Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 13:7

Ο Παύλος, ο Βαρνάβας και ο Τιμόθεος ολοκλήρωσαν τον δρόμο της αγνείας και τον αγώνα αμόλυντα, ως αληθινοί μιμητές του Χριστού. Αλλά και του Ηλία και του Ελισσαίου και πολλών άλλων θα βρεις τον βίο παρόμοια αγνό και άμωμο. Εάν, λοιπόν, θέλεις να μιμηθείς αυτούς, να μιμείσαι δυναμικά τους πρεσβυτέρους, των οποίων, όπως λέει, «αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής, να μιμείστε την πίστη». Και το: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού».

Επομένως, ταυτόχρονα δείχνει σαφώς ως παράδειγμα στους μαθητές του την μελλοντική ομορφιά εκείνων που πρόκειται να καθαριστούν, και ενθαρρύνει τους ίδιους ακόμη περισσότερο να αναλάβουν πλουσιότερη αρετή, αποδεικνύοντας ότι δεν υπήρξε μάταιη η αφοσίωσή τους και η διαπαιδαγώγησή τους από τη διδασκαλία που τους δόθηκε - εννοούμε προφανώς την ευαγγελική - μέσω της οποίας οι ίδιοι επρόκειτο να ωφελήσουν τους ανθρώπους σε όλη την οικουμένη, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως πρότυπο σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Διότι έχει γραφεί για τους αγίους ότι πρέπει να αναλογιζόμαστε "την έκβαση της αναστροφής" τους και να μιμούμαστε την ίδια την πίστη τους. Και ο Παύλος προτρέπει αυτούς που λατρεύουν τον Θεό να γίνονται μιμητές του. <Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, και εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν παραμείνει στην άμπελο, έτσι ούτε και εσείς, εάν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου.> Θα γνωρίσουμε πάλι, και μέσω της ακριβούς θεωρίας των προκειμένων εδαφίων, ότι το πρώτο έργο της αναγκαίας και θεοφιλούς σπουδής, είναι το να γίνει κάποιος αποδεκτός από τον Χριστό μέσω της ειλικρινούς και αληθινής πίστεως. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να συγκαταλέγεται πλέον κανείς στα κλήματα που είναι προσκολλημένα στην αληθινή άμπελο, δηλαδή στον Χριστό.

Διότι εγώ λέγω ότι πρέπει, ή μάλλον το λέει και ο ίδιος ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής, αναλογιζόμενοι σωστά την έκβαση της ζωής των παλαιότερων αγίων να μιμούμαστε την πίστη τους, και σχεδόν να ακολουθούμε τα ίχνη της αρετής που υπήρχε σε αυτούς. Διότι είναι παράλογο, εκείνοι μεν που έγιναν γνώστες των βασιλικών τεχνών να θεωρούν ως δασκάλους τους σε αυτό εκείνους που προηγήθηκαν, και να βιάζονται να μιμηθούν όσους έχουν γνωρίσει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια την τελειότητα σε αυτές, ενώ εμείς οι ίδιοι, που σκοπός μας είναι η επίτευξη της αρετής, να μην προσηλώνουμε το μάτι της διάνοιάς μας στις αρετές των παλαιότερων και να μην αποτυπώνουμε μέσα μας κατά κάποιον τρόπο από αυτούς εκείνα με τα οποία θα γινόταν κανείς απολύτως δόκιμος ενώπιον του Θεού, και θα καθιστούσε τον δικό του νου γνώστη του ευσεβούς τρόπου ζωής. Ας τεθεί λοιπόν μπροστά μας, όχι λιγότερο από οποιονδήποτε άλλον, ο θεσπέσιος Ιακώβ, ο οποίος διέσχιζε μια οδό τρόπου ζωής άμεμπτη, όσο ήταν δυνατόν, και ταιριαστή για εκείνον τον καιρό, έχοντας τον Θεό των όλων βοηθό και προστάτη, ο οποίος επέτρεπε ωφέλιμα να συναντά ο Ιακώβ κάποιες φορές κόπους. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να αποκτήσει χωρίς ιδρώτα τα καυχήματα της αρετής. Έπειτα όμως από τις δοκιμασίες τον στεφάνωνε με χαρές, και σαν κάποιον από τους πολύ ρωμαλέους αγωνιστές τον πλούτιζε με την αφθονία των επάθλων. Μην πεις λοιπόν μέσα σου: Γιατί άραγε ο Θεός δεν δώρισε στους αγίους αυτό που προσφέρει ευφροσύνη χωρίς κόπο;

Επομένως και εμείς, αγαπητοί, όντας τέκνα των Προφητών και βαδίζοντας στα ίχνη τους, ας αποκτήσουμε την τέλεια πίστη τους. Διότι είναι γραμμένο: αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους, να μιμείστε την πίστη τους, ώστε να εισέλθουμε μαζί τους στα επουράνια, από όπου έχει φύγει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, μέσα στη λαμπρότητα των Αγίων. Ας νήφουμε προσευχόμενοι για να μην εισέλθουμε σε πειρασμό. Ας μελετήσουμε τα λόγια του Αγίου Πνεύματος, ώστε να εγκύψουμε στις Γραφές, και ακόμη και όταν δεν κρατάμε βιβλίο στα χέρια, να έχουμε στον νου μας τα λόγια του Θεού.

Επειδή, λοιπόν, η βασιλεία του Θεού έχει πλησιάσει και βρίσκεται μέσα μας, και σε λίγο καταφθάνει, ας κάνουμε με τα έργα της μετάνοιας τους εαυτούς μας άξιους για αυτήν· ας ασκήσουμε βία στον εαυτό μας, ανακόπτοντας τις πονηρές προλήψεις και συνήθειες· διότι η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν. Ας ζηλώσουμε την υπομονή των θεοφόρων πατέρων μας, την ταπείνωση, την ίδια τους την πίστη· διότι, λέγει, «αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Ας νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, την πορνεία, την ακαθαρσία, κάθε κακό πάθος και την πλεονεξία, και μάλιστα κατά τις ιερές αυτές ημέρες της νηστείας.

Τι λοιπόν; Επειδή είναι όμοιος με τον Πέτρο ως προς την ομολογία, τον ζήλο, την ταπείνωση, την αγάπη, άραγε δεν έλαβε και τα ίδια έπαθλα από Εκείνον που τα καθορίζει όλα δίκαια με ζυγό, μέτρο και σταθμά; Και πώς θα μπορούσε να ισχύει κάτι διαφορετικό; Γι' αυτό στον μεν Πέτρο λέει: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου»· για τον Παύλο, όμως, τι λέει στον Ανανία; «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων». Ποιο όνομα; Προφανώς αυτό που κλήθηκε πάνω μας, την Εκκλησία του Χριστού, την οποία ο Πέτρος βαστάζει ως θεμέλιο. Βλέπετε πόσο περιφανής και ισότιμη είναι η δόξα του Πέτρου και του Παύλου, και πώς η Εκκλησία του Χριστού βαστάζεται και από τους δύο; Γι' αυτό και αυτή τώρα απονέμει και στους δύο μία και την αυτή τιμή, συνεορτάζοντάς τους σήμερα ισότιμα. Αλλά εμείς, αναλογιζόμενοι το τέλος του βίου τους, ας μιμηθούμε τη διαγωγή τους· και αν όχι τα άλλα, τουλάχιστον τη διόρθωση που προέρχεται από την ταπείνωση και τη μετάνοια. Διότι τα υπόλοιπα, επειδή είναι μεγάλα και υψηλά, και αρμόζουν σε μεγάλους και προσφέρονται σε μεγάλους για μίμηση, ίσως ορισμένα να είναι και εντελώς αμίμητα για όλους μας· η διόρθωση όμως μέσω της μετάνοιας αρμόζει περισσότερο σε εμάς παρά σε εκείνους, στον βαθμό που κάθε μέρα όλοι μας σφάλλουμε πολλές φορές, και από πουθενά αλλού δεν έχουμε ελπίδα σωτηρίας, παρά μόνο αν την ελκύσουμε μέσω της αδιάλειπτης μετάνοιας.

Γι' αυτό, μιμούμενοι τον πρόδρομο της χάριτος οι πατέρες, αφού απαρνήθηκαν τον κόσμο και απέφυγαν τη συμβίωση με όσους είναι προσκολλημένοι σε αυτόν, άλλοι κατοίκησαν την έρημο και προσέλκυσαν σε αυτήν πολλούς από τους μεταγενέστερους, ενώ άλλοι ασκήτεψαν σε ιερά περιτοιχίσματα και συγκρότησαν σε αυτά πνευματικές συνοδείες, στις οποίες εμείς, ο καθένας σε διαφορετικό χρόνο, εντασσόμενοι σύμφωνα με τον ζήλο εκείνων, ζούμε μέσα σε αυτούς τους ιερούς περιβόλους. Δεν πρέπει όμως μόνο να κατοικούμε σε αυτούς, αλλά και να ζούμε σύμφωνα με εκείνους τους πατέρες. Διότι ούτε από αυτούς τους άλλους επίγειους παραδείσους του Θεού λείπει το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού, ούτε ο πονηρός καθοδηγητής. Αλλά εμείς, αφού διδαχθήκαμε από τα παλαιά παραδείγματα, πρέπει να προσέχουμε τον μόνο σοφό και αγαθό σύμβουλο και να ακολουθούμε τα ίχνη εκείνων που υπάκουαν παλαιότερα και υπακούουν τώρα σε αυτόν, μιμούμενοι, για να μιλήσουμε αποστολικά, τον τρόπο ζωής εκείνων των οποίων είδαμε το τέλος. Υπάρχουν δε και θηρία και κτήνη τόσο στην έρημο όσο και σε αυτά τα ιερά σεμνεία. Και είναι μεγάλος ο φόβος μήπως εξισωθούμε με τα ανόητα κτήνη και ομοιωθούμε με αυτά, αν ο καθένας μας δεν μιμείται τον βίο του Ιωάννη όσο έχει τη δύναμη.

Αυτά τα συμβουλεύει ώστε να μην είναι φιλάργυροι. «Να αρκείσθε», λέει, «στα παρόντα». Έπειτα, και εδώ υπάρχει η παρηγοριά, ώστε να μην απελπίζονται· διότι ο Ίδιος, λέει, έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Ώστε να μπορούμε με θάρρος να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Ιδού πάλι η παρηγοριά μέσα στους πειρασμούς. «Να θυμάστε τους προεστώτες σας». Αυτό από πιο πριν αγωνιούσε να το πει· γι' αυτό έλεγε: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους». Αυτό ακριβώς συμβούλευε και στους Θεσσαλονικείς, ώστε να τους αποδίδουν εξαιρετικά μεγάλη τιμή. «Να θυμάστε», λέει, «τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο του Θεού· και, παρατηρώντας προσεκτικά την κατάληξη της βιοτής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Ποια είναι η λογική αλληλουχία εδώ; Εξαιρετική, βεβαίως· διότι λέει: «Παρατηρώντας τη βιοτή τους, δηλαδή τον τρόπο της ζωής τους, να μιμείστε την πίστη τους»· διότι η πίστη προέρχεται από καθαρό βίο. Ή με τον όρο «πίστη» εννοεί τη βεβαιότητα. Πώς; Διότι αποδεικνύει ότι, επειδή πίστεψαν με βεβαιότητα στα μελλοντικά αγαθά, κατόρθωσαν να επιδείξουν άριστη πολιτεία. Διότι δεν θα επιδείκνυαν καθαρό βίο, εάν αμφισβητούσαν και είχαν αμφιβολίες για τα μελλοντικά. Επομένως, και εδώ το ίδιο πράγμα θεραπεύει. Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες. Μην παρασύρεστε από διδασκαλίες ποικίλες και ξένες· διότι είναι καλό να στερεώνεται η καρδιά με τη χάρη, και όχι με τροφές, από τις οποίες δεν ωφελήθηκαν όσοι πορεύθηκαν σύμφωνα με αυτές.

Διότι, όπως ακριβώς, όταν Εκείνος είναι εχθρός, ακόμη και αν όλοι μάς είναι φίλοι, δεν υπάρχει κανένα όφελος· έτσι και όταν Εκείνος είναι φίλος μας, ακόμη και αν όλοι μάς πολεμούν, δεν υφιστάμεθα καμία βλάβη. Γι' αυτό έλεγε: «Δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Να ενθυμείσθε τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο του Θεού. Εδώ νομίζω ότι ομιλεί και περί της παροχής συνδρομής· διότι αυτό εννοεί το: «Οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο του Θεού». Των οποίων αναλογιζόμενοι την έκβαση της ζωής, να μιμείσθε την πίστη. Τι σημαίνει, «Αναλογιζόμενοι»;

Στρέφοντάς το συνεχώς στο νου σας, εξετάζοντάς το μέσα σας, αναλογιζόμενοι, ερευνώντας το με ακρίβεια, εξετάζοντάς το εξονυχιστικά όπως επιθυμείτε. Ορθώς είπε: «Την έκβαση της αναστροφής»· δηλαδή, την πολιτεία τους μέχρι το τέλος· διότι η αναστροφή τους είχε αγαθό τέλος.

