Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:7

Τι έπαθες λοιπόν, πες μου, ώστε να χαλαρώσεις έτσι; Να θυμάσαι τι λέει ο Απόστολος: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα σας εναντίον της αμαρτίας, και ξεχάσατε την προτροπή, η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: Γιε μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποκάμνεις όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Εάν με ευχαριστία υπομείνεις τη θλίψη, γίνεσαι υιός. Εάν όμως αδρανήσεις, γίνεσαι νόθος. Σε παρακαλώ, παιδί μου, εγώ ο Γέροντας τον νεότερο, εγώ που γέρασα στο μοναχικό σχήμα, έστω κι αν δεν ωφέλησα σε τίποτα, παρακαλώ εσένα που πρόσφατα εκάρης μοναχός. Και μακάρι αυτά να μην αποβούν εις κενόν, Κύριε Ιησού Χριστέ, ούτε μάταια! Νήψε, ξύπνησε από τη μέθη του βαρύτατου ύπνου, ξεσηκώσου μαζί με τον Πέτρο και τους υπόλοιπους αποστόλους κράζοντας προς τον Σωτήρα των πάντων Χριστό με δυνατή φωνή: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε.» Και εξάπαντος θα έλθει και σε σένα, και θα επιτιμήσει τους ανέμους και τη θάλασσα, και θα σταματήσει την τρικυμία από το πλοίο σου, εννοώ τη φουρτούνα από την ψυχή σου.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, την ωφέλεια που προκύπτει από αυτήν, ο Σολομών προτρέπει: Μην παραλείπεις να παιδαγωγείς το μικρό παιδί, διότι, εάν το χτυπήσεις με το ραβδί, δεν θα πεθάνει. Διότι εσύ μεν θα το χτυπήσεις με το ραβδί, την ψυχή του όμως θα τη σώσεις από τον θάνατο. Άλλωστε, ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Αυτή η παιδεία είναι πολυτιμότερη από πολλά χρήματα για όσους σκέπτονται ορθά. Γι' αυτό λέει ο Σολομών: Λάβετε παιδεία, και όχι αργύριο· ώστε σε καιρό δοκιμασιών, είτε όταν το σώμα ασθενεί είτε όταν τα του οίκου υποφέρουν, να μην κάνεις ποτέ πονηρή σκέψη για τον Θεό, αλλά με πολλή υπομονή να δέχεσαι τα χτυπήματά Του, παιδαγωγούμενος για όσα αμάρτησες, και να λες και εσύ, επειδή γνώρισες την παιδεία, το εξής: Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα εις Αυτόν· καθώς και το: Είναι καλό για μένα το ότι με ταπείνωσες.

Και βεβαίως ο προφήτης Ησαΐας μας λέγει: «Ότι θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως»· και επιπλέον ο θεσπέσιος Παύλος προσθέτει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Και βεβαίως, και αυτός ο πέρα από κάθε θαύμα χορός των αγίων, δεν αποβάλλει την παιδαγωγία που εκ φύσεως υπάρχει στους αγίους, αλλά με μεγάλη χαρά την αποδέχεται λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με κρίση και όχι με θυμό, για να μην μας λιγοστέψεις». Διότι με θυμό μεν θα γίνει η ολοκληρωτική αποκοπή των άκαρπων κλημάτων, αφού στέλνει στην κόλαση· ενώ με κρίση μάλλον, δηλαδή με περίσκεψη και μέτρο, γίνεται ο καθαρισμός των καρποφόρων, ο οποίος έχει απολύτως ελάχιστο πόνο, με σκοπό την παρακίνηση προς καρποφορία και την παροχή αφορμής για πιο πλούσια ανθοφορία. Γι' αυτό λοιπόν, αποδεχόμενοι αυτό, κάποιοι αναφωνούν: «Κύριε, με μικρή θλίψη έρχεται σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διότι είναι πάρα πολύ μικρή η θλίψη του καθαρισμού, αλλά επειδή μας παρέχει την άνωθεν παιδαγωγία, μας καθιστά μακάριους. Και ας ληφθεί ως μάρτυρας ο μακάριος Δαβίδ, ο οποίος αναφωνεί ως εξής: «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου, για να τον ανακουφίσεις από τις πονηρές ημέρες».

