Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:5

Με πίστη ο Ενώχ, αφού ευαρέστησε τον Θεό, μετατέθηκε στον παράδεισο, χωρίς να δει ούτε καν τον κοινό θάνατο της φύσεως. Με πίστη ο Νώε κατασκεύασε την κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του, προτυπώνοντας την ανεκλάλητη Εκκλησία, η οποία διαθέτει διώροφα και τριώροφα, δηλαδή την επίκληση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Διότι ο μεν Λάμεχ εκμυστηρευόταν στις γυναίκες του, λέγοντας: «Ακούστε τη φωνή μου, γυναίκες του Λάμεχ, δώστε προσοχή στα λόγια μου· διότι σκότωσα άνδρα προς τραυματισμό μου, και νέο προς μωλωπισμό μου, διότι για τον Κάιν η εκδίκηση λαμβάνεται επτά φορές, για τον Λάμεχ όμως εβδομήντα επτά φορές·» ο δε δίκαιος «Ενώχ με την πίστη μετατέθηκε ώστε να μη δει θάνατο», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου, «Και δεν βρισκόταν, διότι τον μετέθεσε ο Θεός.» Διότι στους έσχατους καιρούς, κατά τους οποίους φανερώθηκε ο εν Χριστώ σαββατισμός, ο μεν Ισραήλ είναι περίτρομος, και φαίνεται να έχει πέσει στον φόβο της τιμωρίας, επειδή σκότωσε άνδρα, και κρίνεται πλέον για το άγιο αίμα· και τούτο πολύ περισσότερο από τον ίδιο τον Κάιν. Διότι εκείνος, έχοντας αμαρτήσει σε έναν όμοιό μας, έγινε ένοχος για επτά εκδικήσεις· αλλά αυτός που ασέβησε απέναντι στον ίδιο τον Εμμανουήλ, τιμωρείται πολύ περισσότερο. Διότι για τον Κάιν η εκδίκηση ελήφθη επτά φορές, για τον Ισραήλ όμως εβδομήντα επτά φορές. Διότι η τιμωρία θα ακολουθήσει ανάλογα με τις ασέβειες. Όσοι όμως ευδοκίμησαν εν Χριστώ μέσω της πίστεως κατά τον καιρό της παρουσίας του, δεν θα βρεθούν πια, έστω κι αν τους αναζητά ο Σατανάς.

Ακόμη κι αν αναφέρεις τον Ηλία [τον Θεσβίτη] που αναλήφθηκε, δεν είναι ανώτερος του Ιωάννη. Μετατέθηκε ο Ενώχ, αλλά δεν είναι ανώτερος του Ιωάννη. Ο Μωυσής ήταν μέγιστος νομοθέτης, και όλοι οι προφήτες [θαυμαστοί]· αλλά δεν είναι ανώτεροι του Ιωάννη. Δεν τολμώ εγώ να συγκρίνω προφήτες με προφήτες· αλλά ο Δεσπότης και δικός τους και δικός μας, ο Κύριος Ιησούς, αποφάνθηκε: Δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος του Ιωάννη· όχι μεταξύ των γεννημένων από παρθένους, αλλά από γυναίκες. Η σύγκριση γίνεται για τον μεγάλο δούλο προς τους συνδούλους του· για τον Υιό όμως προς τους υπηρέτες, η υπεροχή και η χάρη είναι ασύγκριτη. Βλέπεις πόσο σπουδαίο άνθρωπο εξέλεξε ο Θεός ως αρχηγό αυτής της χάριτος; Ακτήμονα και φιλέρημο, όχι μισάνθρωπο· που έτρωγε ακρίδες, και έδωσε φτερά στην ψυχή του· που τρεφόταν με μέλι, και έλεγε λόγια πιο γλυκά και πιο ωφέλιμα από το μέλι· που φορούσε ένδυμα από τρίχες καμήλας, και έδειχνε στο πρόσωπό του το πρότυπο της άσκησης· ο οποίος αγιάστηκε από το Άγιο Πνεύμα, ενώ ακόμη κυοφορούνταν στην κοιλιά της μητέρας του. Αγιάστηκε και ο Ιερεμίας, αλλά δεν προφήτευσε μέσα στην κοιλιά· μόνο ο Ιωάννης, ενώ κυοφορούνταν, σκίρτησε με αγαλλίαση· και αν και δεν έβλεπε με τα μάτια της σάρκας, αναγνώριζε τον Δεσπότη με το πνεύμα. Επειδή, λοιπόν, ήταν μεγάλη η χάρη του βαπτίσματος, χρειαζόταν και μεγάλο προστάτη.

