Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:6

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Απόκριση. Πολύς και ακατάληπτος είναι ο λόγος περί αυτών των κριμάτων του Θεού. Όμως, όπως κατανοούμε από τις Άγιες Γραφές, λέμε ότι τα νήπια των πιστών δεν πεθαίνουν εξαιτίας αμαρτιών, αλλά πολλές φορές προς σωφρονισμό των γονέων· διότι ο Θεός με αυτό επιτελεί δύο αγαθά: το πρώτο, ώστε φεύγοντας καθαρά, να τύχουν εκεί της σωτηρίας· διότι ίσως, επειδή επρόκειτο να ζήσουν έναν πολύ πονηρό βίο, ο Θεός τα άρπαξε νωρίτερα κατά θεία οικονομία· το δεύτερο, ώστε και οι γονείς τους να γίνουν πιο συνετοί· ίσως δε και για να δαπανηθούν πλέον στους φτωχούς τα χρήματα που επρόκειτο να δοθούν ως κληρονομιά στα τέκνα. Πάντως συμβαίνει και σύμφωνα με κάποιο άλλο κρίμα που παραμένει σε εμάς άδηλο. Και αυτά μεν ισχύουν περί των νηπίων των πιστών. Ευημερούν, κατευοδώνονται και αποκτούν καλά τέκνα οι πονηροί άνθρωποι, επειδή ίσως έκαναν κάποια μικρά αγαθά έργα και λαμβάνουν εδώ τον μισθό τους, όπως εκείνος ο πλούσιος που άκουσε: «Θυμήσου ότι απέλαβες τα αγαθά σου κατά τη διάρκεια της ζωής σου»· δηλαδή, πληρώθηκες τον μισθό για τα αγαθά έργα που έπραξες. Αντιθέτως, οι ευλαβείς και οι όσιοι δυσπραγούν εδώ, ώστε, αφού καθαριστούν μέσω της θλίψης από τις δικές τους αμαρτίες, όπως ο Λάζαρος, εκεί πλέον να παρηγορηθούν πλήρως μαζί με αυτόν. Διότι, εφόσον ο Κύριος παιδεύει αυτόν που αγαπά, γιατί λοιπόν ταράζεσαι, βλέποντας αγίους να βρίσκονται σε δυσπραγία και ασεβείς σε ευημερία, οι οποίοι σιτίζονται και ετοιμάζονται για το αιώνιο πυρ σαν χοίροι για σφαγή;

Τι έπαθες λοιπόν, πες μου, ώστε να χαλαρώσεις έτσι; Να θυμάσαι τι λέει ο Απόστολος: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα σας εναντίον της αμαρτίας, και ξεχάσατε την προτροπή, η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: Γιε μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποκάμνεις όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Εάν με ευχαριστία υπομείνεις τη θλίψη, γίνεσαι υιός. Εάν όμως αδρανήσεις, γίνεσαι νόθος. Σε παρακαλώ, παιδί μου, εγώ ο Γέροντας τον νεότερο, εγώ που γέρασα στο μοναχικό σχήμα, έστω κι αν δεν ωφέλησα σε τίποτα, παρακαλώ εσένα που πρόσφατα εκάρης μοναχός. Και μακάρι αυτά να μην αποβούν εις κενόν, Κύριε Ιησού Χριστέ, ούτε μάταια! Νήψε, ξύπνησε από τη μέθη του βαρύτατου ύπνου, ξεσηκώσου μαζί με τον Πέτρο και τους υπόλοιπους αποστόλους κράζοντας προς τον Σωτήρα των πάντων Χριστό με δυνατή φωνή: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε.» Και εξάπαντος θα έλθει και σε σένα, και θα επιτιμήσει τους ανέμους και τη θάλασσα, και θα σταματήσει την τρικυμία από το πλοίο σου, εννοώ τη φουρτούνα από την ψυχή σου.

Όσο για τα όνειρα με τα άγρια θηρία, είναι φαντάσματα των δαιμόνων, οι οποίοι θέλουν να σε πλανήσουν μέσω αυτών, ώστε να πιστέψεις ότι η ασθένειά σου προέρχεται από αυτούς τους δαίμονες. Όμως τους καταργεί ο Κύριος με τον λόγο του στόματός Του, διά των ευχών των αγίων. Αμήν. Και μην λυπάσαι, διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται». Πιστεύω δε ότι και για αυτή τη σωματική ασθένεια, ο Θεός θα ενεργήσει σε εσένα όπως θέλει το έλεός Του. Ο Κύριος να σε ενδυναμώσει και να σε ενισχύσει ώστε να την υπομείνεις. Αμήν. Σου έστειλα λίγο νερό από το δοχείο του οσίου Πατρός ημών του μακαριστού Ευθυμίου. Σου έστειλα επίσης και μια μικρή ευλογία από την τροφή μου, για να ευλογήσεις την τροφή μου. Προσευχήσου για μένα, ποθεινότατε.

Πολυαγαπημένε μου αδελφέ, με χαροποιείς με τα λόγια σου, διότι μάλλον σύμφωνα με εμένα, ακόμη και αν δεν κατανοείς αυτά που λέγονται από εσένα, αποκάλεσες τον εαυτό σου αμαρτωλό στις ερωτήσεις σου. Και ο αμαρτωλός είναι κακός δούλος. Και τώρα είπες ότι έχεις ασθένεια, και η ασθένεια είναι ομολογουμένως παιδαγωγία, επομένως λοιπόν η παιδαγωγία στάλθηκε στον κακό δούλο. Εάν, λοιπόν, νιώθεις ακηδία στο να δεχθείς την παιδαγωγία, πάψε να είσαι κακός. Εάν πάλι χαίρεσαι που παιδαγωγείσαι, δεν είσαι κακός, και όποιος δεν είναι κακός, είναι αγαπητός, «διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί». Δες, λοιπόν, με κάθε αλήθεια τι είσαι, και επίλεξε για τον εαυτό σου ένα από αυτά που σου ειπώθηκαν. Ο δε Θεός γνωρίζει ότι, αν και καταφρονώ τη δική μου σωτηρία, πώς καταβάλλω κάθε δυνατή προσπάθεια για εσάς, φοβούμενος την εντολή.

Δεν είπε: Έως πότε θα συνεχίζονται τα κακά; Δεν δυσφόρησε για την παράταση της θλίψης, γνωρίζοντας ότι η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η δε υπομονή δοκιμή, και η δοκιμή ελπίδα. Διότι πράγματι, για εκείνους που είναι καλά προετοιμασμένοι, οι θλίψεις είναι τρόπον τινά αθλητικές τροφές και γυμνάσια, τα οποία προάγουν τον αγωνιστή προς την πατρική δόξα· όταν, ενώ λοιδορούμαστε, εμείς ευλογούμε, ενώ βλασφημούμαστε, παρακαλούμε, ενώ καταπονούμαστε, ευχαριστούμε, και ενώ θλιβόμαστε, καυχόμαστε για τη θλίψη. Διότι είναι αισχρό να ευλογούμε μεν στα ευχάριστα, να σιωπούμε δε στα πιο σκυθρωπά και επίπονα πράγματα. Απεναντίας, τότε ακριβώς πρέπει να ευχαριστούμε ακόμη περισσότερο, γνωρίζοντας ότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται.

Τέτοιος ήταν και ο Παύλος, ο οποίος θεωρούσε τις θλίψεις του καυχήματα. Γι' αυτό και μπορούσε να λέει: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Δώσε μας, λοιπόν, Κύριε, βοήθεια για να λυτρωθούμε από τη θλίψη· επειδή η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Βλέπεις πού σε ανυψώνει η θλίψη; Στην αδιάψευστη ελπίδα. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για σένα τα αγαθά του Λαζάρου. Ατιμάζεσαι για το όνομα του Χριστού;

Είναι, λοιπόν, αισχρό, να ευλογούμε μεν για τα ευχάριστα, και να σιωπούμε δε για τα πιο θλιβερά και επώδυνα πράγματα. Αλλά τότε πρέπει να ευχαριστούμε ακόμη περισσότερο, γνωρίζοντας ότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Και ο Θεός λυτρώνει τους αγίους Του από τη θλίψη, όχι εγκαταλείποντάς τους αδοκίμαστους, αλλά χαρίζοντάς τους την υπομονή. Διότι, εάν η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή, εκείνος που αποβάλλει τη θλίψη, έχει στερήσει από τον εαυτό του τη δοκιμή.

Ματθ. 18, 24-35 Ενώ ο Θεός των πάντων μάς συγχωρεί τα βαριά αμαρτήματα, τα οποία υποδηλώνονται με τα πολλά «τάλαντα», εάν εμείς οι ίδιοι δεν συγχωρούμε στους «συνδούλους» μας τα εκατό «δηνάρια», δηλαδή τα λίγα κοσμικά πταίσματα, τότε εξαιτίας της έμφυτης σε αυτούς αποστροφής προς το κακό, οι άγγελοι που έχουν τεθεί ως προστάτες μας και βρίσκονται κάτω από τον ίδιο ζυγό της δεσποτείας του Θεού με εμάς, προβαίνουν σε καταγγελία ενώπιον του Θεού, όχι για να του το γνωστοποιήσουν επειδή δήθεν το αγνοεί —διότι ως Θεός γνωρίζει τα πάντα— αλλά μάλλον ζητώντας, όπως είναι εύλογο, να παιδαγωγηθούν ωφέλιμα εκείνοι που επιλέγουν να περιφρονούν και να αψηφούν τους νόμους της φιλαλληλίας. Και αν υποστούμε την καταδίκη για αυτά, είτε παιδαγωγούμαστε κατά τον παρόντα βίο παραδιδόμενοι σε πειρασμούς και αρρώστιες σαν σε κάποιους «βασανιστές», είτε βεβαίως τιμωρούμαστε στον μέλλοντα αιώνα. Το ότι ο Θεός παιδαγωγεί με σκοπό την μετάνοια, μεταπλάθοντας προς το καλύτερο τον απειθή και δύστροπο, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς· διότι η Θεία Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, όπως είναι το σοφά ειπωμένο «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται» και πάλι «για χάρη της παιδαγωγίας υπομένετε» και τα εξής.

Κάτι τέτοιο λέει ότι θα συμβεί σε αυτούς που βρίσκονται στη Σαμάρεια· διότι ισχυρίζεται ότι θα πάθουν ό,τι ακριβώς και το στάχυ, όταν πέφτει στα χέρια αυτών που θερίζουν· και ότι θα απομείνει σε αυτήν σαν καλαμιά, δηλαδή, λίγοι από τους πιο ασήμαντους, ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς που διέφυγαν από το μάτι αυτών που τρυγούν, επειδή ήταν κρυμμένες στα ψηλότερα κλαδιά. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ: Εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα έχει την πεποίθησή του σε Αυτόν που τον δημιούργησε, και τα μάτια του θα αποβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ· και δεν θα έχουν πια την πεποίθησή τους στους βωμούς, ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ. Και δεν θα αποβλέπουν στα ιερά δέντρα τους, ούτε στα βδελύγματά τους.> Ο σοφότατος Παύλος, γνωρίζοντας ότι το να παιδαγωγούνται αυτοί που κλήθηκαν μέσω αυτού στην επίγνωση της αλήθειας δεν είναι κάτι ανώφελο ούτε μάταιο, γράφει στην επιστολή του και λέει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Παραθέτει μάλιστα και τα λόγια από τη θεόπνευστη Γραφή· διότι προσθέτει αμέσως: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι αυτόν που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επειδή ακριβώς ο Δημιουργός των όλων είναι αγαθός, «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.»

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει· και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται. Και ο μεν απόστολος ονομάζει ασθένειες τις εξεγέρσεις των εχθρών του σταυρού, οι οποίες συνέβαιναν συνεχώς και στον ίδιο και σε όλους τους τότε αγίους, για να μην υπερηφανεύονται, όπως λέει ο ίδιος, από την υπεροχή των αποκαλύψεων, αλλά μάλλον να παραμένουν, μέσω της ταπείνωσης, στην κατάσταση της τελειότητας, διαφυλάσσοντας οσίως το θείο δώρο μέσω των συχνών ταπεινώσεων (εξουθενώσεων). Εμείς όμως τώρα ονομάζουμε ασθένειες τους πονηρούς λογισμούς και τις σωματικές αρρώστιες. Διότι τότε, επειδή τα σώματα των αγίων που αγωνίζονταν κατά της αμαρτίας παραδίδονταν σε θανατηφόρα βασανιστήρια και σε διάφορες άλλες θλίψεις, βρίσκονταν πολύ πιο πάνω από τα πάθη που εισήλθαν στην ανθρώπινη φύση εξαιτίας της αμαρτίας. Τώρα όμως, επειδή η ειρήνη πληθαίνει στις εκκλησίες χάρη στον Κύριο, γι' αυτό πρέπει να δοκιμάζονται τα σώματα με συνεχείς αρρώστιες και οι ψυχές των αγωνιστών της ευσέβειας με πονηρούς λογισμούς, και μάλιστα σε εκείνους στους οποίους η γνώση ενεργεί με κάθε πνευματική αίσθηση και βεβαιότητα, ώστε να μένουν μακριά από κάθε κενοδοξία ή και μετεωρισμό, και να μπορέσουν να χωρέσουν, όπως είπα, μέσα στις καρδιές τους μέσω της πολλής ταπείνωσης τη σφραγίδα της θείας ομορφιάς, σύμφωνα με τον άγιο που λέει: «Εσημειώθη εφ' ημάς το φως του προσώπου σου, Κύριε».