«Ιησούς Χριστός», λέγει, «χθες και σήμερον ο αυτός, και εις τους αιώνας». Αυτό που εννοεί είναι το εξής: Μην νομίσετε ότι τότε θαυματούργησε, ενώ τώρα δεν θαυματουργεί. Ο ίδιος είναι, και επειδή είναι ο ίδιος, δεν υπάρχει περίπτωση κατά την οποία να μην μπορεί να ενεργήσει τα ίδια έργα. Ίσως αποβλέποντας σε αυτό είπε: «Να θυμάστε τους προεστώτες σας». «Με διδαχές ποικίλες και ξένες να μην παρασύρεστε». —Ξένες, δηλαδή διαφορετικές από εκείνες που ακούσατε από εμάς. Ποικίλες, δηλαδή κάθε είδους. Διότι τέτοιου είδους διδαχές δεν έχουν τίποτα το βέβαιο, αλλά είναι αλλοπρόσαλλες, και κυρίως ως προς το ζήτημα των τροφών διαφέρουν. Γι' αυτό, εστιάζοντας σε αυτό το σημείο, προσθέτει: «Διότι είναι καλό να στηρίζεται η καρδιά με τη χάρη, όχι με τροφές». Αυτές είναι οι ποικίλες, αυτές είναι οι ξένες διδαχές. Εδώ τους επικρίνει για την προσκόλλησή τους στην τήρηση των διατάξεων περί τροφών. Διότι αποδεικνύει ότι από την τήρηση των διατάξεων περί τροφών εξέπεσαν στην ετεροδιδασκαλία, και εξαιτίας αυτών παρασύρθηκαν προς τις ποικίλες και ξένες διδαχές. Και παρατήρησε ότι δεν τολμά να το πει αυτό φανερά, αλλά το εκφράζει σαν αίνιγμα. Διότι με το να πει: «Μη παρασύρεστε με ποικίλες και ξένες διδαχές», και: «Είναι καλό να στηρίζεται η καρδιά με τη χάρη, όχι με τροφές», σχεδόν επαναλαμβάνει τον λόγο του Χριστού, με τον οποίο έλεγε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται, αλλά εκείνο που εξέρχεται».

Πώς λοιπόν ο Παύλος λέει: «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε»; Αφού είπε πιο πάνω, «Των οποίων αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους να μιμείσθε την πίστη», τότε πρόσθεσε, «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε». Τι συμβαίνει λοιπόν, ρωτάει κάποιος, όταν είναι πονηρός, να μην υπακούμε; Πονηρός, πώς το εννοείς; Εάν μεν είναι ως προς τα ζητήματα της πίστεως, να τον αποφεύγεις και να τον απορρίπτεις, όχι μόνο αν είναι άνθρωπος, αλλά ακόμη κι αν είναι άγγελος που κατεβαίνει από τον ουρανό. Εάν όμως είναι ως προς τον βίο, μην τον εξετάζεις. Και αυτό το παράδειγμα δεν το λέω από τον εαυτό μου, αλλά από τη θεία Γραφή. Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι». Αφού προηγουμένως είπε πολλά δεινά γι' αυτούς, τότε λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν. Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Έχουν, λέει, το αξίωμα, αλλά είναι ακάθαρτου βίου. Αλλά εσείς να μην προσέχετε τον βίο, παρά μόνο τα λόγια τους· διότι εξαιτίας του ήθους τους κανένας δεν θα μπορούσε να βλαφθεί.

Να ενθυμείσθε τους καθοδηγητές σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο του Θεού. Ας είναι, λέγει, τίμιος και ας μη μολύνεται με την επικοινωνία με άλλη. «Των οποίων, εξετάζοντας προσεκτικά το τέλος της διαγωγής τους, να μιμείσθε την πίστη. Ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και εις τους αιώνας. Μην παρασύρεσθε από διδασκαλίες ποικίλες και ξένες. Διότι είναι καλό» Παρατηρώντας τον βίο και την πολιτεία τους, λέγει, να μιμείσθε την πίστη τους. Τι σημαίνει «εξετάζοντας προσεκτικά [αναθεωροῦντες]»; Το να φέρνετε συνεχώς στο μυαλό σας, να εξετάζετε, να συλλογίζεσθε, να αναζητάτε, να ερευνάτε με ακρίβεια, ότι η διαγωγή τους έχει καλό τέλος. «Με τη χάρη να στερεώνεται η καρδιά,» αντί του «με την πίστη». «Όχι με τροφές, από τις οποίες δεν ωφελήθηκαν όσοι πορεύθηκαν σύμφωνα με αυτές.»

Πρώτα από όλα, λοιπόν, έχοντας στερεώσει ως ένα είδος τρόπιδας ή θεμελίου στη σκέψη μου τη διατήρηση των θεσμών της Εκκλησίας, μέσω των οποίων εκ φύσεως επέρχεται η σωτηρία, άνοιξα τη θύρα εκκίνησης του λόγου και τον παρόρμησα να ξεκινήσει σαν άλογο που υπακούει στο χαλινάρι. Διότι θεώρησα πραγματικά φοβερό, και χειρότερο από κάθε τι φοβερό, η Εκκλησία, η οποία ακτινοβολεί από τόσα προτερήματα και έχει στολιστεί από τις αρχαίες παραδόσεις των ευσεβεστάτων ανδρών, να επιστρέφει στα πτωχά στοιχεία, φοβούμενη φόβο εκεί όπου δεν υπάρχει φόβος, και, σαν να μην έχει γνωρίσει τον αληθινό Θεό, να τρέμει την ολίσθηση προς την ειδωλολατρία και να υπολείπεται της τελειότητας έστω και στο ελάχιστο· σαν να φέρει μια μεμπτή κηλίδα στο μέσο ενός πολύ όμορφου προσώπου, η οποία, με το απειροελάχιστο της αλλοίωσης, καταστρέφει το σύνολο της ομορφιάς. Διότι δεν είναι μικρό το μικρό, όταν καταλήγει σε κάτι μεγάλο, εφόσον βέβαια δεν αποτελεί καθόλου μικρή παραχάραξη το να ανατραπεί η ανέκαθεν κρατούσα παράδοση της Εκκλησίας, ωσάν να έχουν κατακριθεί οι προγενέστεροι διδάσκαλοί μας, των οποίων οφείλαμε, αναλογιζόμενοι τον τρόπο της ζωής τους, να μιμούμαστε την πίστη.

Δεν ανήκει στους βασιλείς να νομοθετούν για την Εκκλησία. Διότι δες τι λέει ο θείος απόστολος: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας» —δεν είπε βασιλείς— και πάλι: «Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή θα δώσουν λόγο»· και ξανά: «Να μνημονεύετε τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο, και αναλογιζόμενοι την αναστροφή τους, να μιμείστε την πίστη τους». Δεν μας κήρυξαν τον λόγο βασιλείς, αλλά απόστολοι και προφήτες, ποιμένες και δάσκαλοι. Όταν ο Θεός έδωσε εντολή στον Δαβίδ για την οικοδόμηση του οίκου Του, του είπε ότι: «Δεν θα μου οικοδομήσεις εσύ οίκο, επειδή είσαι άνθρωπος αιμάτων». «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, «σε όποιον οφείλεται η τιμή, την τιμή· σε όποιον ο φόβος, τον φόβο· σε όποιον ο φόρος, τον φόρο· σε όποιον ο δασμός, τον δασμό». Έργο των βασιλέων είναι η πολιτική ευταξία, ενώ η εκκλησιαστική τάξη ανήκει στους ποιμένες και τους δασκάλους. Ληστρική επιδρομή είναι αυτή, αδελφοί.

«Να θυμάστε τους αδελφούς σας, των οποίων βλέποντας το τέλος της ζωής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Τέτοιος ήταν ο μακάριος Δομετιανός που εξυμνήσαμε, και του οποίου η μνήμη είναι μαζί με τους αγίους. Πόσο σπουδαίο πνευματικό έργο κατόρθωσε, πόσο ενάρετη πολιτεία διήνυσε, αποκτώντας με λίγους κόπους και αγώνες αιώνιο βραβείο ένας άνθρωπος ευτελής κατά τη σάρκα. Αλλά επειδή επέλεξε την αρετή και αγάπησε τον Θεό, ο Θεός τον ύψωσε, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Διότι αυτούς που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί». Πρέπει λοιπόν να χαιρόμαστε και να αγαλλιούμε για τέτοιους αδελφούς· όμως δεν υπάρχει κανένα όφελος εάν δεν συνεισφέρουμε και από τη δική μας πλευρά. Αν όμως συνεισφέρουμε κατά το δυνατόν, θα αποκτήσουμε και εμείς μερίδιο μαζί με τους αγίους, εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.