Ματθ. 18, 24-35 Ενώ ο Θεός των πάντων μάς συγχωρεί τα βαριά αμαρτήματα, τα οποία υποδηλώνονται με τα πολλά «τάλαντα», εάν εμείς οι ίδιοι δεν συγχωρούμε στους «συνδούλους» μας τα εκατό «δηνάρια», δηλαδή τα λίγα κοσμικά πταίσματα, τότε εξαιτίας της έμφυτης σε αυτούς αποστροφής προς το κακό, οι άγγελοι που έχουν τεθεί ως προστάτες μας και βρίσκονται κάτω από τον ίδιο ζυγό της δεσποτείας του Θεού με εμάς, προβαίνουν σε καταγγελία ενώπιον του Θεού, όχι για να του το γνωστοποιήσουν επειδή δήθεν το αγνοεί —διότι ως Θεός γνωρίζει τα πάντα— αλλά μάλλον ζητώντας, όπως είναι εύλογο, να παιδαγωγηθούν ωφέλιμα εκείνοι που επιλέγουν να περιφρονούν και να αψηφούν τους νόμους της φιλαλληλίας. Και αν υποστούμε την καταδίκη για αυτά, είτε παιδαγωγούμαστε κατά τον παρόντα βίο παραδιδόμενοι σε πειρασμούς και αρρώστιες σαν σε κάποιους «βασανιστές», είτε βεβαίως τιμωρούμαστε στον μέλλοντα αιώνα. Το ότι ο Θεός παιδαγωγεί με σκοπό την μετάνοια, μεταπλάθοντας προς το καλύτερο τον απειθή και δύστροπο, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς· διότι η Θεία Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα, όπως είναι το σοφά ειπωμένο «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται» και πάλι «για χάρη της παιδαγωγίας υπομένετε» και τα εξής.

Κάτι τέτοιο λέει ότι θα συμβεί σε αυτούς που βρίσκονται στη Σαμάρεια· διότι ισχυρίζεται ότι θα πάθουν ό,τι ακριβώς και το στάχυ, όταν πέφτει στα χέρια αυτών που θερίζουν· και ότι θα απομείνει σε αυτήν σαν καλαμιά, δηλαδή, λίγοι από τους πιο ασήμαντους, ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς που διέφυγαν από το μάτι αυτών που τρυγούν, επειδή ήταν κρυμμένες στα ψηλότερα κλαδιά. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ: Εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα έχει την πεποίθησή του σε Αυτόν που τον δημιούργησε, και τα μάτια του θα αποβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ· και δεν θα έχουν πια την πεποίθησή τους στους βωμούς, ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ. Και δεν θα αποβλέπουν στα ιερά δέντρα τους, ούτε στα βδελύγματά τους.> Ο σοφότατος Παύλος, γνωρίζοντας ότι το να παιδαγωγούνται αυτοί που κλήθηκαν μέσω αυτού στην επίγνωση της αλήθειας δεν είναι κάτι ανώφελο ούτε μάταιο, γράφει στην επιστολή του και λέει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Παραθέτει μάλιστα και τα λόγια από τη θεόπνευστη Γραφή· διότι προσθέτει αμέσως: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι αυτόν που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επειδή ακριβώς ο Δημιουργός των όλων είναι αγαθός, «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.»

«Γι' αυτό», λέει, «θα μετανοήσει και θα πει: “Θα πορευθώ προς τον πρώην άνδρα μου, διότι τότε περνούσα καλύτερα απ' ό,τι τώρα”. Πλην όμως, παρατήρησε και σε αυτό τον Θεό των όλων να παιδαγωγεί ακόμη και μέσα στην οργή Του, και να ωφελεί ποικιλοτρόπως, και με την έλευση των δεινών να επαναφέρει αυτούς που έχουν πλανηθεί, και να τους μεταβάλλει προς το συμφέρον τους. Διότι, όταν», λέει, «δει τους δρόμους της φραγμένους με αγκάθια, τότε ακριβώς θα αλλάξει σκέψη, και αυτό που θα ήταν προτιμότερο να επιλέξει να πράξει προτού ενσκήψουν τα θλιβερά, έστω και αργά, και μετά από την εμπειρία της, θα το ασπαστεί. Διότι τότε θα αγαπήσει τα του Θεού, και αφού παραβλέψει τα ενδιάμεσα αμαρτήματα υποκινούμενη από σώφρονα λογισμό, θα στραφεί πλέον στο να επιθυμεί τα αρχικά, και θα θαυμάσει τα του Θεού και, σαν να συνήλθε από μέθη, θα διακρίνει επιτέλους ότι αυτά υπερέχουν ασυγκρίτως. Επομένως, δεν είναι ανώφελο το να παιδαγωγείται κανείς, έστω κι αν αυτό προκαλεί προσωρινή λύπη. Και γνωρίζοντάς το αυτό οι προφήτες λένε: “Παίδευσέ μας, Κύριε”. Αλλά και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: “Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σάς συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;”»

Αν όμως κάποιος το προτιμά, μπορεί να το νοήσει και με άλλον τρόπο. Διότι ο Θεός των όλων επισκέπτεται αυτούς που θέλει να τιμά και να αγαπά· και αν δει ότι έχουν παρασυρθεί στη ραθυμία, και θέλουν να πράττουν όσα δεν είναι θεμιτά, τους επιτιμά με μέτρο, πείθοντάς τους να επιστρέψουν στα καλύτερα και σε όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά τους. Γι' αυτό λέει και ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που έχουν κληθεί σε ενάρετη ζωή: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» Ο δε σοφότατος συγγραφέας των Παροιμιών διαβεβαιώνει και λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επομένως αυτούς που παιδαγωγεί, τους αξιώνει και της επίβλεψής του, ως οπωσδήποτε αγαθούς και αγαπημένους. Καθόλου όμως δεν επιβλέπει αυτούς που έχουν αμαρτήσει βαρύτατα εναντίον του, σαν να τους λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Διότι, «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους», όπως έχει γραφτεί. Επομένως, λέει, ακόμη και αν σφάλλουν, δεν θα τους επισκεφθώ, δηλαδή, δεν θα φροντίσω, δεν θα τους επιστρέψω σε εμένα, δεν θα τους θεωρήσω άξιους για τίποτα. Για ποια αιτία; Διότι και εσείς οι ίδιοι, λέει, που έχετε τη θέση πατέρων, τόσο πολύ απέχετε από το να θέλετε να επιτιμάτε τους εαυτούς σας και τα παιδιά σας, ακόμη κι αν αυτά επιδίδονται στη χείριστη φαυλότητα, ώστε να συμφύρεστε με πόρνες. Διότι έχετε προσφέρει θυσίες μαζί με τους μυημένους στα είδωλα.

Διότι τα πάθη, όταν ελέγχονται στην αρχή, καταπραΰνονται και ανακόπτονται. Αν όμως βρουν πλατιά και ανεμπόδιστη την πορεία προς το χειρότερο, κυριεύουν ολόκληρη την ψυχή από παντού, και δεν ανέχονται τον λογισμό που τα τιμωρεί. «Συνέλθετε εσείς που μεθάτε από το κρασί τους και κλάψτε· θρηνήστε όλοι εσείς που πίνετε κρασί μέχρι μέθης, διότι έχει αφαιρεθεί από το στόμα σας η ευφροσύνη και η χαρά». Χωρίς δυσκολία, λοιπόν, νομίζω, και από αυτά θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει καθαρά πόσο πολύ σοφός ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, όταν απευθυνόταν σε εκείνους που είχαν ελκυστεί μέσω της πίστης στον Χριστό προς τη σωτηρία, και τους έλεγε, άλλοτε μεν: «Ξύπνησε εσύ που κοιμάσαι και ανάστα από τους νεκρούς και θα σε φωτίσει ο Χριστός»· άλλοτε πάλι, πείθοντάς τους να αγαπούν την καρτερία στους πόνους, λέγοντας γι' αυτό: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε σας ως υιούς· διότι ποιος υιός υπάρχει, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;». Διότι ο Θεός, αν και είναι φιλάνθρωπος, παιδαγωγεί αυτούς που αμαρτάνουν, όχι με τη θέλησή του, αλλά επαναφέροντάς τους σαν από ανάγκη, και καθιστώντας αυτό το πράγμα τρόπο βοήθειας γι' αυτούς. Όπως ακριβώς, βέβαια, και οι επιστήμονες της ιατρικής χορηγούν στους ασθενείς ακόμη και τα πολύ επώδυνα από τα φάρμακα, καθιστώντας τον αναγκαίο πόνο θεραπεία της ασθένειάς τους.

Όμως δεν ανέχεται όσους ρέπουν ασυγκράτητα στο να διαπράττουν το κακό. Και τούτο το αποκαλούμε οργή Του, χρησιμοποιώντας τις δικές μας ανθρώπινες εκφράσεις. Διότι δεν ήταν δυνατόν να υποδηλώσουμε σε κάποιους με άλλον τρόπο όσα είναι ανώτερα από εμάς, δηλαδή όσα ενυπάρχουν στη θεία και άρρητη φύση. Όταν, λοιπόν, δει ότι ρέπουν προς τη ραθυμία, ότι έχουν βυθιστεί στα τέλματα της φιλοσαρκίας, ότι θεωρούν ανάξιο λόγου το χρέος να διαπαιδαγωγούνται με τους δικούς Του νόμους και να πορεύονται ευθέως προς κάθε καλό και αγαθό έργο, τότε πλέον, μιμούμενος τους άριστους από τους πατέρες, υψώνει τη μάστιγα. Διότι θα ήταν επόμενο κάποιοι να φτάσουν στην τόλμη να μην Τον θεωρούν ούτε καν αγαθό, εάν δεν ανέκοπτε με σύμμετρες ενέργειες τη ραθυμία και δεν επανέφερε στο καλύτερο εκείνους που έχουν ως σκοπό να απομακρύνονται από τα πλέον ωφέλιμα για αυτούς, και να φέρονται με αχαλίνωτες ροπές του νου τους πάνω σε βράχια και να κατακρημνίζονται ασύνετα στο βάραθρο της απώλειας. Κάτι παρόμοιο θα βρούμε να έχει γράψει και ο ίδιος ο ιερώτατος Παύλος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σάς συμπεριφέρεται ως σε υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο Υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Και επιπλέον αυτού λέει: «Έπειτα, είχαμε τους σαρκικούς μας πατέρες ως παιδαγωγούς, και τους σεβόμασταν. Δεν θα υποταχθούμε άραγε πολύ περισσότερο στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε;»

ΡΠΔ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΛΟΓΙΟ. Σχετικά με το γεγραμμένο, «Ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» και ότι όσα προβάλλονται υπό μορφή ερώτησης είναι πιο δραστικά από τα αποφαντικά. Ο θεσπέσιος Παύλος, αφήνοντας πολλές φορές κατά μέρος τις αποφαντικές διατυπώσεις, προβάλλει τα νοήματά του υπό μορφή ερώτησης, θεωρώντας ότι με αυτόν τον τρόπο η απόδειξη γίνεται ηπιότερη και πιο δραστική.

