Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:2

Εμείς όμως, εφόσον έχουμε επιλέξει να εξετάζουμε τα πράγματα με λεπτομέρεια, έχουμε την ανάγκη να αναδιφήσουμε τα κρυμμένα και να αποκαλύψουμε την αλήθεια, την οποία δεν είναι εύκολο να συλλάβουν οι πιο αμαθείς. Β. Ορθά ομιλείς. Α. Είπε, λοιπόν, σε εμάς ο θεσπέσιος Παύλος περί του Μονογενούς: «Ο οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, αφού έγινε όμοιος με τους ανθρώπους και βρέθηκε ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να κάμψει κάθε γόνατο των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Άραγε, λοιπόν, δεν θα έλεγε φανερά σε όσους δεν έχουν ακόμη κατανοήσει και ο ίδιος ο καιρός της ενανθρωπήσεως του Λόγου, αν μπορούσε κάπως να αποκτήσει φωνή και να κραυγάσει, ότι ο Λόγος δεν ανήλθε στη δόξα της θεότητας θεωρούμενος ως Θεός, αλλά καθόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, μαζί με τη σάρκα, και ότι, όταν κένωσε και ταπείνωσε τον εαυτό του, τότε ακριβώς λέγεται ότι και υψώθηκε; Ειδάλλως, δίδαξέ με· διότι με μεγάλη ευχαρίστηση θα ήθελα να μάθω από εσένα, και πες μου αφού σε ρωτώ. Β. Τι ακριβώς εννοείς; Α. Ο Μονογενής κένωσε τον εαυτό του, κατεβαίνοντας σε μορφή δούλου, και υπέμεινε σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη, και έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου.

Διότι, εάν ο Λόγος δεν έγινε σάρκα, εάν δεν κατοίκησε ανάμεσά μας, ας παραμεριστεί πλέον ως παρωχημένη η παρατήρηση των καιρών, και, αφού εξαιρεθεί η ακρίβεια σε αυτά, ας θεωρηθεί αδιάφορος κάθε λόγος κατά του Μονογενούς· έπειτα το απαύγασμα του Πατρός, εκείνος μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν, ο σύνεδρος με αυτόν που τον γέννησε και συναΐδιος Λόγος, ο αναφής και αόρατος, ας λέγεται ότι υπέστη στη δική του φύση και τις πληγές στην πλάτη και το τρύπημα των καρφιών σε χέρια και πόδια και το τραύμα στην πλευρά, καθώς και την κορωνίδα των δεινών, δηλαδή τον θάνατο. Β. Αλλά αυτά βεβαίως θα πουν ότι συνέβησαν ως προς την ανθρώπινη φύση· διότι έπαθε ως άνθρωπος. Α. Και τι, αγαπητέ μου, δεν λέμε ότι το να πάθει ο Υιός συνέβη προς ντροπή και αδοξία του; Β. Ναι· διότι γράφει ο Παύλος ότι «Υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη.» Και ο ίδιος κάπου διά μέσου της φωνής του Ησαΐα λέει: «Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταισχυνθώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει.» Α. Και ανέστησε, πες μου, τον δικό του ναό, έχοντας καινοτομήσει απέναντι στον θάνατο και υπερνικώντας τη φθορά, άραγε σαν εμάς ως άνθρωπος, ή ως Θεός εκ Θεού, μολονότι εμφανίστηκε με σάρκα; Β. Ως Θεός εκ Θεού. Α.

Είπε δε πάλι κάπου: «Εμείς δε όλοι, αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου.» — «Διότι αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστης μας Ιησού,» ο οποίος είναι η δόξα του κατά φύσιν και αληθώς Κυρίου, εννοώ δηλαδή του Πατρός, αναμορφωνόμαστε προς αυτόν μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι.

Συμπορεύονταν δε μαζί του πολλά πλήθη, και αφού στράφηκε, τους είπε: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα, και δεν μισεί τον πατέρα του και τη γυναίκα του και τα τέκνα και τους αδελφούς του, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου· όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν έρχεται πίσω μου, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.» Οι λόγοι του Σωτήρος απαιτούν από εμάς να είμαστε θερμοί στην ευσέβεια· και πείθουν όσους θέλουν να τον αγαπούν να μη θεωρούν τίποτε ανώτερο από αυτόν, ούτε τη σωματική φιλοστοργία, ούτε την αγάπη προς τους πατέρες, ούτε τον σεβασμό προς τις μητέρες και τους αδελφούς· διότι γνωρίζει ότι εκείνοι που τα περιφρόνησαν αυτά βρίσκουν μεγάλη και λαμπρή την ανταμοιβή· για να προσθέσω δε και κάτι άλλο σε αυτά, κάνοντας γνωστό πόση αγάπη έτρεφε για εμάς, ούτε και ο ίδιος θεώρησε τα δικά του ανώτερα από τις δικές μας υποθέσεις· δεν προτίμησε τα δικά του συμφέροντα από τη σωτηρία και τη ζωή όλων. Όντας Θεός, έγινε άνθρωπος για εμάς και υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη· αλλά όσοι συμπάσχουν, θα συμβασιλεύσουν· και όσοι υπέστησαν ατιμώσεις μαζί του, οπωσδήποτε και θα συνδοξαστούν.

Γράφει δε σχετικά και ο Ιωάννης για τον Θεό και Πατέρα: «Εάν περπατούμε μέσα στο φως, έχουμε κοινωνία μαζί του και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία». Έχουμε, λοιπόν, καθαριστεί με το άγιο αίμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ο οποίος κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης στα ύψιστα. Αλλά πότε; Όταν πραγματοποίησε τον καθαρισμό μέσω του αίματός του, τότε λέγεται ότι κάθισε, και ότι έγινε ανώτερος από τους αγγέλους, κληρονομώντας σε σύγκριση με αυτούς ένα πιο ξεχωριστό όνομα· διότι ονομάστηκε Υιός. Επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα, αν και ήταν Λόγος και απαύγασμα της δόξας του Πατέρα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, μη υφιστάμενος στην ίδια του τη θεία φύση, για να το πω έτσι, τους πόνους της ένσαρκης οικονομίας· διότι υπέμεινε «σταυρόν, καταφρονώντας την ντροπή», καθώς και ατιμώσεις, ύβρεις και εμπτυσμούς· αλλά το έκανε για να μας απαλλάξει από κάθε μολυσμό, καθιστώντας μας καθαρούς με το ίδιο του το αίμα, και για να μας ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Διότι «μέσω αυτού έχουμε την πρόσβαση», και αυτός είναι η θύρα και η οδός. Εξάλλου, μολονότι ο Λόγος «έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας», κάνοντας δικό του σώμα αυτό που έλαβε από την αγία Παρθένο, εντούτοις παρέμενε στη δόξα και στη φύση της θεότητας και δεν απομακρύνθηκε από τους υπέρτατους θρόνους του Θεού και Πατέρα. Διότι ήταν μεν άνθρωπος πάνω στη γη, αλλά ταυτόχρονα γέμιζε τον ουρανό και τα πάντα ήταν γεμάτα από αυτόν.

