Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 13:17

Διότι από την ίδια την Αγία Γραφή θα προσπαθήσω να διασαφηνίσω το μέτρο αυτής. Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Ρωμαίους, προστάζει να υποτασσόμαστε σε όλες τις ανώτερες εξουσίες, στις εξουσίες του κόσμου, όχι στις πνευματικές· και αυτό το έκανε σαφές από τα όσα παραθέτει στη συνέχεια, μιλώντας για φόρους και τέλη, και αποφαίνεται ότι όποιος εναντιώνεται έστω και στο ελάχιστο στην εξουσία, εναντιώνεται στον Θεό. Εάν λοιπόν στους άρχοντες αυτού του κόσμου, οι οποίοι έλαβαν την εξουσία σύμφωνα με τον ανθρώπινο νόμο, ο θείος νόμος όρισε να αποδίδεται τόσο μεγάλη υποταγή εκ μέρους των ευσεβών, και μάλιστα όταν εκείνοι (οι άρχοντες) ζούσαν τότε μέσα στην ασέβεια, πόση ευπείθεια οφείλει να επιδεικνύει ο ασκητής στον άρχοντα που έχει κατασταθεί από τον Θεό και έχει λάβει την εξουσία από τους δικούς Του νόμους; Και πώς δεν θα εναντιωνόταν στη διαταγή του Θεού εκείνος που εναντιώνεται στον καθηγούμενο; Πολύ περισσότερο μάλιστα, όταν ο Απόστολος παραγγέλλει ρητώς να υποτασσόμαστε σε όλα στους πνευματικούς ηγουμένους. Διότι, λέει, «να πείθεσθε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεσθε».

Διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο, ώστε να πράττουν τούτο με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό είναι ανωφελές για εσάς. Εάν λοιπόν το να μην υπακούει κανείς με ακρίβεια είναι ανωφελές, αρμόζει σε εμάς να επιδιώκουμε το ωφελιμότερο. Διότι το ανωφελές, νομίζω, εμπεριέχει την έννοια της μεγάλης ζημίας, της μεταμέλειας και της διόρθωσης.

Επειδή το να πολιτεύεται κανείς στο έπακρο άψογα και άμεμπτα, δεν είναι ποτέ δυνατόν να επιτευχθεί. Ο πάνσοφος Παύλος δε, έχοντας γράψει «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα», λέει, «αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού· εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος». Η δε μομφή του Μωυσή δεν απευθυνόταν απλώς σε όλους ανεξαιρέτως, αλλά γινόταν αποκλειστικά προς τους επόπτες της στρατιωτικής δύναμης, και προς τους χιλιάρχους και τους εκατοντάρχους· «Διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα», και εναντίον αυτών κυρίως στρέφεται η ακρίβεια του νόμου· «Διότι σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, λέει, πολλά θα ζητήσουν από αυτόν». Γι' αυτό λοιπόν έγραψε και ο μαθητής του Σωτήρος: «Αδελφοί μου, μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε βαρύτερη κρίση». Επομένως, η κατηγορία στρέφεται εναντίον των επισκόπων και των προεστώτων των ταγμάτων για λογαριασμό όλων. Διότι πάντοτε, με τη νήψη των καθοδηγητών, προκόβουν οι υπήκοοι. Γι' αυτό έχει γραφτεί και προς τους υποτασσόμενους λαούς: «Να πείθεστε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, εφόσον πρόκειται να δώσουν λόγο».

Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, μην απορρίπτεις τη νουθεσία του πατέρα σου που σε γέννησε πνευματικά εν Κυρίω. Διότι λέει ο Απόστολος: να υπακούτε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε σε αυτούς, επειδή αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, ως άνθρωποι που θα δώσουν λόγο, προκειμένου να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι με αναστεναγμούς, διότι αυτό δεν σας συμφέρει. Γι' αυτό στον ψαλμό λέει: ας με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και ας με ελέγξει, το λάδι όμως του αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου.

Έχοντας πειστεί σε αυτά και εμείς, αδελφοί, ας βαδίσουμε όσο είναι δυνατόν, όπως ακριβώς περπάτησε και ο Χριστός και ο αγαπημένος του μαθητής, υποτασσόμενοι στους δικούς μας πατέρες· διότι λέει: «Ο υιός που υπακούει θα οδηγηθεί στη ζωή, ενώ ο ανυπάκουος στην απώλεια»· όχι μόνο σε αυτούς κατά σάρκα, αλλά πολύ περισσότερο και σε αυτούς κατά πνεύμα, και μέσω αυτών στον ίδιο τον Ύψιστο Πατέρα, «από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη». Διότι η αγάπη, η υπακοή και η πειθαρχία προς τους πνευματικούς μας πατέρες ανάγεται στον Θεό, και εκείνος που απειθεί σε αυτούς, προσκρούει στον ίδιο τον Θεό των πατέρων, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και ο Χριστός λέγοντας: «Όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε». «Να πείθεστε λοιπόν, αδελφοί, στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε, για να μην στενάζουν εξαιτίας σας, διότι αυτό είναι επιζήμιο για εσάς», αναφωνεί ο μέγας κήρυκας Παύλος, δείχνοντας προθυμία να εκπληρώσετε κάθε δικαιοσύνη και κάθε αγαθό έργο· και αν υπάρξει κάποια έλλειψη εξαιτίας της ασθένειας της φύσης μας, ο Κύριος είναι ίλεως, αναπληρώνοντας με τη δική του χάρη τις ελλείψεις της δικής μας αδυναμίας και αποδεχόμενός μας σαν να βρισκόμαστε σε τέλεια αγαθοεργία, προπάντων αν μας δει να ταπεινωνόμαστε για τις ελλείψεις μας προς την αρετή, και όχι να υπερηφανευόμαστε για τα έργα μας σύμφωνα με αυτήν.

Να υποτάσσεστε στον επίσκοπο όπως στον Κύριο· διότι αυτός αγρυπνεί για τις ψυχές σας, ως κάποιος που πρόκειται να δώσει λόγο στον Θεό. Γι' αυτό και μου φαίνεται ότι δεν ζείτε με τρόπο ανθρώπινο, αλλά σύμφωνα με τον Ιησού Χριστό, ο οποίος πέθανε για εμάς, ώστε, πιστεύοντας στον θάνατό του μέσω του βαπτίσματος, να γίνετε κοινωνοί της αναστάσεώς του. Είναι αναγκαίο, λοιπόν, σε όσα κάνετε, να μην πράττετε τίποτα χωρίς τον επίσκοπο, αλλά να υποτάσσεστε και στο πρεσβυτέριο όπως στους αποστόλους του Ιησού Χριστού, της ελπίδας μας, εάν διάγουμε τον βίο μας εντός της οποίας, θα βρεθούμε μαζί του. Πρέπει δε και οι διάκονοι, όντας διάκονοι των μυστηρίων του Ιησού Χριστού, να είναι με κάθε τρόπο αρεστοί σε όλους· διότι δεν είναι διάκονοι φαγητών και ποτών, αλλά υπηρέτες της εκκλησίας του Θεού. Πρέπει λοιπόν αυτοί να προφυλάσσονται από τις κατηγορίες όπως από φλέγουσα φωτιά. Αυτοί μεν λοιπόν ας είναι τέτοιοι.

