Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:12

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Επομένως, δεν πρέπει να εξετάζουμε το «πώς»· διότι όσο πιο ταπεινός είσαι εσύ από τον Θεό, τόσο πιο απόρρητη από τη δική σου γέννηση, και ακόμη περισσότερο, είναι η γέννηση του Θεού. «Ανέβασαν» οι γονείς το παιδίον Ιησού «στα Ιεροσόλυμα». Τι άραγε επρόκειτο να κάνουν; Μήπως για να αναλάβουν τη βασιλεία του Ισραήλ; Ή για να κατασκευάσουν όπλα, ή για να συγκεντρώσουν στρατό, ή για να αποκομίσουν μαζί με το παιδί κάτι άλλο από τα χαμαιπετή και τα πρόσκαιρα; Όχι, λέει· αλλά «για να το παραστήσουν στον Κύριο, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Τι λες, άνθρωπε; Υπάρχει Θεός του αληθινού Θεού; Ή άλλος Κύριος του κατεξοχήν Κυρίου; Υπάρχει, λέει, και μη φοβηθείς· διότι αυτό δεν συμβαίνει κατά φύση, αλλά κατά χάρη και σύμφωνα με την ύψιστη θεία οικονομία. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός ονομάζεται Πατέρας εκείνων που δεν είναι κατεξοχήν υιοί· «Διότι εγώ, λέει, είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· έτσι και για τον κατεξοχήν Υιό κατά φύση (αφού ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα), ονομάζεται Θεός κατά χάρη και οικονομία· «Διότι ανεβαίνω, λέει, προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Γι' αυτόν τον λόγο «ο Υιός δεν επαισχύνεται να μας ονομάζει αδελφούς· Διότι θα αναγγείλω, λέει, το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». «Όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Ω της οικονομίας! Ω της ανεξιχνίαστης σε εμάς οικονομίας και αγαθότητας του Λόγου!

Από την ίδια επιστολή. Ο Σωτήρας είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα και για τον λόγο αυτό ο ίδιος είπε: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και για τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας αποκαλείται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι το κυριακό σώμα.

Εάν, λοιπόν, ο Υιός είναι ομοούσιος με εμάς και έχει την ίδια γένεση με εμάς, ας είναι ως προς αυτό και ο Υιός ξένος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, όπως ακριβώς και η άμπελος προς τον γεωργό. Εάν, όμως, ο Υιός είναι διαφορετικός από αυτό που είμαστε εμείς, και Εκείνος μεν είναι Λόγος του Πατρός, ενώ εμείς έχουμε πλαστεί από το χώμα και είμαστε απόγονοι του Αδάμ, δεν πρέπει το ρητό να αναφέρεται στη θεότητα του Λόγου, αλλά πλέον στην ανθρώπινη παρουσία του, επειδή έτσι έχει πει και ο Σωτήρας: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα, και ο ίδιος γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας ονομάζεται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και αυτός διά του ίδιου του Λόγου ετοίμασε για εμάς την οδό προς τη βασιλεία, και «κανείς δεν έρχεται προς τον Κύριο, εάν ο Πατέρας δεν τον ελκύσει προς αυτόν».

Διότι τόσο αυτός που αγιάζει (λέγει) όσο και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Για τον λόγο αυτόν δεν επαισχύνεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου. Και πάλι: Ιδού εγώ και τα παιδιά τα οποία μου έδωσε ο Θεός.

Διότι λέγει: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Αυτός, λοιπόν, που μας λύτρωσε, αν μεν εξετάσεις τη φύση του, δεν είναι ούτε αδελφός ούτε άνθρωπος· αν όμως εξετάσεις τη συγκατάβασή του προς εμάς από χάρη, και αδελφούς μάς ονομάζει, και κατέρχεται στο ανθρώπινο μέτρο, αυτός ο οποίος δεν θα δώσει στον Θεό εξιλέωμα για τον εαυτό του, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο.

Επειδή όμως διαψεύστηκα στην ελπίδα μου και φτάσαμε στην αρχή νέων κόπων, διότι η σκαιότητα των αντιπάλων μάς επιβάλλει σωρηδόν τα προβλήματα, έλα λοιπόν πάλι, αντιτάσσοντας με τη σειρά σε καθένα τον αληθινό και αψεγάδιαστο λόγο, ας ελέγξουμε αυτούς που αγνοούν το μυστήριο του Χριστού. Β. Είμαι λοιπόν πάρα πολύ πρόθυμος να ακολουθήσω όποια πορεία κι αν επιλέξεις εσύ. Διότι, πράγματι, ο λόγος δεν θα μπορούσε να καταστήσει για εμάς την εξέταση του κάθε ζητήματος πολύ πιο ξεκάθαρη με άλλον τρόπο παρά μόνο με αυτόν. Ότι λοιπόν, λένε, ο Υιός είναι μέτοχος αγιασμού, θα το αποσαφηνίσει γράφοντας ο μακάριος Παύλος για αυτόν: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτή την αιτία δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και επιπλέον, ο σοφός Ιωάννης λέει ότι «είδε το Πνεύμα να κατεβαίνει πάνω του σαν περιστέρι». Και εκτός από αυτά, και ο ίδιος ο Υιός έλεγε, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι Εγώ είπα, θεοί είστε; Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι Βλασφημείς, επειδή είπα Υιός του Θεού είμαι;». Θα μπορούσε κανείς, πολύ εύκολα, να συσσωρεύσει στα όσα ειπώθηκαν μύρια άλλα, μέσα από τα οποία μπορεί να μάθει ότι ο Υιός έχει αγιαστεί από τον Πατέρα. Α.

Ο λόγος του Παύλου μάς έχει παρουσιάσει τον κατά φύσιν και αληθώς Υιό, όταν έγινε άνθρωπος, να αγιάζει και να αγιάζεται: «Διότι», λέγει, «εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν επαισχύνεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι αυτός μεν αγιάζει, όντας άγιος κατά φύσιν ως Θεός· αγιάζεται δε μαζί με εμάς, κατά την ανθρώπινη φύση, όταν ανέλαβε την ομοιότητα με εμάς, και εννοώ ακριβώς ως προς αυτό το γεγονός του αγιασμού του, αν και κυριαρχεί επί των πάντων ως Θεός, δεν επαισχύνεται να μας ονομάζει αδελφούς. Β. Αλλά ναι, ισχυρίζονται, δεν θα έλεγε ψέματα αν έλεγε ότι έχει αγιαστεί από τον Πατέρα, ακόμη και αν εξαιρεθεί η καθ' ημάς οικονομία.

Όταν λοιπόν ο Μονογενής Λόγος του Θεού, αν και κατά φύσιν Θεός και Κύριος και συνεδρεύων με τον Θεό και Πατέρα, συγκατέβηκε στο μέτρο της ανθρωπότητας, και γι' αυτό τον λόγο συγκαταλέχθηκε ως αδελφός με εκείνους που κλήθηκαν μέσω της πίστεως στην υιοθεσία του Θεού· τότε ακριβώς, τηρώντας άριστα την πάνσοφη τάξη της θείας οικονομίας, έλεγε για εμάς άλλοτε μεν: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου», και άλλοτε: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Διότι έχουν παραδοθεί σε αυτόν τα πάντα από τον Θεό και Πατέρα, και γίναμε κλήρος του, αν και παλαιότερα ήμασταν «μερίδες αλεπούδων», όπως λέει ο Δαβίδ. Επειδή, οι άθλιοι, ήμασταν υποταγμένοι παρά τη θέλησή μας στις αγέλες των δαιμόνων· όμως ο Χριστός με το δικό του αίμα μας απέκτησε όλους και μας έκανε κληρονομιά του. Και γι' αυτό είπε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα, και εγώ τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς». Διότι, αν και είναι Υιός κατά φύσιν, λέει ότι εξαιτίας της ανθρώπινης φύσεως συμμετείχε μαζί με εμάς κατά χάριν σε αυτή τη δόξα, ωστόσο, παραμένοντας αυτό που ήταν, μας έδωσε τη δική του δόξα. Επειδή μας σφράγισε με το δικό του Πνεύμα για υιοθεσία, και εν αυτώ «κράζουμε: Αββά, ο Πατήρ». Επομένως εμείς, που συγκαταλεχθήκαμε στα τέκνα του Θεού, έχουμε γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός, δηλαδή βρισκόμαστε σε αίμα και σάρκα και σε φθαρτά και γήινα σώματα.

Κάτι τέτοιο μας διδάσκει και ο Παύλος, λέγοντας τόσο για Εκείνον όσο και για εμάς: «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου.» Επειδή, λοιπόν, καθόλου δεν ντρέπεται να μας ονομάζει αδελφούς, επειδή υποβλήθηκε στην ομοίωση με εμάς, για τον λόγο αυτό μεταφέροντας στον εαυτό Του τη δική μας πτωχεία, αγιάζεται μαζί με εμάς, αν και ο Ίδιος αγιάζει ολόκληρη την κτίση, ώστε να μη φαίνεται ότι αποποιείται το μέτρο της ανθρωπότητας Εκείνος που, χάριν της σωτηρίας και της ζωής όλων, δεν απέφυγε να γίνει άνθρωπος, και ο Οποίος έγινε όμοιος με εμάς στα πάντα, εκτός μόνο από την αμαρτία. <Και αγόταν υπό του Πνεύματος στην έρημο.> (A f. 72 b, B f. 44, H f. 220) Διότι το «αγόταν», δεν σημαίνει τόσο ότι μεταφερόταν, αλλά μάλλον ότι διέμενε και ζούσε. Επειδή έχουμε ίσως συνηθίσει και εμείς οι ίδιοι να λέμε για καθέναν που ζει με ενάρετο τρόπο: Ο τάδε, για παράδειγμα, άγει καλώς τον εαυτό του.

Είπε λοιπόν και ο ίδιος ότι: «Όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» Αλλά και: «Εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.» Και ποιας Εκκλησίας, παρά βεβαίως εκείνης την οποία ο ίδιος ο Υιός παρέστησε στον εαυτό του χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά όντας άγια και άμωμη; Υμνεί βεβαίως τον Πατέρα, καθιστώντας φανερή τη δόξα Του, διότι αυτό δηλώνει το όνομα.

Για τον λόγο αυτό δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Επομένως, αυτός που αγιάζει ως Θεός, όταν έγινε άνθρωπος και κατοίκησε ανάμεσά μας, και ονομάστηκε αδελφός ως προς την ανθρώπινη φύση, τότε λέγεται ότι αγιάζεται και αυτός μαζί με εμάς. Είναι λοιπόν γνώρισμα της ένσαρκης οικονομίας τόσο το να ιερατεύει όσο και το να αγιάζεται μαζί με εμάς.

Επειδή δε το θείο και ιερότατο Γράμμα λέγει ότι αυτός έγινε σάρκα, του αρμόζει πλέον και το χρίσμα, το οποίο έλαβε κατά τη σάρκωσή του. Γράφει λοιπόν ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι και εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι αγιαζόταν μαζί μας όταν έγινε όμοιος με εμάς. Και ότι αυτός που χριόταν ήταν αληθώς ο Υιός, επειδή έγινε σάρκα, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς αυτόν: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος. Η ράβδος της βασιλείας σου είναι ράβδος ευθύτητας. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κατανόησε, λοιπόν, πώς, αν και τον ονόμασε Θεό και του απέδωσε αιώνιο θρόνο, λέγει ότι έχει χριστεί από τον Θεό, προφανώς από τον Πατέρα, με ένα εξαιρετικό χρίσμα σε σύγκριση με εκείνους που μετέχουν σε αυτόν, δηλαδή εμάς.

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

Ανάστηθι, Κύριε, με την οργή σου, υψώσου στα πέρατα των εχθρών σου. Εξεγέρσου, Κύριε και Θεέ μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που διέταξες, και σύναξη λαών θα σε κυκλώσει. Ζητά δηλαδή να σηκωθεί ως στρατηγός με αγανάκτηση εναντίον του στρατοπέδου του άρχοντα των αόρατων εχθρών, λέγοντας: Αυτό που πρόσταξας σε εμάς τους ανθρώπους, να αγωνιζόμαστε κατά των αόρατων δυνάμεων, κάνε το εσύ ο ίδιος. Διότι, όταν αυτές καθαιρεθούν από εσένα, και εγώ θα σωθώ, και όχι μόνον εγώ, αλλά και η Εκκλησία των εθνών θα σε κυκλώσει, αφού θα έχει εκδιωχθεί κάθε πλάνη των δαιμόνων. Και αφού σταθείς στο μέσο αυτής, σαν στο μέσο ενός χορού, θα αναπέμψεις τον πρέποντα ύμνο στον Πατέρα, όπως ακριβώς είπες: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.

«Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει πεποίθηση στον Θεό· ας τον γλιτώσει, αν τον θέλει. Διότι είπε, ότι είμαι Υιός του Θεού.» Προφητεύοντας, λοιπόν, αυτά για την παρούσα στιγμή, λέει: «Επειδή για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου.» Διότι όχι εξαιτίας δικών μου αμαρτιών, ούτε εξαιτίας παράνομων πράξεων, αλλά «για χάρη σου» και τον προαναφερθέντα «ονειδισμό υπέμεινα, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ασχημοσύνη κάλυψε το πρόσωπό του.» Και όλα αυτά τα υπέμεινα, λέει, για χάρη σου, δηλαδή εξαιτίας του δικού σου θελήματος. Αλλά και «έγινα αποξενωμένος από τους αδελφούς μου, και ξένος για τους γιους της μητέρας μου.» Δύο δε τάξεις παρουσιάζει με αυτά: από τη μία την τάξη των αληθινών αδελφών του, από τους οποίους έγινε αποξενωμένος· και από την άλλη αυτή των γιων της μητέρας του, οι οποίοι όμως δεν ήταν αδελφοί του, για τους οποίους έγινε ξένος. Και όμως θα έπρεπε οι γιοι της μητέρας του, εφόσον είναι αδελφοί, να ονομάζονται και αυτοί ομοίως με τους προηγούμενους. Αλλά δεν ονόμασε τους γιους της μητέρας του αδελφούς, επειδή προφανώς ήταν διαφορετικοί από την πρώτη τάξη αυτών που ονομάστηκαν αδελφοί του. Αδελφοί του, λοιπόν, έχουν γίνει οι μαθητές του, για τους οποίους λέει και σε άλλη περίπτωση: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, και στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.»

Διότι, έστω κι αν προερχόμαστε από έναν, ωστόσο Αυτός μεν αγιάζει, εμείς δε αγιαζόμαστε. Είναι δε μεγάλη η μεταξύ μας διαφορά· διότι Αυτός μεν προέρχεται από τον Πατέρα, ως γνήσιος Υιός, δηλαδή από την ουσία Του· εμείς δε ως κτίσμα, δηλαδή εκ του μη όντος. Επομένως, είναι μεγάλη η διαφορά. Γι' αυτό λέει: Δεν επαισχύνεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι, ενδυόμενος τη σάρκα, ενδύθηκε και την αδελφοσύνη, και μαζί με τη σάρκα εισήλθε ταυτόχρονα και η αδελφοσύνη.

Αλλά αυτό μεν εύλογα το παραθέτει· το άλλο όμως, «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου σε αυτόν», τι σημαίνει; Και αυτό που ακολουθεί είναι επίσης εύλογο: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Διότι, όπως ακριβώς εδώ παρουσιάζει τον εαυτό του ως πατέρα, έτσι εκεί ως αδελφό: «Θα αναγγείλω», λέει, «το όνομά σου στους αδελφούς μου»· και πάλι δείχνει την υπεροχή και τη μεγάλη απόσταση που τους χωρίζει, διαμέσου των ακολούθων: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά», λέει, «έχουν γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός».

Διότι μέσω του σταυρού λυτρωθήκαμε από την έχθρα, και μέσω του σταυρού ενωθήκαμε με τον Θεό σε φιλία· μέσω του σταυρού ελευθερωθήκαμε από την τυραννία του διαβόλου, και μέσω του σταυρού απαλλαχθήκαμε από τον θάνατο και την απώλεια. Γι' αυτό ο λαός, ενώ πρωτύτερα όταν άκουγε για τον σταυρό γόγγυζε, έπειτα, όταν άκουσε για την ανάσταση, μετέβαλε τον γογγυσμό σε χαρά, αναπέμποντας τη δοξολογία με καθαρή φωνή. Ο σταυρός μετέβαλε την ανθρώπινη φύση σε αγγελική τάξη, καθιστώντας την ξένη προς κάθε φθαρτή πράξη, και αξιώνοντάς την να κατοικεί στην άφθαρτη ζωή. Διότι πλέον δεν τους αποκάλεσε ανθρώπους, αλλά και θεούς, λέγοντας: «Εγώ είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου». Δεν τους ονόμασε πλέον δούλους, αλλά φίλους και αδελφούς, λέγοντας: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Βλέπεις πόση μεταβολή κατεργάστηκε ο σταυρός; Για να μάθεις δε ακριβέστερα τη δύναμη του σταυρού, κατανόησε τι υπήρχε πριν από τον σταυρό και τι μετά τον σταυρό, και θα ανακαλύψεις την ενέργεια του σταυρού.

Δεν θέλω δε να αγνοείτε, αδελφοί. Αποκάλεσε τους μαθητές αδελφούς, προσφωνώντας τους όχι με το όνομα του αξιώματος, αλλά με το όνομα της αγάπης. Διότι γνώριζε, γνώριζε με σαφήνεια, ότι τίποτε δεν είναι ίσο με αυτήν, και ότι το ανώτερο είδος αξιώματος είναι το είδος της αγάπης. Αυτό ας επιδιώξουμε κατά πρώτον και εμείς. Ακόμη κι αν κάποιοι είναι πολύ κατώτεροί μας, ας τους αποκαλούμε με ονόματα σεβασμού, όχι μόνο τους ελεύθερους, αλλά και τους δούλους, όχι μόνο τους πλούσιους, αλλά και τους φτωχούς· επειδή και ο Παύλος τίμησε με αυτή την προσωνυμία όχι μόνο τους πλούσιους μεταξύ των Κορινθίων, ούτε τους ελεύθερους και τους περιφανείς, ούτε μόνο τους επιφανείς, αλλά και τους απλούς ανθρώπους, και τους υπηρέτες, και απλούστατα τους πάντες. Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει δούλος, ούτε ελεύθερος, ούτε βάρβαρος, ούτε Σκύθης, ούτε σοφός, ούτε άσοφος, αλλά έχει καταργηθεί κάθε ανισότητα βιωτικού αξιώματος. Και τι το θαυμαστό, εάν ο Παύλος αποκάλεσε έτσι τους ομόδουλους, τη στιγμή που και ο ίδιος ο Δεσπότης του αποκάλεσε έτσι τη δική μας φύση, λέγοντας τα εξής: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω»; Και όχι μόνο μας αποκάλεσε αδελφούς, αλλά θέλησε και να γίνει αδελφός μας, και έγινε, αναλαμβάνοντας τη δική μας σάρκα, και μετέχοντας στην ίδια μας τη φύση.

Βλέπεις ότι το να υποφέρει κανείς δεν αποτελεί ένδειξη εγκατάλειψης. Διότι με αυτό πρώτα από όλα τίμησε ο Θεός τον Υιό, με το να τον οδηγήσει μέσα από παθήματα. Διότι πράγματι, από το να δημιουργήσει τον κόσμο και να τον φέρει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, το να λάβει σώμα και να πάθει αυτά που έπαθε είναι πολύ σπουδαιότερο. Και αυτό το φανέρωσε ο ίδιος σε άλλα σημεία, λέγοντας: «Για να δείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβολικό πλούτο της χρηστότητάς του». «Διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Γι' αυτή την αιτία». Βλέπε πώς τους ενώνει με αυτόν, τιμώντας τους, και παρηγορώντας τους, και κάνοντάς τους αδελφούς του Χριστού ως προς τούτο, το ότι δηλαδή προέρχονται από έναν· διότι και αυτός, κατά σάρκα, κατάγεται από τον Αβραάμ. «Δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι». Βλέπε πώς δείχνει πάλι την υπεροχή. Διότι με το να πει «δεν ντρέπεται», δείχνει ότι η ταπείνωσή του δεν οφείλεται στη φύση του πράγματος, αλλά στη φιλοστοργία του. Διότι, αν και προερχόμαστε από έναν, εντούτοις εκείνος αγιάζει, ενώ εμείς αγιαζόμαστε. «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου σε αυτόν· και πάλι, ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός. Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έγιναν κοινωνοί σαρκός και αίματος, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά».

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι:

57. Τον τρόπο δε με τον οποίο αγιάζονται όσοι έχουν μερίδιο στη χάρη, θα μας τον εξηγήσει πάλι ο σοφός Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει», λέει, «και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν». Από αυτά μπορεί κανείς να αντιληφθεί σε ποια κορυφή αγαθών ανέδειξε τους πιστούς διαμέσου μιας τέτοιας ένωσης και κοινωνίας, από την οποία τους προέρχεται ο αγιασμός· διότι και ο Χριστός που αγιάζει, και εκείνοι που αγιάζονται, δηλαδή όσοι πίστεψαν σε αυτόν, προέρχονται όλοι από τον Θεό των όλων και Πατέρα. Και αυτός μεν αγιάζει ως κεφαλή, και αρχηγός της σωτηρίας, και πάροχος και Κύριος κάθε αγιασμού· αυτοί δε αγιάζονται ανακαινιζόμενοι με τη μέθεξη της χάριτός του, ενδυόμενοι αυτόν διαμέσου της αναγέννησης του θείου λουτρού· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Και προβάλλοντας ως αιτιολογία το γεγονός ότι εξαρτώνται από έναν, καθώς και σε ποιο σημείο ευδαιμονίας και μακαριότητας φθάνουν, προσθέτει ότι συνάγονται τρόπον τινά σε συγγένεια και αξιώνονται να ονομάζονται αδελφοί: «Για τον λόγο αυτόν δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω».