Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:10

Ο Αθ. είπε: Είναι λοιπόν πιο τιμημένα από τον Θεό τα δημιουργήματά του; Πώς ευσταθεί αυτό; Διότι, αν εκείνος δημιουργήθηκε για χάρη αυτών, και όχι αυτά για χάρη αυτού, όπως ισχυρίζεσαι εσύ, αναμφίβολα αυτά είναι πιο τιμημένα από εκείνον· αλλά μη γένοιτο να φρονούμε εμείς κάτι τέτοιο! Διότι τα πάντα υπάρχουν για τον Υιό, καθώς είναι γεγραμμένο: «Διότι άρμοζε σ' αυτόν», λέει ο Απόστολος, «για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας τους διά των παθημάτων». Ο Αρ. είπε: Συγχώρεσέ με που είπα ότι ο Υιός κτίστηκε για τα έργα, πλην όμως κτίστηκε προ πάντων.

Πώς, λοιπόν, ο Κύριος έλεγε: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», εάν υπήρχε άλλος μέσα στον Πατέρα, διά του οποίου και ο ίδιος ο Κύριος δημιουργήθηκε; Πώς, εξάλλου, ο Ιωάννης, αφήνοντας εκείνον, ομιλεί περί τούτου λέγοντας: «Τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»; Εάν, δε, όλα όσα δημιουργήθηκαν με το θείο θέλημα έγιναν δι' αυτού, πώς είναι και ο ίδιος ένα από τα δημιουργήματα; Πώς επίσης, ενώ ο Απόστολος λέγει: «Δι' ον τα πάντα και δι' ου τα πάντα», αυτοί ισχυρίζονται: «Δεν δημιουργηθήκαμε εμείς δι' αυτόν, αλλά εκείνος δημιουργήθηκε για εμάς»; Διότι θα έπρεπε, εάν έτσι είχαν τα πράγματα, να πει: «Δι' ους δημιουργήθηκε ο Λόγος». Εφόσον όμως τώρα δεν λέγει αυτό, αλλά «δι' ον τα πάντα και δι' ου τα πάντα», αποδεικνύει ότι αυτοί είναι αιρετικοί και συκοφάντες. Εξάλλου, εάν αποτολμούν να ισχυρίζονται ότι υπάρχει άλλος Λόγος μέσα στον Θεό, εφόσον δεν διαθέτουν σαφείς αποδείξεις από τις Γραφές, ας υποδείξουν έστω και ένα δικό του έργο, ή κάποιο έργο του Πατρός που να έγινε χωρίς αυτόν τον Λόγο, ώστε να φανεί ότι έχουν κάποια δικαιολογία για την επινόησή τους. Διότι τα έργα του αληθινού Λόγου είναι φανερά σε όλους, ώστε μέσω αυτών να κατανοείται και ο ίδιος αναλόγως· όπως, δηλαδή, βλέποντας την κτίση αντιλαμβανόμαστε τον Θεό που την εδημιούργησε, έτσι και βλέποντας ότι δεν υπάρχει τίποτα το άτακτο στα δημιουργήματα, αλλά ότι τα πάντα κινούνται και διατηρούνται με τάξη και πρόνοια, συλλογιζόμαστε ότι υπάρχει ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι υπεράνω όλων και κυβερνά τα πάντα.