Μη μου μιλάς, λοιπόν, για εκείνους που χαρίζονται σε όλα, για εκείνους που θέλουν να κοιμούνται, για εκείνους που προσέρχονται στο έργο αυτό σαν να πηγαίνουν για ανάπαυση. Δεν γίνεται λόγος για αυτούς, αλλά για εκείνους που αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, οι οποίοι θέτουν τη σωτηρία αυτών που ποιμαίνουν πάνω από τη δική τους. Πες μου, εάν κάποιος που έχει υπό την εξουσία του δέκα παιδιά, τα οποία συγκατοικούν διαρκώς μαζί του, αναγκάζεται να τα φροντίζει αδιάλειπτα, αυτός που έχει αναλάβει τόσους ανθρώπους, οι οποίοι δεν είναι υπό την απόλυτη εξουσία του, ούτε συγκατοικούν μαζί του, αλλά η υπακοή τους εξαρτάται από τη δική τους θέληση, τι δεν οφείλει να γίνει; Αλλά τιμάται, θα πει κάποιος. Με τι είδους τιμή; Ευτελείς άνθρωποι τον υβρίζουν στην αγορά. Γιατί, λοιπόν, δεν τους αποστομώνει; Μάλιστα. Διότι αυτό που λες δεν αποτελεί έργο επισκόπου. Και πάλι, εάν δεν παρέχει τα αναγκαία σε όλους, και σε εκείνους που βρίσκονται σε αργία και σε εκείνους που εργάζονται, δέχεται μύριες κατηγορίες από παντού. Κανείς δεν φοβάται να τον κατηγορήσει και να τον διαβάλει· διότι για μεν τους κοσμικούς άρχοντες υπάρχει φόβος, ενώ για αυτούς όχι. Επειδή ο φόβος του Θεού δεν έχει καμία ισχύ μέσα τους. Τι να πει κανείς για τη φροντίδα σχετικά με το κήρυγμα και τη διδασκαλία; Για τη δυσκολία που υπάρχει στις χειροτονίες; Ίσως ή εγώ τυγχάνει να είμαι πάρα πολύ αδύναμος, ταλαίπωρος και μηδαμινός, ή τα πράγματα έχουν όντως έτσι. Σε τίποτα δεν διαφέρει η ψυχή του ιερέα από ένα πλοίο που κλυδωνίζεται· δέχεται πλήγματα από παντού, από φίλους, από εχθρούς, από οικείους, από ξένους.

«Και δεν τους ωφελεί σε τίποτα αυτό», λέγει, «ούτε τους προστατεύει, το ότι δηλαδή οι ίδιοι αγρυπνούν υπέρ των ψυχών μας;» Αλλά αγρυπνούν με την επίγνωση ότι πρόκειται να δώσουν λόγο. Και σε κάποιους μεν αυτό φαίνεται φοβερό, για εμένα όμως αυτό δεν έχει καμία σημασία μετά τη δική σας απώλεια. Διότι, είτε δώσω λόγο είτε δεν δώσω, κανένα απολύτως δεν είναι το όφελος για μένα. Είθε να σωθείτε εσείς, και να δώσω εγώ λόγο εξαιτίας σας· να σωθείτε εσείς, και εγώ να εγκαλούμαι ότι δεν εξεπλήρωσα το καθήκον μου. Διότι δεν φροντίζω να σωθείτε διά μέσου εμού, αλλά μόνο να σωθείτε, διά μέσου οιουδήποτε. Δεν γνωρίζετε την τυραννία των πνευματικών ωδίνων; Πώς δηλαδή αυτός που υπομένει τους πόνους αυτού του τοκετού θα προτιμούσε μύριες φορές να κατακοπεί, παρά να δει ένα από τα τέκνα που γεννήθηκαν να χάνεται και να καταστρέφεται; Με ποιον τρόπο θα σας πείσουμε; Με κανέναν άλλο, παρά μόνο από τα ίδια τα γεγονότα θα απαλλαγούμε από κάθε ευθύνη απέναντί σας. Μπορούμε και εμείς να ισχυριστούμε ότι δεν παραλείψαμε τίποτα· και όμως πονούμε, και το ότι πονούμε καθίσταται φανερό από τα αναρίθμητα μέσα που προετοιμάζουμε και μηχανευόμαστε. Καίτοι θα μπορούσα να σας πω: «Τι με μέλει; Εγώ έπραξα το καθήκον μου, εγώ είμαι καθαρός από το αίμα»· αλλά αυτό δεν αρκεί για παρηγοριά. Εάν ήταν δυνατόν να διαρρήξουμε την καρδιά μας και να σας την επιδείξουμε, θα βλέπατε ότι όλοι σας βρίσκεστε μέσα της με πολλή ευρυχωρία, και γυναίκες και παιδιά και άνδρες· διότι τέτοια είναι η δύναμη της αγάπης, που κάνει την ψυχή ευρυχωρότερη από τον ουρανό.

Ελάτε, λοιπόν, όσοι τυγχάνει να είστε ακροατές των λόγων μου, ας εορτάσουμε σήμερα χριστιανικά. Πώς θα γίνει αυτό; Ας μην ανταποδώσουμε σε κανέναν κακό αντί κακού, διότι είναι γραμμένο στις Παροιμίες: «Εάν πεινάει ο εχθρός σου, δώσε του τροφή· διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του». Μην γίνεσαι αίτιος σκανδάλου, διότι λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Αλήθεια σας λέω· όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα». Πρόσφερε σε αυτόν που έχει ανάγκη στέγη, ένδυση και τροφή, εσύ που τα απολαμβάνεις πέρα από τις ανάγκες σου· διότι πάλι λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Μην υπερηφανεύεσαι· «διότι όποιος νομίζει ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Τους ιερείς σας να τους αξιώνετε με πολλή τιμή και σεβασμό· «διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο». Απέχετε από την πορνεία, από το κρέας πνιγμένου ζώου και από το αίμα. Διότι είναι επικατάρατος ενώπιον του Κυρίου αυτός που τρώει αίμα ή πνιγμένο ζώο ή κατασπαραγμένο από θηρίο ή νεκρό πτηνό ή θήραμα που έχει πεθάνει σε παγίδα· και θα εξολοθρευθεί από τη γη η μνήμη του.

Επειδή ο καθένας έχει φθάσει σε ηλικία ωριμότητας και θα λογοδοτήσει για τα πεπραγμένα του, σας παρακαλώ να μη ρίχνετε όλη την ευθύνη σε εμάς θεωρώντας τους εαυτούς σας ανεύθυνους, ώστε να μην οδύρεστε εξαπατώντας μάταια τον εαυτό σας. Διότι εμείς μεν θα δώσουμε λόγο για τις ψυχές σας, αλλά μόνο όταν παραλείψουμε το δικό μας καθήκον: όταν δεν σας προτρέψουμε, όταν δεν σας νουθετήσουμε, όταν δεν σας ελέγξουμε.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ΄. Να πείθεστε στους προϊσταμένους σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο· ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά, και όχι στενάζοντας· διότι αυτό είναι ασύμφορο για εσάς. Α΄. Παντού βέβαια η αναρχία είναι κακό, και αιτία πολλών συμφορών, και αρχή αταξίας και σύγχυσης· μάλιστα δε μέσα στην Εκκλησία είναι τόσο περισσότερο επικίνδυνη, όσο μεγαλύτερη και υψηλότερη είναι η εξουσία.

Πώς λοιπόν ο Παύλος λέει: «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε»; Αφού είπε πιο πάνω, «Των οποίων αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους να μιμείσθε την πίστη», τότε πρόσθεσε, «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε». Τι συμβαίνει λοιπόν, ρωτάει κάποιος, όταν είναι πονηρός, να μην υπακούμε; Πονηρός, πώς το εννοείς; Εάν μεν είναι ως προς τα ζητήματα της πίστεως, να τον αποφεύγεις και να τον απορρίπτεις, όχι μόνο αν είναι άνθρωπος, αλλά ακόμη κι αν είναι άγγελος που κατεβαίνει από τον ουρανό. Εάν όμως είναι ως προς τον βίο, μην τον εξετάζεις. Και αυτό το παράδειγμα δεν το λέω από τον εαυτό μου, αλλά από τη θεία Γραφή. Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι». Αφού προηγουμένως είπε πολλά δεινά γι' αυτούς, τότε λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν. Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Έχουν, λέει, το αξίωμα, αλλά είναι ακάθαρτου βίου. Αλλά εσείς να μην προσέχετε τον βίο, παρά μόνο τα λόγια τους· διότι εξαιτίας του ήθους τους κανένας δεν θα μπορούσε να βλαφθεί.

Γιατί άραγε; Διότι αυτά είναι σε όλους φανερά, και ούτε ο ίδιος, έστω κι αν είναι μυριάδες φορές πονηρός, πρόκειται ποτέ να διδάξει πονηρά πράγματα. Ως προς την πίστη, όμως, ούτε φανερή είναι σε όλους, και ο πονηρός δεν θα διστάσει να διδάσκει· επειδή και το, «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», αναφέρεται στον βίο, όχι στην πίστη· αυτό άλλωστε δηλώνει και η συνέχεια. Διότι, «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε», λέει, «να τα κάνετε» (το να κάνετε, όμως, αναφέρεται στα έργα, όχι στην πίστη)· «σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι ο λόγος δεν αφορά τα δόγματα, αλλά τον βίο και τα έργα; Αλλά ο Παύλος πρώτα τους τα συνέστησε αυτά, και τότε λέει: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Ας τα ακούσουν αυτά και οι άρχοντες, όχι μόνο οι αρχόμενοι, ότι, όπως ακριβώς πρέπει να είναι πειθήνιοι οι αρχόμενοι, έτσι και οι άρχοντες πρέπει να είναι άγρυπνοι και νηφάλιοι. Τι λες; Εκείνος αγρυπνεί, διατρέχει κινδύνους το κεφάλι του, υπόκειται σε τιμωρίες για τα δικά σου αμαρτήματα, και εξαιτίας σου είναι φορτωμένος με τον φόβο τόσης μεγάλης ευθύνης, κι εσύ δείχνεις ραθυμία, συμπεριφέρεσαι με υπεροψία και σκληρότητα, και δεν θέλεις να υπακούσεις;

Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Για να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό σας είναι ανώφελο». Βλέπεις ότι ο άρχοντας, όταν περιφρονείται, δεν πρέπει να αμύνεται, αλλά η μεγάλη του άμυνα είναι το να κλάψει και να στενάξει; Και δικαιολογημένα. Επειδή και ο ιατρός, όταν περιφρονείται από τον ασθενή, δεν ενδείκνυται να αμυνθεί, αλλά να δακρύσει και να θρηνήσει. Επομένως, εάν στενάξει ο άρχοντας, αναλαμβάνει την άμυνά του ο Θεός εναντίον σου. Διότι, εάν στενάζοντας για τα δικά μας αμαρτήματα ελκύουμε τον Θεό, όταν στενάζουμε για την αυθάδεια και την περιφρόνηση των άλλων, δεν τον ελκύουμε πολύ περισσότερο; Βλέπεις ότι δεν τον αφήνει να παρασυρθεί σε ύβρεις; Βλέπεις πόση είναι η φιλοσοφία;

Έτσι και ο Παύλος παρήγγειλε λέγοντας: Να πείθεστε στους προϊσταμένους σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο. Όταν δε λέει «αγρυπνούν», εννοεί αμέτρητους κόπους και φροντίδες και κινδύνους. Διότι ο καλός ποιμένας, τέτοιος δηλαδή όπως τον θέλει ο Χριστός, συναγωνίζεται αμέτρητους μάρτυρες.

Τέτοιος πρέπει να είναι ο δάσκαλος, έτσι να φροντίζει τους μαθητές του, και αυτούς να θεωρεί τα πάντα. «Τώρα ζούμε», λέει, «εάν εσείς παραμένετε σταθεροί στον Κύριο»· και πάλι: «Διότι ποια είναι η ελπίδα μας ή η χαρά μας ή το στεφάνι της καυχήσεώς μας; Ή μήπως δεν είστε και εσείς ενώπιον του Κυρίου μας Ιησού Χριστού;». Βλέπεις ότι μεριμνά για αυτά, και φροντίζει για τα ζητήματα των μαθητών όχι λιγότερο απ' ό,τι για τα δικά του; Διότι πρέπει να ξεπερνούν τους φυσικούς πατέρες, πρέπει να είναι πιο θερμοί. Αλλά αρμόζει και τα παιδιά να διάκεινται με στοργή προς αυτούς. Διότι, «Να υπακούτε», λέει, «στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε, γνωρίζοντας ότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Πες μου λοιπόν, αυτός μεν είναι υπόλογος απέναντι σε τόσο μεγάλο κίνδυνο· εσύ όμως δεν θέλεις ούτε καν να τον υπακούσεις, και μάλιστα όταν αυτό είναι για το δικό σου συμφέρον;

Διότι, ακόμη και αν διευθετήσει καλώς τα δικά του ζητήματα, εφόσον τα δικά σου δεν βρίσκονται σε καλή κατάσταση, εκείνος αγωνιά και υποβάλλεται σε διπλή λογοδοσία. Αναλογίσου δε πόσο βαρύ είναι να δίνει λόγο και να αγωνιά για τον καθέναν από τους ποιμαινομένους. Πόση τιμή θέλεις να του αποδώσεις; Πόση περιποίηση θα μπορούσε να αντισταθμίσει αυτούς τους κινδύνους; Αλλά τίποτα δεν θα βρεις να πεις ότι είναι ισάξιο· διότι εσύ δεν έχεις προσφέρει ακόμη τη ζωή σου, ενώ εκείνος θυσιάζει τη ζωή του για χάρη σου. Και αν δεν τη θυσιάσει εδώ όταν το απαιτεί η περίσταση, τη χάνει στην άλλη ζωή· εσύ όμως δεν θέλεις να υποταχθείς ούτε καν στα λόγια. Αυτή είναι η αιτία όλων των κακών, το ότι έχει καταλυθεί το κύρος των προεστώτων· δεν υπάρχει κανένας σεβασμός, κανένας φόβος. «Να πείθεστε», λέγει, «στους πνευματικούς σας ηγέτες και να υποτάσσεστε»· τώρα όμως τα πάντα έχουν καταστραφεί και συγχυστεί. Δεν τα λέγω αυτά για χάρη των ηγουμένων· διότι σε τι θα ωφεληθούν από τη δική μας τιμή, παρά μόνο στο ότι θα σας έχουν υπάκουους; Αλλά τα λέγω για το δικό σας συμφέρον. Διότι αυτοί, ακόμη και αν τιμηθούν, δεν ωφελούνται καθόλου ως προς τη μέλλουσα ζωή, αλλά γίνεται μεγαλύτερη η καταδίκη τους· και αν υβριστούν, δεν βλάπτονται καθόλου ως προς τη μέλλουσα ζωή, αλλά μάλλον θα έχουν μεγαλύτερη απολογία. Αλλά επιθυμώ να γίνονται όλα για το δικό σας καλό. Διότι, όταν οι ποιμένες τιμώνται από το ποίμνιο, αυτό τους υπενθυμίζεται ως ευθύνη, όπως ακριβώς έλεγε ο Θεός στον Ηλεί: «Σε πήρα από τον οίκο του πατέρα σου»· όταν όμως περιφρονούνται, ισχύει ό,τι ελέχθη στην περίπτωση του Σαμουήλ: «Δεν περιφρόνησαν εσένα», λέγει, «αλλά εμένα».

Άθλιε και ταλαίπωρε άνθρωπε, δεν βλέπεις τι επιθυμείς; Εάν περιοριστείς στον εαυτό σου, άγνωστος και άσημος, έστω και αν διαπράξεις αναρίθμητες αμαρτίες, θα δώσεις λόγο μόνο για μία ψυχή, και μόνο για αυτήν θα επωμιστείς την ευθύνη. Όταν όμως αναλάβεις αυτό το αξίωμα, αναλογίσου για πόσων ανθρώπων την τιμωρία καθίστασαι υπεύθυνος. Άκουσε, πράγματι, τον Παύλο που λέει: «Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Εσύ όμως επιθυμείς την τιμή και την εξουσία. Και ποια είναι η ευχαρίστηση αυτής της τιμής; Διότι πραγματικά, ούτε καν αυτό διακρίνω· επειδή δεν είναι δυνατόν να είναι κανείς αληθινά άρχοντας.

Είδες πόσο συνδεδεμένος ήταν με τη φροντίδα τους; Διότι ο καθένας από εμάς μεριμνά για τα δικά του, ενώ ο προεστώς για τα ζητήματα όλων. Γι' αυτό λέει σχετικά με τους διδασκάλους: «Οι οποίοι αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Είναι πράγματι φοβερό το κριτήριο του να φέρει κανείς την ευθύνη για ένα τόσο μεγάλο πλήθος λαού· αλλά, όπως έλεγα, αφού τους κάλεσε, λέει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε ποιμένες και επισκόπους». Τι συνέβη; Για ποιον λόγο δίνεις παραινέσεις; Μήπως προορᾶς κάτι το δεινό; Μήπως προβλέπεις κάτι το δυσχερές; Μήπως έρχεται κάποιος κίνδυνος, κάποια συμφορά, κάποιος πόλεμος; Πες μας· διότι στέκεσαι υψηλότερα από εμάς, και δεν βλέπεις μόνο τα παρόντα, αλλά προορᾶς και τα μέλλοντα.

Δʹ. Ας πράττουμε, λοιπόν, τα πάντα, ώστε να μπορούμε να έχουμε το Άγιο Πνεύμα μαζί μας, και εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί αυτή η ενέργεια ας τους περιβάλλουμε με μεγάλη τιμή. Διότι είναι μεγάλη η αξία των ιερέων. «Σε όποιους συγχωρήσετε», λέγει, «τις αμαρτίες, τους έχουν συγχωρηθεί». Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Να πείθεσθε στους πνευματικούς σας ηγέτες και να υποτάσσεσθε, και να τους περιβάλλετε με εξαιρετικά μεγάλη τιμή». Επειδή εσύ μεν μεριμνάς για τα δικά σου, και αν τα διευθετήσεις αυτά καλά, κανείς δεν θα σου ζητήσει λόγο για τους άλλους· ο ιερέας όμως, έστω κι αν κυβερνήσει καλά τη δική του ζωή, εάν δεν επιμεληθεί με ακρίβεια τη δική σου ή όλων εκείνων που βρίσκονται γύρω του, θα καταλήξει μαζί με τους πονηρούς στη γέεννα. Και πολλές φορές, ενώ δεν καταδικάζεται από τα δικά του σφάλματα, χάνεται εξαιτίας των δικών σας, αν δεν εκπληρώσει άριστα όλα όσα ανήκουν στα καθήκοντά του. Γνωρίζοντας, λοιπόν, το μέγεθος του κινδύνου, να τους αποδίδετε πολλή εύνοια. Αυτό ακριβώς υπαινίχθηκε και ο Παύλος λέγοντας ότι: «Αγρυπνούν για τις ψυχές σας», και όχι απλώς, αλλά «επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Γι' αυτό πρέπει να απολαμβάνουν μεγάλης περιποίησης και σεβασμού. Εάν όμως στρέφεστε εναντίον τους μαζί με τους άλλους και εσείς, τότε ούτε και τα δικά σας θα έχουν καλή κατάληξη. Διότι, όσο μεν ο κυβερνήτης του πλοίου ζει με ευθυμία και γαλήνη, θα βρίσκονται σε ασφάλεια και οι επιβάτες· αν όμως, επειδή εκείνοι τον λοιδορούν και τρέφουν έχθρα απέναντί του, εκείνος ταλαιπωρείται, τότε δεν μπορεί ούτε να αγρυπνεί με τον ίδιο τρόπο, ούτε την τέχνη του να διασώζει, και άθελά του τους ρίχνει σε αμέτρητες συμφορές.

Και δηλώνοντας αυτά, ο Παύλος έγραφε στον Τιμόθεο: Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σε κανέναν, ούτε να γίνεσαι συμμέτοχος σε ξένες αμαρτίες· αλλά και προς τους Εβραίους, όταν τους συμβούλευε για τους ίδιους αυτούς άρχοντες, τους φόβιζε με άλλον τρόπο, λέγοντας τα εξής: Να υπακούτε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο.

Δικαίως, λοιπόν, ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Διότι εσύ μεν φροντίζεις για τα δικά σου, και αν τα διευθετήσεις αυτά καλά, δεν θα λογοδοτήσεις πλέον για τίποτε άλλο. Ο ιερέας, όμως, έστω κι αν οικονoμήσει καλά τον δικό του βίο, εάν δεν επιμεληθεί τον δικό σου με ακρίβεια, θα πάει στη γέεννα μαζί με τους πονηρούς· και πολλές φορές, ενώ δεν προδίδεται από τα δικά του σφάλματα, καταστρέφεται από τα ξένα. Αλλά επειδή ελέγξαμε με μεγαλύτερη σφοδρότητα εκείνους που μεταλαμβάνουν αναξίως τα θεία μυστήρια, είναι αναγκαίο πλέον να απευθυνθούμε και σε εσάς που τα διακονείτε, ώστε να διανέμετε αυτά τα δώρα με πολλή προσοχή· διότι δεν είναι μικρή η κόλαση που σας περιμένει. Εάν, δηλαδή, ενώ γνωρίζετε την πονηρία κάποιου, του επιτρέψετε να συμμετάσχει σε αυτήν την τράπεζα, το αίμα του θα ζητηθεί από τα δικά σας χέρια. Έστω κι αν είναι στρατηγός, έστω κι αν είναι ύπαρχος, έστω κι αν είναι αυτός ο ίδιος που φοράει το διάδημα, εάν προσέρχεται αναξίως, εμπόδισέ τον· έχεις μεγαλύτερη εξουσία από εκείνον. Μην παροργίζεις τον Δεσπότη, μη διατηρώντας καθαρό το σώμα Του. Μην του δώσεις ξίφος αντί για τροφή· αλλά, ακόμη κι αν εκείνος από αδυναμία έρχεται να μεταλάβει, μη φοβηθείς να τον εμποδίσεις. Να φοβάσαι τον Δεσπότη Θεό, όχι τον άνθρωπο. Αν φοβηθείς τον άνθρωπο, και από εκείνον θα καταγελαστείς, και τον Δεσπότη θα παροργίσεις. Αν, όμως, φοβηθείς τον Θεό, και στους ανθρώπους θα είσαι σεβαστός, και σε Αυτόν αγαπητός.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Να πείθεσθε στους προεστώτες σας και να τους υποτάσσεσθε, και να τους περιβάλλετε με εξαιρετικά μεγάλη τιμή. Διότι εσύ μεν μεριμνάς για τα δικά σου ζητήματα· και αν αυτά τα διευθετήσεις καλά, δεν θα σου ζητηθεί λόγος για κανέναν άλλον. Ο ιερέας, όμως, ακόμη κι αν κυβερνήσει καλά τον δικό του βίο, εάν δεν επιμεληθεί τον δικό σου με ακρίβεια, θα απέλθει στη γέεννα μαζί με τους πονηρούς, και πολλές φορές, ενώ δεν προδίδεται από τα δικά του σφάλματα, χάνεται εξαιτίας των δικών σας, εάν δεν εκπληρώσει άριστα όλα όσα αποτελούν δικό του καθήκον.

ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΚΑΤΗΧΗΣΕΙΣ. Του ιδίου. Έχοντας ομιλήσει στην προηγούμενη κατήχηση περί όρκων, εκφώνησε αυτήν εδώ πάλι για το ίδιο θέμα, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο η επιορκία, αλλά και η ευορκία επισύρει τιμωρία, και ότι ωφελίμως ο Χριστός αναστήθηκε ύστερα από τρεις ημέρες. Λόγος βʹ. Άραγε απομακρύνατε από το στόμα σας την πονηρή συνήθεια των όρκων; Διότι δεν έχω λησμονήσει ούτε όσα εγώ σας δίδαξα, ούτε όσα εσείς μου υποσχεθήκατε για το θέμα αυτό. Επειδή και εγώ ομίλησα και εσείς υποσχεθήκατε, έστω κι αν όχι με λόγια, αλλά με τους επαίνους σας για όσα ειπώθηκαν. Είναι δε μεγαλύτερη η υπόσχεση αυτή από εκείνη που δίνεται με λόγια· διότι εκείνος που υπόσχεται με λόγια πολλές φορές συγκατανεύει μεν με τη γλώσσα, με τη γνώμη του όμως δεν συγκατανεύει· ενώ εκείνος που επαινεί τα λεγόμενα, δίνει τη συγκατάθεσή του από τα βάθη της ψυχής του. Άραγε λοιπόν καθαρίσατε τη γλώσσα από τον βαρύ αυτόν ρύπο; Άραγε αποδιώξατε τη μόλυνση από την ιερή ψυχή σας; Εγώ συμπεραίνω ότι την καθαρίσατε· διότι πρόκειται να υποδεχθείτε έναν μεγάλο Βασιλέα και να απολαύσετε πολλή και πνευματική διδασκαλία από τους συνετότερους πατέρες. Και ο χρόνος ήταν επαρκής, και η προθεσμία που σας δόθηκε για διόρθωση φτάνει πλέον στο τέλος της, και εσείς είστε πειθήνιοι και υπάκουοι· «να πείθεσθε στους πνευματικούς σας ηγέτες και να υποτάσσεσθε», λέγει ο Απόστολος, και σε όλα να τους υπακούτε. Κρίνοντας από όλα αυτά, νομίζω ότι το παν έχει κατορθωθεί.

«Έχουμε θυσιαστήριο, από το οποίο δεν έχουν δικαίωμα να φάνε αυτοί που λατρεύουν στη σκηνή. Διότι τα σώματα των ζώων, των οποίων το αίμα εισφέρεται για την αμαρτία στα Άγια μέσω του αρχιερέα, κατακαίονται έξω από το στρατόπεδο. Γι' αυτό και ο Ιησούς, για να αγιάσει τον λαό με το δικό του αίμα,» Με ήπιο τρόπο υπονοεί όσους εισηγούνται την αποχή από τις τροφές. «έπαθε έξω από την πύλη. Ας εξερχόμαστε, λοιπόν, προς αυτόν έξω από το στρατόπεδο, φέροντας τον ονειδισμό του. Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική. Μέσω αυτού, λοιπόν, ας προσφέρουμε διαρκώς θυσία αινέσεως στον Θεό, δηλαδή καρπό» Δηλαδή, πάσχοντας τα ίδια ας γίνουμε κοινωνοί στα παθήματα του Χριστού. «χειλέων που ομολογούν το όνομά του. Την δε αγαθοεργία και την αλληλεγγύη να μην τις λησμονείτε· διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός.» Εννοεί το να προσφέρουμε ευχαριστία, και να υπομένουμε γενναία τα πάντα, ακόμη και αυτά που φαίνονται λυπηρά. Αυτό μας κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό· τότε έχουμε και τον Θεό οφειλέτη μας. Όταν όμως δεν υπομένουμε σωστά τα παθήματα, εμείς είμαστε οφειλέτες και υπόλογοι στον Θεό, και πολλές φορές αυτά γίνονται για εμάς αιτία καταδίκης· ενώ τα άλλα συντελούν στην έκτιση των αμαρτημάτων μας. «Να πείθεστε στους ηγουμένους σας, και να υποτάσσεστε.»

Διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να λογοδοτήσουν, ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι κάτι τέτοιο δεν θα σας ωφελούσε. Να προσεύχεστε για εμάς. Διότι έχουμε την πεποίθηση ότι διαθέτουμε αγαθή συνείδηση, επιθυμώντας να συμπεριφερόμαστε ορθά σε όλα.

Διότι, ως προς το ήθος, κανείς δεν θα μπορούσε να βλαφθεί. Για ποιον λόγο; Επειδή είναι φανερό σε όλους, και ούτε ο ίδιος, ακόμη και αν είναι μύριες φορές πονηρός, θα διδάξει ποτέ πονηρά πράγματα. Σχετικά με την πίστη όμως, αυτό δεν είναι φανερό σε όλους, καθόσον ο πονηρός δεν θα αποφύγει να διδάσκει. Επειδή και το «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε» αναφέρεται στον βίο και όχι στην πίστη. Αυτό άλλωστε δηλώνει και ό,τι ακολουθεί. «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το καταλαβαίνεις;» «Όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι δεν αναφέρεται στα δόγματα, αλλά στον βίο και στα έργα. Όμως ο Παύλος πρώτα τους σύστησε θερμά και τότε λέει: «Να πείθεστε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε». «Ότι έχει απολυθεί· μαζί με τον οποίο, εάν έρθει γρήγορα, θα σας δω. Ασπαστείτε όλους τους ηγουμένους σας και όλους τους αγίους. Σας ασπάζονται οι αδελφοί από την Ιταλία». Έχει απολυθεί. Από πού; Νομίζω ότι είχε ριχτεί σε δεσμωτήριο· ή αν όχι αυτό, ότι αναχώρησε έχοντας απολυθεί από την Αθήνα. Διότι και αυτό αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. «Η χάρις να είναι με όλους σας. Αμήν». Πώς παραμένει η χάρις μαζί μας; Εάν δεν υβρίσουμε την ευεργεσία.

«Διότι δεν υπάρχει εξουσία παρά μόνο από τον Θεό. Και οι υπάρχουσες εξουσίες έχουν ταχθεί από τον Θεό· ώστε εκείνος που αντιτάσσεται, αντιστέκεται στη διαταγή του Θεού· και όσοι αντιστέκονται, θα λάβουν καταδίκη για τον εαυτό τους.» «Να υπακούτε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεστε.

«Διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο, ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας. Διότι αυτό είναι ανωφελές για εσάς.» «Υποταχθείτε σε κάθε ανθρώπινο θεσμό για χάρη του Κυρίου, είτε στον βασιλιά ως ανώτατο άρχοντα, είτε στους ηγεμόνες, ως απεσταλμένους από αυτόν για την τιμωρία των κακοποιών.» Να υποτάσσεστε στον Καίσαρα, σε εκείνα όπου η υποταγή είναι ακίνδυνη. —Αποτελεί ευεργεσία για τους κατώτερους και για εκείνους που δεν γνωρίζουν να κυβερνούν τον εαυτό τους, το να υπηρετούν εκείνους που ασκούν την εξουσία με γνώση.

Δεν ανήκει στους βασιλείς να νομοθετούν για την Εκκλησία. Διότι δες τι λέει ο θείος απόστολος: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας» —δεν είπε βασιλείς— και πάλι: «Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή θα δώσουν λόγο»· και ξανά: «Να μνημονεύετε τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο, και αναλογιζόμενοι την αναστροφή τους, να μιμείστε την πίστη τους». Δεν μας κήρυξαν τον λόγο βασιλείς, αλλά απόστολοι και προφήτες, ποιμένες και δάσκαλοι. Όταν ο Θεός έδωσε εντολή στον Δαβίδ για την οικοδόμηση του οίκου Του, του είπε ότι: «Δεν θα μου οικοδομήσεις εσύ οίκο, επειδή είσαι άνθρωπος αιμάτων». «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, «σε όποιον οφείλεται η τιμή, την τιμή· σε όποιον ο φόβος, τον φόβο· σε όποιον ο φόρος, τον φόρο· σε όποιον ο δασμός, τον δασμό». Έργο των βασιλέων είναι η πολιτική ευταξία, ενώ η εκκλησιαστική τάξη ανήκει στους ποιμένες και τους δασκάλους. Ληστρική επιδρομή είναι αυτή, αδελφοί.

Είδες, αδελφέ, τον καρπό της υπακοής; Είδες πώς όχι μόνο η υπακοή προς τον Θεό αλλά και η υπακοή προς τους ανθρώπους γίνεται πρόξενος αιώνιας ζωής; Είδες πώς αυτή η αρετή τους παρουσιάζει στον Θεό ευδόκιμους και στεφανωμένους; Αυτό εξάλλου όριζε και ο θείος Παύλος όταν έλεγε: «Να πείθεστε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, καθώς πρόκειται να δώσουν λόγο».

Εσείς, λέει, που καθοδηγείστε, οφείλετε να επιδεικνύετε ευπείθεια και υπακοή σε όλα, ενώ εκείνοι που σας καθοδηγούν οφείλουν να έχουν αγρυπνία, εγρήγορση και να προσεύχονται υπέρ των ποιμαινομένων, μήπως τυχόν ο φθοροποιός σπείρει ζιζάνιο απιστίας ή κακοπραγίας στις ψυχές των ποιμαινομένων. Γι' αυτό και οφείλουν να αγρυπνούν, δηλαδή να επιτηρούν με εγρήγορση, ως άνθρωποι που πρόκειται να δώσουν λόγο στον Θεό για τις ψυχές των ποιμαινομένων. «Και για να το κάνουν αυτό», λέει, «με χαρά και όχι στενάζοντας», οφείλετε και εσείς οι ποιμαινόμενοι να επιδεικνύετε ευπείθεια και υπακοή.

Γι' αυτόν τον λόγο, κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός του, και θα σας εκφέρει σοφά διδάγματα από την αρχαιότητα, όσα άκουσε και γνώρισε και του διηγήθηκαν οι πατέρες του. Διότι η αληθινή ταπείνωση από αυτό το σημείο γίνεται γνωστή σε όσους κρίνουν ορθά, τόσο σε σχέση με τους μαθητευόμενους όσο και με κάθε άλλον, δηλαδή από το να τείνει κανείς το αυτί του για να ακούσει τι θα του ειπωθεί και τι θα του γίνει γνωστό μέσα από το στόμα των δασκάλων. Διότι έτσι κάθε άνθρωπος δέχεται τον σπόρο του λόγου, ταπεινούμενος απέναντι στον αδελφό, και έτσι μαθαίνει να καρποφορεί αποδίδοντας τριάντα και εβδομήντα και εκατό, τον τέλειο καρπό του Αγίου Πνεύματος. Κανείς ας μην αντιλέγει και ας μην απειθεί ενώπιόν του, κανείς ας μην είναι ανυπότακτος ή θρασύς, αλλά να γίνεστε όλοι υπάκουοι, όλοι ευπειθείς, όλοι υποταγμένοι στον πνευματικό σας πατέρα, επειδή, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτός οφείλει να αγρυπνεί και να προσεύχεται για τις ψυχές σας, ώστε να το κάνει αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας· διότι αυτό θα είναι ασύμφορο για εσάς στην παρούσα ζωή. Τους λογισμούς που σπέρνονται μέσα σας από τους δαίμονες να τους εξομολογείστε σε αυτόν έχοντας πίστη, επειδή, σύμφωνα με το ρητό, οι πληγές που φανερώνονται δεν εξελίσσονται προς το χειρότερο.

Ερμηνεία. Να πείθεστε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε. Και στο λειτούργημα στο οποίο κλήθηκες, σε αυτό και να παραμένεις, λέγει ο θείος Απόστολος. Το ίδιο ακριβώς ορίζει και ο παρών Κανόνας λέγοντας: Όποιος χειροτονηθεί μέσω της θείας ιεροτελεστίας των ευχών Επίσκοπος μιας επαρχίας ή Πρεσβύτερος και Διάκονος μιας ενορίας, και έπειτα δεν αποδέχεται αυτό το θείο λειτούργημα και την προστασία του λαού που του ανατέθηκε, αλλά αρνείται και δεν μεταβαίνει στην Εκκλησία που του έλαχε, αυτός ας αφορίζεται, έως ότου αποδεχθεί να μεταβεί.

Α. Αξίζει μεν να εκθέσεις εσύ ποιες αντιρρήσεις λες ότι προβάλλονται από εκείνους που δεν υποτάσσονται στις πατερικές φωνές. Εγώ όμως, για όσους τηρούν αυτή τη στάση, θεωρώ ως πρώτιστη κατηγορία τούτο: το ότι δεν υπακούουν στους ηγέτες μας και δεν υποτάσσονται σε αυτούς, όπως λέει ο θείος απόστολος, και μάλιστα σε αυτούς στους οποίους η Καθολική Εκκλησία απονέμει αποστολικό σεβασμό, λόγω της καθαρότητας του βίου τους και της ακρίβειας των δογμάτων τους, και κατ' εξοχήν σε τούτον τον μεγάλο και όντως στα θεία σοφό, του οποίου οι επαινέτες δεν είναι κάποιοι ασήμαντοι ούτε τον θαυμάζουν για μικρά πράγματα, αλλά είναι ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο μέγας Αθανάσιος, οι στύλοι της ευσέβειας και οι υπέρμαχοι της Τριάδος, αυτοί που πλέκουν τους επαίνους του, ενώ η τελειότατη γνώση της σοφίας αποτελεί την αφορμή των εγκωμίων και το πλέξιμο των στεφάνων.

«Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας», λέγει ο μέγας απόστολος Παύλος, ο διδάσκαλος της Εκκλησίας. Όταν δε προστάζουν οι θειότατοι βασιλείς και οι αγιώτατοι Πατριάρχες, το να υποτάσσεται κανείς και να υπακούει ως δούλος, είναι πολύ περισσότερο απαιτούμενο ως οφειλή.

Σε Αυτόν που για εμάς έγινε άνθρωπος, έπαθε και ετάφη, και μας απάλλαξε από την παλαιά τυραννία του Άδη, και ο Οποίος ανασταίνεται από τους νεκρούς και στεφανώνεται με την εξουσία πάνω στα πάντα, ας προσφέρουμε πρόθυμα τα δώρα των επινικίων: όσοι καυχώνται για τον πλούτο τους τη φροντίδα και την παρηγοριά στους φτωχούς· όσοι πιέζονται από τη φτώχεια την υπομονή και την ευγνωμοσύνη· όσοι βρίσκονται σε αξιώματα και θέσεις εξουσίας το να μην αγγίζουν τις ξένες περιουσίες, να υπερασπίζονται τους αδικουμένους και να κυβερνούν με πραότητα τους υπηκόους τους ως ομοφύλους, και όχι να υπεραίρονται αλαζονικά απέναντί τους σαν να είναι αλλοεθνείς, ώστε και οι ίδιοι να αποδείξετε ότι οι εξουσίες αυτές έχουν αληθινά ταχθεί και δωρηθεί σε εσάς από τον Θεό, και να μην εξοπλίζετε εναντίον του Δημιουργού που καθόρισε τις εξουσίες τις γλώσσες του πλήθους, εξαιτίας των οποίων οι πράξεις σας σας οδηγούν στην παρανομία· όσοι συγκαταλέγονται στους υπηκόους το να αγωνίζονται να άρχονται καλά και ήμερα και να μην επιθυμούν να εξαντλούν με τη συνεχή τους αταξία τη μακροθυμία των προϊσταμένων τους, μετατρέποντας άφρονα τη φιλανθρωπία σε αφορμή ραθυμίας· όσοι σύρουν ακόμη τον ζυγό του γάμου τη συμφωνία στο καλό και τη σεμνότητα, διότι έτσι ο γάμος θα διασώσει την τιμιότητά του· όσοι έχουν απελευθερωθεί από αυτή την ηδυπαθή ανάγκη, σαν να έχουν λυθεί από κάποια επίπονη δουλεία, κατευθυνθείτε προς τον δρόμο της σωφροσύνης· όσοι έχουν γίνει ανώτεροι αυτών την παρθενία συνοδευόμενη από έλεος και ταπεινό φρόνημα, ώστε να μην στερηθείτε την αναγνώριση της φρονήσεώς σας και η λαμπάδα σας να μην ενοχλείται καθόλου από το πνεύμα της έπαρσης· οι ιερείς και οι ποιμένες την άγρυπνη επιστασία του ποιμνίου και το να προβάλλουν τους εαυτούς τους ως πρότυπο στους ποιμαινομένους, ελκύοντας περισσότερο προς την αρετή με τη μίμηση παρά με τις προτροπές των λόγων· οι ποιμαινόμενοι την υπακοή και την ευπείθεια. Υπακούετε στον Παύλο, που διαμαρτύρεται και λέει: «να υπακούετε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν (γιατί δεν τολμώ ακόμη να πω ότι εμείς αγρυπνούμε) υπέρ των ψυχών σας». Πάντως, όλοι μας ας καρποφορήσουμε την αγάπη μεταξύ μας και την ακλόνητη πίστη και ευσέβεια προς Αυτόν, χωρίς τις οποίες δεν θα μπορούσαμε να καταγραφούμε ούτε ως μαθητές, αλλά ούτε καν ως υπηρέτες ή θεράποντες.

Μην αποδεχθείς, λοιπόν, τον διάβολο όταν σε πλησιάσει και σου πει ότι τα γράφω αυτά για επίδειξη και ανθρωπαρέσκεια· διότι γνωρίζεις ακριβώς ότι ένας τέτοιος άνθρωπος, και όποιος πράττει έτσι, όχι μόνο «έχει ήδη λάβει τον μισθό του», αλλά και θα τιμωρηθεί ως χριστέμπορος και χριστοκάπηλος, εκεί όπου «θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων»· αλλά επιπλέον μαζί με αυτόν, και όσοι τους κρίνουν, κατακρίνονται και οι ίδιοι μαζί τους, διότι ακούς τον Κύριο που λέει: «Μην κρίνετε για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί.» Έχοντας αυτά κατά νου, αδελφέ, και ενθυμούμενος τους αποστόλους που λένε: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο, ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας, διότι αυτό δεν σας ωφελεί»· και τον Κύριο και Θεό μας να διακηρύσσει καθημερινά: «Όποιος δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, και όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα», φρόντιζε «με φόβο και τρόμο να κατεργάζεσαι τη σωτηρία σου» υπακούοντας σε μένα, και να μη διανοηθείς να πεις μέσα σου ότι αυτά έχουν ειπωθεί μόνο προς τους αποστόλους και ότι οφείλουμε να ακούμε μόνο εκείνους, αλλά άκουσε τι τους λέει και πάλι ο Σωτήρας: «Αυτά που λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους»· σε ποιους όλους;

Όσο, τέκνο μου, έχεις δυνάμεις, μην επιτρέπεις στον εαυτό σου ανάπαυση από το να βοηθάς τους αδελφούς σου, στηρίζοντας, νουθετώντας, ενθαρρύνοντας (διότι πρέπει εμείς να αγρυπνούμε για τις ψυχές τους, επειδή πρόκειται να δώσουμε λόγο στον Κύριο), και μάλιστα να προσφέρεις τον εαυτό σου σε όσους κρατούνται φυλακισμένοι. Ο Χριστός είναι μαζί μας, αυτός που νίκησε τον κόσμο, ο οποίος παραγγέλλει και σε εμάς να νικούμε. Γι' αυτό, ας μην αποθαρρυνόμαστε καθόλου, ακόμη κι αν σωματικά αποχωριζόμαστε από τον κόσμο, ακόμη κι αν εξοριζόμαστε σε έρημους και ακατοίκητους τόπους, ακόμη κι αν θλιβόμαστε, ακόμη κι αν υποβαλλόμαστε σε στερήσεις, ακόμη κι αν φυλακιζόμαστε· όσο απαριθμούνται τα παθήματα, τόσο πληθαίνουν τα στεφάνια. Ποιος άραγε είναι άξιος και να ακρωτηριαστεί για τον Θεό και να πεθάνει; Διότι έτσι θα γίνει ακόμη περισσότερο σύμμορφος με τον Χριστό.

Κατήχηση ΡΚΓ΄. Περί του να μην αμελούμε στις διακονίες, αλλά να αγρυπνούμε για τη δική μας σωτηρία. Αδελφοί και πατέρες, το ίδιο χρέος έχουμε, τόσο εγώ όσο και εσείς, να μην αμελούμε κατά το μέτρο της δυνάμεώς μας στη διακονία που έχει ανατεθεί στον καθένα. Και ποια είναι η δική μου διακονία, παρά το να αγρυπνώ για τις ψυχές σας, ως κάποιος που θα δώσει λόγο την ημέρα της κρίσεως, το να υπενθυμίζω και να αναγγέλλω τα πρέποντα και τα ωφέλιμα, και να μεριμνώ και να καταρτίζω τους πάντες σε ένα πνεύμα και φρόνημα με τον σύνδεσμο της αγάπης;