Το ιερό γράμμα θα μας διδάξει: «Διότι πίστεψε, λέει, ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». <Ο Οποίος, αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του, υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή.> Μάλλον όμως είναι πιο οικείο να το κατανοήσουμε ως εξής: ότι, μολονότι του ήταν δυνατό να απολαμβάνει τα αξιώματα της δικής του φύσης και να σεμνύνεται θεοπρεπώς για την ασύγκριτη υπεροχή του έναντι όλων —διότι αυτό λέμε ότι ήταν η χαρά που βρισκόταν μπροστά του— κένωσε τον εαυτό του, κατεβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, ώστε, αφού υπομείνει τον κατά σάρκα θάνατο για χάρη όλων, και έπειτα τον καταπατήσει μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως, να καταστήσει βάσιμη και σε εμάς τη δυνατότητα να επιστρέψουμε στη ζωή. Και ενώ το πάθος του προκάλεσε ντροπή και αδοξία, επειδή όμως ανέστησε τον δικό του ναό, καινοτομώντας ως προς τον θάνατο και υπερνικώντας τη φθορά, επειδή φανερώθηκε ως Θεός εκ Θεού έστω και με σάρκα, το αίσχος εκείνων και η ασχήμια της εκτροπής εξαφανίστηκαν από τα επακόλουθα, και ο Υιός δοξάστηκε μέσω της αναστάσεως, μολονότι πριν από αυτήν δεν απώθησε τον ατιμωτικό και άδοξο θάνατο εξαιτίας της εκούσιας κένωσής του. <Και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού.> Ο Δανιήλ, λοιπόν, καταγράφοντάς μας θεοπτίες και προφητικές οράσεις, τοποθετεί να κάθεται στον θρόνο τον Παλαιό των Ημερών· και τοποθετεί γύρω του χίλιες χιλιάδες από αυτούς που έχουν ταχθεί για να υπηρετούν, και μύριες μυριάδες από τους παραστάτες του· ο Ησαΐας πάλι λέει ότι είδε τον Υιό σε όχι μικρότερη δόξα: «Είδα», λέει, «τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα του».

Διότι, εάν ο Χριστός έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε στη δική της απαρχή αυτό που της υπολείπεται, και θα συμπορευτεί με τον πρωτότοκο, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνο για το οποίο νοείται ως πρωτότοκος. Και θα το μαρτυρήσει αυτό λέγοντας ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, αλλά θα είμαστε και της αναστάσεως». Επομένως, εάν μερικοί αποδέχονται μεν ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί, αλλά δεν παραδέχονται το μυστήριο της αναστάσεως των νεκρών, έχουν αγνοήσει παντελώς τον σκοπό της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Θεός Λόγος δεν έγινε άνθρωπος για τον εαυτό του, «αλλά αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη». Για ποια αιτία; Θα μας το διδάξει λέγοντας ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου σε όλη τους τη ζωή ήταν ένοχοι δουλείας». Επομένως, εάν δεν καταργηθεί ο θάνατος, είναι μάταιο το σχέδιό του, και ανώφελο για εμάς τους ίδιους το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Έχουμε αποτύχει και ως προς την ελπίδα για ζωή. Πώς τότε έχουμε κληθεί στην υιοθεσία και είμαστε τέκνα Θεού, όπως λέει ο σοφός Ιωάννης;

Επειδή, όμως, ήταν πιθανό κάποιοι να αδιαφορήσουν για τα ευαγγελικά κηρύγματα και να θεωρήσουν ως μηδαμινό τον πραγματικά ευπρόσδεκτο καιρό της σωτηρίας, και κατόπιν να απορρίψουν την πίστη, ο μυσταγωγός επινοεί πάλι κάτι γι' αυτούς, το οποίο είναι αρκετά ικανό να τους φέρει σε συναίσθηση και να τους πείσει εύκολα να μην πέφτουν σε ραθυμία, αλλά μάλλον να αδράξουν τη ζωή εν Χριστώ. Και λέει για τον Θεό και Πατέρα: «Εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού». Είναι σαν να έλεγε: Εκείνον που δεν αμάρτησε ποτέ σε τίποτα, τον έκανε να πάθει αυτό που παθαίνουν οι υπερβολικά φιλαμαρτήμονες, για να αναδείξει δίκαιους εμάς που έχουμε αποδεχθεί την πίστη σε αυτόν. Διότι υπέμεινε «σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή»· αφού ένας πέθανε για χάρη όλων, αυτός που αξίζει όσο όλοι. Όταν, λοιπόν, λέγεται ότι έγινε αμαρτία, μην υποθέσεις ότι διέπραξε αμαρτία· διότι δεν γνωρίζει να σφάλλει, εφόσον είναι Θεός ο Λόγος. Μάθε μάλλον ότι έχει παραδοθεί από τον Θεό και Πατέρα για τις αμαρτίες μας. Όπως ακριβώς, εξάλλου, και τα σφάγια που προσφέρονταν για την αμαρτία, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τα ονόμαζαν «αμαρτίες». Έχει γραφτεί, λοιπόν, στους προφήτες για εκείνους που είχαν ταχθεί να ιερατεύουν: «Τις αμαρτίες του λαού μου θα τρώνε, και στις αδικίες τους θα στρέφουν τις ψυχές τους»· διότι έτρωγαν τα θύματα που προσφέρονταν για τις αμαρτίες σύμφωνα με τον νόμο, οι επιμελητές και διάκονοι των θείων θυσιαστηρίων.

Θεωρώ, λοιπόν, ότι κάθε νους των επί γης υπολείπεται πάρα πολύ από την ακριβή έκθεση των πραγμάτων, όμως παρακινούμενος από τη θερμή αγάπη ώστε να τα κατανοήσω και να τα διατυπώσω έστω και σε μέτριο βαθμό, ας εξετάσουμε τώρα τον σκοπό της ενανθρώπησης του Μονογενούς. Ας ερευνήσουμε την αιτία για την οποία, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και Πατέρα ως Θεός, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, και υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη». Διότι έτσι, και πάλι με δυσκολία, θα γίνει ευκολονόητο, στον βαθμό που είναι εφικτό, το βάθος των προκειμένων ζητημάτων. Και θα γνωρίσουμε πώς ο Υιός είναι μέσα στον Πατέρα, κατά φυσικό τρόπο δηλαδή, και όχι σύμφωνα με τη σχέση που έχουν επινοήσει οι αντίπαλοι βάσει του να αγαπιέται και να αγαπά· και πώς εμείς πάλι είμαστε μέσα σε Αυτόν με τον ίδιο τρόπο, και Αυτός μέσα σε εμάς.

