Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:35

Ας μην τα περιβάλλει, όμως, κανείς με εξωτερικά και πειστικά λόγια, ούτε να επιχειρεί να μεταποιεί τις λέξεις ή να τις αλλάζει εντελώς. Αντιθέτως, ας λέγει και ας ψάλλει τα γεγραμμένα ανεπιτήδευτα, ακριβώς όπως έχουν διατυπωθεί, ώστε και οι άνθρωποι που τα διακόνησαν, αναγνωρίζοντας τα δικά τους λόγια, να συμπροσεύχονται μαζί μας· μάλλον δε, για να μας συμπαρασταθεί και το Πνεύμα που μίλησε μέσω των αγίων, αναγνωρίζοντας τα δικά του λόγια τα οποία ενήχησε σε εκείνους. Διότι, όσο ανώτερος είναι ο βίος των αγίων από τον βίο των άλλων, τόσο δικαίως θα μπορούσε κανείς να πει ότι και τα δικά τους λόγια είναι ανώτερα και ισχυρότερα από εκείνα που συνθέτουμε εμείς. Επειδή με αυτά ευαρέστησαν τον Θεό, και αυτά λέγοντας, όπως είπε ο Απόστολος: «Κατατρόπωσαν βασίλεια, ειργάσθηκαν δικαιοσύνη, επέτυχαν επαγγελίες, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή εχθρικά στρατόπεδα, γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω αναστάσεως».

Άλλοι δε τυμπανίστηκαν γύρω από τους άξονες των τροχών, διαμελιζόμενοι μέλος προς μέλος, μη αποδεχόμενοι την προτροπή του τυράννου Αντιόχου: «προσφέρετε θυσία και γίνετε φίλοι μου», προκειμένου να αξιωθούν μιας καλύτερης ανάστασης. Λιθοβολήθηκε ο φερώνυμος Στέφανος, περιθέτοντας στους κροτάφους του τον στέφανο της δικαιοσύνης.

Βεβαίως, εφόσον ο κοινός πάντων Σωτήρας πέθανε υπέρ ημών, εμείς οι εν Χριστώ πιστοί δεν πεθαίνουμε πλέον τον θάνατο όπως παλαιότερα, σύμφωνα με την απειλή του νόμου· διότι έχει καταργηθεί αυτή η καταδίκη. Αντιθέτως, καθώς η φθορά παύει και εξαφανίζεται με τη χάρη της αναστάσεως, πλέον διαλυόμαστε ως προς το θνητό του σώματος μόνο κατά τον χρόνο που ο Θεός έχει ορίσει για τον καθένα, ώστε να μπορέσουμε να αξιωθούμε μιας «κρείττονος αναστάσεως».

Κείμενο ρκηʹ. «Όλοι οι άγιοι δια της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια». Ερμηνεία. Ο Αβραάμ, ο Μωυσής, ο Ιησούς του Ναυή· «έπραξαν δικαιοσύνη», ο Αβραάμ, ο Φινεές, και ο Δαβίδ· «πέτυχαν τις υποσχέσεις», ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ· «έφραξαν στόματα λεόντων», ο Δανιήλ στον λάκκο· «έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς», οι τρεις παίδες στην κάμινο· «ξέφυγαν από τα στόματα της μαχαίρας», ο Ηλίας και ο Δαβίδ. «Ενδυναμώθηκαν ύστερα από ασθένεια», όπως ο Εζεκίας. «Έγιναν ισχυροί στον πόλεμο», όπως ο Σαμψών που με μια σιαγόνα γαϊδάρου κατέστρεψε χίλιους αλλοφύλους. «Γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», η Σουναμίτιδα και η Σαραφθία· «Άλλοι δε ετυμπανίσθησαν», εννοώντας τον Ιάκωβο τον αδελφό του Κυρίου, και τους λοιπούς, όσοι αποκεφαλίστηκαν· διότι τυμπανισμός ονομάζεται ο αποκεφαλισμός· «Έτεροι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις», ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας, και ο Μιχαίας. «Λιθοβολήθηκαν», ο Στέφανος και ο Ναβουθέ. «Πριονίστηκαν», ο Ησαΐας· με ξύλινο πριόνι τον πριόνισαν οι Ιουδαίοι. «Δοκιμάστηκαν», όπως ο Ιώβ. «Πέθαναν από σφαγή μαχαίρας», ο Ιάκωβος, ο Ζαχαρίας, και οι λοιποί. «Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν καλή μαρτυρία δια της πίστεως, δεν αποκόμισαν την υπόσχεση».

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Ο καιρός της μετανοίας είναι λίγος, ενώ η βασιλεία των ουρανών δεν έχει τέλος. Τους Αγίους τους μακαρίζουμε και τα στεφάνια τους τα επιθυμούμε, αλλά τους αγώνες τους δεν θέλουμε να τους μιμηθούμε. Ή νομίζετε ότι στεφανώθηκαν χωρίς κόπους και θλίψεις, χωρίς να ιδρώσουν, όπως ακριβώς επιθυμείτε και εσείς; Θέλεις να ακούσεις ποια ανάπαυση είχαν στη ζωή τους οι Άγιοι; Άλλοι μεν βασανίστηκαν, άλλοι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, καθώς και δεσμά και φυλακή. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέθαναν σφαγμένοι από μαχαίρι, περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, αυτοί για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά, σε σπήλαια και στις τρύπες της γης.

Έχω νέφος μαρτύρων, μαζί με το οποίο θα ανυψωθώ προς την υπεσχημένη προϋπάντηση· έχω πλήθος δικαίων, μαζί με τους οποίους θα αξιωθώ της ανώτερης ανάστασης· θα συνεκκλησιαστώ με τους ομολογητές· θα συναριθμηθώ στην πανήγυρη των πρωτοτόκων· θα μετάσχω σε αθάνατα έπαθλα και τιμές.

Και συντάσσοντας τον κατάλογο μεταξύ εκείνων που θαυμάστηκαν για την πίστη τους και που οι ίδιοι έδωσαν μαρτυρία για αυτήν, αναφέρει και τούτο, ότι δια της πίστεως «γυναίκες έλαβαν τους νεκρούς τους με ανάσταση». Αυτές είναι η Σαραφθία και η Σουναμίτιδα, από τις οποίες η μεν πρώτη έλαβε και πάλι ζωντανό τον νεκρό γιο της από τον προφήτη Ηλία, η δε Σουναμίτιδα τον δικό της από τον Ελισσαίο.

Η δε Σουναμίτιδα, και από αυτά που είπε στον άνδρα της για τον Ελισσαίο και από όσα ετοίμασε για την υποδοχή του προφήτη, αλλά και από την καρτερία που επέδειξε όταν πέθανε το παιδί της, φανέρωσε την πίστη της· διότι, κρύβοντας σιωπηλά τον πόνο της, έτρεξε στον προφήτη και τον έφερε στο σπίτι λέγοντάς του, «Ζει ο Κύριος και ζει η ψυχή σου, δεν θα σε αφήσω»· και μέσω αυτής της πίστης έλαβε τον γιο της αναστημένο από τον προφήτη, έτσι ώστε αυτό το εξαιρετικό θαύμα να μην ανήκει περισσότερο στους προφήτες εκείνους από ό,τι στην πίστη των μητέρων που δέχθηκαν τους αναστημένους, όπως ακριβώς υπέδειξε και ο Παύλος λέγοντας, «μέσω της πίστεως έλαβαν γυναίκες τους νεκρούς τους εξ αναστάσεως».

Και ο Σολομών μπορεί επίσης να πει κάποια παροιμία σχετικά με αυτόν τον δίκαιο: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας, είναι όμως δύσκολο έργο να βρει κανείς άνδρα πιστό.» Βρήκαμε λοιπόν, εμείς βρήκαμε αυτόν που αναζητούσε ο σοφός· αλλά, ενώ εκείνος έλεγε ότι είναι δύσκολο να βρεθεί πιστός άνδρας, ο Παύλος δεν εκφράζεται έτσι. Αλλά τι λέει; — «Οι οποίοι μέσω της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια», υπονοώντας τον Αντώνιο και τους ζηλωτές του· διότι αυτός, περιφρονώντας τα βασίλεια του κόσμου, τη δόξα, την τιμή και τον πλούτο, τα κατανίκησε, «πέτυχε την πραγματοποίηση των επαγγελιών» του μέλλοντος, «έφραξε στόματα λεόντων», δηλαδή των ηδονών, «απέφυγε τα στόματα της μάχαιρας», δηλαδή την κοσμική (έξωθεν) σοφία, «ενδυναμώθηκε από την ασθένεια», δηλαδή την ακράτεια, «έγινε ισχυρός στον πόλεμο», τον πόλεμο δηλαδή εναντίον του διαβόλου, «έτρεψε σε φυγή στρατόπεδα αλλοτρίων», δηλαδή των δαιμόνων. «Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», όσες μητέρες έφεραν τα αμαρτωλά παιδιά τους στον δίκαιο.

Αλλά βεβαίως και «τυμπανίσθηκε», «πέθανε με σφαγή μαχαιριού», «δοκίμασε δεσμά και φυλακή» «και μαστιγώσεις», «λιθοβολήθηκε, πριονίστηκε»· διότι, καθώς πολλοί τα υπέφεραν αυτά για την ευσέβεια, ο ίδιος συμπάσχει με όλους ως πατέρας όλων· «περιπλανήθηκε με προβιές, με δέρματα κατσικιών», μιμούμενος τον Ηλία στην πραότητα· «στερούμενος» ως προς τη σάρκα και «θλιβόμενος», διότι γνώριζε ότι οι θλίψεις είναι η οδός προς τη βασιλεία των ουρανών· «κακουχούμενος», επειδή ο Αντώνιος προτιμούσε «να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας». «Δεν ήταν άξιος γι' αυτόν ο κόσμος»· γι' αυτό, ενώ ζούσε ακόμη, μετέστησε τον εαυτό του στον ουρανό. Έπειτα, ας διατρέξουμε το μεγάλο πλήθος των προφητών. Ο Χριστός, η κεφαλή, ας επισφραγίσει τα παρόντα εγκώμια, λέγοντας ακόμη και τώρα: «η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν»· διότι ο Αντώνιος έλιωνε το σώμα του, χαλιναγωγούσε την ψυχή του, τιμωρούσε τις ηδονές, απείχε από την τρυφή, αψηφούσε τον κορεσμό, χρησιμοποιούσε τον ύπνο μόνο τόσο όσο για να ωφελεί τη φύση του, θεωρούσε βδελυρή ακόμη και την ονομασία της πορνείας, και ελάχιστα από τα γήινα απήλαυσε. Ήταν όλος δοσμένος στον ουρανό, όλος στραμμένος στην άνω ζωή, θεωρώντας ζημία τα επίγεια πράγματα. Ζούσε μόνο για τις αρετές, όντας νεκρός ως προς τα πάθη.

Διότι, όσον αφορά τις παθήσεις του σώματος, το να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε όσους πάσχουν επιτείνει τη νόσο του ασθενούντος, και πολλές φορές δημιουργεί ασθένεια ενώ αυτή δεν υφίσταται· όπως για παράδειγμα κάποιοι, βλέποντας ασθενείς οφθαλμούς, προσβλήθηκαν από την ασθένεια μόνο και μόνο από τη θέασή τους. Στην περίπτωση όμως της ψυχής δεν συμβαίνει έτσι, αλλά το αντίθετο, και το να φέρνουμε συνεχώς στον νου μας όσους έχουν υποστεί παρόμοια δεινά, καθιστά ελαφρύτερη σε εμάς την αθυμία για τις δικές μας συμφορές. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος με αυτόν τον τρόπο παρηγορεί τους πιστούς, προβάλλοντας ως παράδειγμα όχι μόνο τους ζωντανούς αγίους, αλλά και αυτούς που έχουν αποθάνει. Διότι, απευθυνόμενος στους Εβραίους, οι οποίοι κινδύνευαν να κλονιστούν και να εκπέσουν, προβάλλει τους αγίους άνδρες, τον Δανιήλ, τους τρεις παίδες, τον Ηλία, τον Ελισσαίο, λέγοντας τα εξής: «Έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν δύναμη πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, λιθοβολήθηκαν, δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, και ακόμη δεσμά και φυλακή· περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, εκείνοι για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος».

Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε ως προς αυτό; Ότι με διαφορετικό τρόπο καθοδηγούσε ο Θεός τότε το πλήθος και τον πιο αδύναμο λαό, και με διαφορετικό τρόπο τους γενναίους και εκείνους που ήδη εφάρμοζαν τη φιλοσοφία της Καινής Διαθήκης. Διότι στους πολλούς, που σέρνονταν στη γη και δεν μπορούσαν να δουν τίποτα το υψηλό, ούτε να εκτείνουν την ελπίδα της ψυχής τους προς την απόλαυση των μελλοντικών αγαθών, παρείχε αυτά τα παρόντα αγαθά, παρηγορώντας την αδυναμία της ψυχής τους, και μέσω αυτών καθοδηγώντας τους προς την εργασία της αρετής και εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία των καλών. Τον Ηλία, όμως, και τον Ελισσαίο, τον Ιερεμία, τον Ησαΐα, και γενικώς όλους τους προφήτες, και όσους ανήκαν στη χορεία των αγίων και μεγάλων ανδρών, τους προσκαλούσε προς τους ουρανούς και προς τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί εκεί για όσους έχουν ευδοκιμήσει. Γι' αυτό και ο Παύλος δεν τους απαρίθμησε απλώς όλους, αλλά αναφέρθηκε σε εκείνους που περιφέρονταν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, εκείνους που βρέθηκαν σε καμίνι, σε δεσμωτήριο, εκείνους που αποτυμπανίστηκαν, που λιθοβολήθηκαν, που έζησαν στην πείνα, στην πενία, στις ερήμους, στα σπήλαια, στις οπές της γης, εκείνους που υπέστησαν μύρια δεινά. Και έπειτα είπε ότι όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, και ότι δεν έχουν λάβει ακόμη τις επαγγελίες· υπονοώντας σε εμάς όχι το ιουδαϊκό πλήθος, αλλά εκείνους που έζησαν όπως ο Ηλίας. Εάν όμως πει κάποιος: Και αυτοί οι ίδιοι, για ποιον λόγο δεν έχουν λάβει ακόμη και τώρα τα στεφάνια που τους οφείλονται;

Εύστοχη λοιπόν είναι η εξέταση του τάφου του Λαζάρου εν συγκρίσει με άλλους τάφους· καθόλου άκαιρος, όπως φαίνεται, δεν είναι και ο θάνατος των γυναικών που εορτάζεται πάνω στον ίδιο τους τον τάφο. Τάφος εκεί, και τάφος εδώ· αλλά ο μεν τάφος του Λαζάρου, ανοίγοντας, φανερώνει τη δύναμη του Χριστού, ενώ ο τάφος των γυναικών, παραμένοντας κλειστός και ενεργώντας, κηρύττει τη χάρη του Σωτήρος· εκεί ένας νεκρός, υπερβαίνοντας τη φύση, τρέχει έξω από τον τάφο, εδώ γυναίκες, παρά φύσιν, προστρέχουν στους τάφους· εκεί σημείο της θείας δυνάμεως, εδώ τεκμήριο γενναίας προαιρέσεως· εκεί ο Λάζαρος ..... τις ..... του θανάτου γνωρίζει με θάρρος· εκεί μετά τον θάνατο αναβίωση, και εδώ ζωή· εκεί ο θάνατος ληστεύεται βίαια, εδώ ο θάνατος καταπατείται ολοφάνερα· εκείνον ο θάνατος, αφού τον δάνεισε στη ζωή, τον πήρε και πάλι γρήγορα πίσω· μάλλον δε, όπως λέγει η Γραφή, «Έλαβαν γυναίκες τους νεκρούς τους αναστημένους», κατόπιν προστάγματος του Θεού· αυτές όμως μεταπήδησαν από την πρόσκαιρη ζωή προς την απέραντη ζωή, η μητέρα και οι θυγατέρες, οι οποίες σήμερα μας συγκέντρωσαν· μια ευσεβής μητέρα που υπέμεινε ωδίνες, θυγατέρες που δεν δοκίμασαν ωδίνες, μια μητέρα που έλυσε την παρθενία της για να γεννήσει παρθένους, μια μητέρα που κοιλοπόνησε για την αγνεία, μια μητέρα που σύμφωνα με τον φυσικό νόμο γέννησε παρθένους.

Άραγε, λοιπόν, έχουν στερηθεί τους στεφάνους του μαρτυρίου; Και ποιος θα τολμούσε να το πει αυτό; Διότι προπάντων, και αυτός ο ίδιος ο τρόπος του θανάτου τους είναι ικανός να πείσει τους πάντες ότι συγκαταλέγονται στους πρώτους των μαρτύρων. Εάν δε ζητάς να δεις και θεϊκή απόφαση να έχει εκδοθεί υπέρ αυτών, άκουσε τι λέει ο Παύλος· διότι όσα εκείνος ομιλεί, είναι φανερό ότι προέρχονται από το Πνεύμα. «Διότι νομίζω», λέει, «ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Τι λέει λοιπόν αυτός; Αρχίζοντας από τον Άβελ και λέγοντας ότι ο Άβελ προσέφερε στον Θεό ανώτερη θυσία παρά ο Κάιν, και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί· έπειτα προχωρώντας στους προφήτες, και φθάνοντας έως τον Ιωάννη, και λέγοντας: «Πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, άλλοι δε ετυμπανίσθησαν»· και αφού διηγήθηκε πολλούς και διάφορους θανάτους, πρόσθεσε τα εξής: «Λοιπόν και εμείς, έχοντας γύρω μας ένα τόσο μεγάλο νέφος μαρτύρων, αποθέτοντας κάθε βάρος, ας τρέχουμε με υπομονή». Βλέπεις ότι και τον Άβελ ονόμασε μάρτυρα, και τον Νώε, και τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ. Διότι κάποιοι μεν από αυτούς πέθαναν κατ' αυτόν τον τρόπο για τον Θεό· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Καθημερινά πεθαίνω»· μολονότι δεν πέθαινε πραγματικά, αλλά μόνο με την προαίρεσή του υπέμενε κάτι τέτοιο.

Όπως οι Ισραηλίτες. «Πήραν δύναμη μέσα από την αδυναμία, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο». Εννοεί αυτούς κατά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα. Διότι ποιος ήλπιζε ότι θα επέστρεφαν από την αιχμαλωσία; Και όχι μόνο ότι θα επέστρεφαν, αλλά και ότι θα γίνονταν ισχυροί, και θα έτρεπαν σε φυγή στρατόπεδα εχθρών; «Έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων». Ο Σαμψών. «Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους με ανάσταση». Εδώ αναφέρεται στα γεγονότα των προφητών, του Ηλία, του Ελισσαίου. Διότι ανέστησαν νεκρούς. «Άλλοι δε βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, μη αποδεχόμενοι την απελευθέρωση, για να αξιωθούν μιας καλύτερης ανάστασης».

Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ, τον Σαμουήλ και τους προφήτες, οι οποίοι διά της πίστεως κατανίκησαν βασίλεια, έπραξαν δικαιοσύνη, πέτυχαν την πραγματοποίηση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν τη σφαγή από μαχαίρι, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους διά της αναστάσεως. Άλλοι βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, χωρίς να δεχτούν την απελευθέρωσή τους, για να επιτύχουν μια καλύτερη ανάσταση. Έτεροι δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, αλλά και δεσμά και φυλάκιση. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες, πέθαναν από σφαγή μαχαιριού, περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβατίσια και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι τα πάντα, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, άνθρωποι για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, περιπλανώμενοι σε ερήμους, σε βουνά, σε σπήλαια και σε τρύπες της γης. Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία διά της πίστεως, δεν έλαβαν την εκπλήρωση της υπόσχεσης, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μη φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς.

Εκτός όμως από αυτά, εκείνος που λέει ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού, λέει ουσιαστικά ότι οι μακάριοι Πατέρες ενέχονται σε φοβερές και ασυγχώρητες κατηγορίες, και δεν είναι δάσκαλοι ούτε ποιμένες, αλλά κάποιου είδους ανδροφόνοι και μιαροί και εχθροί της σωτηρίας των ανθρώπων. Διότι, αν άκουσαν –όπως άλλωστε και άκουσαν– ότι το Πνεύμα δεν εκπορεύεται εκ του Υιού, και αυτό είναι ψεύδος και σφάλμα περί την πίστη, και αυτοί ανέχθηκαν αυτόν τον λόγο με σιωπή, πώς να μην είναι δίκαιο να ακούσουν αυτούς τους χαρακτηρισμούς; Αλλά οι μακάριοι εκείνοι δεν είναι τέτοιοι. Τι λέει άλλωστε ο θείος Κύριλλος, απευθύνοντας επιστολή στον Νεστόριο; «Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να σιωπήσει κανείς, όταν η πίστη αδικείται και τόσοι πολλοί έχουν διαστραφεί; Ή μήπως δεν θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού; Δεν θα απολογηθούμε για την άκαιρη σιωπή μας, καίτοι είμαστε τεταγμένοι από αυτόν για να λέμε αυτά που πρέπει;». Και πάλι, σε άλλη επιστολή προς τον ίδιο: «Διότι, όταν η πίστη αδικείται, ας απορριφθεί ως μάταιος και επισφαλής ο σεβασμός προς τους γονείς· ας μείνει αδρανής και ο νόμος της φιλοστοργίας προς τα τέκνα και τους αδελφούς, και ας είναι πλέον προτιμότερος από τη ζωή ο θάνατος για τους ευσεβείς, για να τύχουν καλύτερης ανάστασης, σύμφωνα με τα όσα είναι γεγραμμένα.» Και προς τον βασιλιά Θεοδόσιο, ο ίδιος στέλνοντας επιστολή, λέει:

Διότι λέγει και ο Απόστολος σχετικά με τους δικαίους που αγωνίσθηκαν ποικιλοτρόπως: «οι οποίοι κατατρόπωσαν βασίλεια, εργάσθηκαν τη δικαιοσύνη, πέτυχαν την εκπλήρωση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν μέσα από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες έλαβαν τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», και προσθέτει αναγκαίως εκτός από αυτούς και έτερους δικαίους που αγωνίσθηκαν με το να υποφέρουν, λέγοντας: «άλλοι δε βασανίσθηκαν, μην αποδεχόμενοι την απολύτρωση, για να επιτύχουν μία καλύτερη ανάσταση· άλλοι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, και ακόμη δεσμά και φυλάκιση· λιθοβολήθηκαν, πριονίσθηκαν, πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, περιπλανήθηκαν με προβιές και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης, για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Βλέπεις πώς, για εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό, ο αγώνας και η άθληση πραγματοποιούνται ποικιλοτρόπως μέσω της ίδιας πίστεως, ώστε μέσω αυτών να δοξασθεί ο Θεός και, αφού γυμνασθούν και δοκιμασθούν τα λογικά και αυτεξούσια κτίσματα της ανθρωπότητας, να φανερωθούν τα τίμια σκεύη και τα άτιμα ομοίως να αποδειχθούν από την αυτεξούσια προαίρεσή τους.

Προς τους αδελφούς στη Μονή Στουδίου. Χαίρετε εν Κυρίω, αδελφοί και πατέρες, χαίρετε, στρατιώτες του Χριστού, χαίρετε, αδελφική τριάδα, που αποκτήσατε τον πλούτο της χάριτος της Αγίας Τριάδος, πραγματικά άξιοι τέτοιων χαιρετισμών, επειδή για τον Χριστό υπομένετε γενναία την πιο δεινή φυλάκιση, βασανιζόμενοι από τον αλάστορα Λεόντιο. Ω της αποστασίας του ιουδαιόφρονος! Αν ήταν άγριο θηρίο, τόσα χρόνια που αδειάζει την κακία του και πίνει το αίμα σας, θα είχε χορτάσει. Αυτός όμως παραμένει αχόρταγος αιμοπότης, αγριεύοντας σαν δαιμονισμένος, χωρίς να νιώθει κανένα έλεος, ούτε οικτιρμό φιλανθρωπίας για εσάς, τα αρνία του Χριστού, αλλά σας καταθλίβει και με κάθε τρόπο μηχανεύεται μαζί με τον σατανά να σας καταβροχθίσει, για να καυχηθεί ο δράκοντας, για να τρομάξει μέσω υμών και όλους εμάς. Αλλά σε καμία περίπτωση· διότι είναι πιστός ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να δοκιμαστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Αναλογιστείτε τους αγίους από αιώνων, ότι κανένας δεν ευαρέστησε τον Θεό χωρίς δοκιμασίες και πολλές θλίψεις. Άλλος πριονίστηκε, άλλος λιθοβολήθηκε, άλλος κάηκε στη φωτιά, άλλος αποτυμπανίστηκε. Και πού υπάρχει χρόνος για να απαριθμήσουμε το νέφος των μαρτύρων που μας περιβάλλει;

Και αυτό το έχουν αποδείξει οι άγιοι από όσα έπραξαν με τους ασκητικούς και αγωνιστικούς τους άθλους, κατατροπώνοντας την αμαρτία· τι ποθώντας ή τι αναζητώντας; Τα αγαθά των επαγγελιών, «τα οποία μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Από πού είχαν τα εχέγγυα αυτής της ένθερμης προσδοκίας; Από την ίδια την πίστη. Διότι ο Θεός, που τους έδωσε το να πιστεύουν ακλόνητα, ο ίδιος τους έδωσε και το να ελπίζουν χωρίς δισταγμό, και μέσω της ελπίδας να μπορούν να ενεργούν σημεία και τέρατα. Γι' αυτό, όπως λέει ο ιερός Απόστολος, «κατατρόπωσαν βασίλεια, πέτυχαν την πραγματοποίηση των επαγγελιών, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν την κόψη της μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν μέσα από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων, γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως. Άλλοι δε βασανίστηκαν μέχρι θανάτου μη δεχόμενοι την απελευθέρωση, για να επιτύχουν καλύτερη ανάσταση». Βλέπετε πόσα και πόσο μεγάλα είναι τα κατορθώματα της πίστεως; «Διότι η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται». Αντλώντας δύναμη από αυτήν, λοιπόν, αδελφοί, ας αριστεύσουμε και εμείς εναντίον του διαβόλου, ας κατατροπώσουμε τα ολέθρια πάθη. Φωτιά που αναζωπυρώνεται και τώρα είναι η επιθυμία της σάρκας· και αν αυτήν τη σβήσουμε με δάκρυα και προσευχές, θα χορέψουμε μαζί με τους Παίδες.

Δεν αναφέρω ακόμη εκείνους που ανασταίνονται από τους τάφους την τέταρτη ημέρα, και άλλους που ενώ φέρονται για ταφή αναπηδούν από το νεκροκρέβατο, και νεκρό κορίτσι που ξυπνά σαν να κοιμόταν, και επιπλέον γυναίκες που παίρνουν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως, και τον προφήτη που βλέπει γυμνά οστά να αναπλάθονται με σάρκες, και δέρμα να τα καλύπτει, και τρίχες να φυτρώνουν πάνω τους.