Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:14

Εάν όμως είναι και Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, και για τη σωτηρία των δούλων του ανέλαβε σάρκα και έγινε άνθρωπος κατά πάντα, χωρίς αμαρτία, από την αγία Αειπάρθενο, και έτρωγε μαζί με τους δούλους του, και έπινε, και συναναστρεφόταν μαζί τους, και θεράπευε ο ίδιος τους αρρώστους τους, και καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας, δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί και αδελφούς αυτούς υπέρ των οποίων υπέμεινε το πάθος, δηλαδή τους πιστούς· και όχι μόνο αδελφούς, αλλά και παιδιά. «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν μετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός κατά παρόμοιο τρόπο μετείχε στα ίδια, για να καταργήσει με τον θάνατό του εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει εκείνους που, από φόβο θανάτου, ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι στη δουλεία.» Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτός να γίνει αδελφός μας ή να μας ονομάσει γνήσια παιδιά, αν δεν έφερε την ίδια φύση; Γι’ αυτό λοιπόν, αφού την ανέλαβε, κατέλυσε τη δεσποτεία του θανάτου και διέλυσε τον φόβο που κρεμόταν πάνω μας· γιατί διατελούμε πάντοτε να φοβόμαστε τον θάνατο. «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.» Εάν δηλαδή είχε αναλάβει φύση αγγέλων, θα ήταν ανώτερος από τον θάνατο· επειδή όμως το σώμα που ανέλαβε ήταν ανθρώπινο, με το πάθος του απέδωσε το χρέος των ανθρώπων, ενώ, αναστάς με το σώμα που έπαθε, έδειξε τη δική του δύναμη. «Γι’ αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Πράγματι, όπως κι εμείς, έτσι και τροφή έλαβε και κόπο υπέμεινε, και λύπη αισθάνθηκε και δάκρυσε, και καταδέχθηκε θάνατο, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα σχετικά με τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού· γιατί, αφού ο ίδιος έπαθε όταν πειράσθηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που καταπιέζονται. Και αυτά έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι ούτε αρχιερέας μας είναι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έπαθε ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έμαθε τα δικά μας μέσω της πείρας, αλλά ως Θεός και Δημιουργός γνωρίζει με σαφήνεια τα πάντα.

Ο ορθόδοξος λέγει: Σε όλες βεβαίως τις θείες και ιερές Γραφές και αναγνώσεις απαιτείται από τον άνθρωπο θεία ευλάβεια και φόβος Θεού, πολύ περισσότερο όμως στα λόγια και στα κηρύγματα που αναφέρονται στον Θεό. Αλλά οι υιοί των αιρετικών μοιάζουν με κάποιους μονόφθαλμους ανθρώπους: άλλα από τα λόγια των Πατέρων τα προσέχουν, και άλλα τα παραβλέπουν. Διότι αυτός ο Πατέρας, που είπε ότι ο Χριστός είχε όλα όσα ανήκουν σε εμάς, όμως κατά τρόπο ανώτερο από εμάς, ο ίδιος πάλι έχει πει στο κεφάλαιο «Περί ενώσεως και διακρίσεως» ότι σαρκώθηκε από παρθενικά αίματα· λόγος που ακούγεται κάπως τραχύς και βαρύς ακόμη και στους απλούς ανθρώπους, επειδή δεν έχει διατυπωθεί από κάποιον άλλον από τους διδασκάλους. Έπρεπε λοιπόν όλα τα λόγια του Πατέρα να τα δέχονται με ευσέβεια. Διότι, αν ο Χριστός δεν είχε τίποτε από τα φυσικά γνωρίσματά μας κατά την ομοιότητά του προς εμάς, αλλά όλα ήταν ανώτερα από εμάς, τότε ο Παύλος ψεύδεται, όταν λέγει ότι έγινε άνθρωπος από σπέρμα Δαβίδ κατά σάρκα, χωρίς σπορά, και ότι μετείχε μαζί με τα παιδιά σε σάρκα και αίμα, και ότι δοκιμάσθηκε κατά πάντα κατά τον ίδιο τρόπο όπως εμείς, εκτός μόνο από την αμαρτία.

Σχόλιο. «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν μετοχή σε σάρκα και αίμα» — μου φαίνεται ότι από εδώ πήρε τη διατύπωση ο Διονύσιος, ως μαθητής του Παύλου.

