Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:4

Όσον αφορά δε τη χειροτονία, ποιος τολμά να αποκαλεί τον εαυτό του άξιο, παρά μόνον ο αληθινά παράφρων και εκείνος που έχει εντελώς ξεχάσει τον εαυτό του; Λοιπόν, κατακρίνοντας τον εαυτό σου, λειτούργησε στον Θεό μέσα στον κλήρο που σου δόθηκε, και δικό Του είναι το έλεος και η βοήθεια και η δύναμη. Κατά τη λειτουργία να θυμάσαι τα λόγια: «Δουλέψτε στον Κύριο με φόβο, και αγαλλιάσθε σε Αυτόν με τρόμο», και «Αυτός που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα, και τους λειτουργούς Του φλόγα πυρός». Μη φοβάσαι, δεν εγκαταλείφθηκες από τον Θεό. Διότι, αν εμείς δεν Τον εγκαταλείψουμε, Αυτός δεν μας εγκαταλείπει. Επειδή θέλημά Του είναι να επιστρέψουμε σε Αυτόν και να σωθούμε. Το γεγονός δε ότι βαρύνεσαι τόσο πολύ από το πάθος της πορνείας, προέρχεται από το ότι σκέφτεσαι άσχημα για τον πλησίον σου και τον κατακρίνεις. Προέρχεται επίσης και από την υπερβολική οικειότητα με όσους σου είπα να μην έχεις οικειότητα. Αν όσοι επιθυμούν τον κοσμικό πλούτο κινδυνεύουν συχνά στη θάλασσα και στις οδοιπορίες, και τα υπομένουν όλα, πόσο μάλλον εμείς που προσδοκούμε τη βασιλεία των ουρανών και το να ανακηρυχθούμε τέκνα Θεού, εμείς που ακούμε ότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε σάρκα και αίμα, αλλά ενάντια στις αρχές και στις εξουσίες; Ακόμη δεν έχεις αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενος ενάντια στην αμαρτία, και ήδη παραλύεις από το πνεύμα της ακηδίας; Τι έχεις υπομείνει; Τι έχεις βαστάξει;

Τι έπαθες λοιπόν, πες μου, ώστε να χαλαρώσεις έτσι; Να θυμάσαι τι λέει ο Απόστολος: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα σας εναντίον της αμαρτίας, και ξεχάσατε την προτροπή, η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: Γιε μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποκάμνεις όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Εάν με ευχαριστία υπομείνεις τη θλίψη, γίνεσαι υιός. Εάν όμως αδρανήσεις, γίνεσαι νόθος. Σε παρακαλώ, παιδί μου, εγώ ο Γέροντας τον νεότερο, εγώ που γέρασα στο μοναχικό σχήμα, έστω κι αν δεν ωφέλησα σε τίποτα, παρακαλώ εσένα που πρόσφατα εκάρης μοναχός. Και μακάρι αυτά να μην αποβούν εις κενόν, Κύριε Ιησού Χριστέ, ούτε μάταια! Νήψε, ξύπνησε από τη μέθη του βαρύτατου ύπνου, ξεσηκώσου μαζί με τον Πέτρο και τους υπόλοιπους αποστόλους κράζοντας προς τον Σωτήρα των πάντων Χριστό με δυνατή φωνή: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε.» Και εξάπαντος θα έλθει και σε σένα, και θα επιτιμήσει τους ανέμους και τη θάλασσα, και θα σταματήσει την τρικυμία από το πλοίο σου, εννοώ τη φουρτούνα από την ψυχή σου.

Κεφάλαιο ΚΖ΄. Ότι δεν πρέπει να έχει προσωπικές ασχολίες ο ασκητής. Ο ασκητής δεν πρέπει να έχει την εξουσία του εαυτού του ούτε για μια στιγμή, ώστε να καταγίνεται με δικές του υποθέσεις. Διότι, ούτε ένα εργαλείο θα μπορούσε να κινηθεί χωρίς τον τεχνίτη, ούτε ένα μέλος ολόκληρου του σώματος θα μπορούσε να αποχωριστεί έστω και για ελάχιστο χρόνο ή να κινηθεί αντίθετα προς την κρίση του εσωτερικού τεχνίτη και κυβερνήτη όλου του σώματος· ομοίως, ούτε ο ασκητής έχει το περιθώριο να πράξει ή να ενεργήσει κάτι αντίθετα προς την κρίση του προεστώτος. Εάν δε ισχυριστεί ότι λόγω σωματικής ασθένειας ατονεί μπροστά στα προστάγματα, θα αναθέσει στον καθηγούμενο την εξέταση της ασθένειάς του. Εξάλλου, αναλογιζόμενος και τα λόγια της Γραφής, θα παροτρύνει τον εαυτό του προς την εκπλήρωση των όσων του προστάζονται, ακούγοντας τη Γραφή που λέει: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρις αίματος, αγωνιζόμενοι εναντίον της αμαρτίας»· και πάλι αλλού: «Γι' αυτό, ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα».

Μόνο εάν δεχθούμε να μην κοιτάζουμε το παρόν, αλλά να ατενίζουμε με τις ελπίδες μας λίγο πιο μακριά. Είτε, λοιπόν, είναι βαρύς ο πειρασμός, αδελφοί, ας υπομείνουμε τα επίπονα. Διότι κανείς δεν στεφανώνεται χωρίς να δεχθεί χτυπήματα στους αγώνες και χωρίς να καλυφθεί με τη σκόνη της παλαίστρας. Είτε πάλι είναι ελαφρά αυτά τα παίγνια του διαβόλου, και αυτοί που στάλθηκαν εναντίον μας είναι μεν οχληροί, επειδή είναι υπηρέτες ενός τέτοιου, αλλά παράλληλα ευκαταφρόνητοι, διότι ο Θεός συνέδεσε την αδυναμία με την πονηρία τους, ας φυλαχθούμε από την κατάκριση του να οδυρόμαστε υπερβολικά για μικρά παθήματα. Διότι ένα μόνο πράγμα είναι άξιο οδύνης: η απώλεια εκείνου που, εξαιτίας της πρόσκαιρης δόξας (εάν βέβαια πρέπει να ονομάζει κανείς δόξα τη δημόσια ασχημοσύνη), στέρησε από τον εαυτό του την αιώνια τιμή των δικαίων. Είστε τέκνα ομολογητών και τέκνα μαρτύρων, οι οποίοι αντιστάθηκαν μέχρι αίματος ενάντια στην αμαρτία. Ο καθένας ας χρησιμοποιήσει τα οικεία του παραδείγματα για την αντίσταση υπέρ της ευσέβειας. Κανείς από εσάς δεν καταξεσκίστηκε από τις πληγές, κανενός η περιουσία δεν δημεύθηκε· δεν ζήσαμε στην εξορία, δεν γνωρίσαμε δεσμωτήριο. Τι το φοβερό έχουμε πάθει; Εκτός εάν ίσως είναι λυπηρό ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή δεν πάθαμε τίποτα ούτε θεωρηθήκαμε άξιοι για τα παθήματα υπέρ του Χριστού.

Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά είναι αξιοκατάκριτα και αθέμιτα και ξένα προς τους Χριστιανούς, και καθένας που αναστρέφεται με αυτά προετοιμάζει για τον εαυτό του σκληρή και βαριά την καταδίκη της οργής· διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό. Δεν έχουμε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· δεν έχουμε ακόμη οδηγηθεί μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες για τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό. Τολμώ να πω ότι τα Σόδομα έχουν δικαιωθεί σε σύγκριση με εμάς. Δεν έχουμε ακόμη προσαχθεί σε βήμα δικαστού και δεν υπομείναμε τα βασανιστήρια για την ευσέβεια· δεν έχουμε ακόμη αντικρίσει καμίνι να καίει με σφοδρό πυρ· δεν έχουμε ακόμη δει τηγάνια να πυρώνονται, αιχμηρές σούβλες πυρωμένες στο πυρ, και λέβητες με κερί και πίσσα να αναβράζουν· δεν έχουμε ακόμη ριχτεί στα θηρία για χάρη της ευσέβειας και να το υπομείνουμε· δεν μας άγγιξε ακόμη χέρι δημίων, το βλέμμα των οποίων λυγίζει την καρδιά εκείνου που βρίσκεται ενώπιόν τους· δεν έχουμε ακόμη δει ακονισμένα ξίφη να στρέφονται εναντίον μας, και να φοβηθούμε. Δεν τα υπέμειναν όλα αυτά οι μάρτυρες του Χριστού;

Και βεβαίως έλεγα: «Δέσποτα και δημιουργέ κάθε φύσης, που μετατρέπεις σε ζωή τη σκιά του θανάτου, και μεταθέτεις το θνητό σε αφθαρσία, και τα πάντα πράττεις και μεταπλάθεις μόνο με τη θέλησή σου· και τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο ούτε αδύνατο για εσένα, όπως το γνωρίζει και το ομολογεί ο καθένας που σε γνωρίζει και σε ομολογεί ως αληθινό Θεό· αλλά επειδή είναι δικός σου ακατάλυτος νόμος, το να επιστρέφουν στη γη όσοι προέρχονται από τη γη, και είναι απόλυτη ανάγκη να υποκύπτουν στον θάνατο όσοι εξ αρχής έλαβαν γένεση, γιατί άραγε, Πατέρα των χρόνων, πρόσθεσες για χάρη μου ημέρες στις δικές της ημέρες, ώστε η διάλυση να επέλθει λίγο αργότερα και όχι τώρα;» Αγωνίστηκε καλώς υπέρ της δόξας σου, έδειξε ανδρεία απέναντι στις αρχές, αντιστάθηκε στις εξουσίες, εναντιώθηκε στην αμαρτία, για να τηρήσει την πίστη, όπως ακριβώς και την τήρησε. Έπρεπε λοιπόν να παραμείνει και αυτή για λίγο ακόμη· έπρεπε να βρίσκεται ακόμη εν ζωή ανάμεσά μας, αν όχι για χάρη του εαυτού της και των στεφάνων της —διότι αυτά τα έχει ήδη λάβει ολοκληρωτικά— τουλάχιστον για να οικοδομήσει, να στηρίξει και να καταρτίσει εκείνους που πλήττονται από τη βασκανία, κλονίζονται και καταπορθούνται.

Αναστέναξα, λοιπόν, όταν άκουσα τότε για την εκδημία εκείνης της όντως μακαρίας, και συχνά έχυσα δάκρυα από τα μάτια μου· και τώρα ακόμη δεν παύω να αναστενάζω· ίσως μάλιστα να μην παύσω ποτέ, όσο παραμένει μέσα μου ο λογισμός, όσο διατηρείται η πνοή μου και υπάρχει κάποια άλλη δύναμη ικανή να ενθυμείται αυτά που στερήθηκα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θυμάμαι ότι τότε, κατά κάποιον τρόπο, προέβην σε μια διαμαρτυρία προς τον Θεό· και του έλεγα: Δέσποτα και δημιουργέ κάθε φύσεως, εσύ που μετατρέπεις σε ζωή τη σκιά του θανάτου και μεταβάλλεις το θνητό σε αφθαρσία, που τα πάντα δημιουργείς και τα μεταπλάθεις μόνο με τη θέλησή σου· και ότι τίποτα δεν είναι αδιέξοδο ούτε αδύνατο για εσένα, το γνωρίζει και το ομολογεί καθένας που αληθινά σε γνωρίζει και σε ομολογεί ως Θεό. Αλλά, επειδή είναι ακατάλυτος αυτός ο νόμος σου, να επιστρέφουν στη γη όσοι προέρχονται από τη γη, και είναι απολύτως αναγκαίο να υποκύψουν στον θάνατο όσοι εξ αρχής ήλθαν στη γένεση, γιατί εσύ, ο Πατέρας των χρόνων, δεν πρόσθεσες ημέρες στις ημέρες της, ώστε η διάλυσή της να συμβεί λίγο αργότερα, και όχι τώρα; Αγωνίστηκε καλά για τη δόξα σου, επέδειξε ανδρεία απέναντι στις αρχές, αντιστάθηκε στις εξουσίες, αντιτάχθηκε στην αμαρτία, για να τηρήσει την πίστη, όπως ακριβώς και την τήρησε.