Από τα υπόλοιπα της Γραφής πιστεύουμε ότι η χάρη είναι η ίδια, και η πίστη η ίδια. Αν όλα συνέβαιναν με τον ίδιο τρόπο, θα θεωρούσαμε ότι τα κυβερνά όχι η πρόνοια, αλλά η φύση. Όμως, όπως ο Άβελ έτυχε της χάριτος, διότι και αφού πέθανε συνομίλησε με τον Θεό δια του αίματός του, ο Ενώχ μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και ο Νώε μέσω της χάριτος διασώθηκε από τον κατακλυσμό, έτσι και στην παρούσα κατάσταση υπάρχει μεγάλη διάκριση, επειδή διαφορετική είναι και η προαίρεση.

α. Βαρβαρισμός. Διότι εξ αρχής ο Αδάμ, αφού πλάστηκε την έκτη ημέρα από χώμα και έλαβε το εμφύσημα της ζωής, ζωογονήθηκε (επειδή δεν άρχισε να πλάθεται από την πέμπτη ημέρα και ολοκληρώθηκε την έκτη, όπως νομίζουν μερικοί· διότι είναι εσφαλμένη η σκέψη όσων το λέγουν αυτό), και ήταν απλός και άκακος, χωρίς να έχει αποκτήσει κανένα άλλο όνομα, ούτε είχε λάβει κάποια ονομασία που να υποδηλώνει διάκριση δοξασίας, φρονήματος ή τρόπου ζωής, παρά ονομάστηκε μόνο Αδάμ, το οποίο ερμηνεύεται «άνθρωπος». Γι' αυτόν πλάθεται από τον ίδιο γυναίκα όμοιά του, από το ίδιο σώμα, δια του ίδιου εμφυσήματος. Και γεννιούνται σε αυτόν παιδιά, άρρενα και θήλεα. Και αφού έζησε εννιακόσια τριάντα έτη, απέδωσε το χρεών. Παιδί αυτού υπήρξε ο Σηθ, γιος δε αυτού ο Ενώς, και κατά διαδοχήν ο Καϊνάν, ο Μαλελεήλ και ο Ιάρεδ. Όπως δε περιέχει η παράδοση που έφτασε σε εμάς, από τότε άρχισε να εμφανίζεται η κακομηχανία στον κόσμο, και από την αρχή μεν δια της παρακοής του Αδάμ, έπειτα δε δια της αδελφοκτονίας του Κάιν, τώρα δε, στα χρόνια του Ιάρεδ και μετέπειτα, η φαρμακεία και η μαγεία, η ασέλγεια, η μοιχεία και η αδικία. Δεν υπήρχε δε κανένα άλλο φρόνημα, καμία διαφορετική δοξασία, αλλά μία γλώσσα και ένα γένος διεσπαρμένο πάνω στη γη εκείνον τον καιρό. Σε αυτόν δε τον Ιάρεδ γεννιέται παιδί με το όνομα Ενώχ, ο οποίος «ευαρέστησε τον Θεό και δεν βρισκόταν πλέον· διότι τον μετέθεσε ο Θεός» και «δεν είδε θάνατο». Ο Ενώχ δε γεννά τον Μαθουσάλα, ο Μαθουσάλας τον Λάμεχ, και ο Λάμεχ τον Νώε.

Διότι σε εκείνον που επιθυμεί να ερευνήσει με ακρίβεια τα περί του όρους Γαριζίν, πρέπει να είναι γνωστό ότι κοντά στην Ιεριχώ κείνται τα δύο όρη, και του Γαριζίν και του Γεβάλ, πέρα από τον Ιορδάνη, προς τα ανατολικά της Ιεριχούς, όπως αναφέρει το Δευτερονόμιο και το βιβλίο του Ιησού του Ναυή. Ειδωλολατρούν λοιπόν από άγνοια, με το να στρέφονται από παντού προς το όρος όταν προσεύχονται, θεωρώντας δήθεν ότι έχει αγιαστεί. Διότι είναι αδύνατον να ψεύδεται η Γραφή, η οποία αναφέρει: «παρέμειναν τηρώντας τον νόμο και προσκυνώντας τα είδωλά τους μέχρι τη σημερινή ημέρα», όπως αναφέρεται στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών. 3. Ελέγχονται δε αυτοί από παντού σχετικά με την ανάσταση των νεκρών· πρώτον, από τον Άβελ, διότι μετά τον θάνατό του το αίμα συνομιλεί με τον Δεσπότη. Το αίμα όμως δεν είναι η ψυχή, αλλά μέσα στο αίμα βρίσκεται η ψυχή, και δεν είπε «η ψυχή βοά προς εμένα», αλλά «το αίμα βοά προς εμένα», δεικνύοντας ότι υπάρχει ελπίδα αναστάσεως των σωμάτων. Αλλά και ο Ενώχ μετατέθηκε ώστε να μη γνωρίσει θάνατο και δεν βρισκόταν πλέον. Αλλά και η Σάρρα, μετά τη νέκρωση της μήτρας της και την ξήρανση της φυσιολογικής της πηγής, αναζωογονήθηκε πάλι για την καταβολή του σπέρματος, και η γερόντισσα συνέλαβε τέκνο σύμφωνα με την επαγγελία, χάριν της ελπίδας της αναστάσεως. Ακόμη δε και ο Ιακώβ, όταν μεριμνούσε για τα δικά του οστά, έδωσε εντολές θεωρώντας πως δεν επρόκειτο για κάτι που θα χανόταν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ο Ιωσήφ, δίνοντας εντολές με την ίδια ακολουθία, υποδείκνυε τον τύπο της αναστάσεως.

Το ότι δε υπάρχει σώμα ψυχικό και υπάρχει σώμα πνευματικό, δεν σημαίνει ότι άλλο είναι το σώμα το πνευματικό και άλλο το ψυχικό, αλλά το ίδιο είναι ψυχικό και το ίδιο είναι πνευματικό, *. Διότι, όταν είμαστε στον κόσμο και πράττουμε τα φθαρτά έργα της σάρκας, έχουμε σώματα ψυχικά· επειδή δουλεύουμε στην ψυχή μέσα στον κόσμο με άτοπες πράξεις, όπως ακριβώς και εσύ είπες εν μέρει. Όταν όμως αναστηθούμε, δεν υπάρχει πλέον η δουλεία της ψυχής, αλλά η ακολουθία του πνεύματος, έχοντας ήδη από αυτήν τη ζωή τον αρραβώνα μέσω αυτού που έχει ειπωθεί: «αν ζούμε κατά το πνεύμα, κατά το πνεύμα και ας πορευόμαστε· και αν πορευόμαστε κατά το πνεύμα, θανατώνοντας τις πράξεις του σώματος θα ζήσουμε». Διότι δεν υπάρχουν πλέον γάμοι, δεν υπάρχουν πλέον επιθυμίες, ούτε αγώνες για όσους υπόσχονται εγκράτεια, ούτε παραπτώματα ενάντια στην αγνεία, ούτε οι ενέργειες που πράττονται εδώ, αλλά, όπως λέει ο Κύριος, εκείνοι που αξιώθηκαν εκείνης της ανάστασης ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, αλλά είναι σαν άγγελοι. 64. Όπως ακριβώς και ο Ενώχ μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πουθενά. Και δεν μετατέθηκε εγκαταλείποντας το σώμα ή μέρος του σώματος. Διότι, αν εγκατέλειπε το σώμα, άρα θα είχε δει τον θάνατο· ενώ αυτός που μετατέθηκε μαζί με το σώμα δεν είδε θάνατο. Διότι εξακολουθεί να υπάρχει σε ζωντανό σώμα, φερόμενος πνευματικά και όχι ψυχικά εξαιτίας της μετάθεσής του, καίτοι βρίσκεται σε σώμα πνευματικό.

Διότι εκεί, στο πρόσωπο του Μωυσή, ανατράπηκε και αναχαιτίστηκε ο θάνατος, ο οποίος είχε βασιλεύσει μέχρι τον Μωυσή. Και αρχικά βέβαια δίκαιοι ήταν όσοι έζησαν την εποχή του Άβελ και του Ενώχ, «ο οποίος μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πια». Αλλά δεν υπήρχε ακόμη ο γραπτός νόμος, παρά μόνο ο φυσικός νόμος που προερχόταν από τη διάνοια και την παράδοση, μέσω της διαδοχής από τους πατέρες προς τους υιούς. Όταν όμως εκτέθηκε ξεκάθαρα ο νόμος, έγινε, ας πούμε, σαν μάχαιρα που διχοτόμησε τη δύναμη της αμαρτίας· και όταν παρουσιάστηκε ο Σωτήρας, συντρίφθηκε το κεντρί του θανάτου. Και πάλι τότε, θα καταποθεί ο θάνατος σε νίκη *. Και δες πώς έσωζε ο Θεός με πολλούς τρόπους, αλλά η τελειότητα της σωτηρίας πραγματοποιήθηκε και θα πραγματοποιηθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, όπως λέει και το Ευαγγέλιο ότι «από το πλήρωμά Του όλοι εμείς λάβαμε». Και ποιο, λέει, είναι το πλήρωμα; Το ότι «ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγινε μέσω του Ιησού». Εκεί δηλαδή δόθηκε, ενώ εδώ έγινε. Εάν από το πλήρωμά Του προέρχεται ο νόμος, η χάρη και η αλήθεια μέσω του Ιησού, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη * στον νόμο, στη χάρη και στην αλήθεια. 79. Ο ίδιος ο Μάνης πάλι χρησιμοποιεί άλλη έκφραση, λέγοντας ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας». Ας πει λοιπόν με ποια αργύρια έγινε η αγορά, ποιο είναι το τίμημα που δόθηκε, για να μας αγοράσει. Διότι δεν είπε ότι «αγόρασε», αλλά ότι «εξαγόρασε».

Η πίστη μετέθεσε τον Ενώχ και τον Ηλία, και ανάμεσα στις γυναίκες πρώτη τη μητέρα μου· το γνωρίζει αυτό η Αγία Τράπεζα, από την οποία υψώθηκε στον ουρανό μαζί με τις αναίμακτες θυσίες η αγαπημένη Νόννα, ενώ ακόμη προσευχόταν εν σώματι. Ούτε ασθένεια, ούτε τα κοινά γηρατειά, ούτε η θλίψη σε δάμασαν, μητέρα μου, μολονότι ήσουν ηλικιωμένη· αλλά άτρωτη και αλύγιστη, κάτω από τα ιερά πόδια της Αγίας Τράπεζας, προσευχόμενη στον Χριστό, ω Νόννα, παρέδωσες το πνεύμα σου.

Με πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε για να μη γνωρίσει θάνατο· και δεν βρισκόταν πουθενά, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι, πριν από τη μετάθεσή του, μαρτυρήθηκε ότι ευαρέστησε τον Θεό. Χωρίς δε πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε όσους τον εκζητούν. Αυτός επέδειξε μεγαλύτερη πίστη από τον Άβελ. Γιατί άραγε;

Πες μου, λοιπόν· γνώριζε ότι ο Θεός είναι μισθαποδότης; Από πού; Διότι ούτε καν στον Άβελ δεν είχε ανταποδώσει ακόμη. Επομένως, ο λογισμός τού υπαγόρευε άλλα, ενώ η πίστη τα αντίθετα από όσα έβλεπε. Ακόμη κι αν εσείς λοιπόν, λέει, βλέπετε ότι δεν λαμβάνετε τίποτα εδώ, μην ταράζεστε. Πώς όμως μετατέθηκε ο Ενώχ μέσω της πίστης; Διότι αιτία της μετάθεσης ήταν η ευαρέστηση προς τον Θεό, και αιτία της ευαρέστησης ήταν η πίστη. Διότι, εάν δεν γνώριζε ότι πρόκειται να λάβει αμοιβές, πώς θα ευαρεστούσε τον Θεό;

Διότι το ότι βεβαίως μετατέθηκε αυτός, και το ότι ανελήφθη εκείνος, το είπαν οι Γραφές· το πού όμως βρίσκονται, και το πώς είναι, δεν το προσέθεσαν· διότι δεν λέγουν τίποτε περισσότερο από τα αναγκαία. Διότι αυτό συνέβη, αναφέρομαι δηλαδή στο γεγονός της μεταθέσεως, ευθύς εξ αρχής, ώστε η ανθρώπινη φύση να λάβει ελπίδα για την κατάλυση του θανάτου και για την καθαίρεση της διαβολικής τυραννίας, καθώς και για το ότι ο θάνατος θα παραλύσει· διότι μετατέθηκε όχι ως νεκρός, αλλά για να μη γνωρίσει θάνατο.

Γι' αυτό προσέθεσε, μετατέθηκε ζωντανός, επειδή ευαρέστησε τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ένας πατέρας που απείλησε τον γιο του, θέλει μεν αμέσως να αποσύρει την απειλή μόλις απειλήσει, όμως ανέχεται και κάνει υπομονή, προκειμένου εν τω μεταξύ να τον συνετίσει και να τον νουθετήσει, αφήνοντας την απειλή να παραμένει σταθερή· έτσι και ο Θεός, για να εκφραστούμε σχεδόν με ανθρώπινους όρους, δεν έκανε υπομονή, αλλά έδειξε αμέσως ότι ο θάνατος έχει καταργηθεί. Και αρχικά επιτρέπει να έλθει ο θάνατος στον δίκαιο, θέλοντας μέσω του παιδιού να φοβίσει τον πατέρα. Διότι, επιθυμώντας να δείξει ότι η απόφαση είναι πράγματι σταθερή, δεν υπέβαλε στην τιμωρία αμέσως τους κακούς, αλλά και εκείνον που τον ευαρέστησε, εννοώ εκείνον τον μακάριο Άβελ· και σχεδόν αμέσως μετά από αυτόν, μετέθεσε τον Ενώχ ζωντανό. Και δεν ανέστησε εκείνον, ώστε να μην αποθρασυνθούν αμέσως οι άνθρωποι, αλλά μετέθεσε τούτον ζωντανό, προκαλώντας μεν φόβο μέσω του Άβελ, μεταδίδοντας δε μέσω τούτου ζήλο για να ευαρεστούν τον Θεό.

Δύο ζητήματα αξίζει να ερευνήσουμε εδώ: πώς, αφού είπε ότι «Μετέθεσε τον Ενώχ, για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν», λέει στη συνέχεια: «Με πίστη πέθαναν όλοι αυτοί». Και πάλι, αφού είπε: «Χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις», δείχνει τον Νώε να έχει λάβει ως αμοιβή τη σωτηρία του οίκου του, τον Ενώχ να έχει μετατεθεί, τον Άβελ επίσης να έχει λάβει, και τον Αβραάμ να έχει αποκτήσει τη γη· και λέει: «Με πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις».