Διότι έλεγε σε αυτούς που βρίσκονταν σε πειρασμούς και δυσανασχετούσαν: «Ποιος γιος υπάρχει, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;» για να καταστήσει την απόδειξη πιο εμφατική μέσω της ερωτήσεως. Έτσι και αλλού: «Είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ασκεπής;» προσπαθώντας με την ερώτηση να καταδείξει σαφέστερα το άτοπο.

Αλλά ούτε αυτό έχεις να πεις· διότι, και αν ακόμη συνέβαινε αυτό, ούτε και τότε έπρεπε να αποσκιρτήσεις. Διότι ποιος υιός υπάρχει, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Αλλά όμως, ούτε αυτό έχετε να πείτε. Και πάλι αλλού λέει: «Τι σφάλμα βρήκαν οι πατέρες σας σε εμένα;». Μέγα και θαυμαστό είναι αυτό που ελέχθη· διότι αυτό που λέει είναι το εξής: «Τι αμάρτησα;», λέει. Ο Θεός λέει στους ανθρώπους, «Τι αμάρτησα;»· πράγμα το οποίο ούτε οι δούλοι δεν ανέχονται να εκστομίσουν προς τον δεσπότη τους. Και δεν λέει, «Τι έσφαλα απέναντί σας», αλλά, «απέναντι στους πατέρες σας». Αλλά ούτε και αυτό, λέει, μπορείτε να πείτε, ότι δηλαδή τηρείτε απέναντί μου πατροπαράδοτη έχθρα· διότι ούτε και τους προγόνους σας άφησα ποτέ να κατηγορήσουν την πρόνοιά μου, παραβλέποντάς τους σε μικρό ή μεγάλο ζήτημα. Και δεν είπε απλώς, «Τι παράπονο είχαν οι πατέρες σας», αλλά, «Τι βρήκαν;». Αν και ερεύνησαν εκτενώς, αν και έψαξαν παντού, ενώ βρίσκονταν υπό την εξουσία μου για τόσα χρόνια, δεν βρήκαν σε εμένα κανένα σφάλμα. Για όλους αυτούς τους λόγους, λοιπόν, ας καταφεύγουμε συνεχώς σε Αυτόν, και σε κάθε αθυμία ας αναζητούμε την παρηγοριά Του, σε κάθε συμφορά τη δική Του λύτρωση, το δικό Του έλεος, σε κάθε πειρασμό τη δική Του βοήθεια. Διότι, οσοδήποτε φοβερό και αν είναι το κακό, όσο μεγάλο και αν είναι το μέγεθος της συμφοράς, όλα δύναται να τα λύσει και να τα απομακρύνει· και όχι μόνο αυτό, αλλά και κάθε ασφάλεια και δύναμη και αγαθή δόξα, και υγεία του σώματος, και φιλοσοφία της ψυχής, και χρηστές ελπίδες, καθώς και το να μην αμαρτάνουμε εύκολα, θα μας τα παράσχει η αγαθότητά Του.

Ομιλία ΚΘ΄. Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία· και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση, η οποία σας απευθύνεται όπως σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται. Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως σε υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;