Διότι, ομολογουμένως, για εκείνους που ιερουργούν το ευαγγέλιο του Χριστού, υπάρχουν πάρα πολλοί που αντιστέκονται και τρίζουν τα δόντια τους με ασέβεια. Αλλά, έστω κι αν είναι δριμύς ο φόβος και εγείρονται φοβερότατα τα κύματα από τις επιβουλές, καμία σημασία δεν έχει το να πάθουν κακό για τους αληθινούς μαθητές, εφόσον προχωρούν στην πραγμάτωση των κατορθωμάτων της αγάπης, και εννοώ τέτοιου είδους αγάπη, σαν αυτήν που μας υπέδειξε ο Σωτήρας, «ο οποίος, αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του, υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή», για να κατορθώσει τη σωτηρία για όσους είχαν αμαρτήσει. Εάν όμως δεν είχε θελήσει να πάθει για εμάς, θα ήμασταν ακόμη νεκροί, υπηρέτες του διαβόλου, «μωροί και τυφλοί» και θα παραμέναμε στερημένοι από κάθε αγαθό, δούλοι της ηδονής και της αμαρτίας, «μην έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο». Τώρα όμως, ο Σωτήρας έθεσε για εμάς και αυτήν ακόμη τη ζωή του από αγάπη προς εμάς, και, επιδεικνύοντας μια ασύγκριτη φιλανθρωπία, μας ανέδειξε αξιοζήλευτους και τρισμακάριους, χωρίς να στερούμαστε απολύτως κανένα αγαθό.

Αλλά ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αν και ραπίζεται, δείχνει ανεξικακία, καίτοι είναι αληθινός Θεός και Κύριος της γης και του ουρανού· εμείς όμως οι ταλαίπωροι, που είμαστε «χώμα και στάχτη», οι μικροί και ελάχιστοι, και που παρομοιαζόμαστε με το χορτάρι των φυτών· «διότι οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, και σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· κάποιες φορές, όταν κάποιος από τους αδελφούς πέσει σε σφάλμα με τα λόγια του και πει κάτι μικρό από αυτά που συνηθίζουν να λυπούν, θεωρούμε ότι πρέπει να γινόμαστε πικρόχολοι απέναντί του σαν τα φίδια, και δεν χορταίνουμε να τον λιθοβολούμε με χίλια λόγια αντί για ένα, χωρίς να παρέχουμε συγχώρεση στις ανθρώπινες μικροψυχίες, χωρίς να σκεφτόμαστε την κοινή αδυναμία της φύσης, χωρίς να θάβουμε τον θυμό μας με την αγάπη προς τον αδελφό, και χωρίς να αποβλέπουμε «στον αρχηγό και τελειωτή της πίστης μας, τον Ιησού», αλλά σπεύδουμε να εκδικηθούμε για τον εαυτό μας, και μάλιστα με σκληρότητα, παρόλο που η θεία Γραφή λέει, άλλοτε ότι «οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο», και άλλοτε πάλι «κανείς σας ας μην κρατά μέσα στην καρδιά του μνησικακία για το κακό του αδελφού του». Αλλά ως πρότυπό μας για την πραότητα του ενός προς τον άλλον και για την υπέρλογη ανεξικακία ας προβάλλεται ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων, ο Χριστός, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο μας λέει κάπου: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε δούλος ανώτερος από τον κύριό του».

Διότι ονομάζει Θεό του τον ίδιο του τον Πατέρα, επειδή δεν θέλησε να ατιμάσει την ομοίωσή του με εμάς, εξαιτίας της φιλανθρωπίας και της πραότητας που ενυπάρχει σε αυτόν. Αν, λοιπόν, από αμάθεια θελήσεις να επικρίνεις μια τέτοια φράση, και σου φανεί κάπως ανυπόφορο το να αποκαλεί ο Κύριος Θεό του τον Πατέρα και Θεό, θα κατηγορήσεις παράλογα την οικονομία που έγινε για χάρη σου, και ενώ οφείλεις να ευχαριστείς, θα ατιμάσεις τον ευεργέτη και θα διαβάλεις ασύνετα τον τρόπο της αγάπης που εκδηλώθηκε σε εμάς. Διότι, αν ταπείνωσε τον εαυτό του, καταφρονώντας την αισχύνη και γινόμενος άνθρωπος για χάρη σου, αυτό το σφάλμα, ω άνθρωπε, αφορά τη δική σου ταπεινότητα. Σε αυτόν, όμως, που επέλεξε να υποστεί και αυτό για χάρη σου, οφείλεται μεγάλος και εξαίσιος θαυμασμός. Απορώ, βέβαια, πώς ακούγοντας για κένωση —διότι κένωσε τον εαυτό του για εμάς— δεν αναλογίζεσαι την πληρότητα, και βλέποντας την ταπείνωση δεν κατανοείς το ύψος. Πώς, άλλωστε, κενώθηκε, αν δεν θεωρείς ότι υπήρχε τέλειος, ως Θεός; Και με ποιον τρόπο ταπεινώθηκε, αν δεν αναλογίζεσαι τα ύψη της άρρητης φύσης του; Επομένως, ενώ υπάρχει πλήρης και παντέλειος ως Θεός, κενώθηκε για χάρη σου, συγκαταβαίνοντας στη δική σου ομοίωση, και ενώ είναι υψηλός ως Υιός και από την ίδια την ουσία του Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του, εφόσον έγινε άνθρωπος, υπολειπόμενος από τα ύψη της θείας δόξας τόσο, όσο γνωρίζει η φύση.

Ότι δε το μυστήριο της οικονομίας δεν θα είναι άκαρπο για Εκείνον που έγινε όμοιος με εμάς, και υπέμεινε τον σταυρό και τον θάνατο πάνω σε αυτόν, το αποδεικνύει λέγοντας: «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του», και ονομάζει «μισθό» τον καρπό που προέκυψε από τον κατά σάρκα θάνατό του. Διότι είπε: «Αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του. Εάν όμως πεθάνει, παράγει πολύ καρπό.» Και πάλι: «Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Όπως λέει άλλωστε και ο Παύλος: «Υπέμεινε σταυρό, αψηφώντας την ντροπή. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσει κάθε γόνατο, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Αυτό γνωρίζοντας εκ των προτέρων εν Πνεύματι και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ψάλλει και του λέει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Επομένως, ούτε χωρίς μισθό ούτε άκαρπη είναι η οικονομία.

Αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτα τέτοιο ως σημαντικό, αλλά μάλλον να αναλογιζόμαστε ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Και για τον λόγο αυτό έλεγε: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικείους του;» και ακόμη επιπλέον αυτών: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς.» Πρέπει λοιπόν εσείς να έχετε αλύγιστο νου απέναντι σε αυτά, και να αποδοκιμάζετε ως σαθρό τον περίγελο των διωκτών, να περιφρονείτε κάθε λοιδορία, και να θεωρείτε μάλλον ως αφορμή κάθε δόξας το να διώκεστε για την ευσέβεια και το να λοιδορείστε για τον Χριστό. Διότι πώς θα βλάψει η ύβρις και ο λόγος που αναβράζει από μια ασύνετη καρδιά εκείνον που διακρίνεται μέσω της υπομονής; Διότι το ότι η δόξα εκείνων που υπέφεραν θα λάμψει στον κατάλληλο καιρό, ενώ θα χαθούν στο μηδέν εκείνοι που τους ευτέλισαν και τους ονείδισαν, το έχει βεβαιώσει λέγοντας ότι «Σαν ιμάτιο θα παλιώσουν από τον χρόνο, και σαν μαλλί θα καταφαγωθούν από τον σκόρο». Και τα πιο έτοιμα να υποστούν την παλαίωση και τη σήψη είναι το μαλλί και το ιμάτιο.

Όλοι σαν πρόβατα πλανηθήκαμε· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη, και έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και ανέχθηκε την ασέβεια των Ιουδαίων, για να αφαιρέσει, όπως ανέφερα προηγουμένως, την αμαρτία του κόσμου, καθώς το νομικό γράμμα, δηλαδή η κατά νόμον λατρεία, δεν είχε καμία δύναμη να κατορθώσει κάτι τέτοιο.

θα αναλάβει]. Γι' αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους.> Αφού κατηγόρησε τους Ισραηλίτες ότι σκότωσαν άδικα τον χορηγό της ζωής και τον αρχηγό της σωτηρίας όλων, στρέφει τον λόγο του προς τα πλήθη των εθνών και τους λέει τα εξής: Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα. Είναι σαν να λέει ξεκάθαρα: Ο Χριστός έδωσε τη ζωή του για εσάς, σας αγόρασε με το ίδιο του το αίμα, υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, για να εξασφαλίσει τη σωτηρία σας. Εάν λοιπόν ανταποδώσετε και εσείς, και προσφέρετε ως οφειλόμενο χρέος την υπακοή σας, και υποτάξετε τον αυχένα σας στον δικό του ζυγό, τότε η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα, δηλαδή θα γίνετε κοινωνοί εκείνων που έχουν διατηρηθεί για τον αιώνιο βίο, δηλαδή των αγίων, οι οποίοι έχουν πλουτίσει από την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Διότι στους Έλληνες δεν γινόταν κανένας λόγος περί της αναστάσεως των νεκρών, αλλά και μέχρι σήμερα το μυστήριο αυτό δεν γίνεται πιστευτό. Σχεδόν λένε το εξής: Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας, και όταν αυτός σβήσει, το παν θα μεταβληθεί σε στάχτη και το πνεύμα θα διασκορπιστεί σαν αραιός αέρας.

Επομένως, σε ό,τι αφορούσε την ατίμωση που προερχόταν από το πάθος, δεν θα ήθελε να πάθει· επειδή όμως δεν ήταν δυνατόν να μην πάθει, εξαιτίας της σκληρότητας και της απείθειας που έδειξαν οι Ιουδαίοι απέναντί του, υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή. <Και αφού άγγιξε το αυτί του, τον θεράπευσε.> (A f. 294) Διότι θεράπευσε με τρόπο θεοπρεπή αυτόν που υπέστη την πληγή, δίνοντας και αυτό ως θεοπρεπές σημείο σε εκείνους που είχαν έρθει για να τον συλλάβουν. <Ενώ ήμουν καθημερινά μαζί σας στον ναό, δεν απλώσατε τα χέρια σας επάνω μου.> (A f 294 b, B f. 204) Άραγε ο Χριστός κατηγορεί τους δασκάλους των Ιουδαίων ότι δεν του ετοίμασαν πρόωρα την παγίδα του θανάτου; Δεν θέλει να δηλώσει αυτό, αλλά ότι, ενώ σας ήταν δυνατό καθημερινά να με συλλάβετε όταν δίδασκα στον ναό, δεν με πιάσατε.

Δεν λέει επίσης ότι «έγινε τα πάντα στους πάντες, για να σώσει οπωσδήποτε κάποιους», και ότι έγινε στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, «στους ανόμους ως άνομος, χωρίς να είναι άνομος ενώπιον του Θεού, αλλά έννομος ως προς τον Χριστό, για να σώσει τους ανόμους»; Και γιατί τα λέω ακόμη αυτά, παραλείποντας το ακόμη μεγαλύτερο; Ότι και ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, για να σώσει το ανθρώπινο γένος, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή». Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου παράξενο, εάν, έχοντας απομακρυνθεί λίγο από το πρέπον, ο προφήτης έσωσε τη Γόμερ και επαναφέρει τη χαμένη γυναίκα στην κοσμιότητα. Ότι δε εξαιτίας ενός χρήσιμου και αναγκαίου πράγματος πρόσταξε ο Θεός να συνδεθεί με τη γυναίκα, το ξεκαθάρισε αμέσως, διαβεβαιώνοντας ότι γι' αυτήν την αιτία πρόσταξε εκείνα. Διότι, λέει, η γη θα εκπορνευθεί εντελώς, απομακρυνόμενη από τον Κύριο. Και δεν μιλάει στον προφήτη για μια μελλοντική πορνεία της γης, αλλά για αυτήν που έχει ήδη γίνει. Διότι πράγματι υπήρχαν οι δαμάλεις στη Δαν και στη Βαιθήλ, και είχαν ανεγερθεί τα τεμένη του Βάαλ, και οι τελετές του Ισραήλ τελούνταν σε όλη τη χώρα των Σαμαρειτών.

Ο Σωτήρας έβγαλε κι εμάς τους ίδιους από τη νοητή Αίγυπτο, δηλαδή από το σκοτάδι και την πλεονεξία των δαιμόνων, και μας ελευθέρωσε από τον πηλό και την πλινθοποιία, δηλαδή προφανώς από τα σαρκικά πάθη και την ακάθαρτη φιληδονία. Μας πέρασε δε και από τη θάλασσα, δηλαδή τους περισπασμούς σε τούτο τον κόσμο, και μας απάλλαξε από τα πικρά κύματα των κινδύνων που προέρχονται από αυτούς, και χάραξε στον νου μας τους θείους νόμους. Ανέδειξε δε και ως ιερουργό τον «αρχηγό και τελειωτή» της σωτηρίας μας, τον Ιησού. Απέστειλε δε, όπως ακριβώς τη Μαριάμ, προφανώς την Εκκλησία, η οποία θα αλαλάξει λαμπρά εναντίον της επιβουλής των εχθρών, αναπέμποντας τη δόξα στον Θεό που μας έσωσε. Διότι πάντοτε αναπέμπονται ύμνοι και ευχαριστίες, και έπαινοι και διακηρύξεις της δόξας του Θεού μέσα στις εκκλησίες. Πρέπει, λοιπόν, να προσέχουμε κι εμείς οι ίδιοι, μήπως τυχόν η ραθυμία μάς υποβάλει στα ιουδαϊκά εγκλήματα, και να μη θεωρούμε βαρύ αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Ιωάννης, «Οι εντολές του δεν είναι βαριές». Και ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ».

