Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:17

Ίσως βέβαια, πριν από τη δημιουργία του ανθρώπου, να απέμενε κάποιος τόπος μετανοίας και για τον διάβολο, και η αλαζονεία (αν και επρόκειτο για παλαιότερο νόσημα) να μπορούσε εντούτοις να θεραπευθεί, εφόσον ο ίδιος θα γιάτρευε τον εαυτό του μέσω της μετανοίας, και να τον αποκαταστήσει στην αρχική του κατάσταση. Αφ' ότου όμως έγινε η δημιουργία του κόσμου και η φύτευση του Παραδείσου, και τέθηκε ο άνθρωπος μέσα σε αυτόν, και δόθηκε η εντολή του Θεού, και εκδηλώθηκε ο φθόνος του διαβόλου, και ακολούθησε ο φόνος του τιμημένου πλάσματος, —αποκλείστηκε για εκείνον και ο τόπος της μετανοίας. Διότι, αν ο Ησαύ δεν βρήκε τόπο μετανοίας, επειδή πούλησε τα πρωτοτόκιά του, ποιος τόπος μετανοίας απομένει για εκείνον που σκότωσε τον πρωτόπλαστο άνθρωπο και μέσω αυτού εισήγαγε τον θάνατο; —Λένε μάλιστα ότι και ο λεκές που δημιουργείται στο ένδυμα από το ανθρώπινο αίμα δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να ξεπλυθεί, αλλά η αλλοίωση που προκλήθηκε άπαξ από τη βαφή του αίματος παλιώνει μαζί με αυτό. Επομένως, ούτε για εκείνον είναι δυνατόν, αποβάλλοντας τον λεκέ του αίματος, να γίνει πλέον καθαρός.

Ο Ησαύ δεν βρήκε τόπο μετανοίας, επειδή διέπραξε την αμαρτία από εριστικότητα και αμάρτησε χωρίς να παρασυρθεί· διότι δεν αμάρτησε από πλάνη, αλλά με επίγνωση. Και μολονότι νουθετούνταν, και τους γονείς του πίκρανε και τον Θεό δεν ντράπηκε.

Ο Ίδιος γνωρίζει τη συνείδηση του καθενός, και δεν κρίνει μόνο την ποσότητα των αμαρτιών, αλλά και την ποιότητά τους. Ο Ησαύ δεν βρήκε τόπο μετάνοιας, επειδή διέπραξε την αμαρτία με εριστική διάθεση· δεν αμάρτησε επειδή παρασύρθηκε, διότι δεν ενήργησε από πλάνη, αλλά εν γνώσει του, αφού και τους γονείς του πίκρανε και τον Θεό δεν ντράπηκε. Και ο Ιούδας ο προδότης δεν βρήκε τόπο μετάνοιας, διότι αμάρτησε ενώ βρισκόταν μαζί με τον Κύριο, και παρέδωσε τον Δίκαιο περιφρονώντας τον Θεό.

Εάν αμαρτήσεις σε άνθρωπο, οφείλεις πενήντα δηνάρια· εάν ασεβήσεις προς τον Θεό, οφείλεις πεντακόσια. Αυτές λοιπόν οι δύο οφειλές ανήκουν στην ψυχή και το σώμα· η οφειλή των πενήντα ανήκει στο σώμα, ενώ αυτή των πεντακοσίων στη διάνοια. Εκείνος που αρνείται την πίστη, κάνει το κακό από την ψυχή του, είτε επειδή προκλήθηκε εξωτερικά, είτε από μνήμη, είτε από θυμό, είτε από περιφρόνηση· ενώ εκείνος που πορνεύει, το κάνει και από τα δύο, την ψυχή και το σώμα, είτε λόγω σαρκικής πύρωσης, είτε λόγω οίησης, είτε λόγω τρυφηλότητας, είτε εξαιτίας κάποιας καταστροφής του οίκου του από εχθρούς. Η ψυχή χρησιμοποίησε τη γλώσσα για την άρνηση, και το σώμα χρησιμοποίησε την ενέργεια της ψυχής για το αποτέλεσμα της πορνείας. Γι' αυτό, επειδή συνεργάζονται, κατακρίνονται και τα δύο μαζί. Επομένως οφείλουν μαζί και να μετανοήσουν. Στην ασέβεια του φόνου η ψυχή χρησιμοποίησε την τέχνη της καρδιάς· στην επιδίωξη της φιλαργυρίας έδρασαν και τα δύο μαζί· μαζί οφείλουν και να μετανοήσουν. Επειδή λοιπόν ο Ησαύ δεν μετανόησε ορθά, απορρίφθηκε. Επομένως, δεν στάθηκε αδύναμη η μετάνοια να εξιλεώσει τον παράνομο, αλλά η ελαφρότητα της πράξης του είχε ρίζα πικρίας μέσα στη διάνοιά του, όπως είπε ο Παύλος. Έκοψε την επιφανειακή βλάστησή της, αλλά άφησε τη ρίζα· και φαινόταν μεν ως μετάνοια, αλλά δεν ήταν μετάνοια, παρά μόνο εξωτερική επικάλυψη.

