Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:11

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Επομένως, δεν πρέπει να εξετάζουμε το «πώς»· διότι όσο πιο ταπεινός είσαι εσύ από τον Θεό, τόσο πιο απόρρητη από τη δική σου γέννηση, και ακόμη περισσότερο, είναι η γέννηση του Θεού. «Ανέβασαν» οι γονείς το παιδίον Ιησού «στα Ιεροσόλυμα». Τι άραγε επρόκειτο να κάνουν; Μήπως για να αναλάβουν τη βασιλεία του Ισραήλ; Ή για να κατασκευάσουν όπλα, ή για να συγκεντρώσουν στρατό, ή για να αποκομίσουν μαζί με το παιδί κάτι άλλο από τα χαμαιπετή και τα πρόσκαιρα; Όχι, λέει· αλλά «για να το παραστήσουν στον Κύριο, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Τι λες, άνθρωπε; Υπάρχει Θεός του αληθινού Θεού; Ή άλλος Κύριος του κατεξοχήν Κυρίου; Υπάρχει, λέει, και μη φοβηθείς· διότι αυτό δεν συμβαίνει κατά φύση, αλλά κατά χάρη και σύμφωνα με την ύψιστη θεία οικονομία. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός ονομάζεται Πατέρας εκείνων που δεν είναι κατεξοχήν υιοί· «Διότι εγώ, λέει, είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· έτσι και για τον κατεξοχήν Υιό κατά φύση (αφού ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα), ονομάζεται Θεός κατά χάρη και οικονομία· «Διότι ανεβαίνω, λέει, προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Γι' αυτόν τον λόγο «ο Υιός δεν επαισχύνεται να μας ονομάζει αδελφούς· Διότι θα αναγγείλω, λέει, το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». «Όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Ω της οικονομίας! Ω της ανεξιχνίαστης σε εμάς οικονομίας και αγαθότητας του Λόγου!

Εάν ο Άκτιστος προσέλαβε άκτιστο σώμα, τότε έχει καταργηθεί η πρώτη πλάση, έχει απολεσθεί ο αρχέτυπος Αδάμ, του οποίου εμείς μέχρι σήμερα είμαστε απόγονοι κατά τη σαρκική διαδοχή. Πώς, λοιπόν, ο Χριστός μάς κατέστησε μετόχους Του; Και πώς λέει ο Απόστολος: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»;

Διότι τόσο αυτός που αγιάζει (λέγει) όσο και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Για τον λόγο αυτόν δεν επαισχύνεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου. Και πάλι: Ιδού εγώ και τα παιδιά τα οποία μου έδωσε ο Θεός.

Επειδή όμως διαψεύστηκα στην ελπίδα μου και φτάσαμε στην αρχή νέων κόπων, διότι η σκαιότητα των αντιπάλων μάς επιβάλλει σωρηδόν τα προβλήματα, έλα λοιπόν πάλι, αντιτάσσοντας με τη σειρά σε καθένα τον αληθινό και αψεγάδιαστο λόγο, ας ελέγξουμε αυτούς που αγνοούν το μυστήριο του Χριστού. Β. Είμαι λοιπόν πάρα πολύ πρόθυμος να ακολουθήσω όποια πορεία κι αν επιλέξεις εσύ. Διότι, πράγματι, ο λόγος δεν θα μπορούσε να καταστήσει για εμάς την εξέταση του κάθε ζητήματος πολύ πιο ξεκάθαρη με άλλον τρόπο παρά μόνο με αυτόν. Ότι λοιπόν, λένε, ο Υιός είναι μέτοχος αγιασμού, θα το αποσαφηνίσει γράφοντας ο μακάριος Παύλος για αυτόν: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτή την αιτία δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και επιπλέον, ο σοφός Ιωάννης λέει ότι «είδε το Πνεύμα να κατεβαίνει πάνω του σαν περιστέρι». Και εκτός από αυτά, και ο ίδιος ο Υιός έλεγε, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι Εγώ είπα, θεοί είστε; Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι Βλασφημείς, επειδή είπα Υιός του Θεού είμαι;». Θα μπορούσε κανείς, πολύ εύκολα, να συσσωρεύσει στα όσα ειπώθηκαν μύρια άλλα, μέσα από τα οποία μπορεί να μάθει ότι ο Υιός έχει αγιαστεί από τον Πατέρα. Α.

Ο λόγος του Παύλου μάς έχει παρουσιάσει τον κατά φύσιν και αληθώς Υιό, όταν έγινε άνθρωπος, να αγιάζει και να αγιάζεται: «Διότι», λέγει, «εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν επαισχύνεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι αυτός μεν αγιάζει, όντας άγιος κατά φύσιν ως Θεός· αγιάζεται δε μαζί με εμάς, κατά την ανθρώπινη φύση, όταν ανέλαβε την ομοιότητα με εμάς, και εννοώ ακριβώς ως προς αυτό το γεγονός του αγιασμού του, αν και κυριαρχεί επί των πάντων ως Θεός, δεν επαισχύνεται να μας ονομάζει αδελφούς. Β. Αλλά ναι, ισχυρίζονται, δεν θα έλεγε ψέματα αν έλεγε ότι έχει αγιαστεί από τον Πατέρα, ακόμη και αν εξαιρεθεί η καθ' ημάς οικονομία.

Κάτι τέτοιο μας διδάσκει και ο Παύλος, λέγοντας τόσο για Εκείνον όσο και για εμάς: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου.» Επειδή, λοιπόν, καθόλου δεν ντρέπεται να μας ονομάζει αδελφούς, επειδή υποβλήθηκε στην ομοίωση με εμάς, για τον λόγο αυτό μεταφέροντας στον εαυτό Του τη δική μας πτωχεία, αγιάζεται μαζί με εμάς, αν και ο Ίδιος αγιάζει ολόκληρη την κτίση, ώστε να μη φαίνεται ότι αποποιείται το μέτρο της ανθρωπότητας Εκείνος που, χάριν της σωτηρίας και της ζωής όλων, δεν απέφυγε να γίνει άνθρωπος, και ο Οποίος έγινε όμοιος με εμάς στα πάντα, εκτός μόνο από την αμαρτία. <Και αγόταν υπό του Πνεύματος στην έρημο.> (A f. 72 b, B f. 44, H f. 220) Διότι το «αγόταν», δεν σημαίνει τόσο ότι μεταφερόταν, αλλά μάλλον ότι διέμενε και ζούσε. Επειδή έχουμε ίσως συνηθίσει και εμείς οι ίδιοι να λέμε για καθέναν που ζει με ενάρετο τρόπο: Ο τάδε, για παράδειγμα, άγει καλώς τον εαυτό του.

Διότι στο σχήμα της δουλείας του ταιριάζουν τα δουλοπρεπή· και αυτό είναι η κένωση. Διότι Εκείνος που υπάρχει στη μορφή και στην ισότητα του Πατρός, στον οποίον παρίστανται και τα ίδια τα άνω Σεραφείμ, στον οποίον λειτουργούν χίλιες χιλιάδες αγγέλων, επειδή εκένωσε τον εαυτό του, τότε ακριβώς λέγεται ότι αναδείχθηκε λειτουργός των Αγίων και της αληθινής σκηνής. Τότε και αγιάστηκε μαζί με εμάς Αυτός που είναι υπεράνω πάσης κτίσεως. «Διότι και αυτός που αγιάζει», λέει, «και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν».

Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Επομένως, αυτός που αγιάζει ως Θεός, όταν έγινε άνθρωπος και κατοίκησε ανάμεσά μας, και ονομάστηκε αδελφός ως προς την ανθρώπινη φύση, τότε λέγεται ότι αγιάζεται και αυτός μαζί με εμάς. Είναι λοιπόν γνώρισμα της ένσαρκης οικονομίας τόσο το να ιερατεύει όσο και το να αγιάζεται μαζί με εμάς.

Περί της αφιερώσεως των πρωτοτόκων. α'. Έχουμε λυτρωθεί από την παλαιά πατροπαράδοτη διαγωγή μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Όχι με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου, ο οποίος ήταν προεγνωσμένος προ καταβολής κόσμου, αλλά φανερώθηκε κατά τους έσχατους καιρούς.» Επειδή είναι Θεός κατά φύση, και έχει τη μορφή και την ισότητα του Θεού και Πατέρα, και επειδή ο Μονογενής ονομάστηκε και πρωτότοκος, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Διότι είπε κάπου για εμάς στους Ψαλμούς προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω.» Διότι, αφού προσέλαβε στον εαυτό του τα ανθρώπινα, και συγκατέβηκε οικονομικώς στα δικά μας μέτρα, δεν αισχύνεται να μας αποκαλεί αδελφούς, επειδή έχουμε κληθεί σε υιοθεσία δι' αυτού. Και είναι αλήθεια, και μαρτυρείται από τα ίδια τα πράγματα, ότι ο Πατέρας έδωσε τον ίδιο του τον Υιό ως αντάλλαγμα για τη σωτηρία όλων μας. Επομένως, όπως λέει ο Παύλος, «αγοραστήκαμε με τίμημα», και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας. «Αλλά ένας πέθανε υπέρ πάντων, ώστε όλοι να μη ζούμε πλέον για τους εαυτούς μας, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς.»

Επειδή δε το θείο και ιερότατο Γράμμα λέγει ότι αυτός έγινε σάρκα, του αρμόζει πλέον και το χρίσμα, το οποίο έλαβε κατά τη σάρκωσή του. Γράφει λοιπόν ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι και εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι αγιαζόταν μαζί μας όταν έγινε όμοιος με εμάς. Και ότι αυτός που χριόταν ήταν αληθώς ο Υιός, επειδή έγινε σάρκα, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς αυτόν: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος. Η ράβδος της βασιλείας σου είναι ράβδος ευθύτητας. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κατανόησε, λοιπόν, πώς, αν και τον ονόμασε Θεό και του απέδωσε αιώνιο θρόνο, λέγει ότι έχει χριστεί από τον Θεό, προφανώς από τον Πατέρα, με ένα εξαιρετικό χρίσμα σε σύγκριση με εκείνους που μετέχουν σε αυτόν, δηλαδή εμάς.

Γνωρίζουμε δε ότι ο ιερότατος Παύλος έχει γράψει ότι πρέπει «να καθαιρούμε λογισμούς, και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού, και να αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Όμως, λοιπόν, μπορείς άραγε να αναφέρεις εκείνα στα οποία σκανδαλίζονται, και σκοντάφτουν στον λίθο του προσκόμματος με ιουδαϊκό τρόπο; Β— Θα μπορούσα, πώς όχι άλλωστε; Και είναι πάρα πολλά αυτά. Θα αναλυθεί όμως το καθένα με τη σειρά του. Ισχυρίζονται λοιπόν ότι ο Χριστός αγιάσθηκε από τον Πατέρα. Διότι έχει γραφτεί: «Και μαρτύρησε ο Ιωάννης λέγοντας ότι, έχω δει το Πνεύμα να καταβαίνει από τον ουρανό, και έμεινε πάνω σε αυτόν, και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε: Σε όποιον δεις το Πνεύμα να καταβαίνει και να μένει πάνω του, αυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο. Και εγώ έχω δει και έχω μαρτυρήσει ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού». Έγραψε δε και ο Παύλος για αυτόν: «Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν». Επειδή ο Λόγος, όντας Θεός και άγιος κατά φύση, επ' ουδενί θα μπορούσε να αγιαστεί. Απομένει λοιπόν να πούμε ότι αγιάσθηκε ο άνθρωπος που προσλήφθηκε από αυτόν κατά συνάφεια. Α— Τότε πώς αυτός που βαπτίσθηκε και έλαβε τη φανερή κάθοδο του Πνεύματος βαπτίζει με Άγιο Πνεύμα, και εκτελεί αυτά που πρέπουν και αρμόζουν αποκλειστικά στη θεία φύση;

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

«Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν.» Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με την ορθή και αλάνθαστη διδασκαλία, ενώ ο ίδιος είναι ο χορηγός και συνδότης του αγιασμού σε όλους τους άλλους, ως Θεός, μαζί με τον Θεό και Πατέρα, αγιάζεται μαζί με εμάς ως προς την ανθρώπινη φύση του· και αυτό είναι η λεγόμενη κένωση. Διότι αυτός που είναι άγιος κατά φύση ως Θεός, λέγεται ότι έχει ανάγκη από τον Θεό που αγιάζει· και αυτό αναφέρει ο μακάριος Πέτρος: «Τον [Ιησού] από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο.» Επομένως, το χρίσμα αφορά την ανθρώπινη φύση, και ο αγιασμός αφορά τη σάρκα, η οποία δεν είναι άγια κατά φύση, αλλά μέσω της μετοχής της στον Θεό· διότι ο αγιασμός έρχεται στα κτίσματα έξωθεν, και πλουτίζουν με τη χάρη που τους προσφέρεται κατά χάριν και υιοθεσίαν από τον Θεό.

Διότι ταίριαζε σε Αυτόν, λέγει, που είναι ο προνοητής και ο οποίος έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, να παραδώσει τον Υιό υπέρ της σωτηρίας των υπολοίπων, τον Ένα υπέρ των πολλών. Αλλά δεν εκφράστηκε έτσι, παρά είπε: «μέσω των παθημάτων να τελειώσει», δείχνοντας ότι όποιος πάσχει υπέρ κάποιου, δεν ωφελεί μόνο εκείνον, αλλά και ο ίδιος γίνεται λαμπρότερος και τελειότερος. Και αυτό το λέγει απευθυνόμενος προς τους πιστούς, για να τους ενθαρρύνει. Διότι και ο Χριστός τότε δοξάστηκε, όταν έπαθε. Όταν όμως λέω ότι «δοξάστηκε», να μη νομίσεις ότι έλαβε κάποια προσθήκη δόξας· διότι τη δόξα της θείας φύσεώς Του την είχε πάντοτε, χωρίς να προσλάβει τίποτα επιπλέον. «Διότι τόσο αυτός που αγιάζει», λέγει, «όσο και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν». «Γι' αυτό τον λόγο δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς». Ιδού πάλι πώς τους συνάγει, τιμώντας και παρηγορώντας τους, και καθιστώντας τους αδελφούς του Χριστού, με βάση το γεγονός ότι προέρχονται από έναν. Έπειτα πάλι, εξασφαλίζοντας την ορθότητα των πραγμάτων και δείχνοντας ότι αναφέρεται στην κατά σάρκα φύση, πρόσθεσε το: «Αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται». Βλέπεις πόση είναι η διαφορά μεταξύ τους; Διότι Εκείνος μεν αγιάζει, ενώ εμείς αγιαζόμαστε.

Διότι, έστω κι αν προερχόμαστε από έναν, ωστόσο Αυτός μεν αγιάζει, εμείς δε αγιαζόμαστε. Είναι δε μεγάλη η μεταξύ μας διαφορά· διότι Αυτός μεν προέρχεται από τον Πατέρα, ως γνήσιος Υιός, δηλαδή από την ουσία Του· εμείς δε ως κτίσμα, δηλαδή εκ του μη όντος. Επομένως, είναι μεγάλη η διαφορά. Γι' αυτό λέει: Δεν επαισχύνεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι, ενδυόμενος τη σάρκα, ενδύθηκε και την αδελφοσύνη, και μαζί με τη σάρκα εισήλθε ταυτόχρονα και η αδελφοσύνη.

Διότι μέσω του σταυρού λυτρωθήκαμε από την έχθρα, και μέσω του σταυρού ενωθήκαμε με τον Θεό σε φιλία· μέσω του σταυρού ελευθερωθήκαμε από την τυραννία του διαβόλου, και μέσω του σταυρού απαλλαχθήκαμε από τον θάνατο και την απώλεια. Γι' αυτό ο λαός, ενώ πρωτύτερα όταν άκουγε για τον σταυρό γόγγυζε, έπειτα, όταν άκουσε για την ανάσταση, μετέβαλε τον γογγυσμό σε χαρά, αναπέμποντας τη δοξολογία με καθαρή φωνή. Ο σταυρός μετέβαλε την ανθρώπινη φύση σε αγγελική τάξη, καθιστώντας την ξένη προς κάθε φθαρτή πράξη, και αξιώνοντάς την να κατοικεί στην άφθαρτη ζωή. Διότι πλέον δεν τους αποκάλεσε ανθρώπους, αλλά και θεούς, λέγοντας: «Εγώ είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου». Δεν τους ονόμασε πλέον δούλους, αλλά φίλους και αδελφούς, λέγοντας: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Βλέπεις πόση μεταβολή κατεργάστηκε ο σταυρός; Για να μάθεις δε ακριβέστερα τη δύναμη του σταυρού, κατανόησε τι υπήρχε πριν από τον σταυρό και τι μετά τον σταυρό, και θα ανακαλύψεις την ενέργεια του σταυρού.

Βλέπεις ότι το να υποφέρει κανείς δεν αποτελεί ένδειξη εγκατάλειψης. Διότι με αυτό πρώτα από όλα τίμησε ο Θεός τον Υιό, με το να τον οδηγήσει μέσα από παθήματα. Διότι πράγματι, από το να δημιουργήσει τον κόσμο και να τον φέρει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, το να λάβει σώμα και να πάθει αυτά που έπαθε είναι πολύ σπουδαιότερο. Και αυτό το φανέρωσε ο ίδιος σε άλλα σημεία, λέγοντας: «Για να δείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβολικό πλούτο της χρηστότητάς του». «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Γι' αυτή την αιτία». Βλέπε πώς τους ενώνει με αυτόν, τιμώντας τους, και παρηγορώντας τους, και κάνοντάς τους αδελφούς του Χριστού ως προς τούτο, το ότι δηλαδή προέρχονται από έναν· διότι και αυτός, κατά σάρκα, κατάγεται από τον Αβραάμ. «Δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι». Βλέπε πώς δείχνει πάλι την υπεροχή. Διότι με το να πει «δεν ντρέπεται», δείχνει ότι η ταπείνωσή του δεν οφείλεται στη φύση του πράγματος, αλλά στη φιλοστοργία του. Διότι, αν και προερχόμαστε από έναν, εντούτοις εκείνος αγιάζει, ενώ εμείς αγιαζόμαστε. «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου σε αυτόν· και πάλι, ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός. Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έγιναν κοινωνοί σαρκός και αίματος, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά».

Και όπως ακριβώς από μια φωτιά ανάβουν πολλά λυχνάρια, και οι λαμπάδες καίνε, φέγγοντας προφανώς από τη μία φύση της φωτιάς, έτσι και οι χριστιανοί ανάβουν από τη μία φύση του θεϊκού πυρός του Υιού του Θεού, και έχουν τις λαμπάδες τους αναμμένες στις καρδιές τους, και φέγγουν ενώπιόν Του, όντας και αυτοί Χριστοί όπως Εκείνος. Διότι λέγει: «για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι ονομάστηκε Χριστός, ώστε με το ίδιο έλαιο με το οποίο χρίστηκε ο ίδιος, αφού χριστούμε και εμείς μέσω αυτού, να γίνουμε Χριστοί, όντας κατά κάποιον τρόπο μιας ουσίας και ένα σώμα. Διότι πάλι λέγει: «τόσο αυτός που αγιάζει όσο και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν». Και για τον Ιωάννη λέγει ο Κύριος: «εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε», εξαιτίας του Αγίου Πνεύματος που άναβε μέσα του και φλόγιζε την καρδιά του. Και όπως ακριβώς οι ακτίνες του ήλιου, όταν φωτίζουν ένα σύννεφο, το κάνουν να λάμπει προσδίδοντάς του χρυσαφένια όψη, έτσι και το Άγιο Πνεύμα, όταν έλθει στην ψυχή του ανθρώπου, έδωσε ζωή, έδωσε αγιασμό, έδωσε αθανασία, και ανέστησε αυτόν που ήταν πεσμένος. Και αυτό που κινήθηκε από το Άγιο Πνεύμα με αιώνια κίνηση, έγινε άγιο ζωντανό πλάσμα. Και ο άνθρωπος έλαβε την αξία, αφού κατοίκησε μέσα του το Πνεύμα, προφήτη, αποστόλου, αγγέλου, Θεού.

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι:

57. Τον τρόπο δε με τον οποίο αγιάζονται όσοι έχουν μερίδιο στη χάρη, θα μας τον εξηγήσει πάλι ο σοφός Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει», λέει, «και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν». Από αυτά μπορεί κανείς να αντιληφθεί σε ποια κορυφή αγαθών ανέδειξε τους πιστούς διαμέσου μιας τέτοιας ένωσης και κοινωνίας, από την οποία τους προέρχεται ο αγιασμός· διότι και ο Χριστός που αγιάζει, και εκείνοι που αγιάζονται, δηλαδή όσοι πίστεψαν σε αυτόν, προέρχονται όλοι από τον Θεό των όλων και Πατέρα. Και αυτός μεν αγιάζει ως κεφαλή, και αρχηγός της σωτηρίας, και πάροχος και Κύριος κάθε αγιασμού· αυτοί δε αγιάζονται ανακαινιζόμενοι με τη μέθεξη της χάριτός του, ενδυόμενοι αυτόν διαμέσου της αναγέννησης του θείου λουτρού· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Και προβάλλοντας ως αιτιολογία το γεγονός ότι εξαρτώνται από έναν, καθώς και σε ποιο σημείο ευδαιμονίας και μακαριότητας φθάνουν, προσθέτει ότι συνάγονται τρόπον τινά σε συγγένεια και αξιώνονται να ονομάζονται αδελφοί: «Για τον λόγο αυτόν δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω».

Εσύ, λοιπόν, μέτρα τον χρόνο και συγκαταρίθμησε σε αυτόν τους επιμέρους αγιασμούς και μη συγκεντρώνεις πλέον δύο, αλλά περισσότερους· εγώ όμως, αποβλέποντας στον έναν σκοπό όλων και στο αποτέλεσμα που συνάγεται από παντού, αποφαίνομαι ότι και ο αγιασμός είναι ένας, όχι άλλος τώρα και άλλος άλλοτε, αλλά ο ίδιος πολλές φορές και με ποικίλους τρόπους. Διότι και το υποκείμενο είναι ένα, η δική μου φύση, και ο σκοπός ένας: το να αγιαστεί η φύση και να θεωθεί κατά χάριν, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνέργεια του θείου Πνεύματος. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν». Ποιος είναι αυτός που αγιάζει, αν όχι προφανώς ο Χριστός, ο οποίος δεν επαισχύνεται να ονομάζει αδελφούς εμάς που αγιαζόμαστε, εφόσον έχουμε γεννηθεί από έναν, τον κατά φύσιν Πατέρα Του, και ονομαζόμαστε υιοί κατά χάριν; Ακόμη δε σαφέστερα, ο ίδιος ο Χριστός, όταν πορευόταν προς το πάθος, που αποτελεί ακριβώς το τέλος του αγιασμού το οποίο ενεργείται διαμέσου όλης της οικονομίας, λέει: «Εγώ αγιάζω τον εαυτό μου»· πράγμα το οποίο δεν γνωρίζω πώς εσύ το εξέλαβες ότι συμβάλλει στην απόδειξή σου για την προσαγωγή της σωτήριας θυσίας προς τον Πατέρα· ενώ εγώ, τουλάχιστον, από αυτό μάλλον ορμώμαι προς την κατανόηση των δύο φύσεων που ενώθηκαν στον ένα και αυτόν Χριστό, και στο ότι Αυτός είναι εκείνος που αγιάζει τη θυσία αποδεχόμενός την, καθώς είναι και Θεός.

Και δίνοντας τη λύση, λέει ότι έχει ειπωθεί πως αυτός ελαττώθηκε εξαιτίας του πάθους του θανάτου· «διότι τον είδαμε, και δεν είχε ούτε μορφή ούτε κάλλος». Παραδέχεται δε προς το παρόν ότι το ρητό έχει ειπωθεί για τον Δεσπότη, επειδή του χρησίμευε και στο να τους παρηγορήσει το: «τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του». [Εβρ. 2,11] Με το να πει «δεν επαισχύνεται», έδειξε τη διαφορά· διότι δεν είναι αδελφός κατά φύση, αν και είναι αληθώς άνθρωπος, αλλά κατά φιλανθρωπία, επειδή είναι και αληθώς Θεός.

Όπως ακριβώς δοξάστηκε το σώμα του Κυρίου, όταν ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε στη θεϊκή δόξα και στο άπειρο φως, έτσι και τα σώματα των αγίων δοξάζονται και αστράφτουν. Διότι, όπως η δόξα του Χριστού, η οποία βρισκόταν μέσα Του, εξαπλώθηκε στο σώμα Του και εξέλαμψε, με τον ίδιο τρόπο και στους αγίους η δύναμη του Χριστού που βρίσκεται μέσα τους, εκείνη την ημέρα θα υπερεκχυθεί εξωτερικά στα σώματά τους. Διότι ήδη από τώρα μετέχουν από την ουσία και τη φύση Του μέσα στον νου τους. Επειδή είναι γραμμένο: «αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται από έναν» και: «τη δόξα που μου έδωσες, την έχω δώσει σε αυτούς». Όπως ακριβώς από μία φωτιά ανάβουν πολλά λυχνάρια, είναι αναγκαίο και τα σώματα των αγίων, όντας μέλη του Χριστού, να γίνουν το ίδιο με αυτό που είναι ο Χριστός. Ερώτηση: Πώς γίνονται οι Χριστιανοί ανώτεροι από τον πρώτο Αδάμ; Διότι εκείνος ήταν αθάνατος και άφθαρτος κατά την ψυχή και το σώμα, ενώ αυτοί πεθαίνουν και φθείρονται. Απόκριση: Ο αληθινός θάνατος βρίσκεται μέσα στην καρδιά και είναι κρυμμένος, και ο εσωτερικός άνθρωπος έχει νεκρωθεί. Εάν λοιπόν κάποιος «έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή» ως προς το κρυπτόν, αυτός αληθινά ζει εις τους αιώνες και δεν πεθαίνει. Αλλά κι αν τα σώματα τέτοιων ανθρώπων διαλύονται προσωρινά, ανασταίνονται πάλι με δόξα, διότι είναι αγιασμένα. Γι' αυτό, τον θάνατο των Χριστιανών τον ονομάζουμε ύπνο και κοίμηση.

Όπως ακριβώς το σώμα του Κυρίου, όταν ανέβηκε στο όρος και μεταμορφώθηκε στη θεϊκή δόξα και στο άπειρο φως, έτσι και τα σώματα των αγίων δοξάζονται και αστράφτουν. Διότι η δόξα που υπήρχε εσωτερικά απλώθηκε τότε στο σώμα του Χριστού και έλαμψε, και με τον ίδιο ακριβώς τρόπο στους αγίους, η δύναμη του Χριστού που βρίσκεται μέσα τους, εκείνη την ημέρα θα ξεχυθεί εξωτερικά στα σώματά τους, επειδή από τώρα μετέχουν με τον νου τους στην ουσία και τη φύση Του. Διότι είναι γραμμένο: «εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν» και «τη δόξα την οποία μου έδωσες, την έχω δώσει σε αυτούς». Όπως ακριβώς από μία φωτιά ανάβουν πολλοί λύχνοι, έτσι είναι ανάγκη και τα σώματά τους, εφόσον είναι μέλη του Χριστού, να γίνουν το ίδιο με αυτό που είναι ο Χριστός.

〈Προς τους επισκόπους και ηγουμένους, οι οποίοι επιτέθηκαν κατά του Πέτρου στο Καλό Όρος〉 Έπρεπε, ω φίλοι, εφόσον γνωρίζετε τα θεόπνευστα λόγια των θείων Γραφών, να μην ακονίζετε τη γλώσσα σας εναντίον του Πλάστη· διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από τον Ένα. Επειδή όμως, κυριευμένοι από άγνοια ή κεντρισμένοι από φθόνο, δεν αποδέχεστε τον άξιο θεράποντα του Χριστού, τον Πέτρο, τη στιγμή που ο Χριστός εκπέμπει τώρα τη θεία Του χάρη μέσω αυτού, με σημεία και τέρατα, όπως ακριβώς και μέσω των αποστόλων, αλλά τον διαπομπεύετε ως μάγο και ασεβή, αγνοώντας το ανεπίληπτο της ζωής του ώστε να σιωπήσετε. Διότι εμείς, αφού διερευνήσαμε τόσο τον βίο όσο και την πίστη του, πουθενά δεν τον βρήκαμε να σφάλλει, αλλά μάλλον να ξεπερνά πολλούς ασκητές της εποχής μας. Αυτόν, οι αδελφοί που τον αποδέχονται με πίστη, είναι ακριβέστατοι μελετητές των αγίων λειτουργιών και των ευαγγελικών λογίων, και καθίστανται ιερότατοι κοινωνοί της Εκκλησίας του Χριστού. Εκείνοι δε που δεν αποδέχονται τα όσα παραγγέλλονται από εμάς τους ευτελείς, δεν αποδέχονται τη θεόπνευστη ευαγγελική ρήση, που λέει ολοκάθαρα: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει»· οι οποίοι, ως κυριευμένοι από ζήλο αμάθειας και λόγο ασέβειας, υποβάλλονται στο ανάθεμα βάσει αποστολικής απόφασης και πατερικού κανόνα. *ΤΙΤΛΟΙ ΧΑΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ Προς ηγούμενο 〈Προς τον ηγούμενο Θεόσωστο〉 〈Προς τον κύρη Ισαάκιο〉 〈Προς τον αρχιερέα Φιλάρετο〉