Αυτά όμως δεν τα είπε από μόνος του ο θεόσοφος Πατέρας, αλλά ως μαθητής και ακόλουθος του Παύλου· διότι τον είχε ακούσει να λέγει στην Προς Εβραίους περί του Χριστού: «Εφόσον, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, και Αυτός, δηλαδή ο Χριστός, μετείχε κατά παρόμοιο τρόπο στα ίδια παθήματα». Ας μου πει, λοιπόν, τώρα ο αιρετικός, ποια είναι τα φυσικά και αδιάβλητα παθήματα της σάρκας των νηπίων, στα οποία μετείχε ο Χριστός, αν δεν είναι η πείνα και η δίψα και ο ύπνος και ο κόπος, και όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Διότι αμέσως ο απόστολος πρόσθεσε, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Όθεν όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά που έχει δοκιμαστεί κατά πάντα κατά την ομοιότητα, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές και αδιάβλητες ασθένειές μας, εξαιτίας των οποίων και έγινε θεληματικά άνθρωπος. Όταν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, εκτός μόνο από την αμαρτία», να μην αγανακτήσεις πλέον εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος ως άνθρωπος, είχε εμπειρία όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων μας. Διότι γι’ αυτό παρέθεσα τις προηγούμενες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε εμπειρία όλων των φυσικών, καθαρών και αδιαβλήτων γνωρισμάτων μας, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Ο Γαϊανίτης: Και πώς βρίσκουμε πολλούς από τους αγίους Πατέρες να λέγουν άφθαρτο το σώμα του Χριστού; Ο Ορθόδοξος: Το «άφθαρτο» και η «φθορά», όπως είπαμε και στους ορισμούς, λέγονται με δύο τρόπους στις θείες Γραφές: άλλοτε σωματικά και άλλοτε ψυχικά. Γι’ αυτό και η Γένεση λέει: «Και είδε ο Θεός, και ιδού, όλη η γη ήταν διεφθαρμένη», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι ήταν παράνομοι· γι’ αυτούς λέει και ο Δαβίδ: «Διεφθάρησαν και έγιναν βδελυκτοί μέσα στις ανομίες και στις πράξεις τους». Ως προς αυτή λοιπόν τη φθορά της αμαρτίας λέμε άφθαρτο, δηλαδή αναμάρτητο, το πανάγιο και πανάμωμο σώμα του Χριστού· επειδή ότι ήταν κατά πάντα και με κάθε τρόπο σε αφθαρσία, όπως λέτε εσείς, κανένας από τους αγίους Πατέρες από τους παλαιούς αιώνες δεν το είπε. Γι’ αυτό και ο τρισμακάριος Αθανάσιος λέει επί λέξει για το κυριακό σώμα: «Φθαρτό ήταν το σώμα, επειδή και η Μαρία ήταν κτιστή». Και πώς είναι δυνατόν να πούμε ότι το σώμα του Χριστού είναι ομοούσιο με εμάς, ή ότι «μετείχε μαζί με τα παιδιά σάρκας και αίματος», ή ότι «έλαβε σπέρμα Αβραάμ», ή ότι «δοκιμάστηκε κατά πάντα κατά την ομοιότητά μας», αν βέβαια ήταν άφθαρτο ήδη από αυτή την ίδια την άκρα ένωση, όπως εσείς κηρύττετε;

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Και μην απορήσεις, ούτε να εκσταθεί ο νους σου και να καταπλαγείς· διότι αυτό είναι το μυστήριο το αποκρυμμένο από τους αιώνες και από τις γενεές. Αυτή είναι η μεγάλη βουλή και η πρόγνωση του Πατρός, της οποίας εγώ έχω προκηρυχθεί ως άγγελος στους θεηγόρους. Αυτός είναι ο προς εσάς οίκτος, και το να μην επιθυμώ να βλέπω την εικόνα μου να υποδουλώνεται δεινά από τους δαίμονες· το να μην αντέχω να βλέπω τον βασιλιά της κτίσεως να δουλεύει αθλίως στην κτίση· το να μην υπομένω να βλέπω τον αποστάτη και υπερήφανο να επαίρεται απατηλά εις βάρος του πλάσματός μου. Αυτά με έκαναν να εξέλθω από τους πατρικούς κόλπους χωρίς να αποχωριστώ από αυτούς, και με έκαναν να πραγματοποιήσω την διά σαρκός πορεία προς εσάς· αυτά με έκαναν να γεννηθώ και να γίνω νήπιο, και να παρασταθώ στο ιερό, και να ανακλιθώ στις δικές σου αγκάλες. Διότι δεν ήταν δυνατόν αλλιώς να δεθεί ο τύραννος και να διαρπαγούν τα σκεύη του, εάν δεν γινόμουν συμμέτοχος, παρόμοια με εσάς, στην ανθρώπινη φύση χωρίς την αμαρτία. Δεν ήταν δυνατόν αλλιώς να ανασυρθεί ο Αδάμ από τα πολύπλοκα δίχτυα του άδη, και να αναλάβει την πρώτη του κατάσταση, και να γίνει αυτός εξ ολοκλήρου Θεός, εάν δεν γινόμουν εγώ άνθρωπος, και δεν κοινωνούσα την ίδια με αυτόν ουσία και φύση.

Αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Διότι έπαθε, λέει, και σταυρώθηκε· επομένως κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του. Έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του· διότι, όταν έφτασε η ώρα του πάθους, θεωρήθηκε ως απλός άνθρωπος από τους παράνομους Ιουδαίους. Αλλά δεν παρέμεινε νεκρός, αυτός που είναι «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς» σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· ούτε βέβαια το πάθος τού προσήψε κάποια αδοξία, αλλά μάλλον δοξάστηκε με το να καταργήσει αυτόν που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει το γένος των ανθρώπων. Εντούτοις, οι προφήτες αναφέρουν τα όσα συνέβησαν.

Η δε αποστολική παράδοση διδάσκει, με τον μεν μακάριο Πέτρο να λέει: «Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα»· τον δε Παύλο να γράφει: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε αμαρτία και να καθαρίσει για τον εαυτό του λαό περιούσιο, με ζήλο για τα καλά έργα». Πώς λοιπόν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, εάν δεν είχε ενδυθεί σάρκα; Διότι προσφέροντας αυτήν, παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε, αναδεχόμενος μέσα σε αυτήν τον θάνατο, να καταργήσει τον διάβολο που είχε το κράτος του θανάτου. Γι’ αυτό και πάντοτε ευχαριστούμε στο όνομα του Ιησού Χριστού· και δεν αθετούμε τη χάρη που μας δόθηκε μέσω αυτού. Διότι η ένσαρκη παρουσία του Σωτήρος αποτέλεσε λύτρο από τον θάνατο και σωτηρία για όλη την κτίση.

Ποιος πάλι, αν ρωτιόταν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απαντούσε ότι ο Πατέρας τον έκανε άνθρωπο και τον έστειλε σε εμάς ως αρχιερέα; Αυτό το νόημα όμως, καθώς και τον καιρό και το πρόσωπο, ο ίδιος ο Απόστολος που έγραψε τη φράση «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», είναι πιο ικανός να τα φανερώσει, εάν λάβουμε υπόψη μας τα προηγούμενα· διότι υπάρχει μία λογική αλληλουχία και το ανάγνωσμα αναφέρεται στο ίδιο πρόσωπο. Γράφει, λοιπόν, στην προς Εβραίους επιστολή τα εξής: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν από κοινού σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία. Διότι, βεβαίως, δεν αναλαμβάνει να σώσει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα που αφορούν τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού. Διότι από το γεγονός ότι ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που πειράζονται. Όθεν, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε».

Ποιος, διαβάζοντας ολόκληρη αυτήν την περικοπή, δεν καταδικάζει τους Αρειανούς, και δεν θαυμάζει τον μακάριο Απόστολο που ομίλησε ορθά; Διότι πότε εποιήθη και πότε έγινε απόστολος, αν όχι όταν συμμετείχε και ο ίδιος, παρόμοια με εμάς, σε αίμα και σάρκα; Και πότε έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας, αν όχι όταν εξομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του; Και εξομοιώθηκε τότε, όταν έγινε άνθρωπος, ενδυόμενος τη δική μας σάρκα. Επομένως, για την κατά άνθρωπον οικονομία του Λόγου έγραφε ο Παύλος όταν έλεγε ότι ήταν πιστός σε εκείνον που τον εποίησε, και όχι για την ουσία του Λόγου. Μην μαίνεσθε πλέον, λοιπόν, λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού είναι ποίημα. Διότι Αυτός είναι κατά φύσιν Υιός μονογενής.