Και τώρα, λοιπόν, λέει, υπήρξε καιρός που, όταν, Κύριε, βαδίζοντας ‹τη στενή και τεθλιμμένη› οδό αγωνιζόμασταν υπέρ της ευσέβειας· όμως και 〈σε〉 εκείνη τη 〈θλίψη〉 δεν σε λησμονήσαμε, αλλά παίρνοντας δύναμη από την ίδια τη μνήμη σου υπομέναμε καρτερικά, ώστε να λέμε: «〈θλιβόμενοι〉 αλλά όχι στενοχωρούμενοι, διωκόμενοι αλλά όχι εγκαταλελειμμένοι, καταβαλλόμενοι αλλά όχι απολλύμενοι»· μέσω ακριβώς αυτής της 〈θλίψεως〉 παιδαγωγούμαστε, γνωρίζοντας ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί».⌝ Και κάθε 〈θλίψη〉 λογαριαζόταν από εμάς ως 〈μικρή〉 εξαιτίας του πόθου μας για εσένα, ώστε να λέμε: «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού προς τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». ⌜Γι' αυτό, υπομένοντας κάθε πόνο, μοιάζαμε με γυναίκα που 〈βρίσκεται σε ωδίνες〉 και βγάζει κραυγές, ακριβώς επειδή πρόκειται να φέρει στο φως το έμβρυο που κυοφορεί στην κοιλιά της· διότι 〈έτσι〉 κι εμείς 〈γίναμε για τον αγαπητό σου〉· έχοντας δηλαδή μέσα στην ψυχή μας τον Μονογενή σου Λόγο και τον 〈φόβο〉 της ευσέβειάς σου που σπάρθηκε σε εμάς από εσένα, υποφέραμε γενναία όλους τους πόνους και τις θλίψεις που μας έβρισκαν, αγωνιώντας μήπως τυχόν αποβάλουμε τον 〈αγαπητό σου〉 που κυοφορείται μέσα μας και τον ένθεο 〈φόβο〉 που σπάρθηκε σε εμάς από αυτόν. Και πράγματι, κάνοντας υπομονή, δεν διαψευστήκαμε στην ελπίδα μας, αλλά 〈γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας〉· διότι το τέλος της κυοφορίας 〈του αγαπητού σου〉 και του 〈φόβου〉 του ήταν η 〈σωτηρία〉 του 〈πνεύματός〉 μας.

Λύγισε, λοιπόν, τον αυχένα, υποχώρησε στα προστάγματα σαν σε ζυγό· ό,τι είναι σκληρό σπάει, ενώ ό,τι υποχωρεί και λυγίζει ορθώνεται· και αυτό στο διδάσκει η εμπειρία με τα φυτά. Μη δαγκώσεις τον χαλινό ορμώντας προς τον γκρεμό ή το βάραθρο, αλλά, αφού αφήσεις το χέρι του αναβάτη να στρέψει τον αυχένα σου, κατευθύνσου προς τον σωτήριο δρόμο. Όταν δεχθείς επιτίμιο, πες από ευλαβική ψυχή τα λόγια του Δαβίδ: «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Μη νομίσεις ότι ο αφορισμός αποτελεί αυθάδεια του επισκόπου· ο νόμος είναι πατροπαράδοτος, παλαιός κανόνας της Εκκλησίας που ξεκίνησε από τον Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης και στερεώθηκε μέσα στη Χάρη. Αναλογίσου τον άγιο Παύλο, ο οποίος μέσω επιστολών έστελνε τις αποφάσεις του αφορισμού εναντίον των ενόχων, και ο οποίος θεράπευε με ένα τέτοιο φάρμακο τον νεαρό από την Κόρινθο, που είχε κυριευθεί από σατανικό πάθος για τη μητριά του· διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Διότι οι ρίζες της παιδαγωγίας δεν είναι γλυκές, αλλά πικρές· αργότερα όμως βλαστάνουν καρπό πιο γλυκό και από την κηρήθρα.

Μην καταδικάζεις, λοιπόν, ούτε κι εσύ όλους όσους βρίσκονται σε συμφορές· αλλά να θεωρείς ότι κάποιοι υπομένουν για να λάβουν στεφάνους. Και αν απορείς και βρίσκεσαι σε αμηχανία, θα σου φέρουμε αυτή την απόδειξη από τον ουρανό. Τι είπε, λοιπόν, στους δικούς του μαθητές Εκείνος που κατέχει την εξουσία των πάντων; «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη.» Και στον Ιώβ επίσης ελέχθη: «Νομίζεις ότι ενήργησα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Διότι, πράγματι, όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· «και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» Και δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι οι φίλοι των βασιλέων είναι αυτοί που διακινδυνεύουν περισσότερο στους πολέμους, και δέχονται τραύματα, και αποστέλλονται σε εκστρατείες.

Ομιλία ΚΘ΄. Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση, η οποία σας απευθύνεται όπως σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται. Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως σε υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;

Άντλησε την παρηγοριά από τα ίδια τα γεγονότα· εκ περισσού όμως εισάγει και την παρηγοριά που προέρχεται από τα λόγια, μέσα από την εξής μαρτυρία: «Μην αποκάμνεις», λέει, «όταν ελέγχεσαι από Αυτόν». Άρα, αυτά προέρχονται από τον Θεό. Και τούτο αποτελεί όχι μικρή παρηγοριά, όταν μάθουμε ότι είναι έργο του Θεού το να έχει κανείς τη δύναμη να υπομένει τέτοια πράγματα, με τη δική Του παραχώρηση. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Γι' αυτό παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές, και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"». Συνεπώς, Εκείνος είναι που τα παραχωρεί. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Δεν μπορείς, λέει, να ισχυριστείς ότι υπάρχει κάποιος δίκαιος χωρίς θλίψη. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται έτσι, εμείς δεν γνωρίζουμε τις άλλες του θλίψεις. Επομένως, είναι ανάγκη κάθε δίκαιος να περάσει μέσα από θλίψη. Άλλωστε, είναι απόφαση του Χριστού ότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός οδηγεί στην απώλεια, ενώ η στενή και τεθλιμμένη οδός οδηγεί στη ζωή. Εάν, λοιπόν, από εκεί είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στη ζωή, και από πουθενά αλλού, άρα μέσα από τη στενή οδό εισήλθαν όλοι όσοι πορεύθηκαν προς τη ζωή. «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία», λέει, «ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς όπως σε υιούς. Διότι ποιος υιός υπάρχει τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Εάν, λοιπόν, παιδαγωγεί, άρα το κάνει για διόρθωση, και όχι για καταδίκη, ούτε για τιμωρία, ούτε για να προκαλέσει πόνο. Πρόσεξε πώς, από τα ίδια τα γεγονότα εξαιτίας των οποίων νόμιζαν ότι είχαν εγκαταλειφθεί, από αυτά ακριβώς τους προτρέπει να πιστέψουν ότι δεν είναι εγκαταλελειμμένοι.

Σαν να έλεγε: Επειδή πάθατε τόσα πολλά δεινά, νομίζετε ότι σας εγκατέλειψε ο Θεός και σας μισεί; Αν δεν τα παθαίνατε, τότε θα έπρεπε να το υποπτεύεστε αυτό· διότι, αν μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται, εκείνος που δεν μαστιγώνεται, ίσως δεν είναι υιός. Τι συμβαίνει λοιπόν; λέγει· οι πονηροί δεν κακοπαθούν;

Αλλά και το ζητούμενο είναι τούτο: για ποιον λόγο άραγε, αφού είπε «επεφάνη η χάρις του Θεού η σωτήριος», πρόσθεσε το «παιδεύουσα ημάς»; Διότι η χάρη δεν παιδεύει, αλλά συγχωρεί τα αμαρτήματα· παρέχει συγγνώμη, δεν επιφέρει παιδεία. Αλλά μη φοβηθείς τη λέξη παιδεία· διότι υπάρχει παιδεία που είναι τιμωρία και υπάρχει παιδεία που είναι διδασκαλία. Διότι αναφέρει: «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Εδώ η παιδεία είναι τιμωρία. Άκουσε σε άλλο σημείο πώς η παιδεία είναι διδάσκαλος: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδεύσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου».

Διότι, όταν ακούσεις τον Παύλο να λέει: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινούμε και διψούμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και χτυπιόμαστε, και περιπλανιόμαστε, και κοπιάζουμε»· και ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», είναι ολοφάνερο ότι δεν θα επαινέσουμε αυτούς που απολαμβάνουν τις ανέσεις, αλλά εκείνους που υπομένουν στερήσεις για τον Θεό, τους θλιβομένους. Αυτούς θα επαινέσουμε, και θα θελήσουμε να μιμηθούμε εκείνους που ζουν με αρετή, εκείνους που επιμελούνται την ευσέβεια. Έτσι και ο προφήτης λέει: «Το δεξί τους χέρι είναι δεξί χέρι αδικίας, οι θυγατέρες τους είναι καλλωπισμένες, στολισμένες σαν ομοίωμα ναού. Οι αποθήκες τους είναι γεμάτες, ξεχειλίζοντας από το ένα αγαθό στο άλλο· τα πρόβατά τους είναι πολυτόκα, πληθαίνοντας στα βοσκοτόπια τους, τα βόδια τους είναι παχιά. Δεν υπάρχει γκρέμισμα περιβόλου, ούτε ρήγμα, ούτε κραυγή στις πλατείες τους. Θεώρησαν μακάριο τον λαό που τα έχει αυτά». Εσύ όμως, προφήτη, τι λες; «Μακάριος», λέει, «είναι ο λαός του οποίου Θεός είναι ο Κύριος»· όχι εκείνον που πλουτίζει με χρήματα, αλλά εκείνον που κοσμείται από την ευσέβεια, αυτόν εγώ μακαρίζω, λέει, ακόμη και αν υποφέρει μύρια δεινά. Εάν μάλιστα πρέπει να αναφέρουμε και μια ένατη αιτία, θα λέγαμε τούτο, ότι η θλίψη καθιστά πιο δόκιμους αυτούς που θλίβονται· διότι «η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η υπομονή δοκιμή, η δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Διότι τα γνωρίσματα της φιλίας δεν βρίσκονται σε αυτά, αλλά σε εκείνα. Ή δεν βλέπεις και στις βιωτικές υποθέσεις ότι οι φίλοι των βασιλέων είναι κυρίως αυτοί που προκινδυνεύουν στους πολέμους, και φέρουν τραύματα, και αποστέλλονται σε αποδημίες; Δεν άκουσες ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται»;

Αυτό ας αναλογιζόμαστε και τώρα· ας προστεθεί λοιπόν και ο μισθός της υπομονής, ο οποίος είναι ικανός να τονώσει την καταβεβλημένη διάνοια. Αλλά είναι βαρύς ο πυρετός. Αντιπαράθεσε όμως στον πυρετό το πυρ της γεέννης, το οποίο οπωσδήποτε θα αποφύγεις, εάν επιλέξεις να τον υποστείς με απόλυτη υπομονή· θυμήσου τους αποστόλους, όσα υπέφεραν· θυμήσου τους δικαίους, ότι πάντοτε βρίσκονταν σε θλίψεις· θυμήσου τον μακάριο Τιμόθεο, ότι ποτέ δεν βρήκε ανακούφιση από την αρρώστια, αλλά συζούσε με μια διαρκή ασθένεια. Και φανερώνοντάς το αυτό ο Παύλος έλεγε: «Να πίνεις λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εάν λοιπόν ο δίκαιος εκείνος και άγιος, που είχε επιφορτιστεί με τη μέριμνα της οικουμένης, που ανέστηνε νεκρούς, που εξέβαλλε δαίμονες και που θεράπευε αμέτρητα νοσήματα σε άλλους, υπέφερε τόσα δεινά, ποια απολογία θα έχεις εσύ, που ταράζεσαι και δυσανασχετείς για πρόσκαιρες ασθένειες; Δεν άκουσες τη Γραφή που λέει ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται»; Πόσοι, και πόσες φορές, επιθύμησαν να λάβουν το στεφάνι του μαρτυρίου; Αυτό ακριβώς αποτελεί έναν ολοκληρωμένο στέφανο μαρτυρίου. Διότι μάρτυρα δεν αναδεικνύει μόνο το να λάβει κανείς την εντολή να θυσιάσει στα είδωλα και έπειτα να επιλέξει να πεθάνει μάλλον παρά να θυσιάσει, αλλά και το να εμμένει κανείς σε οτιδήποτε μπορεί να επισύρει τον θάνατο, αποτελεί σαφές μαρτύριο.

Δηλαδή, χωρίς να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για μομφή και κατάκριση εναντίον μας. «Με Άγιο Πνεύμα, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας». Διότι με αυτό, λέει, τα κατορθώνουμε όλα αυτά· ή εννοεί εκείνο, ότι δηλαδή έχουμε πληρωθεί και από το Άγιο Πνεύμα. «Με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης». Αυτό το λέει πάντοτε, αναθέτοντας τα πάντα στον Θεό. «Των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας· διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι». Αριστερά ονομάζει αυτά που φαίνονται να είναι λυπηρά, αν και αυτά είναι που φέρουν τον μισθό της ανταμοιβής, αλλά τα ονομάζει έτσι σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών. Και δεξιά, τις δυνάμεις που ενεργούνται. «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Αυτό το λέει, δείχνοντας την ανέκφραστη δύναμη του Θεού. «Σαν να παιδευόμαστε, και όμως δεν θανατωνόμαστε». Και αυτό το λέει, δείχνοντας για ποιον λόγο τα παραχωρεί αυτά ο Θεός· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. «Ως λυπημένοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντες τα πάντα». Διότι, από τους εξωτερικούς θεωρείται ότι βρισκόμαστε σε αθυμία, εμείς όμως έχουμε τη χαρά μας στην ακμή της. Και όλα αυτά τα λέει, προτρέποντας να μην ταραζόμαστε από τις γνώμες των πολλών, έστω κι αν μας αποκαλούν πλάνους, έστω κι αν μας θεωρούν καταδίκους, έστω κι αν μας θεωρούν μελλοθάνατους, έστω κι αν νομίζουν ότι λυπούμαστε, ή ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ή ότι δεν έχουμε τίποτα. «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι».

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται· υπομείνετε την παιδαγωγία· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, άρα είστε νόθοι, και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε παιδαγωγούς, και τους σεβόμασταν· δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο» Εάν τα πάθη των πλησίον δεν μας αφυπνίζουν, λέγει, τουλάχιστον τα πάθη του Δεσπότου μας διεγείρουν προς τούτο, στο να αγωνιζόμαστε υπέρ των ψυχών μας. «Στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες, όπως τους φαινόταν ορθό, μας παιδαγωγούσαν· αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητός του. Και κάθε παιδαγωγία προς το παρόν δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως καρπό ειρηνικό σε εκείνους που δι' αυτής» Ή των χαρισμάτων εννοεί, ή των προσευχών, ή των δυνάμεων. «έχουν γυμναστεί αποδίδει δικαιοσύνης. Γι' αυτό ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάνετε ορθές πορείες για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.

Ασθενείς; Να έχεις θάρρος. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για εσένα τα αγαθά του Λαζάρου. Ατιμάζεσαι για το όνομα του Χριστού; Είσαι μακάριος, διότι η ντροπή θα μεταβληθεί για εσένα σε δόξα αγγέλου.

Ο Θεός τα συμπλέκει αυτά μεταξύ τους, νομίζω, ώστε ούτε εκείνο που προκαλεί λύπη να είναι αθεράπευτο, ούτε εκείνο που προκαλεί ευφροσύνη να μένει απαιδαγώγητο· και ώστε, παρατηρώντας το άστατο και το μεταβλητό σε αυτά, να προσηλώνουμε το βλέμμα μας μόνο προς Αυτόν. Είναι αισχρό να ευλογούμε τον Θεό για τα πιο ευχάριστα, αλλά να σιωπούμε για τα πιο σκυθρωπά και οδυνηρά γεγονότα· αντίθετα, τότε ακριβώς πρέπει να ευχαριστούμε περισσότερο, γνωρίζοντας ότι αυτόν που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.

Μαστιγώνει δε κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται· υπομείνετε χάριν παιδαγωγίας· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, άρα είστε νόθοι και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε ως παιδαγωγούς και τους σεβόμασταν, δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες μας παιδαγωγούσαν κατά την κρίση τους, Αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητάς Του. Και κάθε παιδαγωγία, προς το παρόν, δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως αποδίδει ειρηνικό καρπό δικαιοσύνης σε εκείνους που έχουν ασκηθεί μέσω αυτής.» Το συμφέρον στον καθένα επιφέρει ο αγαθός Δεσπότης.

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Και γράφοντας προς τους Εβραίους αυτός, και ελέγχοντάς τους για τη μικροψυχία τους απέναντι στις δυσχέρειες, παρακινώντας τους ταυτόχρονα σε ανδρεία και μεγαλοψυχία, αναφέρει: «Δεν έχετε ακόμη, λέει, αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: "Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται". Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Προς τον ίδιον. Οι δοκιμασίες ενισχύουν την υπόσταση της ψυχής, γι' αυτό πρέπει, τέκνο μου, να σταθείς γενναία στους πειρασμούς που συμβαίνουν, οι οποίοι παραχωρούνται από τον Θεό για τη δοκιμασία της πίστης μας· διότι είναι γεγραμμένο: «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί». Από πού, λοιπόν, θα γινόταν γνωστή η υπερβολή της ασέβειας, αν δεν εξύφαινε διωγμούς και ραπίσματα; Και από πού θα αποδεικνυόταν το οχύρωμα των ορθοδόξων, αν δεν βάδιζαν στα ίχνη των πατέρων που προηγήθηκαν; Μέτρα τους πειρασμούς, και τόσα θα βρεις και τα στεφάνια. Μακάριοι όσοι πέθαναν για τον Κύριο, διότι σε ακαριαίο χρόνο κερδίζουν ατελεύτητους αιώνες. Συνελήφθη ο αρχιεπίσκοπος, πράγμα που ήδη προέβλεπα· ο Χριστός είναι μαζί του, να προσεύχεστε θερμά γι' αυτόν. Ξυλοκοπήθηκε ο Ευπρεπιανός· δες την αγαθότητα του Θεού, που ευδόκησε να χτυπηθεί εκείνος υπέρ της ορθοδοξίας. Να προσεύχεστε και γι' αυτόν (μαζί του να προστατεύετε και τους επτά)· στείλε κάτι στον άνθρωπο του Θεού για βοήθεια και των δύο. Δεν νομίζω ότι το μοναστήρι σας συγκρατεί πλέον, αλλά ούτε και ότι ο αρχιεπίσκοπος θα επιστρέψει. Και ευχαριστία ανήκει στον Θεό που είστε αδέσμευτοι. Μία είναι η αληθινή μας μονή, η άνω Ιερουσαλήμ.

Προς την Υπάτισσα. Ανέγνωσα την επιστολή της τιμιότητάς σου, και για μεν την υγεία σου εδόξασα τον Θεό ο ταπεινός. Και λέγοντας υγεία, δεν εννοώ τόσο του σώματος (διότι αυτή μερικές φορές είναι σε κάποιους ανώφελη, όταν δεν χρησιμοποιείται για την εργασία της αρετής), αλλά της ψυχής· διότι αυτή είναι πάντοτε επιθυμητή. Από πού γίνεται αυτό γνωστό; Από το ότι διαφυλάσσεις τον εαυτό σου σώο από την κοινωνία της χριστομάχου αιρέσεως, με φόβο Θεού και ορθόδοξη πίστη· για τα οποία χαίρω και εγώ, όντας καθοδηγητής μιας τέτοιας θεόφρονος γυναίκας. Για τη θλίψη σου όμως λυπήθηκα βαθύτατα, καθώς δοκιμάζεσαι με συμφορά πάνω στη συμφορά. Εύχομαι λοιπόν, ως ελάχιστος, να διασκορπιστούν τα λυπηρά που σε βρήκαν, με το έλεος του Θεού, και ως προς τα τέκνα και ως προς τους υπηρέτες. Εσύ όμως, σεβαστή γυναίκα, να υπομένεις με ευχαριστία τα θλιβερά, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, επειδή μέσω των θλίψεων μπορεί κανείς να επιτύχει την αιώνια ζωή. Να δείχνεις δε φειδώ (σου υπενθυμίζω) σε όσους βρίσκονται υπό την εξουσία σου· εγκαταλείποντας, όπως λέει ο απόστολος, την απειλή, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς. Γνωρίζω βέβαια ότι συμπεριφέρεσαι με φιλανθρωπία σε αυτούς. Και μην ενοχληθείς από την αγαπητική μου υπενθύμιση. Σε όλα, λοιπόν, είθε ο Κύριός μου να σε διατηρήσει χωρίς θλίψεις, να ευημερείς στην οδό των εντολών του.

Σε εμένα τον ίδιο τον πατέρα σας, εάν δεν σκέπτεστε σωστά, συμβαίνει αυτό, πόσο μάλλον στους άλλους; Εάν πάλι κάποιος πει, επειδή δείχνει φιλία αυτός που δεν εχθρεύεται, αν του το δώσω μόνο με παρατήρηση, και υποχωρώ. Δεν έχετε λοιπόν εξουσία να το κάνετε αυτό πέρα από τα διατεταγμένα, παρά μόνο με παρατήρηση, όπως έχει ειπωθεί. Και αυτός που υποπίπτει λαμβάνει ολοφάνερα το επιτίμιο. Διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Και ποιος είναι αυτός που με ευφραίνει, λέει ο απόστολος, παρά εκείνος που λυπείται εξαιτίας μου; Να χαίρεστε λοιπόν με τα επιτίμιά μου και να κατανοείτε ότι παρακινούμενος από αγάπη τα κάνω αυτά, έστω και αν εγώ είμαι άσωτος.

Κατήχηση ΞΕ΄. Περί αγάπης και εξόδου της ψυχής· προς τους αδελφούς στο Σακκουδίων. Αδελφοί και πατέρες. Έχοντας αποδεχθεί με πολλή ευαρέσκεια τα τίμια γράμματά σας, τιμιότατοι αδελφοί μου, τα οποία περιέχουν την πρέπουσα απολογία με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως, πραγματικά χάρηκα που λυπηθήκατε, διότι κάτι τέτοιο αποτελεί σημείο πίστεως και αγάπης όχι μόνο για εσάς, αλλά και για εμένα τον άθλιο πατέρα. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος», λέει, «τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό, τον οποίο αποδέχεται». Είθε να σας συγχωρήσει ο Θεός, το λέω και πάλι, και από εδώ και στο εξής να είστε χωρίς λύπη, εμμένοντας στη φροντίδα και την επιμέλειά σας. Αλλά εμπρός, ας προχωρήσουμε και στη γενική κατήχηση.

Διότι εσείς είστε για εμένα και αδελφοί και τέκνα και πατέρες, φίλοι και συγγενείς, αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανος, και όποιο άλλο όνομα οικειότητας μπορεί να πει κανείς. Και μαρτυρώ ότι και εσείς έχετε την ίδια διάθεση, και ούτε προς γονείς, ούτε προς αδελφούς, ούτε προς καταγωγή, ούτε προς πατρίδα, ούτε προς τίποτα άλλο από τα ορατά στρέφεστε, παρά μόνο προς τον Θεό, και μετά τον Θεό προς την ταπεινότητά μου. Και ας είναι η χάρη στον Θεό που μας ένωσε με αυτόν τον τρόπο εν Αγίω Πνεύματι, ώστε να αγαπάμε και να ανταγαπιόμαστε, να αγκαλιάζουμε με στοργή και να δεχόμαστε στοργή: «ένα σώμα και ένα πνεύμα να είμαστε, όπως και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Λοιπόν, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, και ας συγχαίρουμε ο ένας τον άλλον· και ας μην παραξενευόμαστε επειδή συμβαίνει πολλές φορές να επιπλήττεστε· αλλά, επειδή γίνεται από αγάπη και για το κοινό συμφέρον, ας υπομένουμε με μακροθυμία την παιδαγωγία. Διότι είναι γραμμένο: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται.» Και λέει και ο Απόστολος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Έπειτα, το να πλουτεί κανείς και να έχει εξουσία, ή οτιδήποτε άλλο από αυτά που οι άνθρωποι επιδιώκουν με σπουδή, δεν αποκτάται χωρίς κόπο· αλλά με πολύν μόχθο και πόνο.