Πώς, λοιπόν, έλεγε ο Κύριος: «εγώ είμαι στον Πατέρα και ο Πατέρας σε εμένα», εάν υπήρχε άλλος μέσα στον Πατέρα, μέσω του οποίου δημιουργήθηκε και ο ίδιος ο Κύριος; Και πώς ο Ιωάννης, παραβλέποντας εκείνον, αναφέρεται σε τούτον λέγοντας: «τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα»; Εάν, όμως, όλα όσα δημιουργήθηκαν με το θείο θέλημα έγιναν μέσω αυτού, πώς είναι και ο ίδιος ένα από τα δημιουργήματα; Και πώς, ενώ ο Απόστολος λέει: «δι' αυτόν υπάρχουν τα πάντα και δι' αυτού δημιουργήθηκαν τα πάντα», αυτοί ισχυρίζονται: «δεν δημιουργηθήκαμε εμείς για εκείνον, αλλά εκείνος δημιουργήθηκε για εμάς»; Διότι θα έπρεπε, εάν πράγματι ίσχυε αυτό, να πει: «για τους οποίους δημιουργήθηκε ο Λόγος». Τώρα όμως, μη λέγοντας αυτό, αλλά «δι' αυτόν υπάρχουν τα πάντα», αποδεικνύει ότι αυτοί είναι αιρετικοί και συκοφάντες. Εξάλλου, εάν είναι πεπεισμένοι ότι υπάρχει άλλος Λόγος στον Θεό, εφόσον δεν διαθέτουν σαφείς αποδείξεις από τις Γραφές, ας υποδείξουν έστω και ένα δικό του έργο ή έργα του Πατέρα τα οποία να έγιναν χωρίς τον Λόγο, ώστε να φανεί ότι έχουν κάποια πρόφαση για τη δική τους επινόηση. Διότι τα έργα του αληθινού Λόγου είναι σε όλους φανερά, ώστε από αυτά να κατανοείται αναλόγως και ο ίδιος. Διότι, όπως ακριβώς βλέποντας την κτίση σκεπτόμαστε τον Θεό που την έκτισε, έτσι και βλέποντας ότι δεν υπάρχει καμία αταξία στα δημιουργήματα, αλλά ότι τα πάντα κινούνται και διατηρούνται με τάξη και πρόνοια, κατανοούμε ότι υπάρχει Λόγος του Θεού, ο οποίος βρίσκεται πάνω από όλα και τα κυβερνά.

Έπειτα επισημαίνει και την αιτία για την οποία δεν έπρεπε να ενανθρωπήσει κανένας άλλος, παρά ο ίδιος ο Θεός Λόγος, λέγοντας: «Διότι άρμοζε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, προκειμένου να οδηγήσει πολλούς υιούς στη δόξα, να καταστήσει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους διαμέσου των παθημάτων». Με τα λόγια του αυτά εννοεί ότι δεν ανήκε σε κανέναν άλλον το έργο να ανορθώσει τους ανθρώπους από τη φθορά που είχε επέλθει, παρά μόνο στον Θεό Λόγο, ο οποίος και τους είχε δημιουργήσει εξαρχής.

Κείμενο ρκστ΄. «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να είναι τα πάντα υποταγμένα σε αυτόν·» επειδή δεν είχε ακόμη κηρυχθεί το κήρυγμα στην οικουμένη; Ερμηνεία. Διότι έπρεπε σε αυτόν, δηλαδή στον Θεό και Πατέρα, μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν και συγκροτήθηκαν, τον αρχηγό της ζωής, δηλαδή τον Χριστό, να οδηγεί πολλούς υιούς στη δόξα των ουρανών και στη βασιλεία· και όταν λέει υιούς, εννοεί τους πνευματικούς και αγίους ανθρώπους. Έπρεπε, λέγει, στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα να αναδείξει τον αρχηγό της σωτηρίας μας, δηλαδή τον Χριστό, τέλειο και ένδοξο μέσω των παθημάτων.

Εγώ δε, αυτούς που πίστεψαν σε εμένα, οι οποίοι μόλις αναγεννήθηκαν αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο και αναλαμβάνοντας τον νέο, ωσάν νεογέννητα βρέφη, απαλούς στον χαρακτήρα και άπειρους στην κακία, και οι οποίοι έχουν πλέον απογαλακτιστεί από τα εισαγωγικά διδάγματα και προχωρούν στην τελειότερη τροφή των μυστηρίων, αυτούς, αφού τους πάρω κοντά μου και τους θερμάνω στον κόλπο της ευσπλαχνίας, τους προσάγω στον Πατέρα. Διότι μέσω εμού βρίσκεται η οδός προς την επίγνωσή Του. —Το ότι δε αυτά τα λόγια λέγονται εκ προσώπου του Χριστού, ουδείς θα το αμφισβητήσει από όσους ενθυμούνται την προς Εβραίους Επιστολή. Διότι άρμοζε, λέγει, σε Αυτόν για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να καταστήσει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας μέσω παθημάτων.