Αυτό λοιπόν είναι το ιστορικό νόημα· λέμε όμως ότι η πνευματική θεωρία των προκειμένων έχει αποβεί σε φανέρωση του μυστηρίου του Χριστού, και ότι θέλει να καταδείξει τον καιρό της λυτρώσεως, της καθολικής και γενικότατης, δηλαδή αυτής διά του Χριστού. Διότι παλαιά, με τη συμπλήρωση των εβδομήντα ετών, ο Θεός των όλων εγέρθηκε προς βοήθεια εκείνων που τα είχαν υποστεί αυτά, στους έσχατους όμως καιρούς του αιώνα έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, όχι για να ελευθερώσει μόνο τον Ισραήλ, αλλά για να απαλλάξει όλα τα έθνη από τη δουλεία στον διάβολο και να τα αναδείξει ελεύθερα, και να τα ελευθερώσει από τη φθορά, τον ρύπο και την αμαρτία, και προπάντων από το να προσκυνούν την κτίση αντί για τον Κτίσαντα. Και επειδή έγινε άνθρωπος, «υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη», για να αποκτήσει με το ίδιο του το αίμα για τον Θεό και Πατέρα τόσο αυτούς που ζούσαν ακόμη, όσο και αυτούς που ήδη προφθάνοντας «κατέπιε ο θάνατος», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Διότι γι' αυτό ο Χριστός πέθανε και έζησε, για να κυριεύσει και νεκρούς και ζώντες». Εύλογα, λοιπόν, λεγόταν στους παλαιότερους: Γι' αυτό περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτύριο.

Διότι ο μονογενής Λόγος του Θεού εκένωσε θεληματικά τον εαυτό του, γινόμενος άνθρωπος· υπέμεινε δε και τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή, και έδωσε την ψυχή του ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, και απέκτησε για τον Θεό και Πατέρα την υφήλιο με το αίμα της αιώνιας διαθήκης, της οποίας τύπος ήταν αυτό που ραντίστηκε στους παλαιότερους μέσω του πάνσοφου Μωυσή. Διότι, όπως λέει, αφού ο Μωυσής πήρε το αίμα, ράντισε «και το ίδιο το βιβλίο και όλο τον λαό», λέγοντας: «Αυτό είναι το αίμα της διαθήκης που συνήψε ο Θεός με εσάς». Αλλά εκείνα μεν ήταν τύποι και διαμόρφωση της αλήθειας· τώρα πλέον η αλήθεια είναι ο Χριστός, ο οποίος μας αγόρασε όλους με το αίμα της διαθήκης. Διότι έχουμε λυτρωθεί, όπως λέει ο μαθητής του, «όχι με φθαρτά, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου». Εσύ λοιπόν, λέει, ω δικαιότατε και πραότατε βασιλιά, με το αίμα της διαθήκης, αυτούς που έγιναν δικοί σου δέσμιοι· δηλαδή αυτούς που έσφιξες με τα δεσμά της αγάπης, και έπεισες να υποβάλουν και να δέσουν ξεκάθαρα τον αυχένα της διάνοιάς τους στους δικούς σου ζυγούς· τους εξαπέστειλας, δηλαδή τους έβγαλες έξω, ή τους εξήγαγες ή τους ανέσυρες από τον λάκκο που δεν έχει νερό. Και λέμε ότι με αυτό υποδηλώνει είτε τον άδη, που δεν έχει ζωή· διότι εκλαμβάνουμε το νερό ως τύπο της ζωής, επειδή είναι ζωοποιό· είτε, και πολύ σωστά, θεωρούμε ως λάκκο την απάτη των ψευδώνυμων θεών.

Διότι έχει εξαλειφθεί «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», με τη δύναμη και την εξουσία του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού. <Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ· θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα, και θα επιφέρω το χέρι μου στους ποιμένες.> Ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε για εμάς τον ίδιο Του τον Υιό, παραχωρώντας κατά θεία οικονομία, αν και ήταν Θεός και είχε γεννηθεί από Αυτόν κατά φύση με τρόπο άρρητο, να κατέλθει λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου, να γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς, και να υπομείνει τον σταυρό, για να σώσει τον κόσμο και να απομακρύνει τον σατανά από την πλεονεξία του εις βάρος όλων, να καθαιρέσει τη βέβηλη ειδωλολατρία, να καταργήσει τις μαντείες, τις ψευδοπροφητείες και τις απάτες της καρδιάς, και να εξαλείψει «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», και επιπλέον αυτών, για να κατακτήσει τα υπό τον ουρανό, οδηγώντας στη θεογνωσία τους πλανημένους, πείθοντάς τους να επιλέξουν τον ευσεβή και εύσχημο τρόπο ζωής, ώστε να αποδειχθεί ότι τιμούν κάθε είδος αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν, τον θάνατο πάνω στο ξύλο, μολονότι ενείχε πάρα πολλή ατιμία, τον υπέμεινε εκούσια, «περιφρονώντας την αισχύνη», καθώς αυτό ήταν και το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Και κάτι τέτοιο μας υποδεικνύει λέγοντας ο ίδιος ο Υιός: «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα Εκείνου που με έστειλε».

Όπως, λοιπόν, είναι αδύνατον ένα νεογέννητο παιδί, με μικρά και πάρα πολύ απαλά πόδια, που μόλις μπορεί να περπατήσει λίγο, να ακολουθήσει τους ταχύποδες νέους, έτσι είναι αδύνατον ο νους που αποβλέπει μόνο στη δειλία, να μπορέσει να ακολουθήσει τα ίχνη του Χριστού. Ο Οποίος υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, και γεύτηκε για εμάς την πίκρα του θανάτου, αν και είναι Θεός απαθής και αθάνατος, εφόσον υπάρχει ως Λόγος και Μονογενής του Πατρός, ώστε, θέτοντας τον Εαυτό Του σε εμάς ως υπόδειγμα και πρότυπο, να μας καλέσει στην εφικτή μίμηση. Διότι γι' αυτό ακριβώς το κατόρθωμα σεμνυνόταν και ο μέγας στην τόλμη Παύλος, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ του Χριστού.» Με ποια πλεονεκτήματα, λοιπόν, βιαζόταν να στεφανώσει τον εαυτό του ο μαθητής του Χριστού, ο στρατιώτης του Χριστού, αυτός που έχει ευλόγως καταστεί ταξίαρχός μας εξαιτίας της αρετής που διαθέτει;

Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι με κανέναν τρόπο δυνατόν, καταβάλλοντας ελάχιστους κόπους, να μπορέσουν κάποιοι να πλουτίσουν με τα πιο εξαιρετικά κατορθώματα. Αντιθέτως, ανάλογα με τους ιδρώτες, πάντοτε ανατέλλουν και φανερώνονται τα αποτελέσματά τους. Με τέτοια λόγια μας παρακινεί και ο θεσπέσιος Παύλος στην επιθυμία της αρετής. Διότι μας έχει παραγγείλει να έχουμε ως ένα είδος υποδείγματος, όπως συνηθίζει, «τον αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας, τον Ιησού, ο οποίος, αντί για τη χαρά που βρισκόταν μπροστά του, υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή». Με ποιον τρόπο, όμως, και για ποιον λόγο υπέμεινε για χάρη μας τον σταυρό, ταπεινώνοντας τον εαυτό του στην κένωση, αν και ο Λόγος είναι Θεός κατά φύση, ελάτε να το εξηγήσουμε, υψώνοντας μεν προς τα πάνω για λίγο τη διήγηση, και έπειτα κατεβάζοντάς την ωφέλιμα στη λεγόμενη εκούσια κένωση.

Του ιδίου, από το τρίτο βιβλίο του δεύτερου λόγου κατά του Ιουλιανού του παραβάτη. Αν δεν έκανε το αθέλητο θελητό, δεν θα έπασχε καθόλου. Αποδεικνύει δε αναγκαστικά ότι ήταν μεν αθέλητη η αδοξία του πάθους, όπως είπα, αλλά ωστόσο έγινε προτιμητέα επειδή ήταν χρήσιμη σε όλους. Και την μεν αθελησία την εκφράζει η παράκληση να απομακρυνθεί το ποτήριο, ενώ τη θεληματική αποδοχή του πάθους την εκφράζει αυτό που ειπώθηκε προς τον Πατέρα: «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας συνευδόκησε και, τρόπον τινά, συγκατένευσε στις σοφότατες οικονομίες του Υιού, λέγεται ότι υπέμεινε τον κατά σάρκα θάνατο, ώστε, αφού αναστηθεί από τους νεκρούς, να καταργήσει τον θάνατο, να ανατρέψει τη φθορά και να δικαιώσει την οικουμένη. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας ο ίδιος: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Δες, λοιπόν, πώς, για να αναστήσει αυτό που του δόθηκε, δηλαδή εμάς, έκανε προτιμητέο αυτό που του ήταν αθέλητο εξαιτίας των ατιμώσεων κατά το πάθος. «Διότι υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος. Καθότι το πάθος ήταν μεν αθέλητο σε αυτόν όσον αφορά την αδυναμία της ανθρώπινης αντίληψης, εντούτοις, αν και περιείχε μεγάλη αδοξία, έγινε προτιμητέο επειδή ήταν αρεστό στον Θεό.

Ο πάνσοφος Παύλος, ο ταμίας των μυστηρίων Του, ο ιερουργός των ευαγγελικών κηρυγμάτων, θα το διασαφηνίσει λέγοντας: «Αυτό το φρόνημα να υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους· και καθώς βρέθηκε στο σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.» Διότι, αν και ήταν Θεός και εκ Θεού κατά φύση ο μονογενής Του Λόγος, το «απαύγασμα της δόξης» και ο «χαρακτήρας της υποστάσεως» του Πατρός που τον γέννησε, έγινε άνθρωπος, όχι έχοντας μετατραπεί σε σάρκα, ούτε έχοντας υποστεί σύγχυση, ή ανάμειξη, ή οτιδήποτε άλλο από αυτά, αλλά μάλλον υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, και «αντί της χαράς που βρισκόταν ενώπιόν του, περιφρόνησε την αισχύνη» και δεν υποτίμησε τη φτώχεια της ανθρωπότητας. Διότι θέλησε, ως Θεός, τη σάρκα που κατεχόταν από τον θάνατο και την αμαρτία, να την αναδείξει ανώτερη από τον θάνατο και την αμαρτία, και να την επαναφέρει στην αρχική της κατάσταση, καθιστώντας την ιδική Του, και όχι άψυχη όπως ισχυρίζονται κάποιοι, αλλά εμψυχωμένη με νοερή ψυχή. Και βέβαια, μην απαξιώνοντας να ακολουθήσει τον δρόμο που άρμοζε στο γεγονός αυτό, λέγεται ότι υπέμεινε την ανθρώπινη γέννησή μας, παραμένοντας ό,τι ήταν.

«Και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συντηρούνται από αυτόν, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, πρωτότοκος από τους νεκρούς, για να γίνει σε όλα αυτός που κατέχει τα πρωτεία». Διότι, ιδού, με πολλή σαφήνεια λέει ότι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο πρωτότοκος όλης της κτίσεως, ορατής και αόρατης, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα, δόθηκε ως κεφαλή στην Εκκλησία, και ότι είναι πρωτότοκος από τους νεκρούς. Διότι οικειοποιείται, όπως είπα, τα πάθη της δικής του σάρκας, και «υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη». Διότι δεν λέμε ότι παραδόθηκε για εμάς ένας απλός άνθρωπος, ο οποίος τιμήθηκε μέσω κάποιας άγνωστης συνάφειας με αυτόν, αλλά ο σταυρωμένος είναι ο ίδιος ο Κύριος της δόξης. «Διότι αν γνώριζαν», λέει, «δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Έπαθε δε για εμάς και υπέρ ημών κατά σάρκα, σύμφωνα με τις Γραφές, «Αυτός που κατά σάρκα προέρχεται από τους Ιουδαίους, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Διότι έτσι έχει γράψει ο ιερότατος Παύλος, όντας κήρυκας και απόστολος και έχοντας μέσα του τον ίδιο τον Χριστό. Εξήγησέ μου όμως επιπλέον και εκείνο, πώς θα κατανοούσαν τα όσα ειπώθηκαν από τον Χριστό προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια: «Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε, διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους».

Διότι ο Λόγος παρέμεινε αυτό που ήταν, αν και έγινε σάρκα, ώστε αυτός που είναι υπεράνω όλων και βρέθηκε ανάμεσα σε όλα χάρη στο ανθρώπινο στοιχείο, να διατηρήσει σώο το να είναι πέρα από καθετί και πέρα από τα μέτρα της κτίσης. Β— Αλλά, θα πει κάποιος, θα προσκολληθεί μεγάλη αδοξία στον Θεό Λόγο το να λέγεται ότι έπαθε. Και επιπλέον, ίσως να συκοφαντηθεί και αυτό το ίδιο το σεπτό μας μυστήριο. Α— Αλλά «καταφρονώντας την αισχύνη», επέλεξε να πάθει κατά σάρκα για εμάς, σύμφωνα με τις Γραφές. Θα θεωρούσα μάλιστα αρρώστια της ιουδαϊκής νοοτροπίας και φοβερό έγκλημα της ελληνικής ανοησίας το να φαίνεται κανείς ότι ντρέπεται για το πάθος του σταυρού. Ο θεσπέσιος Παύλος γράφει άλλωστε: «Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημεία και οι Έλληνες γυρεύουν σοφία, εμείς όμως κηρύσσουμε Χριστό εσταυρωμένο, για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για τους ίδιους όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, Χριστό, Θεού δύναμη και Θεού σοφία, διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους.» Β— Με ποιον τρόπο; Διότι καθόλου δεν καταλαβαίνω. Α— Δεν λέει άραγε ότι το πάθος στον σταυρό έγινε σκάνδαλο για τους Ιουδαίους και μωρία για τους Έλληνες; Διότι οι πρώτοι έλεγαν, βλέποντάς τον κρεμασμένο στο ξύλο και κουνώντας τα μιαιφόνα κεφάλια τους εναντίον του: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε.» Διότι νόμιζαν ότι νικήθηκε από τη δική τους δύναμη και έτσι συνελήφθη και έπαθε.

ΛΟΓΟΣ Κ'. Στο: «Υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα»· στο οποίο περιλαμβάνονται σχόλια για τη σάρκωση, τα οποία έχουν το ίδιο νόημα. Στο: «Του χάρισε», και «Τον υπερύψωσε», και σε όσα παρόμοια λέγονται για τον Χριστό.

ΛΟΓΟΣ Κ'. Στο ρητό: «Υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα.» Αντίθεση από την πλευρά των αντιπάλων. Είναι γραμμένο, λένε: «Αυτό το φρόνημα να υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, αν και υπήρχε με μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό·» μέχρι το: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα.» Αν, λοιπόν, υψώθηκε από τον Θεό και δοξάστηκε, και έλαβε ως δώρο το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα επειδή ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, τότε έχει ως μισθό της ταπείνωσής του την τιμή και το όνομα που είναι πάνω από όλα· δεν είναι εκ φύσεως Θεός ή Υιός, αλλά έγινε τέτοιος εκ προσθήκης. Ό,τι όμως έχει ανάγκη προσθήκης, θα ήταν ατελές και ελλιπές ως προς την ίδια του τη φύση. Και ό,τι υψώνεται κάπου, αναγκαστικά ανυψώνεται προς τα εκεί από χαμηλότερα· και ό,τι δέχεται κάτι κατά χάριν, έχει οπωσδήποτε ανάγκη από αυτό που δέχεται· και για ό,τι ζητά να τιμηθεί, κατ' ανάγκην πρέπει να πούμε ότι δεν είναι ήδη αυτό ακριβώς που θέλει να γίνει. Αν, λοιπόν, του χαρίστηκε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, δεν το είχε αυτό εκ φύσεως, αλλά το απέκτησε αργότερα κατά χάριν· και όποιος βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, δεν θα μπορούσε να είναι Θεός, διότι είναι κάτι το πρόσφατο.

και πάλι: ατενίζοντας τον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως Ιησού, ο οποίος αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού.

Κατήχηση δέκατη πέμπτη προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα με θέμα το «και ερχόμενον εν δόξη κρίναι ζώντας και νεκρούς, ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος». Και περί του Αντιχρίστου. Και ανάγνωσμα από τον Δανιήλ: «Έβλεπα έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών». Και στη συνέχεια: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν υιός ανθρώπου». Και τα εξής. Κηρύττουμε την παρουσία του Χριστού όχι μόνο ως μία, αλλά και δεύτερη, πολύ πιο λαμπρή από την πρώτη. Διότι η πρώτη αποτέλεσε επίδειξη υπομονής, ενώ η δεύτερη φέρει το διάδημα της θείας βασιλείας. Επειδή, ως επί το πλείστον, όλα είναι διπλά στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διπλή είναι η γέννηση, μία από τον Θεό προ των αιώνων, και μία από την Παρθένο στο τέλος των αιώνων. Διπλές και οι κάθοδοι, η πρώτη αφανής, σαν τη βροχή πάνω στον πόκο, και η δεύτερη επιφανής, η μελλοντική. Στην πρώτη παρουσία σπαργανώθηκε στη φάτνη, στη δεύτερη περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο. Στην πρώτη υπέμεινε σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, στη δεύτερη έρχεται δορυφορούμενος και δοξαζόμενος από στρατιά αγγέλων. Δεν περιοριζόμαστε λοιπόν μόνο στην πρώτη παρουσία, αλλά προσδοκούμε και τη δεύτερη.

Οι Άγιοι άλλοι μεν λιθοβολήθηκαν, άλλοι δε πριονίστηκαν, δοκιμάστηκαν, πέθαναν σφαγιασμένοι με μαχαίρι. Και τι να λέω για ομοιοπαθείς ανθρώπους; Ο ίδιος ο Δεσπότης των όλων υπέμεινε σταυρό για εμάς, περιφρονώντας την αισχύνη.

Ας εγκαταλείψουμε κάθε οίηση για όποια κατορθώματα έχουμε επιτύχει, θεωρώντας πραγματικά τον εαυτό μας ως ένα τίποτα απέναντι στην υπερβολή του τέλειου μέτρου της κλήσης και του ανεξιχνίαστου πλούτου της αγάπης του Χριστού. Αντίθετα, με κάθε τρόπο, με κάθε δύναμη και με κάθε σπουδή, ας παραδίδουμε πάντοτε με προθυμία τον εαυτό μας στο αγαθό και, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, αρνούμενοι μαζί με όλα τα πράγματα του αιώνα τούτου ακόμη και την ίδια μας την ψυχή, ας σηκώνουμε κάθε μέρα τον σταυρό μας με αγαλλίαση και ας Τον ακολουθούμε. Έχοντας τον ίδιο τον Κύριο σε όλα ως τύπο, ως υπόδειγμα και ως σκοπό για εμάς, σύμφωνα με το ρητό: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Και πάλι: «Ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας, τον Ιησού, ο οποίος, αντί για τη χαρά που ανοιγόταν μπροστά Του, υπέμεινε τον σταυρό καταφρονώντας την ντροπή, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού».

Διότι, εάν «ο νόμος δεν τελειοποίησε κανέναν», και διατασσόμαστε να τηρούμε τον νόμο μετά την ανάσταση, και εάν ο «άγιος νόμος» που δόθηκε από τον Κύριο μέσω του Μωυσή «έγινε για εμάς παιδαγωγός εις Χριστόν» ως κατώτερος από εκείνους που οδηγούνται στην τελειότητα, έχοντας επιφορτιστεί να τους οδηγήσει στον ανώτερο και τελειότατο, και εφόσον ήλθε ο Χριστός, ο τέλειος και Δεσπότης, και παρέλαβε από τα χέρια αυτού που τους παιδαγώγησε τους εισαγομένους, δηλαδή τους πιστούς, την αγία παρθένο και Εκκλησία, και εφόσον εμείς γνωρίσαμε, μέσω του νόμου που υπήρξε παιδαγωγός, τον ανώτερο και «τελειωτή Ιησού» 〈και ο νόμος καταργείται〉, πώς να μην αποδειχθεί ως δείγμα βραχείας αντίληψης και αφέλειας ο ισχυρισμός εκείνων που λένε τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή μετά την τελειότητα του Χριστού υπάρχει πάλι ανάγκη παιδαγωγού, ώστε να επιστρέψουμε στην «αρχή των στοιχείων» και της διδαχής και της «επιθέσεως των χειρών», σύμφωνα με το γεγραμμένο, ενώ ο Απόστολος μας λέει σαφώς ότι «καθετί που παλιώνει και γερνάει είναι κοντά στον αφανισμό», 〈υπονοώντας〉 την παλαιά διαθήκη και νομοθεσία; Διότι λέει: «από τη στιγμή που μετατίθεται η ιεροσύνη, κατ' ανάγκην γίνεται και μετάθεση του νόμου». Εάν λοιπόν μετατέθηκε η παλαιά και εγκαινιάστηκε η νέα, ποιος θα μπορούσε πάλι με θράσος να παρεισαγάγει την παλαιά σε χρήση, μετατρέποντας την καινή σε κάτι το παλαιωμένο, προετοιμάζοντάς μας να «εκπέσουμε από τη χάρη» και προσπαθώντας να μας αποτρέψει από την ωφέλεια του Χριστού;

Διότι οι παλαιοί καθοδηγούνταν τυπικά από αυτό που επρόκειτο να έλθει, φέροντας κόμη στο κεφάλι τους εξαιτίας της ευχής (του τάματος), έως ότου ήλθε η ευχή του κόσμου και εκπληρώθηκε· ως κεφαλή δε φανερώθηκε ο Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, και έγινε γνωστός στον κόσμο Εκείνος που υπάρχει πάντοτε και δεν ήταν γνωστός σε ολόκληρη την ανθρωπότητα παρά μόνο σε μερικούς που είχαν πιστέψει σε Αυτόν, ώστε, όταν γνωρίσουμε την κεφαλή, να μην «καταισχύνουμε την κεφαλή». Διότι δεν ομιλεί εξαιτίας της δικής του κεφαλής, αλλά από τη δική του [κεφαλή] η πράξη της χλεύης πλήττει τον Χριστό, όπως λέει ο απόστολος: «η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν ένας άνδρας φέρει κόμη, είναι ατιμία γι' αυτόν;» Αυτή όμως η ατιμία δεν είναι αξιέπαινη όπως εκείνη, <για την οποία ομιλεί η Γραφή> λέγοντας «αφού καταφρόνησε την αισχύνη». Διότι η αρετή δεν επιτελείται για τον Θεό, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι γίνεται για τον Θεό, αλλά αυτός ο τρόπος συμπεριφοράς οφείλεται σε φιλονικία, εφόσον ο νομικός τύπος έχει πλέον παρέλθει και η αλήθεια έχει έλθει. Λέει λοιπόν: «αν κάποιος θέλει να είναι φιλόνικος, εμείς τέτοια συνήθεια δεν έχουμε, ούτε οι εκκλησίες του Θεού». Απέκλεισε, επομένως, εκείνους που πράττουν και ενεργούν κατ' αυτόν τον τρόπο, και οι οποίοι διακατέχονται από πνεύμα φιλονικίας, τόσο από τον θεσμό των αποστόλων όσο και από την εκκλησία του Θεού.

Επομένως, όπως ακριβώς, ενώ είναι πηγή της δικαιοσύνης, ανέλαβε τη δική μας αμαρτία, και ενώ είναι πέλαγος της ευλογίας, δέχθηκε την κατάρα που βάραινε εμάς, και υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη, έτσι διατύπωσε και τα λόγια αυτά υπέρ ημών. Διότι, εάν υποβλήθηκε εκούσια στην παιδεία που είχε οριστεί για εμάς —καθώς «η παιδεία που φέρνει την ειρήνη μας έπεσε πάνω του», όπως λέει ο προφήτης—, πολύ περισσότερο χρησιμοποίησε λόγια υπέρ ημών και αντί για εμάς, και αναβοά: «Μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου». Μη στρέψεις το βλέμμα σου, λέει, στα σφάλματα της φύσης.

Και εγώ έγινα όνειδος σε αυτούς· με είδαν και κούνησαν τα κεφάλια τους. Βοήθησέ με, Κύριε ο Θεός μου, και σώσε με σύμφωνα με το έλεός σου. Και ας γνωρίσουν ότι αυτή είναι η χείρα σου, και εσύ, Κύριε, την έκανες. Κατά την εκ νεκρών ανάσταση έγινε γνωστή η χείρα του Θεού, δηλαδή ο μονογενής του Λόγος, και εκείνος που μέχρι τότε παρέμενε άγνωστος στους πολλούς, φανερώθηκε, καθώς ο ίδιος εκουσίως υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη, και ο ίδιος ανέστησε το δικό του σώμα, όντας η δεξιά και η δύναμη του Πατρός.

Επειδή έτσι έπραξε και ο Χριστός, ο οποίος, μολονότι μπορούσε να παραμείνει στη δική του τιμή και θεότητα, όχι μόνο κένωσε τον εαυτό του φθάνοντας μέχρι τη μορφή του δούλου, αλλά υπέμεινε και σταυρό περιφρονώντας την αισχύνη, προκειμένου μέσα από τα δικά του παθήματα να εξαλείψει την αμαρτία και με τον θάνατο να θανατώσει τον θάνατο. Εκείνα, λοιπόν, είναι επινοήματα της επιθυμίας, ενώ αυτά είναι διδάγματα του Πνεύματος.

Το να ισχυρίζεται όμως ότι ο Υιός δεν είναι «σύνθρονος της βασιλείας» με τον Πατέρα, μαρτυρεί για τον Ευνόμιο την πολλή του μελέτη στα θεία λόγια, ο οποίος, από την υπερβολική του προσοχή στις θεόπνευστες Γραφές, δεν άκουσε ακόμη ότι: «Να φρονείτε τα άνω, όπου είναι ο Χριστός, καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός», και ότι «εκάθισε εκ δεξιών του θρόνου του Θεού», και πολλά άλλα τέτοια, των οποίων το πλήθος δύσκολα θα μπορούσε κανείς να απαριθμήσει· ακριβώς επειδή δεν τα έχει μάθει ακόμη αυτά ο Ευνόμιος, απαγορεύει στο να είναι ο Υιός «σύνθρονος» με τον Πατέρα. Την έκφραση πάλι «σύγκληρος της εξουσίας» πρέπει μάλλον να την προσπεράσουμε ως ανόητη, παρά να την ελέγξουμε ως ασεβή. Διότι, ποιο νόημα έχει η λέξη «σύγκληρος» δεν είναι δυνατόν να βρεθεί από την κοινή χρήση του λόγου. Για τον ιματισμό του Κυρίου έριξαν κλήρο, καθώς λέει η Γραφή, εκείνοι που δεν ήθελαν να σκίσουν τον δεσποτικό χιτώνα, αλλά να τον κάνουν κτήμα ενός από αυτούς, σε όποιον δηλαδή θα τον χάριζε ο κλήρος.