Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:39

Κείμενο ρκηʹ. «Όλοι οι άγιοι δια της πίστεως κατατρόπωσαν βασίλεια». Ερμηνεία. Ο Αβραάμ, ο Μωυσής, ο Ιησούς του Ναυή· «έπραξαν δικαιοσύνη», ο Αβραάμ, ο Φινεές, και ο Δαβίδ· «πέτυχαν τις υποσχέσεις», ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ· «έφραξαν στόματα λεόντων», ο Δανιήλ στον λάκκο· «έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς», οι τρεις παίδες στην κάμινο· «ξέφυγαν από τα στόματα της μαχαίρας», ο Ηλίας και ο Δαβίδ. «Ενδυναμώθηκαν ύστερα από ασθένεια», όπως ο Εζεκίας. «Έγιναν ισχυροί στον πόλεμο», όπως ο Σαμψών που με μια σιαγόνα γαϊδάρου κατέστρεψε χίλιους αλλοφύλους. «Γυναίκες έλαβαν πίσω τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», η Σουναμίτιδα και η Σαραφθία· «Άλλοι δε ετυμπανίσθησαν», εννοώντας τον Ιάκωβο τον αδελφό του Κυρίου, και τους λοιπούς, όσοι αποκεφαλίστηκαν· διότι τυμπανισμός ονομάζεται ο αποκεφαλισμός· «Έτεροι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις», ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας, και ο Μιχαίας. «Λιθοβολήθηκαν», ο Στέφανος και ο Ναβουθέ. «Πριονίστηκαν», ο Ησαΐας· με ξύλινο πριόνι τον πριόνισαν οι Ιουδαίοι. «Δοκιμάστηκαν», όπως ο Ιώβ. «Πέθαναν από σφαγή μαχαίρας», ο Ιάκωβος, ο Ζαχαρίας, και οι λοιποί. «Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν καλή μαρτυρία δια της πίστεως, δεν αποκόμισαν την υπόσχεση».

Ή μήπως η βοήθεια των δικαίων που λυτρώθηκαν από τον Κύριο θα παραταθεί στον άδη. Διότι δεν έλαβαν ακόμη τις επαγγελίες, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς εκείνοι που προηγήθηκαν. Όμως, ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει. Προφητεύει σαφώς την κάθοδο του Κυρίου στον άδη, ο Οποίος μαζί με τους άλλους θα λυτρώσει και την ψυχή του ίδιου του Προφήτη, ώστε να μην εναπομείνει εκεί.

Αυτά λοιπόν, λέει, θα τα φέρει εις πέρας το έργο των θεριστών. Δεν θα είναι όμως οπωσδήποτε αμισθί, διότι βεβαίως θα συνάξει γι' αυτούς τον καρπό που τρέφει εις ζωήν αιώνιον. Και βέβαια, λαμβάνοντάς τον, δεν θα ευφρανθούν μόνοι τους, αλλά, καθώς έχουν προσθέσει τον δικό τους κόπο στους κόπους των προφητών και έχουν θερίσει τον σπόρο που καλλιεργήθηκε προηγουμένως από εκείνους, θα τελέσουν μαζί τους μία κοινή πανήγυρη. Νομίζω δε εγώ ότι ο σοφότατος Παύλος, έχοντας εκμάθει σαφώς τους τύπους σχετικά με τα μέλλοντα, από εδώ ορμώμενος είπε σχετικά με τους αγίους πατέρες και τους προφήτες, ότι «Και όλοι αυτοί, έχοντας τελειωθεί μέσω της πίστεως, δεν έλαβαν την επαγγελία, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Διότι ο Σωτήρας έκρινε ότι ο θεριστής πρέπει να χαίρεται μαζί με εκείνον που έσπειρε προηγουμένως. <Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκείνο για το οποίο εσείς δεν έχετε κοπιάσει· άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον κόπο τους.> Ήδη τους αποκαλύπτει ολόκληρο το μυστήριο, και, αφαιρώντας το αινιγματικό ένδυμα των λόγων, παρουσιάζει ολοκάθαρο το νόημα αυτού που υποδηλώνεται.

Όταν δε έλθουν με απόλυτη ομοψυχία και με ένα κοινό φρόνημα, θα τους υποδεχθεί με χαρά και θα τους εισαγάγει σαν στον δικό του οίκο, δηλαδή στην Εκκλησία. Έπειτα, αφού τους πλύνει με καθαρό νερό, με το λουτρό της παλιγγενεσίας, θα τους θρέψει με άρτο και οίνο, σύμφωνα με τη μυστική έννοια του λόγου. Πλην όμως, ας προσθέσουμε και τούτο: ο Ιωσήφ αναγνωρίστηκε από τους αδελφούς του όταν έφτασαν μαζί με τον Βενιαμίν, και μάλιστα τους αξίωσε να παρακαθίσουν στο τραπέζι του, όπως ανέφερα προ ολίγου. Επειδή όμως δεν τους έδωσε κανέναν κλήρο, τους διέταξε να αναχωρήσουν αμέσως για να φέρουν σε αυτόν τον πατέρα τους, εννοώ τον Ιακώβ. Όταν δε κατέβηκε εκείνος, και τον είδε πλέον παρόντα μαζί με τα τέκνα του, τότε ακριβώς τους απένειμε την καλύτερη από όλες τις γαίες. Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί και σαφές σημείο ότι ο Χριστός θα δεχθεί αυτούς από τον Ισραήλ που θα επιστρέψουν στους έσχατους καιρούς του αιώνος, έχοντας μαζί τους, βεβαίως με πνεύμα ομοψυχίας, και τον νέο λαό. Διότι αυτό, όπως είπα, συμβολίζει ο Βενιαμίν. Πλην όμως, ο κλήρος για τον οποίο ελπίζουμε δεν θα μας αποδοθεί χωρίς τους αγίους Πατέρες. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, αν και πέθαναν έχοντας την πίστη, όπως είπε ο σοφός Παύλος, «δεν έλαβαν την επαγγελία, διότι ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς»· έτσι και εμείς θα περιμένουμε τους Πατέρες, ώστε να μην τελειωθούμε χωρίς αυτούς.

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Πώς λοιπόν είπε ο Θεός: «αυτήν την ημέρα θα πεθάνετε»; Ως προς την απόφαση, όχι ως προς την πραγματοποίηση. Έτσι να κατανοήσεις και για τον ληστή, διότι δεν έχει έλθει ακόμη ο καιρός της ανταπόδοσης των έργων. Διότι λέει ο Απόστολος για τους δικαίους: «Όλοι αυτοί, αν και έλαβαν καλή μαρτυρία μέσω της πίστης, δεν αποκόμισαν την υπόσχεση, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο, ώστε να μη φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς».

Και να εννοείς με αυτά δύο τάγματα σωζομένων, πρώτον μεν το σύνολο εκείνων που διέπρεψαν στη θεοσέβεια μέσα στο έθνος των Ιουδαίων, επειδή και προφήτες και πατριάρχες και ιερείς και θεοφιλείς και αρχιερείς, καθώς και αναρίθμητοι άνδρες και γυναίκες, υπήρξαν στους αρχαίους χρόνους τους, οι οποίοι διέσωσαν το πολίτευμα της θεοσεβείας, ώστε να αποτελούν όχι μικρό μέρος της πόλεως του Θεού, «και όλοι αυτοί», σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, «αν και τελειώθηκαν μέσω της πίστεως, δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Γι' αυτό και κρατούνταν στους χώρους του θανάτου, αναμένοντας εκεί την παρουσία του Χριστού. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ο βαπτιστής Ιωάννης, όταν ρωτά τον Χριστό και λέει: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος ή να περιμένουμε άλλον;». Επειδή λοιπόν τον περίμεναν όλοι οι προκεκοιμημένοι άγιοι, εύλογα ο παρών λόγος, ευαγγελιζόμενος τις ψυχές αυτών, φανέρωνε την κάθοδο του Σωτήρα μέχρις αυτούς λέγοντας: «Σήκω, φωτίσου, διότι ήλθε το φως σου».

Ψαλμού ρμα΄. —ΙΓ΄. Και αυτό που λέγεται εδώ, «εμένα θα περιμένουν οι δίκαιοι έως ότου μου ανταποδώσεις», φαίνεται να λέγεται από το πρόσωπο του Σωτήρος· διότι ποιον άλλον περιμένουν οι δίκαιοι, έως ότου τον ανταμείψει ο Θεός, παρά αυτόν; Επειδή, όπως έχει ειπωθεί κάπου για τους παλαιούς δικαίους, ότι, μολονότι έλαβαν καλή μαρτυρία, δεν απέκτησαν τις επαγγελίες, καθώς ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς. Είναι δε φανερό ότι το ρητό αναφέρεται σε αυτόν, από το γεγονός ότι και τα σχετικά με το πάθος του προσημαίνονται στον ψαλμό, σε ακολουθία με τις άλλες προφητείες· γράφτηκε, λοιπόν: «Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου, τη θλίψη μου ενώπιόν του θα αναγγείλω».

Υπάρχει λοιπόν και όραση και νόηση της καρδιάς, η οποία υπερβαίνει όλες τις νοερές ενέργειες· διότι όσα υπερβαίνουν τον νου, εφόσον τον υπερβαίνουν κατά υπεροχήν, δεν στερούνται νοήσεως, επειδή χωρίς νου είναι εκείνο που υφίσταται λόγω έλλειψης. Εξάλλου, επειδή όλοι «εκείνοι που έλαβαν καλή μαρτυρία μέσω της πίστεως δεν έλαβαν την υπόσχεση, διότι ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μη φθάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς», αυτοί λοιπόν, αφού φθάσουν στην τελειότητα, άραγε δεν θα δουν τα υποσχεθέντα; Ή θα τα δουν μεν, αλλά δεν θα τα δουν με τρόπο που υπερβαίνει κάθε νόηση; Ή και θα τα δουν υπερβαίνοντας κάθε νόηση, αλλά όπως ακριβώς έβλεπαν και πριν τελειωθούν; Και πώς θα είχε αυτό λογική; Επομένως, και θα δουν και θα δουν υπερβαίνοντας κάθε νόηση, και όχι όπως έβλεπαν πρωτύτερα, αλλά έτσι ώστε η όραση αυτή να είναι η απόλαυση των υποσχεθέντων.

Και τους υπενθυμίζει τους τόπους όπου διέμεναν, και τα όσα συνέβησαν εκεί: Στερούμενοι, θλιβόμενοι. Έπειτα, λέει, σας κατηγορούσαν για τον Χριστό, αλλά τα ίδια έκαναν και στον Ηλία· για ποιο πράγμα άραγε είχαν να τον κατηγορήσουν, όταν τον εξόριζαν και τον καταδίωκαν, και τον ανάγκαζαν να παλεύει με την πείνα; Αυτό ακριβώς υπέφεραν και αυτοί τότε· γι' αυτό έλεγε αλλού: «Αποφάσισαν, λοιπόν, οι αδελφοί να στείλουν βοήθεια στους θλιβόμενους από τους μαθητές· ανάλογα δηλαδή με την ευπορία που είχε ο καθένας, όρισαν όλοι τους να στείλουν διακονία στους αδελφούς που κατοικούσαν στην Ιουδαία». [Πράγμα που συνέβαινε και σε αυτούς εδώ.] Κακουχούμενοι, λέει· δηλαδή, υποφέροντας δεινά, στις οδοιπορίες, στους κινδύνους· πράγμα που συνέβαινε επίσης και σε αυτούς. Το δε, [«Περιπλανήθηκαν», τι σημαίνει;] Ότι πλανιόντουσαν σε ερήμους, και σε βουνά και σε σπήλαια, και στις τρύπες της γης. Δεν φανερώνει σχεδόν τίποτε άλλο παρά τούτο, ότι περιπλανήθηκαν σαν φυγάδες και μετανάστες, σαν να είχαν συλληφθεί για τις πιο αισχρές πράξεις, σαν αυτούς που δεν είναι άξιοι ούτε τον ήλιο να βλέπουν, και ούτε στην έρημο δεν έβρισκαν καταφύγιο, αλλά έπρεπε να φεύγουν συνεχώς, έπρεπε να αναζητούν υπόγειες κρυψώνες, έπρεπε ζωντανοί να χώνονται μέσα στη γη, να βρίσκονται πάντοτε σε φόβο. Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία μέσω της πίστεως, δεν έλαβαν την υπόσχεση, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς. Ποιος είναι λοιπόν ο μισθός μιας τόσο μεγάλης, λέει, ελπίδας; Ποια είναι η ανταπόδοση;

Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε ως προς αυτό; Ότι με διαφορετικό τρόπο καθοδηγούσε ο Θεός τότε το πλήθος και τον πιο αδύναμο λαό, και με διαφορετικό τρόπο τους γενναίους και εκείνους που ήδη εφάρμοζαν τη φιλοσοφία της Καινής Διαθήκης. Διότι στους πολλούς, που σέρνονταν στη γη και δεν μπορούσαν να δουν τίποτα το υψηλό, ούτε να εκτείνουν την ελπίδα της ψυχής τους προς την απόλαυση των μελλοντικών αγαθών, παρείχε αυτά τα παρόντα αγαθά, παρηγορώντας την αδυναμία της ψυχής τους, και μέσω αυτών καθοδηγώντας τους προς την εργασία της αρετής και εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία των καλών. Τον Ηλία, όμως, και τον Ελισσαίο, τον Ιερεμία, τον Ησαΐα, και γενικώς όλους τους προφήτες, και όσους ανήκαν στη χορεία των αγίων και μεγάλων ανδρών, τους προσκαλούσε προς τους ουρανούς και προς τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί εκεί για όσους έχουν ευδοκιμήσει. Γι' αυτό και ο Παύλος δεν τους απαρίθμησε απλώς όλους, αλλά αναφέρθηκε σε εκείνους που περιφέρονταν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, εκείνους που βρέθηκαν σε καμίνι, σε δεσμωτήριο, εκείνους που αποτυμπανίστηκαν, που λιθοβολήθηκαν, που έζησαν στην πείνα, στην πενία, στις ερήμους, στα σπήλαια, στις οπές της γης, εκείνους που υπέστησαν μύρια δεινά. Και έπειτα είπε ότι όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, και ότι δεν έχουν λάβει ακόμη τις επαγγελίες· υπονοώντας σε εμάς όχι το ιουδαϊκό πλήθος, αλλά εκείνους που έζησαν όπως ο Ηλίας. Εάν όμως πει κάποιος: Και αυτοί οι ίδιοι, για ποιον λόγο δεν έχουν λάβει ακόμη και τώρα τα στεφάνια που τους οφείλονται;

«Άλλοι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, ακόμη δε και δεσμά και φυλακή. Λιθοβολήθηκαν.» Όπως ο Στέφανος. «Πριονίστηκαν, δοκιμάστηκαν, πέθαναν με σφαγή από μαχαίρι.» Εννοεί τους προφήτες που βρήκαν τέτοιο θάνατο, λέει, όπως τον Ησαΐα, διότι πριονίστηκε με ξύλινο πριόνι. «Περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι.» Όπως ο Ηλίας. «Για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος. Περιπλανήθηκαν σε ερήμους και σε βουνά, και σε σπήλαια και στις οπές της γης· και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία μέσω της πίστεως, δεν απέκτησαν την επαγγελία, διότι ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην φθάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒʹ. «Λοιπόν και εμείς, εφόσον έχουμε γύρω μας ένα τόσο μεγάλο νέφος». Εννοεί εκείνους της χορείας του Ηλία. Τι επρόκειτο, λοιπόν, να απολαύσουν εδώ;

Και μάλιστα, και στην προς Εβραίους επιστολή, αναφερόμενος στους προγενέστερους αγίους, λέει: «Όλοι αυτοί, αν και έλαβαν μαρτυρία διά της πίστεως, δεν έλαβαν την επαγγελία, διότι ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς».

Ψαλμός 141ος. Συνέσεως του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο και προσευχόταν. «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου παρακάλεσα τον Κύριο. Θα εκχύσω ενώπιόν του τη δέησή μου». Αυτά ταιριάζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας αυτών που τον επιβουλεύονταν, αλλά ταιριάζουν και για τους ήσυχους άνδρες που αναφέρθηκαν πιο πάνω, οι οποίοι εκχέουν προς τον Θεό ολόκαρδα προσευχές και αναγγέλλουν ενώπιόν του τις θλίψεις τους που προέρχονται από τη φύση και από τους δαίμονες, ζητώντας βοήθεια. «Όταν εξέλιπε από εμένα το πνεύμα μου, εσύ γνώριζες τα μονοπάτια μου», δηλαδή, όταν πέθαινα, εσύ γνώριζες τις πράξεις μου. «Στον δρόμο όπου πορευόμουν, μου έκρυψαν παγίδα» και τα υπόλοιπα του ψαλμού. Έχουν το ίδιο νόημα, από τη μια αισθητώς σχετικά με τον Δαβίδ, και από την άλλη αναγωγικώς σχετικά με τους αγίους άνδρες. Νομίζω δε ότι υπονόησε και τη σκευωρία των Ιουδαίων κατά του Χριστού. «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή, για να δοξολογήσω το όνομά σου». Η μεν αισθητή φυλακή είναι ολοφάνερη, η δε φυλακή της ψυχής είναι η δεσμευτική φύση του σώματος, από την οποία όταν ελευθερωθεί και εξέλθει μια δίκαιη ψυχή, ευχαριστεί τον δεσπότη της Ιησού Χριστό, δι' ου οποίου σώθηκε. «Εμένα θα με περιμένουν οι δίκαιοι, μέχρι να με ανταμείψεις», δηλαδή θα με περιμένουν, μέχρι να μου δωρίσεις την έλευσή μου προς αυτούς. Αυτό είπε και ο θείος Παύλος: «Δεν έλαβαν την υπόσχεση», λέει, «για να μην τελειωθούν χωρίς εμάς».

Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ, τον Σαμουήλ και τους προφήτες, οι οποίοι διά της πίστεως κατανίκησαν βασίλεια, έπραξαν δικαιοσύνη, πέτυχαν την πραγματοποίηση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν τη σφαγή από μαχαίρι, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους διά της αναστάσεως. Άλλοι βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, χωρίς να δεχτούν την απελευθέρωσή τους, για να επιτύχουν μια καλύτερη ανάσταση. Έτεροι δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, αλλά και δεσμά και φυλάκιση. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες, πέθαναν από σφαγή μαχαιριού, περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβατίσια και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι τα πάντα, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, άνθρωποι για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, περιπλανώμενοι σε ερήμους, σε βουνά, σε σπήλαια και σε τρύπες της γης. Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία διά της πίστεως, δεν έλαβαν την εκπλήρωση της υπόσχεσης, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μη φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς.

Διότι δεν έλαβαν την επαγγελία, αν και έλαβαν καλή μαρτυρία μέσω της πίστεως, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς, όπως λέει ο Παύλος. 9. Και γιατί αναφέρω τους προφήτες, οι οποίοι δεν μπορούσαν καν να λυθούν από τα δεσμά του άδη, αν δεν λάμβαναν τις χάριτες της Παρθένου; Διότι η μακαρία Παρθένος είναι αγιότερη και από τους ίδιους τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τα χερουβίμ και τα σεραφίμ. Διότι αν το έπαθλο της αγιοσύνης είναι ο Θεός, και δίδεται μεν εξίσου σε όλους, το επιτυγχάνει όμως περισσότερο εκείνος που έχει καλύτερη προετοιμασία, πώς δεν είναι εντελώς αναγκαίο να εξάγουμε τις κρίσεις για την αγιότητα από τα έπαθλα, και να μετρούμε βεβαίως αυτήν με βάση την εγγύτητα προς τον Θεό. Και βέβαια λέγεται ότι τα χερουβίμ στέκονται γύρω από τον Θεό και δέχονται την ακτίνα που προέρχεται από εκεί, αλλά δεν τολμούν καν να Τον ατενίσουν άμεσα.

Σε καμία περίπτωση· αλλά είτε αναφέρεις τον Αβραάμ, τον μέγα μεταξύ των πατριαρχών, και τους πατριάρχες μετά από αυτόν, τους προφήτες και τους διδασκάλους, είτε τον Παύλο, το καύχημα των αποστόλων, και τους πατέρες πριν και μετά από αυτόν, είτε τον Αντώνιο, το καύχημα των μοναχών, και τους οσίους πριν και μετά από αυτόν, είτε τον Στέφανο, το πρώτο στέμμα των μαρτύρων, και εκείνους που μετά από αυτόν μαρτύρησαν υπέρ του Χριστού και διά τον Χριστό, θα βρεις πολλούς και αμέτρητους τους αγώνες, τους δρόμους, τις πυγμαχίες, τις καταπονήσεις του σώματος, τα πεδία των αγώνων, τα αθλήματα, τα αίματα, τα ξεσκίσματα, τις καύσεις, τις φλόγες, τις πυρές, τις θλίψεις, τις εξαντλήσεις· «διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι (για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος), πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης. Και όλοι αυτοί» έτσι έζησαν, και δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό, ούτε χωρίς πόνους να διανύσει μακρύ δρόμο, ούτε χωρίς αγώνες να τρέξει και να κατακτήσει την πιο επιθυμητή νίκη. Πώς λοιπόν εμείς, που επιλέγουμε τα ίδια με εκείνους, είναι δυνατόν να επιτύχουμε διαφορετικά παρά μόνο ζώντας με τον ίδιο τρόπο και διέρχοντας έτσι τον παρόντα αιώνα;

Εξήλθε λοιπόν εκείνος και απήλθε, σαν αυτόν που ξεστήνει τη σκηνή που είχε στήσει, και δεν πρόκειται πλέον να επιστρέψει σε τούτο τον βίο. Δεν του είναι πλέον αναγκαίος ούτε ο ουρανός, ούτε η γη, ούτε η θάλασσα, ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη, ούτε τα άστρα. Δεν θα αναπνεύσει πλέον αυτόν τον αέρα, δεν θα βγάλει φωνή από τον λάρυγγά του, δεν θα δει με τα μάτια, δεν θα ακούσει με τα αυτιά, δεν θα μυρίσει με τη μύτη, δεν θα αγγίξει με τα χέρια, δεν θα περπατήσει με τα πόδια, και κανένα άλλο έργο, ούτε μικρό ούτε μεγάλο, της παρούσας ζωής δεν θα επιτελέσει, διότι έκλεισε η θύρα της ζωής γι' αυτόν και αναμένει το κριτήριο της ανταπόδοσης. Διότι η ανταπόδοση ακόμη ταμιεύεται, καθώς έχει γραφτεί: «Και όλοι αυτοί, αν και έδωσαν καλή μαρτυρία μέσω της πίστης τους, δεν έλαβαν τις επαγγελίες, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Τι λοιπόν εμείς, αδελφοί; Τι άλλο τάχα θα υποστούμε, παρά ακριβώς αυτό το ίδιο; Δεν θα πεθάνουμε παρομοίως; Δεν θα επιστρέψουμε παρομοίως στη γη, από την οποία και ληφθήκαμε; Δεν θα γίνουμε παρομοίως στάχτη και χώμα; Ας εγκύψουμε στους τάφους, ας δούμε πού καταλήγει η σύσταση της ζωής μας. Γιατί λοιπόν περιποιούμαστε αυτό το ταλαίπωρο σώμα, το οποίο λίγο αργότερα θα παραδώσουμε στη γη και στο σκουλήκι; Και γιατί περιπλεκόμαστε στα πάθη, με τα οποία θα βρεθούμε αντιμέτωποι κατά την έξοδό μας;