Διότι ποια χρονική παράταση θα χρειαζόταν «εκείνος που βαστάζει τα σύμπαντα με τον λόγο της δυνάμεώς του», και ο οποίος δεν ενεργεί σωματικά, ούτε έχει ανάγκη από χειρωνακτική εργασία για τη δημιουργία, αλλά με αβίαστο θέλημα κάνει τη φύση των δημιουργημάτων να τον ακολουθεί; Όπως αναφέρει η Ιουδίθ: «Σκέφθηκες, λέει, και παρουσιάστηκαν ενώπιόν σου όλα όσα σκέφθηκες». Εντούτοις, για να μην παρασυρθούμε ποτέ από το μέγεθος των όσων ενεργούνται, ώστε να φανταστούμε ότι ο Κύριος είναι άναρχος, τι λέει η αυτοζωή; «Εγώ ζω διά τον Πατέρα». Και η δύναμη του Θεού: «Ο Υιός δεν μπορεί να κάνει τίποτα από τον εαυτό του». Και η αυτοτελής σοφία: «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι με όλα αυτά μας οδηγεί στην κατανόηση του Πατέρα, και αναφέρει σε αυτόν το θαύμα των δημιουργημάτων, ώστε μέσω αυτού να γνωρίσουμε τον Πατέρα. Διότι ο Πατέρας δεν κατανοείται από κάποια διαφορά στα έργα, εκδηλώνοντας δηλαδή μια δική του και ξεχωριστή ενέργεια —επειδή όσα βλέπει τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνει παρομοίως και ο Υιός—, αλλά από τη δόξα που του προσφέρει ο Μονογενής καρπώνεται το θαύμα των δημιουργημάτων, μαζί με το μεγαλείο των ποιημάτων, και για τον ίδιο τον Δημιουργό αγάλλεται και υψώνεται από εκείνους που τον επιγιγνώσκουν ως Πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, «μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα, και για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα».

VII. Αυτός που οδήγησε πολλούς υιούς στη δόξα δεν θα εξέπιπτε από το να είναι αληθινός Υιός· διότι δεν έπαψε να είναι αυτό που είναι, αφού έγινε αυτό που δεν ήταν, αλλά παραμένει Κύριος στη μορφή του δούλου.

Διότι με κανέναν τρόπο δεν δέχονται να αποδώσουν το πάθος επί του σταυρού στον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, αλλά λένε μάλλον ότι αυτός παρασκεύασε τον άνθρωπο που ενώθηκε μαζί του κατά ισοτιμία, ώστε να υποστεί τις ύβρεις από τους Ιουδαίους και τα πάθη επί του σταυρού, καθώς και τον ίδιο τον θάνατο, και ότι αυτός έγινε ο αρχηγός της σωτηρίας μας, επιστρέφοντας στη ζωή με τη δύναμη του Λόγου που ήταν μαζί του, και καταργώντας το κράτος του θανάτου. Α— Άραγε λοιπόν θα μπορούσαν να μας παρουσιάσουν από τις Ιερές Γραφές κάποιον αληθινό λόγο για αυτά; Ή καινοτομούν στην πίστη, «λαλώντας αυτά που προέρχονται από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου», σύμφωνα με το γραμμένο, ή μήπως επειδή δεν γνωρίζουν να λένε: «Σε εμένα δε μη γένοιτο να καυχηθώ παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού, μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα και εγώ για τον κόσμο»; Β— Ναι, λένε. Διότι μας βεβαιώνει σε αυτό ο πάνσοφος Παύλος έχοντας γράψει τα εξής: «Επειδή έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδηγεί πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειώσει τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω παθημάτων». Διότι, λένε, αυτός για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα δεν θα μπορούσε να είναι κανένας άλλος παρά ο Λόγος που γεννήθηκε από τον Θεό. Αυτός λοιπόν τελείωσε μέσω των παθημάτων τον αρχηγό της σωτηρίας μας, δηλαδή αυτόν που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Α— Έχουμε λυτρωθεί, λοιπόν, όχι πλέον από τον Θεό—πώς άλλωστε ή από πού;—αλλά μάλλον με ξένο αίμα.