Στον ίδιο. Εσύ μεν έλεγες ότι απορείς πώς ο Παύλος ισχυρίστηκε ότι η μετάνοια, την οποία και ο ίδιος κήρυττε και ο Θεός στεφανώνει, δεν μπόρεσε να κατορθώσει τίποτα στην περίπτωση του Ησαύ, λέγοντας: «Διότι δεν βρήκε τόπο μετανοίας, αν και την αναζήτησε με δάκρυα».

Ότι δε έτσι έχουν τα πράγματα, άκουσε αυτά που έχουν ειπωθεί από αυτόν: «Μήπως υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για μια μερίδα φαγητό πούλησε τα πρωτοτόκιά του; Διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν ήθελε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε». Βλέπεις, για να παραλείψω προς το παρόν το ότι πούλησε τα δικαιώματα του πρωτοτόκου, ότι ούτε αρετή είχε ασκήσει, αλλά στηριζόμενος στα δικαιώματα που είχε πουλήσει, ήθελε να κληρονομήσει την ευλογία που, όπως είπα, οφείλεται στην αρετή—πράγμα που ήταν αδύνατο. Διότι, ακόμη κι αν, μαζί με την εύνοια του πατέρα του, είχε και την τιμή των πρωτοτοκίων, δεν θα είχε τύχει των θείων ευλογιών. Γιατί η αρετή είναι αυτή που στεφανώνεται από τον Θεό. Επειδή όμως είχε πουλήσει νόμιμα και τα πρωτοτόκια, η νίκη του Ιακώβ είναι αναμφισβήτητη. Διότι, αν κάποιος πούλησε έναν αγρό, έλαβε το τίμημα και έβαλε τον αγοραστή στη νομή του κτήματος, και αργότερα, χωρίς να επιστρέψει το τίμημα—τι λέω να επιστρέψει; ούτε καν αν το επιστρέφει επιτρέπουν οι νόμοι να αφαιρεθεί το κτήμα παρά τη θέληση του αγοραστή;

Αλλά όμως ας λεχθεί το εξής: αν, χωρίς να καταβάλει το τίμημα, αμφισβητούσε την κυριότητα, ποιος νόμος ή ποιος δικαστής θα τον δικαίωνε, έστω κι αν αυτός έχυνε μύρια δάκρυα και έλεγε αξιοθρήνητα λόγια; Κανένας απολύτως. Δικαίως, λοιπόν, δεν την έλαβε· πρώτον, επειδή, ενώ δεν άσκησε την αρετή, θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία για την οποία απέδειξε τον εαυτό του ανάξιο· δεύτερον, επειδή πούλησε το προνόμιό του· τρίτον, επειδή δικαίως αποκλείστηκε εξαιτίας του καιρού που παρήλθε. Διότι, αν πράγματι είχε μετανοήσει και είχε επανορθώσει όλες του τις ήττες, δεν θα είχε παραβλεφθεί από τον Θεό (αφού ο Θεός είναι πλούσιος και μπορούσε να στολίσει και αυτόν με άλλα στεφάνια)· διότι, κι αν δεν ήταν ικανός να ανακτήσει τις ευλογίες που πούλησε, τουλάχιστον θα είχε στολιστεί με άλλα στεφάνια, με πρώτο από όλα το να έχει τον Θεό ίλεω. Επειδή, όμως, δεν φρόντιζε για την αρετή, αλλά διεκδικούσε τις ευλογίες που οφείλονται στην αρετή, δικαίως απέτυχε.

Επομένως, τα πρωτοτόκια ανήκουν πλέον σε εμάς και όχι στους Ιουδαίους. Συγχρόνως δε, αυτό συντελεί και στην αντιμετώπιση του δικού τους πάθους· διότι σχεδόν αυτό ακριβώς υπονοεί μέσω αυτού, ότι δηλαδή ο πρώτος έγινε έσχατος και ο δεύτερος πρώτος· αυτός μεν έγινε πρώτος λόγω της καρτερίας του, εκείνος δε έσχατος λόγω της ραθυμίας του. «Διότι γνωρίζετε», λέει, «ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, απορρίφθηκε· επειδή δεν βρήκε τόπο μετανοίας, παρόλο που την αναζήτησε με δάκρυα».

βʹ. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Μήπως απορρίπτει τη μετάνοια; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πώς, λέγει, δεν βρήκε τόπο μετανοίας; Διότι, αν καταδίκασε τον εαυτό του, αν θρήνησε γοερά, γιατί δεν βρήκε τόπο μετανοίας; Επειδή το γεγονός δεν αποτελούσε μετάνοια. Διότι, όπως ακριβώς η λύπη του Κάιν δεν ήταν μετάνοια, πράγμα που το απέδειξε ο φόνος· έτσι και εδώ τα λόγια δεν προέρχονταν από μετάνοια, και αυτό το απέδειξε ο φόνος που σχεδίασε έπειτα· επειδή και αυτός, κατά την προαίρεσή του, δολοφόνησε τον Ιακώβ. Διότι λέγει: «Πλησιάζουν οι ημέρες του πένθους του πατέρα μου, και θα σκοτώσω τον αδελφό μου τον Ιακώβ». Για τον λόγο αυτό δεν στάθηκαν ικανά τα δάκρυα να του δώσουν μετάνοια. Και δεν είπε απλώς, «μετανοίας», αλλά: «Και μολονότι την αναζήτησε με δάκρυα, δεν βρήκε τόπο μετανοίας». Για ποιον λόγο άραγε;

Επειδή δεν μετανόησε με τον τρόπο που έπρεπε· διότι αυτό είναι η μετάνοια· δεν μετανόησε όπως όφειλε. Αλλιώς πώς τα έλεγε αυτά; Πώς τους παρακαλούσε πάλι, ενώ είχαν γίνει νωθροί; Πώς, ενώ είχαν γίνει χωλοί; Πώς, ενώ είχαν παραλύσει; Πώς, ενώ είχαν ατονήσει; Διότι αυτό είναι η αρχή της πτώσεως. Μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται πως υπάρχουν ανάμεσά τους κάποιοι πόρνοι, χωρίς όμως να θέλει να τους ελέγξει προς το παρόν, αλλά προσποιείται άγνοια, για να διορθωθούν. Διότι πρέπει πρώτα μεν να προσποιείται κανείς άγνοια, και έπειτα, όταν επιμένουν, τότε να επιφέρει τον έλεγχο, ώστε να μην αποθρασυνθούν. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Μωυσής στην περίπτωση του Ζαμβρί και της Χασβίτιδος. Διότι, λέει, δεν βρήκε τόπο μετανοίας. Δεν βρήκε μετάνοια, είτε επειδή διέπραξε αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια, είτε επειδή δεν επέδειξε άξια μετάνοια. Υπάρχουν, επομένως, αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Ας μην πέσουμε σε πτώση ανίατη· όσο το πράγμα είναι ακόμη χωλότητα, είναι εύκολο να επανέλθει στην ορθή κατάσταση· εάν όμως εκτραπούμε, τι θα γίνει από εκεί και πέρα; Διότι σε εκείνους μεν που δεν έχουν πέσει ακόμη, απευθύνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, συγκρατώντας τους με τον φόβο, και λέει ότι δεν είναι δυνατόν, εάν κάποιος πέσει, να βρει παρηγοριά· σε εκείνους όμως που έχουν πέσει, ώστε να μην περιπέσουν σε απόγνωση, συμβουλεύει τα αντίθετα, λέγοντας τα εξής: Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας· και πάλι: Εσείς που δικαιώνεστε διά του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη.

Ιδού λοιπόν, μαρτυρεί ότι εξέπεσαν. Διότι αυτός που στέκεται όρθιος, ακούγοντας ότι αυτός που έπεσε δεν μπορεί να βρει συγγνώμη, θα γίνει πιο προσεκτικός και πιο ασφαλής ως προς τη στάση του· αν όμως χρησιμοποιηθεί η ίδια αυστηρότητα και για αυτόν που έχει πέσει, αυτός δεν πρόκειται να σηκωθεί ποτέ· διότι με ποια ελπίδα θα επιδείξει τη μεταστροφή; Και δεν λέει μόνο «Έκλαψε», αλλά και «Εξεζήτησε». Επομένως δεν απορρίπτει τη μετάνοια, λέγοντας, «Δεν βρήκε τόπο μετανοίας», αλλά μάλλον μέσω αυτού τους προφυλάσσει, ώστε να μην πέσουν. Όσοι λοιπόν δεν πιστεύουν στη γέεννα, ας τα θυμούνται αυτά· όσοι νομίζουν ότι μπορούν να αμαρτάνουν ατιμώρητα, ας τα αναλογίζονται αυτά. Γιατί ο Ησαύ δεν βρήκε συγγνώμη; Επειδή δεν μετανόησε όπως έπρεπε.

«Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Να προσέχετε μήπως κανείς στερείται τη χάρη του Θεού.» Αντί να πει, σε αυτούς που υπέμειναν για πολύ και καρτέρησαν· και χρησιμοποίησε εύφημο όνομα. Άρα λοιπόν η παιδαγωγία είναι μια άσκηση, η οποία καθιστά τον αθλητή ισχυρό, ακαταγώνιστο στους αγώνες και αήττητο στους πολέμους. «Μήπως κάποια ρίζα πικρίας που βλαστάνει σας ενοχλεί, και εξαιτίας της μιανθούν πολλοί.» Και αν έχει υπάρξει κάποια τέτοια ρίζα, λέει, μην αφήσεις κανένα βλαστάρι να αναπτυχθεί, αλλά κόψε την, για να μη φέρει καρπούς. «Μήπως υπάρχει κανείς πόρνος, ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για ένα γεύμα πούλησε τα πρωτοτόκιά του.» Εδώ πρέπει να τοποθετηθεί στίξη, ώστε να ολοκληρωθεί το νόημα, και έπειτα να προστεθεί το «ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ». Βέβηλος δε, σημαίνει γαστρίμαργος και ακρατής. «Διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε. Επειδή δεν βρήκε τόπο μετανοίας, αν και την αναζήτησε με δάκρυα.» Εδώ το νόημα αποδίδεται με υπερβατό σχήμα. Επομένως, στη φράση «όταν θέλησε να κληρονομήσει την επαγγελία», ένωσε το «αφού την αναζήτησε με δάκρυα», ώστε να προκύπτει αυτό ακριβώς το νόημα.

Επειδή λοιπόν όπου υπάρχουν τα πράγματα, εκεί ταιριάζουν και τα όσα λέγονται κατάλληλα για αυτά, είναι φανερό ότι δεν απευθύνεται μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και σε όλους όσους αμαρτάνουν εκουσίως, πρώτοι από τους οποίους είναι αυτοί που λέγουν ότι μετά το βάπτισμα δεν υπάρχει μετάνοια και γι' αυτό το λόγο αυθαίρετα πλέον παρασύρονται και εργάζονται την ανομία, φέρνοντας ως μαρτυρία και τα όσα έχουν ειπωθεί για τον Ησαύ, εναντιωνόμενοι στον εαυτό τους από κάθε πλευρά. Διότι και η Θεία Γραφή μέμφεται τον Ησαύ επειδή δεν μετανόησε για την αμαρτία της βεβήλωσης των πρωτοτοκίων και της συνουσιαστικής επιμιξίας με τα έθνη, λέγοντας: «Μήπως υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για μια τροφή πούλησε τα πρωτοτοκιά του. Διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε, αν και την αναζήτησε με δάκρυα· διότι δεν βρήκε τόπο μετανοίας.» Για την ευλογία λοιπόν λέει ότι την αναζήτησε με δάκρυα, όχι για τη μετάνοια. Και αυτό είναι αληθές, επειδή και στη Γένεση βρήκαμε ότι για την ευλογία έκλαψε και την ζήτησε με δάκρυα, ενώ για την αμαρτία δεν μετανόησε πουθενά, αλλά μάλλον πρόσθεσε κιόλας λέγοντας: «Θα έρθουν οι ημέρες του πατέρα μου, και θα σκοτώσω τον αδελφό μου Ιακώβ.»

Γ΄. Το κακό της αμαρτίας. Γ΄. Το κακό της αμαρτίας είναι το να σε στερεί, αδελφέ, από την αιώνια κληρονομιά του Παραδείσου, όπως προείπαμε, την οποία είχε ετοιμασμένη να σου δώσει ο ουράνιος Πατέρας σου. Και ποιος μπορεί να πει, πόσο από όλους τιμάται ένας πρωτότοκος υιός και κληρονόμος ενός Βασιλιά; πόσο από όλους φθονείται; πόσο μακαρίζεται; βέβαια κανείς. Έτσι, αντίθετα, δεν μπορεί κανείς να πει πόσο μωρός είναι, πόσο καταγέλαστος γίνεται από όλους εκείνος που θα πουλούσε τα πρωτοτόκιά του αυτά και την κληρονομιά του για κάτι ελάχιστο, όπως ο Ησαύ τα πούλησε για λίγη φακή. Σύγκρινε τώρα εσύ, αμαρτωλέ, τον ουρανό με τη γη, την κληρονομιά της άφθαρτης βασιλείας που έχασες, με τα πρωτοτόκια του Ησαύ και με την επίγεια κληρονομιά της φθαρτής βασιλείας, και θα καταλάβεις πόσο πιο αξιογέλαστος και μωρός είσαι. Γι' αυτό έγραφε ο Απόστολος: «Ας μην υπάρχει κανείς πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για μία μερίδα φαγητού παραχώρησε τα πρωτοτόκιά του· διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε· διότι δεν βρήκε περιθώριο μετάνοιας, παρόλο που την αναζήτησε με δάκρυα».

Είχε όμως και σε αυτήν την περίπτωση τον δαίμονα να τον φθονεί. [8] Διότι, όπως λέγεται, δεν άλειψε το πρόσωπό του με το χρίσμα, αποστρεφόμενος αυτό που τον καθάριζε. Επομένως, στη συνέχεια, σύμφωνα με τη θεόπνευστη προσταγή των αγίων, ενώ ολόκληρο το σώμα του καθαρίστηκε αμέσως από τα στίγματα, το πρόσωπό του παρέμεινε γεμάτο στίγματα για όλη του τη ζωή, αποτελώντας φανερό έλεγχο της παρακοής του, και ασίγητο κήρυκα και πραγματικά αξιόπιστο μάρτυρα της δύναμης των μαρτύρων και της εντολής που αψήφησε. Και ο Ηλίας κατέκρινε μεν πολύ τον εαυτό του για την παρακοή, αλλά δεν ωφελήθηκε απολύτως σε τίποτα, όπως ακριβώς και ο Ησαύ, όταν αναζήτησε με δάκρυα τα πρωτοτόκιά του.