Άντλησε την παρηγοριά από τα ίδια τα γεγονότα· εκ περισσού όμως εισάγει και την παρηγοριά που προέρχεται από τα λόγια, μέσα από την εξής μαρτυρία: «Μην αποκάμνεις», λέει, «όταν ελέγχεσαι από Αυτόν». Άρα, αυτά προέρχονται από τον Θεό. Και τούτο αποτελεί όχι μικρή παρηγοριά, όταν μάθουμε ότι είναι έργο του Θεού το να έχει κανείς τη δύναμη να υπομένει τέτοια πράγματα, με τη δική Του παραχώρηση. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Γι' αυτό παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές, και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"». Συνεπώς, Εκείνος είναι που τα παραχωρεί. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Δεν μπορείς, λέει, να ισχυριστείς ότι υπάρχει κάποιος δίκαιος χωρίς θλίψη. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται έτσι, εμείς δεν γνωρίζουμε τις άλλες του θλίψεις. Επομένως, είναι ανάγκη κάθε δίκαιος να περάσει μέσα από θλίψη. Άλλωστε, είναι απόφαση του Χριστού ότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός οδηγεί στην απώλεια, ενώ η στενή και τεθλιμμένη οδός οδηγεί στη ζωή. Εάν, λοιπόν, από εκεί είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στη ζωή, και από πουθενά αλλού, άρα μέσα από τη στενή οδό εισήλθαν όλοι όσοι πορεύθηκαν προς τη ζωή. «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία», λέει, «ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς όπως σε υιούς. Διότι ποιος υιός υπάρχει τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Εάν, λοιπόν, παιδαγωγεί, άρα το κάνει για διόρθωση, και όχι για καταδίκη, ούτε για τιμωρία, ούτε για να προκαλέσει πόνο. Πρόσεξε πώς, από τα ίδια τα γεγονότα εξαιτίας των οποίων νόμιζαν ότι είχαν εγκαταλειφθεί, από αυτά ακριβώς τους προτρέπει να πιστέψουν ότι δεν είναι εγκαταλελειμμένοι.

βʹ. Βλέπεις ότι, όπως προείπα, δεν είναι δυνατόν να είναι κανείς υιός χωρίς να παιδαγωγείται; Διότι, όπως ακριβώς στα σπίτια οι πατέρες αδιαφορούν για τα νόθα παιδιά, έστω και αν δεν μαθαίνουν τίποτα, έστω και αν δεν γίνονται ένδοξα, για τους γνήσιους υιούς όμως ανησυχούν μήπως δείξουν ραθυμία· το ίδιο συμβαίνει και τώρα. Εάν, λοιπόν, το να μην παιδαγωγείται κανείς είναι γνώρισμα των νόθων, πρέπει να χαιρόμαστε για την παιδαγωγία, εφόσον αυτή αποτελεί απόδειξη γνησιότητας. Ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως σε υιούς· γι' αυτό ακριβώς το λέει αυτό. Έπειτα, είχαμε τους κατά σάρκα πατέρες μας ως παιδαγωγούς και τους δείχναμε σεβασμό· δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο στον Πατέρα των πνευμάτων, για να ζήσουμε; Και πάλι η προτροπή αντλείται από τα δικά τους παθήματα, από όσα οι ίδιοι υπέφεραν. Διότι, όπως ακριβώς λέει εκεί, «Αναμιμνήσκεσθε τις προηγούμενες ημέρες»· έτσι και εδώ, λέει, «Ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως σε υιούς», και δεν θα είχατε δικαίωμα να πείτε ότι δεν μπορούμε να το υποφέρουμε, καθώς σας αντιμετωπίζει ως υιούς αγαπητούς.

Διότι οι μεν άνθρωποι άλλα πράγματα τα κάνουν με σκοπό να ευεργετήσουν, και άλλα επειδή μισούν και αποστρέφονται. Ο Θεός όμως τα κάνει όλα από αγάπη, όπως για παράδειγμα ευεργετώντας έθεσε τον άνθρωπο στον παράδεισο, και ευεργετώντας πάλι τον έβγαλε από τον παράδεισο· ευεργετώντας προκάλεσε τον κατακλυσμό, και ευεργετώντας κατέβασε εκείνο το πυρ των Σοδόμων. Και οποιοδήποτε γεγονός κι αν αναφέρει κανείς, το καθετί το κάνει προς ευεργεσία. Ευεργετώντας απείλησε ακόμη και με τη γέεννα· και όπως ακριβώς οι πατέρες δεν είναι πατέρες μόνο όταν φροντίζουν τα παιδιά, αλλά και όταν τα τιμωρούν, και δεν είναι λιγότερο πατέρες όταν τα τιμωρούν παρά όταν τα φροντίζουν, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;». Και ο Σολομών: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται».

Και ο μακάριος Παύλος και με τα δύο αυτά βοηθούσε όσους βρίσκονταν σε θλίψεις και πειρασμούς, πότε μεν λέγοντας: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί· διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» και πότε ευχόμενος, διότι λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να δοκιμαστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε»· και πάλι: «Εφόσον είναι δίκαιο εκ μέρους του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε ανακούφιση». Εάν λοιπόν και εσύ θελήσεις να χρησιμοποιήσεις αυτά τα όπλα, και περιφράξεις καλά τον εαυτό σου από παντού, αποκρούοντας αφενός με τους λογισμούς την έφοδο της αθυμίας, και καθιστώντας αφετέρου ισχυρό αυτό το τείχος με τις προσευχές, τόσο τις δικές σου όσο και των άλλων, γρήγορα θα αισθανθείς τους καρπούς της παιδαγωγίας. Διότι δεν θα κερδίσεις μόνο αυτό, δηλαδή το να υπομείνεις με γενναιότητα τις παρούσες δυσκολίες, αλλά, αφού εξασκηθείς καλά μέσω αυτών, θα παραμείνεις στο εξής απρόσβλητος απέναντι σε όλα τα λυπηρά της ζωής.

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται· υπομείνετε την παιδαγωγία· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, άρα είστε νόθοι, και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε παιδαγωγούς, και τους σεβόμασταν· δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο» Εάν τα πάθη των πλησίον δεν μας αφυπνίζουν, λέγει, τουλάχιστον τα πάθη του Δεσπότου μας διεγείρουν προς τούτο, στο να αγωνιζόμαστε υπέρ των ψυχών μας. «Στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες, όπως τους φαινόταν ορθό, μας παιδαγωγούσαν· αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητός του. Και κάθε παιδαγωγία προς το παρόν δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως καρπό ειρηνικό σε εκείνους που δι' αυτής» Ή των χαρισμάτων εννοεί, ή των προσευχών, ή των δυνάμεων. «έχουν γυμναστεί αποδίδει δικαιοσύνης. Γι' αυτό ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάνετε ορθές πορείες για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.

Μαστιγώνει δε κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται· υπομείνετε χάριν παιδαγωγίας· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, άρα είστε νόθοι και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε ως παιδαγωγούς και τους σεβόμασταν, δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες μας παιδαγωγούσαν κατά την κρίση τους, Αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητάς Του. Και κάθε παιδαγωγία, προς το παρόν, δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως αποδίδει ειρηνικό καρπό δικαιοσύνης σε εκείνους που έχουν ασκηθεί μέσω αυτής.» Το συμφέρον στον καθένα επιφέρει ο αγαθός Δεσπότης.

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Και γράφοντας προς τους Εβραίους αυτός, και ελέγχοντάς τους για τη μικροψυχία τους απέναντι στις δυσχέρειες, παρακινώντας τους ταυτόχρονα σε ανδρεία και μεγαλοψυχία, αναφέρει: «Δεν έχετε ακόμη, λέει, αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: "Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται". Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Στο μέτρο, λοιπόν, που ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, δηλαδή κακοπαθεί, κατά τόσο ο εσωτερικός, δηλαδή η ψυχή, ανανεώνεται καθημερινά. «Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός», λέει, «τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως μένετε χωρίς διαπαιδαγώγηση, της οποίας όλοι έγιναν μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Αυτό, λέει, είναι γνώρισμα της πατρικής μέριμνας του Θεού για εμάς, όταν επιτρέπει να παιδαγωγούμαστε μέσα από θλίψεις, όπως ακριβώς και ο πατέρας που αγαπά τον υιό του και τον παιδαγωγεί με επιμέλεια, χωρίς να λυπάται το ραβδί του· διότι, επειδή επιθυμεί να τον αφήσει διάδοχο της δικής του περιουσίας και ευγένειας, τον παιδαγωγεί επιμελώς. Στην περίπτωση όμως του νόθου υιού, επειδή ο πατέρας δεν έχει τέτοιον σκοπό, δεν υπάρχει ούτε καμία μέριμνα για την ορθή διαπαιδαγώγησή του.

Ότι όποιος τηρεί τον κανόνα του είναι γνήσιο τέκνο της Εκκλησίας. Εάν τηρήσεις τον κανόνα του πνευματικού σου, δείχνεις ότι αληθινά μετανοείς, και είσαι γνήσιο τέκνο του Θεού και της αγίας Εκκλησίας, η οποία όρισε αυτήν την παιδαγωγία. Εάν, αντίθετα, αθετήσεις τον κανόνα του πνευματικού σου, είναι σημάδι ότι η μετάνοιά σου δεν είναι αληθινή, αλλά ψεύτικη· σημάδι ότι δεν είσαι γνήσιο τέκνο του Θεού και της Εκκλησίας, καθώς λέει ο Παύλος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως υιούς. (Διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;) Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΑ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΑΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΑΛΛΑ ΝΑ ΑΓΩΝΙΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ. Αδελφοί και πατέρες, με επιθυμία σας απευθύνω τον λόγο, όχι από ανάγκη, παρόλο που μου επιβάλλεται το καθήκον να σας ομιλώ. «Διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», αν και είμαι αμαρτωλός, και χαίρομαι πάρα πολύ για την πνευματική σας πρόοδο. Εάν όμως, όπως συμβαίνει συχνά, σας λυπώ, όπως την προηγούμενη φορά, πάντως και αυτό γίνεται «όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε αφθονία για εσάς» —εφόσον αυτός που αγαπά, παιδαγωγεί με επιμέλεια· και ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;— «έτσι ώστε να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτε». Επειδή κατά τα άλλα και αποδέχομαι και ομολογώ πως είστε και υπάκουοι και πειθήνιοι και εκτελεστές των πατρικών εντολών, όσο δεν γνωρίζω αν είναι οποιοιδήποτε άλλοι από τους υποτασσομένους αυτής της γενεάς· και δεν τα λέω αυτά κολακεύοντας, αλλά λέγοντας την αλήθεια.

Διότι εσείς είστε για εμένα και αδελφοί και τέκνα και πατέρες, φίλοι και συγγενείς, αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανος, και όποιο άλλο όνομα οικειότητας μπορεί να πει κανείς. Και μαρτυρώ ότι και εσείς έχετε την ίδια διάθεση, και ούτε προς γονείς, ούτε προς αδελφούς, ούτε προς καταγωγή, ούτε προς πατρίδα, ούτε προς τίποτα άλλο από τα ορατά στρέφεστε, παρά μόνο προς τον Θεό, και μετά τον Θεό προς την ταπεινότητά μου. Και ας είναι η χάρη στον Θεό που μας ένωσε με αυτόν τον τρόπο εν Αγίω Πνεύματι, ώστε να αγαπάμε και να ανταγαπιόμαστε, να αγκαλιάζουμε με στοργή και να δεχόμαστε στοργή: «ένα σώμα και ένα πνεύμα να είμαστε, όπως και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Λοιπόν, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, και ας συγχαίρουμε ο ένας τον άλλον· και ας μην παραξενευόμαστε επειδή συμβαίνει πολλές φορές να επιπλήττεστε· αλλά, επειδή γίνεται από αγάπη και για το κοινό συμφέρον, ας υπομένουμε με μακροθυμία την παιδαγωγία. Διότι είναι γραμμένο: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται.» Και λέει και ο Απόστολος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Έπειτα, το να πλουτεί κανείς και να έχει εξουσία, ή οτιδήποτε άλλο από αυτά που οι άνθρωποι επιδιώκουν με σπουδή, δεν αποκτάται χωρίς κόπο· αλλά με πολύν μόχθο και πόνο.