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

Διότι έπρεπε στον Θεό και Πατέρα, «για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα», αφού ο Υιός κατήλθε σε κένωση και ενανθρώπησε, λαμβάνοντας μορφή δούλου, να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων, καθιερώνοντας την ίδια Του τη σάρκα ως αντίλυτρο για τη ζωή όλων. Διότι θυσιάστηκε για εμάς ο Χριστός, το άμωμο θύμα, και «με μία προσφορά ετελείωσε για πάντα αυτούς που αγιάζονται», αναμορφώνοντας την ανθρώπινη φύση στην αρχική της κατάσταση. «Διότι τα πάντα σε Αυτόν είναι καινούργια.» Το ότι δε ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε για εμάς τον δικό Του Υιό, μας το βεβαιώνει εξίσου ο [πάνσοφος] Παύλος γράφοντας για Αυτόν: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για όλους εμάς, πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με Αυτόν τα πάντα;» Και δικό Του Υιό του Θεού ονομάζουμε τον Λόγο που προήλθε από την ουσία Του. Και παραδόθηκε για εμάς όχι πλέον γυμνός και άσαρκος, αλλά όταν έγινε σάρκα. Και το να λέγεται ότι έπαθε δεν αποτελεί μομφή για Αυτόν· διότι έπαθε όχι με τη φύση της θεότητας, αλλά με τη δική Του σάρκα. Διότι ο Θεός και Πατέρας, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως: «Εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ.» Β— Άραγε λοιπόν εννοούμε ότι Αυτός έγινε αμαρτία, ή μάλλον ότι επειδή εξομοιώθηκε με εκείνους που βρίσκονταν υπό την αμαρτία, γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται αμαρτία; Α— Ορθά μίλησες.

Διότι μας προστατεύει το αίμα της ζωής, δηλαδή του Χριστού. Και λέει ότι πρέπει μέσα σε μία νύχτα να καταναλωθούν τα κρέατα του αμνού· διότι πραγματικά ένας είναι ο καιρός του σωτήριου πάθους, και αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι όσον αφορά στον θάνατό του, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα, ενώ όσον αφορά στη ζωή του, ζει για τον Θεό. Και τα κρέατα τρώγονται ψητά, μαζί με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Το μεν ψητό υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο την τελείωση του Εμμανουήλ μέσω των παθημάτων. «Διότι έπρεπε, έπρεπε», λέει, «τον αρχηγό της σωτηρίας μας να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων». Το γεγονός δε ότι τρώγεται με άζυμα και πικρά χόρτα, διαγράφει συμβολικά ότι θα πρέπει και εμείς οι ίδιοι, στους οποίους παρατίθεται προς μετάληψη ο Χριστός, να έχουμε απαλλαγεί από τη νοητή ζύμη, δηλαδή την κακία και τον δόλο, και να αγαπάμε πάρα πολύ την καρτερία στα πάθη χάριν της αγάπης προς αυτόν, και να υπομένουμε πικρούς πόνους, ακολουθώντας τα ίχνη εκείνου που εισήλθε στον θάνατο για εμάς. Διότι, παρακινώντας μας προς αυτό, λέει: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε δούλος ανώτερος από τον κύριό του». «Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και εσάς· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Απαγορεύει λοιπόν ο νόμος να τρώγεται ωμό, και μάλιστα βρασμένο σε νερό, αν και νομίζω ότι κανείς δεν θα το έτρωγε ωμό, ακόμη κι αν ίσως δεν το είχε πει ο νόμος.

Ελάτε λοιπόν σε μένα, θεία παράταξη, ιερό θέατρο, χορέ εναρμονισμένε με το ουράνιο Πνεύμα, και συνεργαστείτε μαζί μου σε αυτόν τον λόγο και κάντε τον κοινό, όχι μόνο προσφέροντας την ακοή σας και προσηλώνοντας τη διάνοιά σας, αλλά και προσφέροντας τη βοήθεια της ειλικρινούς προσευχής· ώστε, συνδράμοντας στους λόγους υπέρ της μητέρας, ο Λόγος του Πατρός άνωθεν να μου επιτρέψει να μη φθέγξομαι εντελώς παράφωνα, αλλά μάλλον να μου δώσει να ολοκληρώσω κάτι εναρμόνιο για τις φιλόθεες ακοές. Χρειάζεται λοιπόν άφθονη η βοήθεια του Θεού για εκείνους που αποδύονται σε αυτά, τα οποία ήταν έργα αποκλειστικά της άνωθεν έμπνευσης, οικειότερα και τελειότερα από όσα έχουν δημιουργηθεί εξ αιώνων. Διότι, αφού ο Θεός εμφύτευσε στη γη εξαρχής κάθε μορφή αισθητών και αισθητικών όντων, επειδή κανένα απολύτως από αυτά που υπήρχαν πάνω της δεν χωρούσε τον νου, έπλασε τον άνθρωπο ικανό να χωρέσει τον νου. Επειδή όμως πάλι, καίτοι το ανθρώπινο γένος προόδευσε, κανείς από αυτούς δεν βρέθηκε, στον βαθμό που έπρεπε, ικανός να χωρέσει τον Θεό, «δι' ου τα πάντα και δι' ον τα πάντα», για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του Αποστόλου, τώρα ύστερα, όπως ευδόκησε, δημιούργησε αυτήν την αειπάρθενο, για να το πω έτσι, ως δικό του ανάκτορο, η οποία λόγω της άκρας καθαρότητάς της αποδείχθηκε ικανή να χωρέσει σωματικά το πλήρωμα της θεότητας, και όχι μόνο ικανή να το χωρέσει, ω των εξαίσιων θαυμάτων!, αλλά και ικανή να το γεννήσει, και να δημιουργήσει θεία συγγένεια για όλους τους ανθρώπους, πριν από αυτήν και μετά από αυτήν.

Και τι να πω για τις νομοθεσίες διά των προφητών, τις επαγγελίες, τις υιοθεσίες; Διότι και η απαρχής καταβολή του κόσμου προς αυτόν απέβλεπε, ο οποίος κάτω μεν βαπτιζόταν ως Υιός ανθρώπου, άνωθεν δε μαρτυρούνταν ως ο μόνος αγαπητός Υιός του Θεού, για τον οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, όπως ακριβώς λέει ο απόστολος.

Αυτός έχει εκπληρώσει το δικό Του έργο. Και κυριολεκτικά είπε: «Για χάρη του καθενός να γευθεί τον θάνατο». Και δεν είπε: «Να πεθάνει»· διότι, σαν να τον γεύθηκε μόνο, έτσι, αφού παρέμεινε για μικρό χρονικό διάστημα σε αυτόν, αμέσως αναστήθηκε. Με το να πει λοιπόν: «Λόγω του πάθους του θανάτου», υποδήλωσε τον πραγματικό θάνατο· ενώ με το «ανώτερος των αγγέλων», φανέρωσε την ανάσταση. Διότι, όπως ακριβώς ένας ιατρός που δεν έχει ανάγκη να γευθεί τα φαγητά τα οποία έχουν ετοιμαστεί για τον άρρωστο, εξαιτίας της φροντίδας του προς εκείνον τα γεύεται πρώτος ο ίδιος, για να πείσει τον άρρωστο να πάρει θάρρος και να τολμήσει να φάει· έτσι και ο Χριστός, επειδή όλοι οι άνθρωποι φοβούνταν τον θάνατο, θέλοντας να τους πείσει να τον αψηφήσουν, τον γεύθηκε και ο Ίδιος, μολονότι δεν είχε ανάγκη. «Διότι έρχεται», λέει, «ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και δεν βρίσκει τίποτε μέσα μου». Έτσι και το «Με τη χάρη Θεού», και το «για χάρη του καθενός να γευθεί τον θάνατο», αυτό ακριβώς φανερώνουν. Διότι έπρεπε σε Αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, καθώς οδηγεί πολλούς υιούς στη δόξα, να καταστήσει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων.

Γ'. Εδώ ομιλεί για τον Πατέρα. Βλέπεις πώς πάλι το «δι' ου» του αρμόζει; Δεν θα το χρησιμοποιούσε αυτό, εάν βεβαίως αποτελούσε έκφραση κατωτερότητας και άρμοζε μόνο στον Υιό. Αυτό που λέγει, έχει την εξής έννοια: έπραξε, λέγει, έργα άξια της φιλανθρωπίας του, με το να αναδείξει τον Πρωτότοκο λαμπρότερο από όλους, και να τον θέσει ως παράδειγμα στους υπολοίπους, σαν ένα γενναίο αθλητή που υπερέχει από τους άλλους. «Τον αρχηγό της σωτηρίας τους»· δηλαδή, τον αίτιο της σωτηρίας. Βλέπεις πόση είναι η απόσταση ανάμεσά μας; Και αυτός είναι Υιός, και εμείς είμαστε υιοί· αλλά αυτός μεν σώζει, ενώ εμείς σωζόμαστε. Είδες πώς και μας συνδέει και μας διαχωρίζει; «Οδηγώντας», λέγει, «πολλούς υιούς στη δόξα». Εδώ μας συνέδεσε· με το «Τον αρχηγό της σωτηρίας τους» πάλι μας διαχώρισε. «Να τον τελειώσει μέσω παθημάτων». Άρα τα παθήματα είναι τελείωση και αιτία της σωτηρίας. Βλέπεις ότι η κακοπάθεια δεν είναι ίδιον όσων έχουν εγκαταλειφθεί από τον Θεό;

Αν λοιπόν με αυτό πρωτίστως τίμησε τον Υιό ο Θεός, με το να τον οδηγήσει δια των παθημάτων· όντως, σε σύγκριση με το να δημιουργήσει τον κόσμο και να τον παραγάγει εκ του μη όντος, το να προσλάβει Εκείνος σάρκα και να υποστεί όσα υπέστη, είναι πολύ μεγαλύτερο. Και το ένα βέβαια αποτελεί έργο φιλανθρωπίας, το άλλο όμως πολύ περισσότερο. Και φανερώνοντας και ο ίδιος αυτό ακριβώς, λέει: «Για να δείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβάλλοντα πλούτο της χρηστότητάς του, μας συνέγειρε και μας συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού». Διότι άρμοζε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και δια του οποίου έγιναν τα πάντα, καθώς οδήγησε πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας τους δια των παθημάτων.

Διότι ταίριαζε σε Αυτόν, λέγει, που είναι ο προνοητής και ο οποίος έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, να παραδώσει τον Υιό υπέρ της σωτηρίας των υπολοίπων, τον Ένα υπέρ των πολλών. Αλλά δεν εκφράστηκε έτσι, παρά είπε: «μέσω των παθημάτων να τελειώσει», δείχνοντας ότι όποιος πάσχει υπέρ κάποιου, δεν ωφελεί μόνο εκείνον, αλλά και ο ίδιος γίνεται λαμπρότερος και τελειότερος. Και αυτό το λέγει απευθυνόμενος προς τους πιστούς, για να τους ενθαρρύνει. Διότι και ο Χριστός τότε δοξάστηκε, όταν έπαθε. Όταν όμως λέω ότι «δοξάστηκε», να μη νομίσεις ότι έλαβε κάποια προσθήκη δόξας· διότι τη δόξα της θείας φύσεώς Του την είχε πάντοτε, χωρίς να προσλάβει τίποτα επιπλέον. «Διότι τόσο αυτός που αγιάζει», λέγει, «όσο και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν». «Γι' αυτό τον λόγο δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς». Ιδού πάλι πώς τους συνάγει, τιμώντας και παρηγορώντας τους, και καθιστώντας τους αδελφούς του Χριστού, με βάση το γεγονός ότι προέρχονται από έναν. Έπειτα πάλι, εξασφαλίζοντας την ορθότητα των πραγμάτων και δείχνοντας ότι αναφέρεται στην κατά σάρκα φύση, πρόσθεσε το: «Αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται». Βλέπεις πόση είναι η διαφορά μεταξύ τους; Διότι Εκείνος μεν αγιάζει, ενώ εμείς αγιαζόμαστε.

Αποδεικνύει ότι ο σταυρός είναι δόξα και τιμή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός έτσι τον ονομάζει, λέγοντας: «Για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου»· και, «Δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου». «Να γευθεί τον θάνατο υπέρ του καθενός». Διότι, πράγματι, σαν να τον γεύτηκε απλώς, έχοντας παραμείνει σε αυτόν για μικρό χρονικό διάστημα, αμέσως αναστήθηκε. Με το να πει, λοιπόν, «εξαιτίας του πάθους του θανάτου», υπέδειξε τον πραγματικό θάνατο· ενώ με το να πει «ανώτερος από τους αγγέλους», φανέρωσε την ανάσταση. «Διότι ταίριαζε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου έγιναν τα πάντα». Ταίριαζε, λέει, σε αυτόν, τον κηδεμόνα, που φέρνει τα πάντα στην ύπαρξη, να παραδώσει τον Υιό για τη σωτηρία των υπολοίπων, τον έναν υπέρ των πολλών. «Αφού οδήγησε πολλούς υιούς στη δόξα». Και αυτός και εμείς είμαστε υιοί, αλλά αυτός μεν σώζει, εμείς δε σωζόμαστε. «Τον αρχηγό της σωτηρίας τους». Δηλαδή, τον αίτιο της σωτηρίας. «Να τον τελειώσει διά παθημάτων». Άρα, τα παθήματα είναι τελείωση και αιτία της σωτηρίας.

Αν λοιπόν εκείνη η σάρκα ανήκε σε κάποιον άλλον και όχι στον Θεό Λόγο, πώς είναι ένας Υιός; Διότι αποσαφηνίσαμε ότι η υπόσταση συνιστά το συγκεκριμένο πρόσωπο, όπως τον Πέτρο και τον Παύλο, και ότι ο Πέτρος και ο Παύλος δεν είναι ένας υιός, και ούτε ο Πέτρος είναι Παύλος ούτε ο Παύλος Πέτρος. Επομένως, εάν ομολογήσουμε δύο υποστάσεις, άλλη του Υιού του Θεού και άλλη του υιού της Παρθένου όπως εμείς, ούτε του Θεού Υιός είναι ο υιός της Παρθένου ούτε ο υιός της Παρθένου είναι Υιός του Θεού, παρά μόνο κατά χάριν, όπως εμείς. Και είναι αδύνατον ο κατά φύσιν Υιός και ο κατά χάριν υιός να είναι ένας Υιός· διότι ένας υιός και ένας άλλος υιός ονομάζονται μεν αδελφοί, εάν είναι υιοί του ίδιου πατέρα ή της ίδιας μητέρας, αλλά και οι δύο μαζί δεν είναι σε καμία περίπτωση ένας υιός. Επειδή, διαφορετικά, και εμείς, που γίναμε κατά χάριν υιοί του Θεού, είμαστε ένας υιός μαζί με τον Υιό του Θεού, και ας μας προσκυνήσουν τα επουράνια και τα επίγεια και τα καταχθόνια· αλλά αυτά δεν ισχύουν. Το ότι, πάλι, ο ένας υιός και ο άλλος υιός σημαίνει πολλοί υιοί, το λέει ο απόστολος: «Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίον υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, όταν θα οδηγούσε πολλούς υιούς στη δόξα...». Ιδού, οι κατά χάριν υιοί είναι και πολλοί, και όχι ένας.

Διότι εκείνος που έχει βαπτιστεί και έχει διαφυλάξει το βάπτισμά του ισχυρό με τις εντολές, δεν καταβάλλει πλέον τον θάνατο λόγω της αμαρτίας ως χρέος υπέρ της αμαρτίας, αλλά αποδέχεται τη χρήση του για την καταδίκη της αμαρτίας, η οποία μυστικώς τον παραπέμπει στη θεία και ατελεύτητη ζωή. Εφόσον, βεβαίως, οι άγιοι, για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη, ολοκλήρωσαν γενναία τον δρόμο της παρούσας ζωής μέσα από πολλά παθήματα, ελευθερώνοντας μέσα τους τη φύση από την καταδίκη του θανάτου εξαιτίας της αμαρτίας, και κάνοντας το όπλο του θανάτου, που προοριζόταν για την αναίρεση της φύσης, όπλο για την αναίρεση της αμαρτίας, ακολουθώντας τον αρχηγό της σωτηρίας τους, τον Ιησού. Διότι, εάν η αμαρτία είχε τον θάνατο ως όπλο για την αναίρεση της φύσης σε εκείνους που την ενεργούν σύμφωνα με τον Αδάμ, πολύ περισσότερο η φύση θα έχει τον θάνατο ως όπλο για την αναίρεση της αμαρτίας σε εκείνους που ενεργούν τη δικαιοσύνη μέσω της πίστης στον Χριστό.

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι: