας.

«Και τι άλλο να πω; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να διηγούμαι περί του Γεδεών, του Βαράκ, του Σαμψών και του Ιεφθάε, του Δαβίδ και του Σαμουήλ και των προφητών». Επομένως είναι αισχρό, λέει, εάν αποδεικνύεστε πιο άπιστοι ακόμη και από μία πόρνη. «Οι οποίοι διά της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια». Δηλαδή, αυτοί που ήταν γύρω από τον Γεδεών.

Διότι αυτό είναι πίστη, όταν τα πράγματα καταλήγουν στο αντίθετο· και τότε πρέπει να πιστεύει κανείς ότι τίποτα αντίθετο δεν συνέβη, αλλά ότι όλα είναι σύμφωνα και συνεπή. «Εργάστηκαν δικαιοσύνη.» Αυτοί οι ίδιοι πάλι· ή εννοεί και τον Δαβίδ. «Επέτυχαν επαγγελίες.» Λόγω της ευλογίας που εκπληρώθηκε στους απογόνους τους· ή, στην περίπτωση του Δαβίδ, λόγω της βασιλείας του Σολομώντα. «Έφραξαν στόματα λεόντων.» Όπως ο Δανιήλ. «Έσβησαν τη δύναμη του πυρός.» Όπως οι τρεις παίδες. «Διέφυγαν από την κόψη της μαχαίρας.

«Μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.» «Ενώ έλεγε αυτά, μια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες. Εκείνος όμως είπε: Μακάριοι είναι μάλλον όσοι ακούνε τον λόγο του Θεού και τον τηρούν.» «Μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί και θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Και αν έλθει κατά τη δεύτερη φυλακή της νύχτας, ή αν έλθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει έτσι, μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι.» «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι αυτοί που λένε τέτοια λόγια, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν τον χρόνο να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους. Επειδή ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Και λίγο πιο κάτω: «Και τι άλλο να πω πλέον; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ, και τους προφήτες, οι οποίοι μέσω της πίστης κατατρόπωσαν βασίλεια.»

Και αυτή είναι η αρετή: το να ευχαριστούμε για όλα, και αυτές που μας φαίνονται ως θλίψεις και δυσχέρειες να τις θεωρούμε μάλλον θείες ευεργεσίες, και έτσι, ευχαριστώντας τον Θεό για όλα με ευγνωμοσύνη και όπως του οφείλεται, με τη μετάνοια, την εξομολόγηση και τις αγαθές πράξεις, να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας για την αγία εορτή των Γενεθλίων του Χριστού. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει για εμάς σήμερα αυτή η προεόρτια Κυριακή· αυτό μας διακηρύττει ξεκάθαρα η εκλεγμένη από τον Θεό μνήμη των Θεοπατόρων, ώστε, αφού μισήσουμε τους κακόπιστους λογισμούς, τα πονηρά έργα, τις αθέμιτες πράξεις και κάθε είδος αμαρτίας και κακίας, να αγαπήσουμε πιστά και με όλη μας την καρδιά τον Θεό, όπως εκείνοι, για να μπορέσουμε, όπως εκείνοι, αφού ευλογηθούμε από τον Θεό, να βγούμε από τη χαλδαϊκή γη των ολέθριων παθών και, πορευόμενοι προς τη γη της απαθείας, να φτάσουμε σε εκείνον τον ξακουστό κόλπο του πατέρα μας Αβραάμ, με τη συνέργεια και τη χάρη του Χριστού, από τον Οποίο και μέσω του Οποίου όλοι αυτοί οι προπάτορες «κατατρόπωσαν βασίλεια, έπραξαν δικαιοσύνη, πέτυχαν υποσχέσεις» και τα εξής, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο.

Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ, τον Σαμουήλ και τους προφήτες, οι οποίοι διά της πίστεως κατανίκησαν βασίλεια, έπραξαν δικαιοσύνη, πέτυχαν την πραγματοποίηση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν τη σφαγή από μαχαίρι, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους διά της αναστάσεως. Άλλοι βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, χωρίς να δεχτούν την απελευθέρωσή τους, για να επιτύχουν μια καλύτερη ανάσταση. Έτεροι δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, αλλά και δεσμά και φυλάκιση. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες, πέθαναν από σφαγή μαχαιριού, περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβατίσια και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι τα πάντα, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, άνθρωποι για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, περιπλανώμενοι σε ερήμους, σε βουνά, σε σπήλαια και σε τρύπες της γης. Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία διά της πίστεως, δεν έλαβαν την εκπλήρωση της υπόσχεσης, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μη φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς.

Έργο είναι το μίσος προς την ύλη, η νέκρωση της σάρκας, η φυγή από κάθε αιτία που ερεθίζει προς το πάθος το λογιστικό μέρος της ψυχής, η μεταμέλεια για τα πεπραγμένα. Επιπλέον, το να ξεπλύνει κανείς με τα δάκρυα την αρμύρα της αμαρτίας, να ρυθμίσει τα ήθη με την αγαθότητα του πνεύματος, και να καθαρίσει το εσωτερικό του ποτηριού, δηλαδή τον νου, μέσω της κατανύξεως, από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος. Και έτσι να βάλει μέσα του τον οίνο του λόγου, ο οποίος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου που καθαίρεται, και να τον προσφέρει στον Βασιλέα των πνευμάτων για γεύση. Τέλος δε, το να πυρωθεί έμπρακτα στη φωτιά της ασκήσεως, και με τους πόνους των αγώνων να αποτινάξει κάθε σκουριά της αμαρτίας, να ατσαλωθεί καλά και να βαπτιστεί στο νερό της κατανύξεως, και να γίνει κοφτερό ξίφος κατά των παθών και των δαιμόνων, αποκτώντας δύναμη. Αυτός που έφτασε σε αυτό το σημείο μέσα από πολλούς ασκητικούς αγώνες, έσβησε τη δύναμη της έμφυτης φωτιάς, έφραξε τα στόματα των λεόντων, δηλαδή των άγριων παθών, ενδυναμώθηκε στο πνεύμα ύστερα από την αδυναμία, έγινε ισχυρός, και σαν ένας άλλος Αυσιώτης έστησε τρόπαιο υπομονής νικώντας τον πειράζοντα.

Ο Ηλίας εξουσιαστικά έδεσε τις κλείδες των ουρανών και δεν έβρεξε. Πώς κατόρθωσε να το πράξει αυτό; Προσηλώθηκε στον Θεό, πίστεψε, αγάπησε. Διότι δεν σου λέω ότι άπλωσε τα χέρια του προς τον ουρανό, ούτε ότι ο ίδιος με τη δική του δύναμη έφερε το ουράνιο πυρ και έκαψε το θυσιαστήριο και τους ψευδοπροφήτες, αλλά στην αγάπη και στην πίστη του συνήργησε η θεϊκή δύναμη, η οποία επιτέλεσε αυτά δι' αυτού. Είπε έναν λόγο και ένας άλλος δίκαιος «και στάθηκε ο ήλιος», άλλος έφραξε «στόματα λεόντων».

Διότι λέγει και ο Απόστολος σχετικά με τους δικαίους που αγωνίσθηκαν ποικιλοτρόπως: «οι οποίοι κατατρόπωσαν βασίλεια, εργάσθηκαν τη δικαιοσύνη, πέτυχαν την εκπλήρωση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν μέσα από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες έλαβαν τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», και προσθέτει αναγκαίως εκτός από αυτούς και έτερους δικαίους που αγωνίσθηκαν με το να υποφέρουν, λέγοντας: «άλλοι δε βασανίσθηκαν, μην αποδεχόμενοι την απολύτρωση, για να επιτύχουν μία καλύτερη ανάσταση· άλλοι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, και ακόμη δεσμά και φυλάκιση· λιθοβολήθηκαν, πριονίσθηκαν, πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, περιπλανήθηκαν με προβιές και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης, για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Βλέπεις πώς, για εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό, ο αγώνας και η άθληση πραγματοποιούνται ποικιλοτρόπως μέσω της ίδιας πίστεως, ώστε μέσω αυτών να δοξασθεί ο Θεός και, αφού γυμνασθούν και δοκιμασθούν τα λογικά και αυτεξούσια κτίσματα της ανθρωπότητας, να φανερωθούν τα τίμια σκεύη και τα άτιμα ομοίως να αποδειχθούν από την αυτεξούσια προαίρεσή τους.

Οι παίδες των Εβραίων στο καμίνι. Με τις βροχές των αιμάτων σας, πανένδοξοι, σβήσατε τη φλόγα της απάτης· με τις πρεσβείες σας, λοιπόν, προς τον Θεό λυτρώστε μας από το μελλοντικό και άσβεστο πυρ στους αιώνες. Αφού φράξατε στόματα λεόντων και υπομείνατε την πυρά των βασάνων, αθλοφόροι, κληρονομείτε την ανώτερη τρυφή· την οποία δεηθείτε να επιτύχουμε και εμείς στους αιώνες.

Και αυτό το έχουν αποδείξει οι άγιοι από όσα έπραξαν με τους ασκητικούς και αγωνιστικούς τους άθλους, κατατροπώνοντας την αμαρτία· τι ποθώντας ή τι αναζητώντας; Τα αγαθά των επαγγελιών, «τα οποία μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Από πού είχαν τα εχέγγυα αυτής της ένθερμης προσδοκίας; Από την ίδια την πίστη. Διότι ο Θεός, που τους έδωσε το να πιστεύουν ακλόνητα, ο ίδιος τους έδωσε και το να ελπίζουν χωρίς δισταγμό, και μέσω της ελπίδας να μπορούν να ενεργούν σημεία και τέρατα. Γι' αυτό, όπως λέει ο ιερός Απόστολος, «κατατρόπωσαν βασίλεια, πέτυχαν την πραγματοποίηση των επαγγελιών, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν την κόψη της μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν μέσα από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων, γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως. Άλλοι δε βασανίστηκαν μέχρι θανάτου μη δεχόμενοι την απελευθέρωση, για να επιτύχουν καλύτερη ανάσταση». Βλέπετε πόσα και πόσο μεγάλα είναι τα κατορθώματα της πίστεως; «Διότι η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται». Αντλώντας δύναμη από αυτήν, λοιπόν, αδελφοί, ας αριστεύσουμε και εμείς εναντίον του διαβόλου, ας κατατροπώσουμε τα ολέθρια πάθη. Φωτιά που αναζωπυρώνεται και τώρα είναι η επιθυμία της σάρκας· και αν αυτήν τη σβήσουμε με δάκρυα και προσευχές, θα χορέψουμε μαζί με τους Παίδες.