Αλλά ας σπεύσουμε, αδελφοί, και εμείς μέσω του λόγου προς το θέατρο, καθώς ο μέγας αθλητής αγωνίζεται ενάντια στον πονηρό αντίπαλο της ανθρώπινης ζωής, κατεβαίνοντας στον αγώνα μέσα στο στάδιο της ομολογίας. Διότι, αληθινά, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, ο Στέφανος έγινε θέαμα στον κόσμο, σε αγγέλους και σε ανθρώπους· πρώτος αυτός φόρεσε τον στέφανο του μαρτυρίου, πρώτος άνοιξε τον δρόμο για την είσοδο του χορού των μαρτύρων, πρώτος αντιστάθηκε στην αμαρτία μέχρι αίματος. Και μου φαίνεται πως όλη η στρατιά των υπερκόσμιων δυνάμεων και όλες οι μυριάδες των αγγέλων, και εκείνων που λειτουργούν και εκείνων που παρίστανται, και καθετί τίμιο που ακούμε ότι υπάρχει στον άνω κόσμο, ανάμεσα σε Αρχές και Δυνάμεις και Θρόνους και Εξουσίες και Κυριότητες, και όλη η ουράνια πανήγυρις παρακολουθούσαν τότε ως θέαμα τον αθλητή να παλεύει με τον αντίπαλό του.

Και πάλι, κατόρθωμα της θυμοειδούς διαθέσεως είναι η απέχθεια προς το κακό, και ο πόλεμος ενάντια στα πάθη, και το να ατσαλώνεται η ψυχή προς την ανδρεία, με το να μην πτοείται μπροστά σε όσα θεωρούνται φοβερά από τους πολλούς, αλλά να αντιστέκεται στην αμαρτία μέχρι αίματος· να καταφρονεί δε τη θανατική απειλή, και τα οδυνηρά κολαστήρια, και τον χωρισμό από τα πλέον ευχάριστα πράγματα, και να αναδεικνύεται ανώτερος από όλα γενικώς όσα, μέσω κάποιας συνήθειας και προκατάληψης, κρατούν τους πολλούς δέσμιους της ηδονής, προμαχώντας υπέρ της πίστεως και της αρετής. Οι παρεκτροπές όμως αυτού του μέρους της ψυχής είναι σε όλους ολοφάνερες: ο φθόνος, το μίσος, η οργή, οι λοιδορίες, οι συμπλοκές, οι φιλόνικες και εκδικητικές διαθέσεις, οι οποίες παρατείνουν για πολύ τη μνησικακία και εξωθούν πολλούς σε φόνους και αιματοχυσίες. Διότι, όταν ο απαίδευτος λογισμός δεν βρίσκει πού να χρησιμοποιήσει επωφελώς το όπλο, στρέφει την κόψη του σιδήρου εναντίον του εαυτού του, και έτσι το αμυντήριο όπλο που μας δόθηκε από τον Θεό γίνεται ολέθριο για εκείνον που το χρησιμοποιεί κακώς.

Διότι άμεμπτος, δίκαιος και θεοσεβής υπήρξε παλαιότερα ο Ιώβ, όπως ακριβώς αναδείχθηκε αργότερα και ο Δημήτριος. Εκείνος όμως δεν είχε τον έπαινο της παρθενίας· της παρθενίας, η οποία ανέδειξε τον Δημήτριο στεφανωμένο νικητή εκ νεότητος, ανώτερο της φύσεως και εφάμιλλο με τους αγγέλους που περιβάλλουν τον Θεό. Και εκείνος μεν επλήγη στο σώμα με βαριά πληγή, παλεύοντας με την αντίπαλη κακία, αυτός δε αντιστάθηκε μέχρι τέλους και μέχρις αίματος, αγωνιζόμενος ενάντια στην κακία.

Ομιλία ΚΘ΄. Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση, η οποία σας απευθύνεται όπως σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται. Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως σε υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;

Και το μεν ένα αναπαύει την καταπονημένη ψυχή και την κάνει να αναπνεύσει, το δε άλλο την επαναφέρει όταν αυτή ραθυμεί και γίνεται νωθρή, και την κατεβάζει από την έπαρση. Για να μη γεννηθεί, λοιπόν, μέσα τους έπαρση από εκείνη τη μαρτυρία, πρόσεξε τι κάνει: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη», λέει, «μέχρι αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε ξεχάσει την παράκληση».

Και δεν πρόσθεσε αμέσως τα όσα ακολουθούν, αλλά αφού τους έδειξε όλους εκείνους που στάθηκαν σταθεροί μέχρι αίματος, και έπειτα αφού πρόβαλε τα πάθη, που αποτελούν το καύχημα του Χριστού, τότε με ευκολία τους επέπληξε. Αυτό λέει γράφοντας και προς τους Κορινθίους: «Δεν σας έχει βρει πειρασμός, παρά μόνο ανθρώπινος»· δηλαδή, μικρός. Διότι αυτό είναι αρκετό για να αφυπνίσει και να ανορθώσει την ψυχή, όταν σκεφτεί ότι δεν έφτασε στο έσχατο σημείο, και πειστεί από το παράδειγμα εκείνων που προηγήθηκαν. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Δεν υποστήκατε ακόμη θάνατο, η ζημιά σας περιορίστηκε στα χρήματα, στη δόξα, στον διωγμό· ο Χριστός όμως έχυσε το αίμα Του για εσάς, ενώ εσείς δεν το κάνατε ούτε για τους εαυτούς σας· Αυτός αγωνίστηκε μέχρι θανάτου για την αλήθεια, πολεμώντας για χάρη σας· ενώ εσείς δεν μπήκατε ακόμη σε κινδύνους που να απειλούν με θάνατο. Και έχετε λησμονήσει την παραίνεση· δηλαδή, αφήσατε τα χέρια σας να πέσουν, παραλύσατε. «Δεν αντισταθήκατε ακόμη», λέει, «μέχρι αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία». Εδώ παρουσιάζει και την αμαρτία να πνέει με σφοδρότητα και να εξοπλίζεται· διότι το «αντισταθήκατε» λέγεται σε εκείνους που έχουν σταθεί όρθιοι στις θέσεις τους. Η οποία σας απευθύνεται, λέει, σαν σε υιούς: «Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν».

Επειδή τους φόβισε αρκετά, διηγούμενος τα παλαιά παραδείγματα, και τους έριξε σε αγωνία λέγοντας, «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει» – είχαν δε υπομείνει πολλούς πειρασμούς και είχαν δοκιμαστεί πολλές φορές σε αυτούς· διότι λέει: «Και εγώ με αδυναμία και με φόβο και με πολύ τρόμο βρέθηκα κοντά σας» – για να μην πουν: «Τι μας φοβερίζεις και μας τρομάζεις; Δεν είμαστε αγύμναστοι σε αυτά τα δεινά· διότι και εξοριστήκαμε και διωχθήκαμε και υπομείναμε πολλούς και συνεχείς κινδύνους», καταστέλλοντας πάλι την οίησή τους λέει: «Δεν σας έχει βρει πειρασμός παρά μόνο ανθρώπινος», δηλαδή μικρός, σύντομος, υποφερτός. Διότι τη λέξη «ανθρώπινος» τη χρησιμοποιεί για να δηλώσει το μικρό, όπως όταν λέει: «Μιλώ ανθρώπινα εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας». Μη μεγαλοφρονείτε, λοιπόν, λέει, σαν να έχετε ξεπεράσει την τρικυμία· διότι ποτέ δεν αντιμετωπίσατε κίνδυνο που να απειλεί με θάνατο, ούτε πειρασμό που να απειλεί με σφαγή. Το ίδιο έλεγε και στους Εβραίους: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρις αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία». Έπειτα, επειδή τους φόβισε, δες πώς πάλι τους ανορθώνει, αφού πρώτα τους έπεισε να μετριοπαθούν, λέγοντας: «Είναι δε πιστός ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειρασθείτε περισσότερο από όσο μπορείτε». Άρα υπάρχουν πειρασμοί που είναι αδύνατον να αντέξει κανείς. Και ποιοι είναι αυτοί; Σχεδόν όλοι. Διότι η ικανότητά μας να τους αντέξουμε εξαρτάται από τη βοήθεια και την επίνευση του Θεού, την οποία προσελκύουμε με τη δική μας αγαθή προαίρεση.

Για να μην επαναπαυθούν από την υπερβολή των εγκωμίων, θεωρώντας ότι έχουν κατορθώσει μεγάλα πράγματα, και γίνουν ράθυμοι, τους δείχνει ότι ακόμη κάτι τους λείπει, για όσο διάστημα βρίσκονται σε αυτή τη ζωή· αυτό ακριβώς έλεγε και όταν έγραφε προς τους Εβραίους: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος, αγωνιζόμενοι εναντίον της αμαρτίας». «Σε κάθε», λέει, «ευδοκία»· δηλαδή, ευαρέσκεια, σταθερή θέληση, πλήρη βεβαιότητα· σαν να έλεγε, για να εκπληρωθεί το θέλημα του Θεού, ώστε να μην σας λείπει τίποτα, για να είστε έτσι όπως Εκείνος θέλει. «Και έργο», λέει, «πίστεως εν δυνάμει».

Εάν όμως είναι βαριές οι προσταγές, συλλογίσου ότι για αυτόν τον λόγο ήλθε ο Χριστός, για να τις εμφυτεύσει στη διάνοιά μας, ώστε να μας καταστήσει ωφέλιμους και στους εχθρούς και στους φίλους. Γι' αυτό, άλλωστε, προστάζει να μεριμνούμε και για τους δύο· αφενός για τους αδελφούς, όταν λέει, «Εάν προσφέρεις το δώρο σου»· αφετέρου για τους εχθρούς, όταν νομοθετεί να τους αγαπάμε και να προσευχόμαστε υπέρ αυτών. Και δεν μας προτρέπει σε αυτό μόνο μέσα από το παράδειγμα του Θεού, αλλά και εκ του αντιθέτου. Διότι λέει: «Εάν αγαπήσετε αυτούς που σας αγαπούν, ποιον μισθό έχετε; Δεν κάνουν το ίδιο και οι τελώνες;» Αυτό λέει και ο Παύλος: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρις αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία». Εάν λοιπόν τα πράττεις αυτά, στέκεσαι μαζί με τον Θεό· εάν όμως τα εγκαταλείπεις, μαζί με τους τελώνες. Είδες πώς η απόσταση δεν βρίσκεται τόσο μεταξύ των εντολών, όσο μεταξύ των προσώπων; Ας μη σκεφτόμαστε, λοιπόν, ότι η προσταγή είναι δυσχερής, αλλά ας αναλογιστούμε και το έπαθλο, και ας σκεφτούμε με ποιον γινόμαστε όμοιοι όταν κατορθώνουμε την αρετή, και με ποιον εξισωνόμαστε όταν αποτυγχάνουμε. Με τον αδελφό, λοιπόν, προστάζει να συμφιλιωνόμαστε, και να μην απομακρυνόμαστε προτού εξαλείψουμε την έχθρα. Όταν όμως κάνει λόγο γενικά για όλους, δεν μας υποβάλλει πλέον σε αυτήν την ανάγκη, αλλά απαιτεί μόνο ό,τι εξαρτάται από εμάς, καθιστώντας και με αυτόν τον τρόπο εύκολο τον νόμο.

Επειδή δηλαδή αγωνίστηκε για την αλήθεια μέχρι θανάτου και αντιστάθηκε μαχόμενος ενάντια στην αμαρτία μέχρι αίματος, και, προκειμένου να μην εγκαταλείψει τη θέση στην οποία τον έταξε ο μέγας Βασιλεύς, παρέδωσε την ψυχή του και τελεύτησε λαμπρότερα από κάθε αριστέα, αυτόν μεν λοιπόν τον κατείχε πλέον ο ουρανός, το δε σώμα, το οποίο διακόνησε στην αριστεία, η γη· και έτσι η κτίση μοιράστηκε τον αθλητή.

Είδες τη δύναμη των ιατρών; Είδες τη φιλοτιμία; Είδες τέχνη που δεν νικιέται από τις ασθένειες; Διότι, βέβαια, στις σωματικές παθήσεις πολλές φορές η δυσκολία της νόσου νίκησε την τέχνη του ιατρού. Εδώ όμως δεν υπάρχει καμία περίπτωση να υποπτευθεί κανείς ποτέ κάτι τέτοιο, αλλά, εάν προσερχόμαστε με πίστη, καρπωνόμαστε αμέσως την ωφέλεια. Και μην απορείς, αγαπητέ. Διότι ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, επειδή για χάρη Του και για την ομολογία της πίστεως σε Αυτόν τα υπέμειναν όλα και αντιστάθηκαν μέχρι αίματος, αφού αποδύθηκαν στον αγώνα ενάντια στην αμαρτία, θέλοντας να τους αναδείξει και μέσω αυτού λαμπρότερους και να αυξήσει ακόμη περισσότερο τη δόξα τους και σε αυτήν την εφήμερη ζωή, προς τιμήν τους προσφέρει πλουσιοπάροχα τις δωρεές σε όσους προσέρχονται με πίστη.

Λέγοντας συγχρόνως ότι οι άγγελοι αποστέλλονται για διακονία, αναπτέρωσε το ηθικό εκείνων που είχαν απηυδήσει μέσα στους πειρασμούς, εφόσον βέβαια άγγελοι αποστέλλονται για τη σωτηρία τους. Και το ότι είχαν καταβαρυνθεί πάρα πολύ από τους πειρασμούς, το φανέρωσε ο ίδιος στα επόμενα της επιστολής, λέγοντας: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος ενάντια στην αμαρτία, και ήδη έχετε αποκάμει».

Εκείνος όμως, αντί για τούτο, υπέμεινε σταυρό, μη έχοντας καμία ανάγκη να σταυρωθεί. Διότι σταυρώθηκε για χάρη μας. «Αναλογιστείτε, λοιπόν, αυτόν που υπέμεινε τέτοια εναντίωση από τους αμαρτωλούς εναντίον του, για να μην αποκάμετε χάνοντας το θάρρος στις ψυχές σας. Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε λησμονήσει την προτροπή, η οποία σας απευθύνεται όπως σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν».

Προσκυνώ την εικόνα του Χριστού ως σεσαρκωμένου Θεού, της Δεσποίνης των πάντων Θεοτόκου ως μητέρας του Υιού του Θεού, των αγίων ως φίλων του Θεού, οι οποίοι αντιστάθηκαν στην αμαρτία μέχρις αίματος και μιμήθηκαν τον Χριστό με την έκχυση του αίματός τους υπέρ Αυτού, ο Οποίος είχε εκχύσει προηγουμένως το δικό Του αίμα υπέρ αυτών, και όσων πολιτεύθηκαν ακολουθώντας τα ίχνη Του.

ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΙΩΑΣΑΦ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΥΧΩΦΕΛΗΣ ΠΟΥ ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΔΟΤΕΡΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΑΙΘΙΟΠΩΝ, ΤΗ ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΤΩΝ ΙΝΔΩΝ, ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΟΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΙΩΑΝΝΗ, ΑΝΔΡΑ ΤΙΜΙΟ ΚΑΙ ΕΝΑΡΕΤΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΑΒΒΑ· ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ Ο ΒΙΟΣ ΤΩΝ ΑΟΙΔΙΜΩΝ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΩΝ ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΙΩΑΣΑΦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟ. «Όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού», λέει ο θείος Απόστολος. Το να αξιωθεί κανείς το Άγιο Πνεύμα και να γίνει υιός του Θεού αποτελεί το ύψιστο των επιθυμητών αγαθών, και για όσους το επιτυγχάνουν αυτό, επέρχεται η ανάπαυση κάθε θεωρίας, όπως είναι γεγραμμένο. Αυτή λοιπόν την υπερφυή και ακρότατη μακαριότητα ανάμεσα σε όλα τα επιθυμητά αξιώθηκαν να επιτύχουν οι άγιοι όλων των αιώνων μέσω της εργασίας των αρετών· άλλοι μεν αθλώντας μαρτυρικά και αντιστεκόμενοι στην αμαρτία μέχρι αίματος, άλλοι δε αγωνιζόμενοι ασκητικά, βαδίζοντας τη στενή οδό και γινόμενοι μάρτυρες κατά την προαίρεση. Το να παραδίδονται γραπτώς οι αριστείες και τα κατορθώματα αυτών, τόσο εκείνων που τελειώθηκαν μέσω του αίματος όσο και εκείνων που μιμήθηκαν την αγγελική πολιτεία μέσω της άσκησης, και να μεταβιβάζονται στις μεταγενέστερες γενεές ως υπόδειγμα αρετής, το έχει παραλάβει η Εκκλησία του Χριστού από τους θεηγόρους Αποστόλους και τους μακάριους Πατέρες, οι οποίοι το νομοθέτησαν αυτό για τη σωτηρία του γένους μας.

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Στην πατρίδα από την ξένη χώρα ή στην ξενιτιά από την πατρίδα; Στην Πόλη των πόλεων ή σε κάποιο ανώνυμο χωριό; Είναι ολοφάνερο και στα παιδιά, πόσο μάλλον στους άνδρες, ποια είναι η προτιμητέα επιλογή ανάμεσα σε αυτά, εκτός κι αν κάποιος είναι παράλογος και υπερβολικά φιλόνικος. Και πάλι: είναι άραγε καλύτερο να δοξάζεται κανείς με πολλούς τρόπους στη Μεγάλη Εκκλησία και να ζει ισόβια με σοφούς, ή να συναναστρέφεται διαρκώς με αγρότες, κηρύττοντας την αλήθεια; Να αλλάξει έστω μία φορά τόπο, ή να αποσιωπά την αλήθεια και να σαπίζει σε έναν τόπο; Να υφίσταται ατιμώσεις για τον Χριστό και να τις υπομένει με χαρά, αντιστεκόμενος στην αμαρτία μέχρι αίματος, ή να υποκύπτει στις ορέξεις των πολλών και να επαινείται αξιοκατάκριτα και μάταια; Εφόσον, λοιπόν, αυτός βρήκε τα σπουδαιότερα και τα καλύτερα από αυτά, σύμφωνα με τους λόγους που γνωρίζει το Θείο, εγώ ευλόγως χαίρομαι. Γι' αυτό τον λόγο συμβουλεύω κι εσάς να μη λυπάστε πια. Γνωρίζω τους οδυρμούς σας και κατανοώ τα ποτάμια των δακρύων σας τόσο καλά, σαν να ήμουν παρών δίπλα στον καθένα από εσάς.

Και γράφοντας προς τους Εβραίους αυτός, και ελέγχοντάς τους για τη μικροψυχία τους απέναντι στις δυσχέρειες, παρακινώντας τους ταυτόχρονα σε ανδρεία και μεγαλοψυχία, αναφέρει: «Δεν έχετε ακόμη, λέει, αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: "Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται". Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Εγώ, βαδίζοντας στον δρόμο προς εσάς, αισθανόμουν σαν να ανέβαινα στον ίδιο τον ουρανό, προσδοκώντας να συναντήσω ανθρώπους που μιμούνται την αγγελική διαγωγή ενώ βρίσκονται στο σώμα, ανθρώπους που επιδεικνύουν την υπερκόσμια φιλοσοφία μέσα στον κόσμο, ανθρώπους που φέρουν διαρκώς στα στόματά τους τις δοξολογίες του Θεού και κρατούν στα πρακτικά τους χέρια τις δίκοπες ρομφαίες της θεωρίας και της πράξης εναντίον των παθών. Αλλά ο Εωσφόρος, που έπεσε από τον ουρανό και φθονεί πάντοτε την πορεία μας προς τα εκεί, μας εμπόδισε· και δεν είναι καθόλου παράξενο αν εμπόδισε εμάς τους αχρείους που δεν έχουμε τίποτα αγαθό, εφόσον το έκανε αυτό στον μακάριο Παύλο, τον ήλιο της οικουμένης. Διότι λέει: «Πολλές φορές προθυμοποιήθηκα να έρθω προς εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς». Αν λοιπόν εμπόδισε εκείνον, πρέπει και εμείς να αποδεχθούμε με υπομονή αυτό που παραχωρείται από τον Θεό· όμως, με τις ελπίδες σας φανταζόμαστε ακόμη, και έχουμε το θάρρος ότι με τις προσευχές σας ίσως θα δούμε τα ποθεινά και τίμια πρόσωπά σας, και ίσως μάλιστα να κατοικήσουμε μαζί σας για όλο τον χρόνο, αν αυτό είναι το θέλημα του Θεού. Αν όμως συμβεί κάτι άλλο αντίθετο με τη δική μας επιθυμία, αξίζει να ευχαριστούμε τον Θεό και για αυτό· διότι δεν έχουμε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία.

Εάν λοιπόν εκείνον τον εμπόδισε, μάλλον πρέπει να στερηθούμε και εμείς ό,τι επιτρέπει ο Θεός. Εντούτοις, εξακολουθούμε με ελπίδες να σας φανταζόμαστε και έχουμε το θάρρος, χάρη στις προσευχές σας, ότι ίσως δούμε τα ποθητά και τίμια πρόσωπά σας, ίσως μάλιστα και να κατοικήσουμε μαζί σας για όλο τον υπόλοιπο χρόνο, εάν αυτό είναι το θέλημα του Θεού. Εάν όμως συμβεί κάτι άλλο αντίθετα από την επιθυμία μας, αξίζει να ευχαριστούμε τον Θεό και για αυτό· διότι δεν έχουμε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος στον αγώνα μας εναντίον της αμαρτίας. Βρήκαμε δε πολλή παρηγοριά από τους αδελφούς σας που βρίσκονται εδώ, τόσο από τον τιμιότατο εκκλησιάρχη όσο και από τον μέγα οικονόμο και τους υπολοίπους, τους οποίους αντικρίσαμε ως έμψυχες εικόνες της δικής σας αγάπης και ευλάβειας. Διότι πολλές φορές μας φιλοξένησαν, μας ανέπαυσαν και μας παρηγόρησαν. Είθε να τους δώσει ο Κύριος την άξια ανταμοιβή για τον κόπο και την αγάπη τους. Σας παρακαλώ δε, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να φρονείτε πάντοτε το ίδιο και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα, ώστε την αληθινή και πατροπαράδοτη πίστη μας να τη φυλάττετε με ασφάλεια ως καλή παρακαταθήκη, χωρίς να προσθέτετε και χωρίς να αφαιρείτε τίποτα.

Το ότι στον πόλεμο έπεσαν πολλοί από τους Ισραηλίτες και έπειτα νίκησαν οι λίγοι, σημαίνει ότι εκείνος που αγωνίζεται ενάντια στην αμαρτία πρέπει να καθαρίζεται από κάθε πάθος, επειδή, για όσο διάστημα κυριεύεται από υψηλοφροσύνη ή κενοδοξία ή τύφο ή αλαζονεία, ή κατακρίνει άλλους ή κατέχεται από οποιοδήποτε άλλο πάθος, όταν δήθεν πολεμά τα πάθη βρίσκεται ανίσχυρος και πέφτει· αντίθετα, πρέπει να καθαρίζεται από όλα και ύστερα να παρατάσσεται στον αγώνα, και έτσι ο Κύριος χαρίζει τη νίκη. Το ότι δε παρηγορήθηκε ο Ισραήλ για εκείνους που είχαν απομείνει από τη φυλή του Βενιαμίν και είχαν καταφύγει στον βράχο Ρεμμών, φανερώνει ότι αυτός που μάχεται τα πάθη δεν πρέπει να εξολοθρεύει μαζί με τα πάθη και τη φυσική του δύναμη, αλλά να διαφυλάσσει ό,τι αφορά τη φυσική δύναμη· για παράδειγμα, εάν κάποιος αγωνίζεται ενάντια στο πάθος της γαστριμαργίας, δεν πρέπει να καταργήσει παντελώς την αναγκαία τροφή για τη συντήρηση της ζωής, αλλά την τρυφηλή και μανιώδη διατροφή. Το ότι κατέφυγαν στον βράχο σημαίνει την κατά Χριστόν πίστη ή τη σταθερή έξη της πρακτικής αρετής, η οποία θανατώνει εύκολα την αταξία των παθών· διότι η λέξη Ρεμμών ερμηνεύεται ως 〈μετεωρισμός θανάτου〉.

Πάλι, κατόρθωμα της θυμοειδούς διάθεσης είναι η αποστροφή προς το κακό, και ο πόλεμος ενάντια στα πάθη, και το να ατσαλώνεται η ψυχή προς την ανδρεία, με το να μην πτοείται από όσα θεωρούνται από τους πολλούς φοβερά, αλλά να αντιστέκεται στην αμαρτία μέχρι αίματος, και να περιφρονεί την απειλή του θανάτου, και τα επώδυνα βασανιστήρια, και τον αποχωρισμό από τα πιο ευχάριστα πράγματα, και να γίνεται ανώτερος από όλα γενικά όσα μέσω κάποιας συνήθειας και προκατάληψης κρατούν τους πολλούς προσκολλημένους στην ηδονή, αγωνιζόμενος στην πρώτη γραμμή για την πίστη και την αρετή. Οι δε εκτροπές αυτού του μέρους είναι σε όλους ολοφάνερες: ο φθόνος, το μίσος, η οργή, η λοιδορία, οι συμπλοκές, οι φιλόνικες και εκδικητικές διαθέσεις, οι οποίες παρατείνουν επί πολύ τη μνησικακία, και σε πολλούς καταλήγουν σε φόνους και αιματοχυσίες. Διότι, επειδή ο απαίδευτος λογισμός δεν βρίσκει πού να χρησιμοποιήσει το όπλο ωφέλιμα, στρέφει την αιχμή του σιδήρου εναντίον του εαυτού του, και το αμυντικό όπλο που μας δόθηκε από τον Θεό γίνεται ολέθριο για εκείνον που το χρησιμοποιεί άσχημα.

Στον τύραννο λοιπόν του γένους, που φθόνησε τον Δημήτριο για τη νίκη και τα στεφάνια, ήρθε στο νου να επισπεύσει τον θάνατό του με κάθε δυνατό μέσο, νομίζοντας ότι έτσι ο αθλητής θα ζημιωνόταν ως προς την άλλη ζωή. Ο Θεός όμως, κατατάσσοντας τον Δημήτριο ανάμεσα σε εκείνους που αντιστάθηκαν μέχρι αίματος ενάντια στην αμαρτία, παρότι δεν είχε πεθάνει ακόμη για Εκείνον, το απέδειξε με τα όσα έπραξε αποδίδοντάς του τα στεφάνια, ώστε ακόμη και πριν από εκείνο το μακάριο πλήγμα ο Δημήτριος να συγκαταλέγεται στους πιο οικείους και αγαπημένους του Θεού.

Ακούγοντας λοιπόν η ψυχή τον λόγο του Θεού και ευφραινόμενη με τον Θεό, ας διεγείρει τον εαυτό της και ας τον ξυπνήσει προς την αγάπη του ποθούμενου Κυρίου και ας ανάψει την αγάπη του νυμφίου. Όπως η φωτιά που καίει σε άφθονη ύλη αυξάνει τη φλόγα, ας επιθυμήσει να αξιωθεί κάποτε της άρρητης επιφανείας και ας αγωνιστεί μέχρι θανάτου, ώστε, αφού νικήσει, να τύχει της αιώνιας ζωής σύμφωνα με τον πρόδρομό μας Χριστό, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου για εμάς. Διότι ο Κύριος έγινε υπόδειγμα σε όλους, ώστε όπως αυτός, μέσα από την αδοξία και την ατιμία και τον έσχατο θάνατο, νίκησε τον εχθρό, έτσι και εμείς, αναστρεφόμενοι μέσα σε παθήματα, ταπείνωση και αδοξία, και καταφρονώντας την αισχύνη μέχρι θανάτου, να μπορέσουμε να νικήσουμε τον διάβολο, να λάβουμε ζωή και να αποκτήσουμε τον «πολύτιμο μαργαρίτη», που είναι ο Χριστός, σύμφωνα με το ρητό: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα σας εναντίον της αμαρτίας». Μέσω του θανάτου ας νικήσουμε τον θάνατο, χωρίς να συμπράττουμε με την κακία ούτε να καταπίπτουμε από τους λογισμούς.

Αφορμή για μεγάλη συγγνώμη υπήρξε σε αυτόν το γεγονός ότι η προτροπή και το σαρκικό φρόνημα δεν προήλθαν από τον ίδιο και από μέσα του, αλλά από εκείνον που τον εξαπάτησε. Αφενός δηλαδή επειδή εξαπατήθηκε, αφετέρου επειδή ασθένησε. Διότι, καθώς έγινε από τη φύση του ασθενής και ευμετάβολος εξαιτίας της ταλαιπωρίας, δεν είχε τη δύναμη να υπερηφανευτεί και να αποστατήσει, όπως ακριβώς ο άσωτος διάβολος και οι άγγελοί του. Τώρα, όμως, ο άνθρωπος, όντας περιβεβλημένος τη φυσική ασθένεια και αμαρτάνοντας εξαιτίας αυτής, διατηρεί την αγαθή προαίρεσή του και αμαρτάνει ακούσια. Και ατενίζοντας προς τον Θεό, ζητά αυτά τα δύο πράγματα: συγγνώμη και δύναμη. Τη μεν συγγνώμη για όσα αμάρτησε —διότι, έστω και αν τα παραπτώματα προέρχονται από ασθένεια, έπρεπε εντούτοις να αντισταθεί στην αμαρτία μέχρι αίματος—, τη δε δύναμη, ώστε, αντλώντας δύναμη από τον Θεό, με τη χάρη και τη δωρεά του Χριστού, να μην επιθυμεί ούτε να μπορεί πλέον να αμαρτήσει, και να ενισχυθεί στο να ευαρεστεί τον Θεό.

Στο τέκνο Ναυκράτιο. Εκείνοι που έχουν προετοιμαστεί να ακούνε θλιβερά πράγματα, δεν εκπλήσσονται με τις δυσάρεστες ειδήσεις. Γι' αυτό και δεν ταραχθήκαμε, τέκνο μου, με τις ειδήσεις των επιστολών σου· είναι βέβαια εξαιρετικά θλιβερές (πώς θα μπορούσαν να μην είναι άλλωστε;), εφόσον καταστρέφονται ακόμη οι ιεροί ναοί του Θεού και ο διωγμός κατά των ευσεβών μαίνεται όλο και περισσότερο, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Πρέπει όμως να δοκιμαστεί κάθε ψυχή και να κοσκινιστεί κάθε τόπος, ώστε να διαχωριστεί το σιτάρι από το άχυρο, έστω κι αν είναι ελάχιστο· επειδή λίγοι, όπως είπε ο Κύριος, είναι οι εκλεκτοί. Μας λύπησε όχι λίγο η πτώση του Δημητριάδος· άλλωστε, «μην επαινέσεις άνθρωπο», λέει η Γραφή, «πριν από το τέλος του». Διότι, τι έχουμε υποστεί κι εμείς; Δεν έχουμε αντισταθεί ακόμη μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην ασέβεια και έχουμε ξεχάσει, για να το πούμε αποστολικά, την παράκληση. Αγωνιώ για τους αδελφούς που συνελήφθησαν όλοι μαζί, σκεπτόμενος πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα γι' αυτούς· πλην όμως έχουμε συνηθίσει, όπως εκείνοι στα χαλκουργεία το σφυροκόπημα, να μην παραξενευόμαστε από τα βαριά ακούσματα των συμφορών.

Αλλά τι πρέπει να υποστούμε, εφόσον έτσι τα έφεραν οι καιροί; Να έχεις θάρρος, λοιπόν, ω τιμιότατε, διότι και αυτά θα τα ανακτήσεις λίγο αργότερα, όταν ο αγαθός Θεός δοκιμάσει μέσα από τον επαρκή πειρασμό, σαν μέσα σε φωτιά, το δοκίμιο της εμπιστοσύνης μας προς αυτόν· και ο Χριστός θα σου αποταμιεύσει περιουσία ακόμη καλύτερη και μόνιμη στους ουρανούς, ως ανταπόδοση για όλα όσα τώρα εγκατέλειψες για χάρη του, αποκομίζοντας αιώνια δόξα και στο μοναχικό τάγμα και σε όλη την εκκλησία του Θεού. Σε παρακαλώ, λοιπόν, ας μην καταξεσκίζει την καρδιά σου η ανάμνηση και η είδηση των λυπηρών γεγονότων· διότι έχει γραφτεί, σου υπενθυμίζω, ότι δεν αντισταθήκαμε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα μας ενάντια στην αμαρτία. Είναι δε δυνατός ο Θεός να δημιουργήσει μαζί με τον πειρασμό και την ευτυχή έκβαση της ελπίδας, και είναι πιστός στο να λογαριάσει σε εμάς ως μαρτύριο και αυτά που έχουν ήδη συμβεί και αυτά που συμβαίνουν τώρα.

Όντως, λοιπόν, επαξίως προς αυτά αναφώνησε ο μέγας απόστολος, ότι «δεν είναι άξια λόγου τα παθήματα του τωρινού καιρού σε σύγκριση με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Και τότε εκείνος, ενώ καθοδηγούσε ολόκληρη την οικουμένη και σαν να βρισκόταν ανάμεσα σε λιοντάρια, αρκούδες, λεοπαρδάλεις και λύκους, σερνόταν και περιφερόταν από τους απίστους, δεχόμενος δαγκώματα και σπαραγμούς, και μαζί με το να πεινά και να διψά, εργαζόταν νύχτα και μέρα με τα ίδια του τα χέρια για να μην επιβαρύνει κανέναν, αλλά να επαρκεί για τον εαυτό του και για όσους ήταν μαζί του στις σωματικές ανάγκες. Εμείς, όμως, εάν τις καταστάσεις στις οποίες βρισκόμαστε, τις υπομένουμε με ευχαριστία και υπομονή, θα είναι καλό και δεν θα στερηθούμε τη δική του μερίδα. Εάν, αντίθετα, δυσανασχετούμε, αγανακτούμε και βαρυγκωμούμε, πώς θα γίνουμε κοινωνοί με εκείνους που αντιστάθηκαν μέχρι αίματος ενάντια στην αμαρτία; Ή πώς δεν θα γίνουμε καταγέλαστοι εκείνη την ημέρα, αφού δεν επιλέξαμε με προθυμία ούτε τα μικρότερα, εννοώ δηλαδή την αναντίρρητη υπακοή, την αγόγγυστη εργασία, την ταπεινή υπηρεσία, την έγκαιρη σιωπή, τον εύλογο λόγο, τη μετακίνηση σε οποιαδήποτε διακονία, τη δραστηριότητα στο έργο, την εκκοπή του ιδίου θελήματος, την ευχάριστη αποδοχή της οποιασδήποτε επιτιμίας, την ανυποχώρητη παραμονή στην ψαλμωδία και την προσευχή, νυχτερινή και ημερινή, καθώς βέβαια και την καθημερινή στιχολογία των ψαλμών;

Δεν έχουμε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· δεν έχουμε ακόμη δοκιμαστεί επαρκώς μέσω των θλίψεων· δεν έχουμε ακόμη αποδείξει γνήσιο το δοκίμιο της πίστης μας. Για τον λόγο αυτόν υπάρχει η παράταση, αλλά και επιπλέον διότι, επειδή κάποιοι από αυτούς που είχαν υποπέσει φάνηκε ότι ανέκαμψαν, όχι όμως με ορθή διάθεση, αλλά προσποιητά και από καιροσκοπισμό, ο χρόνος αποδεικνύει και για αυτούς τι είδους άνθρωποι πραγματικά είναι.

Αν όμως είναι δυνατόν να στρέψουμε το βλέμμα μας και προς τους ορατούς εχθρούς, ας αναλογιστούμε τους διωγμούς ανά τους αιώνες, πόσοι και πόσο μεγάλοι έπληξαν την Εκκλησία του Θεού· και ποιοι ήταν αυτοί που διώχθηκαν, ποιοι χτυπήθηκαν και θανατώθηκαν. Μήπως δεν ήταν εκείνοι που είχαν σταυρωθεί ως προς τον κόσμο; Και για να αφήσω τα παλαιά, ας έρθει ο λόγος στην παρούσα γενεά και στην αίρεση που ήδη έχει ενσκήψει· ποιοι αντιστάθηκαν μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία;