Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:8

Τι έπαθες λοιπόν, πες μου, ώστε να χαλαρώσεις έτσι; Να θυμάσαι τι λέει ο Απόστολος: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρι αίματος στον αγώνα σας εναντίον της αμαρτίας, και ξεχάσατε την προτροπή, η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: Γιε μου, μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποκάμνεις όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Εάν με ευχαριστία υπομείνεις τη θλίψη, γίνεσαι υιός. Εάν όμως αδρανήσεις, γίνεσαι νόθος. Σε παρακαλώ, παιδί μου, εγώ ο Γέροντας τον νεότερο, εγώ που γέρασα στο μοναχικό σχήμα, έστω κι αν δεν ωφέλησα σε τίποτα, παρακαλώ εσένα που πρόσφατα εκάρης μοναχός. Και μακάρι αυτά να μην αποβούν εις κενόν, Κύριε Ιησού Χριστέ, ούτε μάταια! Νήψε, ξύπνησε από τη μέθη του βαρύτατου ύπνου, ξεσηκώσου μαζί με τον Πέτρο και τους υπόλοιπους αποστόλους κράζοντας προς τον Σωτήρα των πάντων Χριστό με δυνατή φωνή: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε.» Και εξάπαντος θα έλθει και σε σένα, και θα επιτιμήσει τους ανέμους και τη θάλασσα, και θα σταματήσει την τρικυμία από το πλοίο σου, εννοώ τη φουρτούνα από την ψυχή σου.

Καθώς λέει ο Απόστολος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι». Χτυπήθηκες; Να χαίρεσαι που χτυπήθηκες, αλλά και να διορθώσεις το σφάλμα. Χτυπήθηκες άδικα; Ακόμη μεγαλύτερος είναι ο μισθός. Διότι και οι Απόστολοι, κηρύττοντας τη σωτηρία στον κόσμο, σε κάθε πόλη χτυπιούνταν σαν κακούργοι και δεν οργίζονταν, ούτε αγανακτούσαν, αλλά έχαιραν που αξιώθηκαν να ατιμαστούν για το όνομά Του. Να χαίρεσαι λοιπόν και εσύ, που αξιώθηκες να ατιμαστείς για το όνομά Του.

Κατανόησε και δες πώς εξ αρχής οι πατέρες και πατριάρχες και προφήτες και απόστολοι και μάρτυρες, αφού πέρασαν μέσα από αυτόν ακριβώς τον δρόμο των θλίψεων και των πειρασμών, έτσι κατόρθωσαν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και μέσα στις στενοχώριες χαίρονταν εξαιτίας της ελπίδας για την προσδοκώμενη ανταμοιβή, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο μου, εάν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και κάνε υπομονή». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Εάν όμως είστε χωρίς την παιδαγωγία, στην οποία όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Και αλλού πάλι: «Όλα όσα σου συμβαίνουν, δέξου τα ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και επίσης το: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Διότι, όπως ακριβώς το είδος της κάνναβης δεν χρησιμεύει για να κατασκευαστούν από αυτό λεπτότατα νήματα, εάν δεν κοπανιστεί πάρα πολύ· και όσο περισσότερο επεξεργάζεται, τόσο πιο καθαρό και κατάλληλο γίνεται, έτσι και η φιλόθεη ψυχή, εισερχόμενη σε πολλές δοκιμασίες και πειρασμούς και υπομένοντας γενναία τις θλίψεις, καθίσταται καθαρότερη και χρησιμότερη για την πνευματική εργασία της λεπτότητας, και τελικά αξιώνεται να κληρονομήσει τον επουράνιο χώρο της βασιλείας. Διότι, όπως το νεόπλαστο σκεύος που δεν έχει ριχτεί στη φωτιά είναι ακατάλληλο για τη χρήση των ανθρώπων· ή όπως ένα νήπιο, το οποίο για όσο διάστημα είναι ακατάλληλο για τα έργα του κόσμου, ούτε πόλεις χτίζει, ούτε μπορεί να φυτέψει, ούτε να σπείρει, ούτε να επιτελέσει κάτι άλλο σε αυτόν τον κόσμο, επειδή ακριβώς είναι νήπιο, έτσι και οι ψυχές που έχουν γίνει μέτοχοι της θείας χάριτος, ανατρέφονται μέσα στη γλυκύτητα και την ανάπαυση του Πνεύματος, λόγω της νηπιότητάς τους μέσω της αγαθότητας του Κυρίου, χωρίς να έχουν ακόμη δοκιμαστεί σε ποικίλους πειρασμούς και θλίψεις από τα πονηρά πνεύματα, μέσα από τα οποία αποδεικνύεται η υπομονή. Αλλά τυγχάνουν να είναι ακόμη νήπια και, για να μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν είναι καθόλου χρήσιμα στη βασιλεία, όπως ειπώθηκε· εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.

Διότι τότε είχαν μεγάλη εξουσία. Σκέψου, λοιπόν, τι ήταν επόμενο να υποφέρουν όσοι κατοικούσαν στα Ιεροσόλυμα και την Ιουδαία. Εκείνος, λοιπόν, που ευχόταν να γίνει ανάθεμα για χάρη εκείνων που δεν είχαν πιστέψει ακόμη, και που διακονούσε τους πιστούς τόσο πολύ, ώστε να μεταβαίνει και ο ίδιος, εάν χρειαζόταν, και που έδειξε παντού τόση μεγάλη μέριμνα γι' αυτούς, τι το παράδοξο υπάρχει εάν τους παρακινεί και τους παρηγορεί μέσω επιστολών, και τους ανορθώνει όταν αποθαρρύνονται και καταπίπτουν; Διότι είχαν πλέον μαραζώσει και είχαν περιέλθει σε απόγνωση από τις πολλές θλίψεις. Και αυτό το φανερώνει προς το τέλος, λέγοντας: Γι' αυτό, ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα· και πάλι: Ακόμη ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα, και εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει· και πάλι: Αν είστε χωρίς διαπαιδαγώγηση, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.

Πάσχουν βέβαια· πώς θα γινόταν άλλωστε διαφορετικά; Αλλά δεν είπε: «Ο καθένας που μαστιγώνεται είναι υιός», αλλά: «Κάθε υιός μαστιγώνεται». Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις το αντίθετο· διότι υπάρχουν πολλοί που μαστιγώνονται, και μάλιστα κακοποιοί, όπως φονιάδες, ληστές, αγύρτες, τυμβωρύχοι. Αλλά εκείνοι τιμωρούνται για τη δική τους κακία, και δεν μαστιγώνονται ως υιοί, αλλά κολάζονται ως κακοί· εσείς όμως, ως υιοί. Βλέπεις πώς από παντού παρακινεί τους λογισμούς, από γεγονότα της Γραφής, από τα λόγια, από οικείες έννοιες, από παραδείγματα του καθημερινού βίου; Έπειτα πάλι και από την κοινή συνήθεια. Εάν όμως είστε χωρίς την παιδαγωγία, στην οποία έχουν γίνει όλοι μέτοχοι, τότε είστε νόθοι, και όχι υιοί.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος», λέει. Αυτή είναι η χρησιμότητα των κινδύνων, το ότι τον έκανε καλύτερο. Είδες και από τις δύο πλευρές τη δύναμή του και την πρόνοιά του, και με το να τον αφήσει να εγκλωβιστεί στα δεινά, και με το να τον απαλλάξει πάλι από αυτά; «Διότι στον θάνατο», λέει, «δεν με παρέδωσε». Και πολύ σωστά παρατήρησε ένας άλλος ερμηνευτής: «Στον θάνατο όμως δεν με έδωσε», για να δηλώσει ότι τα πάντα βρίσκονταν στην εξουσία του. Ώστε κέρδισε διπλή σωτηρία, την απαλλαγή δηλαδή και από τα δεινά και από την κακία. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε γράφοντας προς τους Εβραίους: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· αφού εισέλθω μέσα από αυτές, θα δοξολογήσω τον Κύριο».

Και ο μακάριος Παύλος και με τα δύο αυτά βοηθούσε όσους βρίσκονταν σε θλίψεις και πειρασμούς, πότε μεν λέγοντας: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί· διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» και πότε ευχόμενος, διότι λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να δοκιμαστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε»· και πάλι: «Εφόσον είναι δίκαιο εκ μέρους του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε ανακούφιση». Εάν λοιπόν και εσύ θελήσεις να χρησιμοποιήσεις αυτά τα όπλα, και περιφράξεις καλά τον εαυτό σου από παντού, αποκρούοντας αφενός με τους λογισμούς την έφοδο της αθυμίας, και καθιστώντας αφετέρου ισχυρό αυτό το τείχος με τις προσευχές, τόσο τις δικές σου όσο και των άλλων, γρήγορα θα αισθανθείς τους καρπούς της παιδαγωγίας. Διότι δεν θα κερδίσεις μόνο αυτό, δηλαδή το να υπομείνεις με γενναιότητα τις παρούσες δυσκολίες, αλλά, αφού εξασκηθείς καλά μέσω αυτών, θα παραμείνεις στο εξής απρόσβλητος απέναντι σε όλα τα λυπηρά της ζωής.

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται· υπομείνετε την παιδαγωγία· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, άρα είστε νόθοι, και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε παιδαγωγούς, και τους σεβόμασταν· δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο» Εάν τα πάθη των πλησίον δεν μας αφυπνίζουν, λέγει, τουλάχιστον τα πάθη του Δεσπότου μας διεγείρουν προς τούτο, στο να αγωνιζόμαστε υπέρ των ψυχών μας. «Στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες, όπως τους φαινόταν ορθό, μας παιδαγωγούσαν· αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητός του. Και κάθε παιδαγωγία προς το παρόν δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως καρπό ειρηνικό σε εκείνους που δι' αυτής» Ή των χαρισμάτων εννοεί, ή των προσευχών, ή των δυνάμεων. «έχουν γυμναστεί αποδίδει δικαιοσύνης. Γι' αυτό ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάνετε ορθές πορείες για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό, αλλά μάλλον να θεραπευτεί.

Μαστιγώνει δε κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται· υπομείνετε χάριν παιδαγωγίας· ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς. Διότι ποιος είναι υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, άρα είστε νόθοι και όχι υιοί. Έπειτα, τους μεν σαρκικούς μας πατέρες τους είχαμε ως παιδαγωγούς και τους σεβόμασταν, δεν θα υποταχθούμε πολύ περισσότερο στον Πατέρα των πνευμάτων, και θα ζήσουμε; Διότι εκείνοι μεν για λίγες ημέρες μας παιδαγωγούσαν κατά την κρίση τους, Αυτός όμως για το συμφέρον μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι της αγιότητάς Του. Και κάθε παιδαγωγία, προς το παρόν, δεν φαίνεται να προξενεί χαρά, αλλά λύπη· αργότερα όμως αποδίδει ειρηνικό καρπό δικαιοσύνης σε εκείνους που έχουν ασκηθεί μέσω αυτής.» Το συμφέρον στον καθένα επιφέρει ο αγαθός Δεσπότης.

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Και γράφοντας προς τους Εβραίους αυτός, και ελέγχοντάς τους για τη μικροψυχία τους απέναντι στις δυσχέρειες, παρακινώντας τους ταυτόχρονα σε ανδρεία και μεγαλοψυχία, αναφέρει: «Δεν έχετε ακόμη, λέει, αντισταθεί μέχρις αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται ως προς υιούς: "Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται". Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Διότι πρέπει να εκπληρωθεί ολοφάνερα σε εμάς και το «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου»· και το «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί»· και το «έρχεται η ώρα που καθένας που θα σας σκοτώσει, θα νομίζει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό». Όλα αυτά και τα παρόμοια μας συμβαίνουν, προκειμένου η δοκιμασία της πίστης μας να βρεθεί καθαρότερη από κάθε χρυσό· «διότι, αν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας», όπως λέει ο απόστολος, «δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως, διαπαιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο». Επειδή λοιπόν είναι εντελώς αδύνατο να συνταχθούμε με τους υιούς του Θεού χωρίς τη διαπαιδαγώγηση από την οποία πέρασαν εκείνοι, ευδοκεί ο Κύριος που μεριμνά για τη σωτηρία μας να διαπαιδαγωγηθούμε εμείς προσωρινά ως υιοί, ώστε να συναριθμηθούμε με τους προηγουμένως διαπαιδαγωγημένους υιούς του και να μην αποβληθούμε από την πατρική οικία ως νόθοι εξαιτίας της απουσίας παιδείας· «εάν όμως είστε χωρίς τη διαπαιδαγώγηση, λέει, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι», δηλαδή οι κατά χάριν γνήσιοι υιοί του Θεού, «τότε είστε νόθα» παιδιά και ξένοι υιοί, «και όχι υιοί»· και με αυτόν τον τρόπο εμείς διαπαιδαγωγούμαστε, επειδή είναι αδύνατον να συμπληρωθεί εκείνη η ουράνια Εκκλησία των πρωτοτόκων, παρά μόνο μέσα από αυτήν την επίγεια και ορθόδοξη, και από πουθενά αλλού.

Στο μέτρο, λοιπόν, που ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, δηλαδή κακοπαθεί, κατά τόσο ο εσωτερικός, δηλαδή η ψυχή, ανανεώνεται καθημερινά. «Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός», λέει, «τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του; Εάν όμως μένετε χωρίς διαπαιδαγώγηση, της οποίας όλοι έγιναν μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Αυτό, λέει, είναι γνώρισμα της πατρικής μέριμνας του Θεού για εμάς, όταν επιτρέπει να παιδαγωγούμαστε μέσα από θλίψεις, όπως ακριβώς και ο πατέρας που αγαπά τον υιό του και τον παιδαγωγεί με επιμέλεια, χωρίς να λυπάται το ραβδί του· διότι, επειδή επιθυμεί να τον αφήσει διάδοχο της δικής του περιουσίας και ευγένειας, τον παιδαγωγεί επιμελώς. Στην περίπτωση όμως του νόθου υιού, επειδή ο πατέρας δεν έχει τέτοιον σκοπό, δεν υπάρχει ούτε καμία μέριμνα για την ορθή διαπαιδαγώγησή του.

Ότι όποιος τηρεί τον κανόνα του είναι γνήσιο τέκνο της Εκκλησίας. Εάν τηρήσεις τον κανόνα του πνευματικού σου, δείχνεις ότι αληθινά μετανοείς, και είσαι γνήσιο τέκνο του Θεού και της αγίας Εκκλησίας, η οποία όρισε αυτήν την παιδαγωγία. Εάν, αντίθετα, αθετήσεις τον κανόνα του πνευματικού σου, είναι σημάδι ότι η μετάνοιά σου δεν είναι αληθινή, αλλά ψεύτικη· σημάδι ότι δεν είσαι γνήσιο τέκνο του Θεού και της Εκκλησίας, καθώς λέει ο Παύλος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως υιούς. (Διότι ποιος είναι ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;) Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

ΙΔʹ. Όπως ακριβώς το υλικό του καναβιού, αν δεν χτυπηθεί για πολύ, δεν θα μπορούσε να γίνει χρήσιμο για την κατασκευή λεπτότατων νημάτων, αλλά όσο περισσότερο χτυπιέται και ξαίνεται, τόσο καθαρότερο και πιο εύχρηστο γίνεται. Και με τον τρόπο που το νεόπλαστο αγγείο, αν δεν μπει στη φωτιά, είναι ακατάλληλο για να το χρησιμοποιήσουν οι άνθρωποι· και όπως το νήπιο είναι ακόμα αδόκιμο για τα έργα του κόσμου, αφού δεν μπορεί ούτε να χτίσει, ούτε να φυτέψει, ούτε να ρίξει σπόρο, ούτε να κάνει κανένα άλλο από τα έργα του κόσμου· έτσι και οι ψυχές πολλές φορές, έστω κι αν μετείχαν της θείας χάριτος και έχουν γεμίσει από τη γλυκύτητα και την ανάπαυση του Πνεύματος, λόγω της νηπιότητάς τους μέσα στη χρηστότητα του Κυρίου, εντούτοις αν δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί, ούτε έχουν εξεταστεί από τα πονηρά πνεύματα με διάφορες θλίψεις, κατέχονται ακόμη από τη νηπιότητα, και, για να το πω έτσι, δεν είναι ακόμη κατάλληλες για τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, «αν είστε χωρίς παιδεία», λέει ο θείος Απόστολος, «της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, άρα είστε νόθοι και όχι υιοί»· επομένως και οι πειρασμοί και οι θλίψεις επιφέρονται στον άνθρωπο για το συμφέρον του, κάνοντας έτσι την ψυχή πιο δοκιμασμένη και πιο στερεή· και αν υπομείνει μέχρι τέλους με ελπίδα στον Κύριο, είναι αδύνατον να αποτύχει να λάβει την υπόσχεση του Πνεύματος και την απολύτρωση από τα πάθη της κακίας.

B Nr. 20b f. 133v17—134r9 — b Nr. 20b f. 138r4—26. Vgl. Dörries S. 194 Διότι, όπως ακριβώς το νεόπλαστο σκεύος, εάν δεν ριχθεί στη φωτιά, είναι ακατάλληλο για τους ανθρώπους, ή όπως ένα νήπιο βρέφος τυγχάνει ακατάλληλο ως προς τα έργα του κόσμου, διότι ούτε πόλη μπορεί να οικοδομήσει ούτε να φυτέψει, ούτε σπόρο να σπείρει ούτε κανένα άλλο έργο του κόσμου να επιτελέσει· διότι είναι νήπιο. Έτσι και οι ψυχές που είναι απείραστες και δεν έχουν δοκιμαστεί σε διάφορες θλίψεις από τα πνεύματα της πονηρίας, παραμένουν ακόμη νήπιες και αγύμναστες και (τρόπον τινά) δεν είναι ακόμη χρήσιμες για τη βασιλεία, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Εάν όμως μένετε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Ιδού, πόσο οι θλίψεις (και οι δοκιμασίες και οι πειρασμοί) είναι προς το συμφέρον του ανθρώπου, καθιστώντας την ψυχή χρήσιμη και δόκιμη. Αρκεί μόνο να προετοιμάζει κανείς τον εαυτό του με προθυμία, γενναιότητα και ανδρεία, φέροντας με υπομονή όσα επέρχονται, και να διακρατεί την ελπίδα και την πεποίθηση, έχοντας πάντοτε την προσδοκία της λυτρώσεως και έχοντας θάρρος στην ευσπλαχνία του Χριστού, ότι δεν αφήνει τελικά την ψυχή που τον αναζητά να πειραστεί πέραν των δυνάμεών της, «αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσει να τον αντέξει».

C Nr. 32e f. 134v15—25 — R Nr. 30d f. 140r22—140v8 — J Nr. 19 Διότι, όπως ακριβώς ένα νήπιο είναι άχρηστο για τα έργα του κόσμου, επειδή ούτε πόλεις μπορεί να οικοδομήσει ούτε να φυτέψει ούτε να κάνει οτιδήποτε άλλο, έτσι και οι ψυχές που δεν έχουν δοκιμαστεί σε διάφορες θλίψεις είναι ακόμη νήπια, δεν χρησιμεύουν ακόμη για τη βασιλεία, όπως λέει: «εάν όμως είστε χωρίς παιδεία», «τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Δες πόσο προς το συμφέρον του ανθρώπου είναι οι θλίψεις, αρκεί μόνο να προετοιμάσει κανείς τον εαυτό του να τις υπομένει με προθυμία και γενναιότητα.

Κατανόησε, λοιπόν, και δες πώς από την αρχή οι πατέρες, οι πατριάρχες, οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας κάθε θλίψη και πειρασμό γενναία, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν εξαιτίας της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, καθώς λέει η Γραφή: «Τέκνο, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και δείξε καρτερία», και πάλι ο απόστολος λέει: «Αν όμως είστε χωρίς διαπαιδαγώγηση, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα ένεκα εμού. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και δεδιωγμένοι είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Διότι, όπως ακριβώς το φυτό της κάνναβης δεν είναι χρήσιμο για να γίνουν από αυτό λεπτότατα νήματα, εάν δεν κοπανιστεί πάρα πολύ, και όσο χτυπιέται, διαχωρίζεται σε ίνες και τόσο καθαρότερο και καταλληλότερο γίνεται, έτσι και η φιλόθεη ψυχή, όταν εισέρχεται σε πολλές δοκιμασίες και πειρασμούς και θλίψεις και τις υπομένει γενναία, καθίσταται καθαρότερη και χρησιμότερη για την πνευματική εργασία της λεπτότητας, και στο τέλος αξιώνεται να κληρονομήσει τον επουράνιο χώρο της βασιλείας. Διότι, όπως ακριβώς το νεόπλαστο πήλινο σκεύος, εάν δεν μπει στη φωτιά, είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη χρήση, ή όπως ένα νήπιο βρέφος τυγχάνει ακατάλληλο για τα έργα του κόσμου, επειδή ούτε πόλεις να οικοδομήσει ούτε να φυτέψει μπορεί, ούτε σπόρο να σπείρει ούτε κάποιο άλλο έργο του κόσμου να επιτελέσει (διότι «είναι νήπιο»), έτσι και οι ψυχές, ακόμη κι αν έχουν γίνει μέτοχοι της θείας χάριτος και καθοδηγούνται στην γλυκύτητα και την ανάπαυση του πνεύματος, λόγω της νηπιότητάς τους, από τη χρηστότητα του Κυρίου· εάν δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί και πειραστεί σε διάφορες θλίψεις από τα πονηρά πνεύματα, μέσω των οποίων αποδεικνύεται η αγάπη προς τον Θεό, τυγχάνουν ακόμη νήπιες και (για να το πω έτσι) δεν είναι ακόμη χρήσιμες στη βασιλεία επειδή είναι ακόμη αγύμναστες, όπως έχει ειπωθεί: «εάν δε μένετε χωρίς παιδεία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί».

Διότι, όπως ακριβώς το νεόπλαστο σκεύος, εάν δεν ψηθεί στη φωτιά, είναι άχρηστο για τους ανθρώπους, ή όπως ένα νήπιο βρέφος είναι ακατάλληλο για τα έργα του κόσμου, διότι δεν μπορεί ούτε πόλη να χτίσει ούτε να φυτέψει, ούτε σπόρο να σπείρει ούτε κανένα άλλο έργο του κόσμου να επιτελέσει, επειδή είναι νήπιο. Έτσι και οι ψυχές που είναι απείραστες και δεν έχουν δοκιμαστεί μέσα σε διάφορες θλίψεις από τα πνεύματα της πονηρίας, τυγχάνουν ακόμη νήπιες και αγύμναστες και (τρόπον τινά) δεν είναι ακόμη χρήσιμες για τη βασιλεία, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδεία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Ιδού, πόσο οι θλίψεις, οι δοκιμασίες και οι πειρασμοί είναι προς το συμφέρον του ανθρώπου, καθιστώντας την ψυχή χρήσιμη και δοκιμασμένη. Αρκεί μόνο να προετοιμάζει κανείς τον εαυτό του με προθυμία, γενναιότητα και ανδρεία, υπομένοντας όσα επέρχονται, και να κρατά την ελπίδα και την πεποίθησή του, έχοντας πάντοτε την προσδοκία της λυτρώσεως και έχοντας θάρρος στην ευσπλαχνία του Χριστού, ότι δεν θα εγκαταλείψει στο τέλος την ψυχή που Τον αναζητά να πειραστεί πάνω από τις δυνάμεις της, «αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσει να τον υπομείνει».

Διότι κατανόησε και δες πώς εξαρχής οι πατέρες, οι πατριάρχες και οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες, πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών, και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν λόγω της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο, εάν προσέρχεσαι να δουλέψεις τον Θεό, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και κάνε υπομονή», και ο Απόστολος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα δέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και καταδιωκόμενοι νοούνται είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Διότι, όπως ακριβώς το φυτό της κάνναβης δεν χρησιμεύει στο να γίνουν από αυτό λεπτότατα νήματα, εάν δεν κοπανιστεί πολύ, και όσο περισσότερο κατεργάζεται, τόσο καθαρότερο και καταλληλότερο γίνεται, έτσι και η φιλόθεη ψυχή, όταν εισέρχεται σε πολλές δοκιμασίες, πειρασμούς και θλίψεις και τα υπομένει γενναία, καθίσταται καθαρότερη και χρησιμότερη για την πνευματική εργασία της λεπτότητας και τελικά αξιώνεται να κληρονομήσει τον επουράνιο χώρο της Βασιλείας. Διότι, όπως ακριβώς το νεόπλαστο σκεύος, εάν δεν ψηθεί στη φωτιά, είναι ακατάλληλο για χρήση από τους ανθρώπους, ή όπως ένα νήπιο βρέφος είναι ακατάλληλο για τα έργα του κόσμου, διότι ούτε πόλεις χτίζει, ούτε μπορεί να φυτέψει, ούτε να σπείρει σπόρο, ούτε να επιτελέσει κανένα άλλο έργο του κόσμου (επειδή ακριβώς είναι νήπιο), έτσι και οι ψυχές, έστω και αν έχουν γίνει μέτοχοι της θείας χάριτος, καθοδηγούμενες μέσα στη γλυκύτητα και την ανάπαυση του Πνεύματος, λόγω της νηπιότητάς τους, με τη χρηστότητα του Κυρίου, εάν όμως δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί και πειραστεί σε διάφορες θλίψεις από τα πονηρά πνεύματα, μέσα από τις οποίες φανερώνονται, παραμένουν ακόμη νήπιες και (για να το πω έτσι) δεν είναι ακόμη χρήσιμες για τη Βασιλεία, επειδή είναι ακόμη αγύμναστες, όπως έχει ειπωθεί: «εάν όμως μένετε χωρίς παιδεία, της οποίας έχουν γίνει μέτοχοι όλοι, άρα είστε νόθοι και όχι υιοί».

Διότι εσείς είστε για εμένα και αδελφοί και τέκνα και πατέρες, φίλοι και συγγενείς, αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανος, και όποιο άλλο όνομα οικειότητας μπορεί να πει κανείς. Και μαρτυρώ ότι και εσείς έχετε την ίδια διάθεση, και ούτε προς γονείς, ούτε προς αδελφούς, ούτε προς καταγωγή, ούτε προς πατρίδα, ούτε προς τίποτα άλλο από τα ορατά στρέφεστε, παρά μόνο προς τον Θεό, και μετά τον Θεό προς την ταπεινότητά μου. Και ας είναι η χάρη στον Θεό που μας ένωσε με αυτόν τον τρόπο εν Αγίω Πνεύματι, ώστε να αγαπάμε και να ανταγαπιόμαστε, να αγκαλιάζουμε με στοργή και να δεχόμαστε στοργή: «ένα σώμα και ένα πνεύμα να είμαστε, όπως και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Λοιπόν, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, και ας συγχαίρουμε ο ένας τον άλλον· και ας μην παραξενευόμαστε επειδή συμβαίνει πολλές φορές να επιπλήττεστε· αλλά, επειδή γίνεται από αγάπη και για το κοινό συμφέρον, ας υπομένουμε με μακροθυμία την παιδαγωγία. Διότι είναι γραμμένο: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται.» Και λέει και ο Απόστολος: «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς ως προς υιούς. Διότι ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί.» Έπειτα, το να πλουτεί κανείς και να έχει εξουσία, ή οτιδήποτε άλλο από αυτά που οι άνθρωποι επιδιώκουν με σπουδή, δεν αποκτάται χωρίς κόπο· αλλά με πολύν μόχθο και πόνο.