Διότι κατοίκησαν τη γη ως παρεπίδημοι και ξένοι· τον δε ουρανό ως πολίτες. Μην λες, λοιπόν, ούτε και εσύ: «Περιβάλλομαι από σάρκα, δεν μπορώ να υπερισχύσω, ούτε να επιδοθώ στους κόπους για την αρετή». Μην κατηγορείς τον Δημιουργό. Διότι, αν το να φέρουμε σάρκα καθιστά αδύνατη την αρετή, το σφάλμα δεν είναι δικό μας· το ότι όμως δεν την καθιστά αδύνατη, το απέδειξε ο χορός των αγίων. Τον Παύλο, βεβαίως, δεν τον εμπόδισε η φύση της σάρκας να γίνει αυτός που έγινε· ούτε τον Πέτρο να λάβει τα κλειδιά των ουρανών. Αλλά και ο Ενώχ, παρότι έφερε σάρκα, μετατέθηκε και δεν βρισκόταν. Έτσι και ο Ηλίας αρπάχθηκε μαζί με τη σάρκα του, και ο Αβραάμ μαζί με τον Ισαάκ και τον εγγονό του έλαμψαν ενώ είχαν σάρκα· και ο Ιωσήφ με αυτήν πάλεψε ενάντια σε εκείνο το ακόλαστο γύναιο. Και γιατί μιλώ για σάρκα; Διότι, ακόμη και αν περιβάλεις τη σάρκα με αλυσίδα, σε τίποτα δεν υπέστη βλάβη.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Εκείνη της αναστάσεως. Αλλά δεν την παρείχε βέβαια αμέσως, μισάνοιξε όμως αμέσως τις ελπίδες για αυτήν, αμυδρά και σαν μέσα από αίνιγμα. Διότι, αφού ο φόβος αυξήθηκε ωφέλιμα και συγκλόνισε τη διάνοια του ανθρώπου, και αποδείχθηκε τι ακριβώς ήταν ο θάνατος, πόσο βαρύ, επαχθές και οδυνηρό πράγμα είναι, όχι μόνο από την όψη που παρουσίαζε τότε, αλλά και από τα όσα ακολουθούν αυτήν την όψη, από τα σκουλήκια, τη δυσωδία, τον ιχώρα, την τέφρα και από όλα τα άλλα που συνοδεύουν το νεκρό σώμα· επειδή λοιπόν ο φόβος αυξήθηκε και συγκλόνισε τη διάνοια, δες πώς στη συνέχεια εισάγει και την ελπίδα της αναστάσεως, αμυδρή βέβαια και ασαφή, αλλά ωστόσο την εισάγει. Διότι τον Ενώχ, ο οποίος έζησε μετά από αυτά, δεν τον άφησε να πεθάνει· και λέει ο Απόστολος Παύλος: «Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν, διότι τον μετέθεσε ο Θεός». Τον μετέθεσε και δεν τον άφησε να πεθάνει· δεν τον έκανε όμως προς το παρόν αθάνατο, ώστε να μη χαλαρώσει τον φόβο, αλλά παραμένει μεν χωρίς να έχει πεθάνει, δεν είναι όμως αθάνατος, παρά του χάρισε μακροζωία μέσα στο θνητό σώμα, μισανοίγοντας, όπως είπα, αμυδρά τις ελπίδες πριν από την ανάσταση. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο επέτρεψε να πεθάνει πρώτος ένας δίκαιος· διότι, μαζί με την προαναφερθείσα αιτία, δεν θα έκανε λάθος κάποιος αν προσέθετε και τούτη. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Εκείνη της αναστάσεως.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι με αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι δημιουργήθηκαν οι αιώνες (οι κόσμοι) με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπονται να μην έχουν γίνει από τα φαινόμενα. Με την πίστη ο Άβελ πρόσφερε στον Θεό ανώτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο ίδιος ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του, και μέσω αυτής, αν και πέθανε» Διότι, αν κάποιος δεν έχει βεβαιωθεί για τα αόρατα πιο καθαρά και από τα ορατά, δεν μπορεί να υπάρξει πίστη. «ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός. Επειδή πριν από τη μετάθεσή του έλαβε τη μαρτυρία ότι είχε ευαρεστήσει τον Θεό, και χωρίς πίστη είναι αδύνατον να Τον ευαρεστήσει κανείς. Διότι αυτός που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που Τον εκζητούν. Με την πίστη ο Νώε, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν βλέπονταν ακόμη, δείχνοντας ευλάβεια κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του.» Όπως ακριβώς ο ουρανός με το να φαίνεται μόνο λαλεί, έτσι και ο Άβελ με το να μνημονεύεται. «Μέσω αυτής (της πίστεως) κατέκρινε τον κόσμο.» Διότι απέδειξε ότι ήταν άξιοι κολάσεως, αυτοί που δεν συνετίζονταν ούτε με την κατασκευή της κιβωτού. «Και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη.» Δηλαδή, από αυτό φάνηκε δίκαιος, από το ότι πίστεψε στον Θεό. «

Του ιδίου από την Προς Εβραίους Επιστολή — Εμείς όμως δεν είμαστε από εκείνους που δειλιάζουν και οδηγούνται στην απώλεια, αλλά από εκείνους που πιστεύουν για τη σωτηρία της ψυχής. Η πίστη είναι η βεβαιότητα για όσα ελπίζουμε, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι πρεσβύτεροι. Με την πίστη κατανοούμε ότι οι αιώνες δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Θεού, ώστε αυτά που βλέπουμε να μην έχουν γίνει από φαινόμενα πράγματα. Με την πίστη ο Άβελ προσέφερε στον Θεό καλύτερη θυσία από τον Κάιν, μέσω της οποίας έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί. Με την πίστη ο Ενώχ μετατέθηκε, για να μη δει τον θάνατο, και δεν βρισκόταν πλέον, διότι τον μετέθεσε ο Θεός· διότι πριν από τη μετάθεσή του είχε λάβει τη μαρτυρία ότι υπήρξε ευάρεστος στον Θεό. Χωρίς πίστη, όμως, είναι αδύνατον να του ευαρεστήσει κανείς· διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν. Με την πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευλάβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του· μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο, και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Με την πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει προς τον τόπο που επρόκειτο να λάβει ως κληρονομιά, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν να ήταν ξένη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας· διότι περίμενε την πόλη που έχει σταθερά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη να συλλάβει σπέρμα, και παρά την προχωρημένη ηλικία της γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο εκείνον που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο, ο οποίος μάλιστα ήταν νεκρωμένος, γεννήθηκαν απόγονοι τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο δίπλα στο χείλος της θάλασσας που είναι αναρίθμητη. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και αφού ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι εκείνοι που λένε τέτοια πράγματα φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν καιρό να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους· διότι τους ετοίμασε πόλη. Με την πίστη ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν, και προσέφερε τον μονογενή του αυτός που είχε αναδεχθεί τις υποσχέσεις, προς τον οποίο είχε ειπωθεί ότι μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς· γι' αυτό και τον ξαναπήρε πίσω ως παραβολή. Με την πίστη ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ και τον Ησαύ για μελλοντικά πράγματα. Με την πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, μνημόνευσε για την έξοδο των υιών Ισραήλ, και έδωσε εντολή για τα οστά του. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν γεννήθηκε, κρύφτηκε για τρεις μήνες από τους γονείς του, διότι είδαν ότι το παιδί ήταν χαριτωμένο, και δεν φοβήθηκαν το διάταγμα του βασιλιά. Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού, παρά να έχει την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· θεωρώντας ως μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον ονειδισμό του Χριστού, διότι απέβλεπε στη μισθαποδοσία. Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι έμεινε σταθερός σαν να έβλεπε τον αόρατο. Με την πίστη τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, ώστε να μην τους αγγίξει ο εξολοθρευτής των πρωτοτόκων. Με την πίστη διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα σαν από ξηρά, την οποία όταν δοκίμασαν οι Αιγύπτιοι καταποντίστηκαν. Με την πίστη έπεσαν τα τείχη της Ιεριχούς, αφού κυκλώθηκαν για επτά ημέρες. Με την πίστη η Ραάβ η πόρνη δεν χάθηκε μαζί με τους απειθείς, επειδή δέχθηκε τους κατασκόπους με ειρήνη. Και τι άλλο να πω πλέον;