Επομένως, για να δώσει τη μαρτυρία του και να αναδεχθεί τον θάνατο για χάρη μας, καθώς και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να καταλύσει τα έργα του διαβόλου, ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί ο θάνατος· και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα υποκείμενο σε θάνατο; Μαθαίνοντας το αυτό από τον ίδιο, και ο Απόστολος έλεγε: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός με παρόμοιο τρόπο συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή»· και αλλού: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών»· και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε όσοι δεν βλέπουν να δουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Ποιος, διαβάζοντας ολόκληρη αυτή την περικοπή, δεν καταδικάζει τους Αρειανούς και δεν θαυμάζει τον μακάριο απόστολο που ομίλησε τόσο ορθά; Διότι πότε «εποιήθη» και πότε έγινε απόστολος, αν όχι όταν «συμμετείχε και αυτός παρομοίως με εμάς σε αίμα και σάρκα»; Και πότε «έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας», παρά όταν «εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς του»; Εξομοιώθηκε δε τότε, όταν έγινε άνθρωπος ενδυόμενος τη δική μας σάρκα. Επομένως, για την κατά άνθρωπον οικονομία του Λόγου έγραφε ο Παύλος όταν έλεγε ότι «ήταν πιστός σε αυτόν που τον εποίησε» και όχι για την ουσία του Λόγου. Μην παραλογίζεστε λοιπόν πλέον λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού είναι ποίημα. Διότι ο ίδιος είναι κατά φύσιν Υιός μονογενής. Και τότε απέκτησε αδελφούς, όταν ενδύθηκε όμοια με εμάς σάρκα, την οποία ο ίδιος προσφέροντας δι' εαυτού ονομάστηκε αρχιερέας και έγινε ελεήμων και πιστός· ελεήμων μεν, επειδή, προσφέροντάς την για εμάς, μας ελέησε· πιστός δε, όχι επειδή μετέχει στην πίστη ούτε επειδή πιστεύει σε κάποιον όπως εμείς, αλλά επειδή είναι άξιος πίστεως σε ό,τι και αν λέει και πράττει, και επειδή προσφέρει θυσία πιστή, η οποία παραμένει και δεν εκπίπτει. Διότι οι θυσίες που προσφέρονταν σύμφωνα με τον νόμο δεν διέθεταν την πιστότητα αυτή, καθώς παρέρχονταν καθημερινά και χρειάζονταν πάλι καθαρμό· η θυσία όμως του Σωτήρα, εφόσον έγινε άπαξ, «έχει τελειοποιήσει» τα πάντα και κατέστη πιστή, παραμένοντας παντοτινά.

Επομένως, για να δώσει μαρτυρία και να υποστεί τον θάνατο για χάρη μας, και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να «λύσει τα έργα του διαβόλου», ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί θάνατος· και πώς θα επερχόταν ο θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα που υπόκειται στον θάνατο; Μαθαίνοντας αυτό από τον ίδιο, και ο Παύλος έλεγε: «Επειδή τα παιδιά συμμετέχουν στο αίμα και στη σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως έλαβε μέρος σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν καταδικασμένοι σε δουλεία σε όλη τους τη ζωή» και «επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση» και πάλι: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, καταδικάζοντας την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Του ιδίου, Περί του δοξασμού του Δεσπότη Χριστού. Από τον λόγο περί πίστεως. Ο Στέφανος λέει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού». Δεν είπε ότι έχει δει τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατρός, αλλά τον Υιό του ανθρώπου, το κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, το οποίο ο Παύλος λέει ότι κάθισε εκ δεξιών του Θεού. Περί αυτού του σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικώς εκ προσώπου του Πατρός: «Κάθισε εκ δεξιών μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου», επειδή προγνώριζε ότι εχθροί επρόκειτο να είναι ο διάβολος και οι αντίθετες ενέργειες που συνεργούν με αυτόν, οι οποίες εχθρεύονταν τον κυριακό άνθρωπο, καθώς γνώριζαν ότι διά του θανάτου Του καταργούνταν οι ίδιες καθώς και αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος.

Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του Ανθρώπου, το Κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, για το οποίο και ο Παύλος λέει: «ο οποίος κάθισε εκ δεξιών του Θεού»· περί του οποίου σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικά εκ προσώπου του Πατέρα: «κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτούς δηλαδή που προγνώριζε ότι θα γίνουν εχθροί, τον διάβολο και τις αντίπαλες ενέργειες που συνεργάζονταν μαζί του, οι οποίες εχθρεύονταν τον Κυριακό άνθρωπο, επειδή γνώριζαν ότι διά του θανάτου του καταργούνται και οι ίδιες και εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου, ο διάβολος, καθώς και τους Ιουδαίους που τον εχθρεύτηκαν. Σε αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «με μίσησαν αναίτια», επειδή, ενώ διδάσκονταν όσα ήταν προς ωφέλειά τους, εκείνοι τολμούσαν να τον μαστιγώνουν και να τον σταυρώνουν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη, δαιμονισμένο και άνθρωπο αμαρτωλό, αν και μέσω αυτού κατακρίθηκε η αμαρτία. Για αυτόν έχει γραφτεί: «θα δουν αυτόν που λόγχευσαν», τον οποίο, όταν θα δουν κατά την Κρίση να κρίνει ζώντες και νεκρούς, όπως λέει ο Ιωάννης για τον Κύριο, καθώς «του έδωσε την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός Ανθρώπου», μεταμελούμενοι, η κάθε φυλή ξεχωριστά, θα λένε: αυτός ήταν που κάποτε τον είχαμε ως περίγελο λέγοντάς του: «άλλους έσωσες, τον εαυτό σου δεν μπορείς να τον σώσεις».

Σχετικά με τον ισχυρισμό των αιρετικών ότι το Πνεύμα είναι δώρο από τον Θεό. Εμείς λέμε ότι είναι δώρο ζωής (διότι μας ελευθέρωσε· επειδή ο νόμος του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε), και δώρο δυνάμεως: «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς». Εμείς δε υποδεικνύουμε και τον Υιό και την υιοθεσία, ότι δηλαδή το Άγιο Πνεύμα τα χάρισε στους ανθρώπους· και λίγο πιο κάτω: «Πώς δεν θα μας τα χαρίσει όλα μαζί με αυτόν;» και αλλού: «Για να γνωρίσουμε τα όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό». Ο Παύλος, ομιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στην προς Εβραίους επιστολή, αφού παρέθεσε τη φράση που λέγει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», την αναπτύσσει περαιτέρω αναφερόμενος στον Χριστό, λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Ως παιδιά του εδώ ονομάζει τους αποστόλους, για τους οποίους διδάσκει ότι ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών, θα επιτελέσει μέσω αυτών σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ. Λέγει δε ότι αυτοί ακριβώς θα γίνουν φανεροί, αφού σφραγιστούν στο πρόσωπο με τη σφραγίδα του Χριστού, και αφού εκπαιδευτούν ώστε να μη μαθαίνουν πλέον τον νόμο του Μωυσή, καθότι αυτός δεν ισχύει πλέον, και ότι ο αποκαλούμενος οίκος του Ιακώβ έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό.

Αληθινά τυφλό πράγμα είναι η κακία· διότι, νομίζοντας ότι σκοτώνει έναν, στερήθηκε τα πάντα· και νομίζοντας ότι τον κατεβάζει στον άδη, εκδιώχθηκε από τον άδη. Και αποδείχθηκε σε όλους ότι ο Σωτήρας δεν πέθανε από αδυναμία της φύσεως, αλλά καταδίωξε τον θάνατο με σκοπό την αναίρεσή του, ώστε να τον καταργήσει, και να απαλλάξει εκείνους, οι οποίοι εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους υποταγμένοι στη δουλεία.

Και το παράδοξο και μέγα που συνέβη στην κτίση: διότι οι μεν άνθρωποι σπεύδουν να πεθάνουν, προσευχόμενοι για την έλευση του Σωτήρος· ο δε δείλαιος διάβολος, ο οποίος άλλοτε κατείχε το κράτος του θανάτου, τώρα φοβάται Εκείνον που έρχεται και τρέμει μπροστά στην κρίση.

Απολλ. Κάθε άνθρωπος υπόκειται στον θάνατο· και κανείς, εφόσον υπόκειται στον θάνατο, δεν καταργεί τον θάνατο. Ο Χριστός όμως τον καταργεί· άρα ο Χριστός δεν είναι άνθρωπος. Ορθ. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή κανείς από τους ανθρώπους δεν καταργεί τον θάνατο, όντας υποκείμενος σε αυτόν, ο αθάνατος Υιός του Θεού, που είναι Λόγος και Θεός, ένωσε με τον εαυτό Του αυτό που υπόκειται στον θάνατο, «ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου». Διότι, όπως ακριβώς δεν μπορούσε να γίνει ορατός, όντας αόρατος, χωρίς να προσλάβει το ορατό, έτσι δεν μπορούσε και να πεθάνει, όντας αθάνατος, χωρίς να προσλάβει το θνητό.

Απολλ. Εάν ο Θεός κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο, δεν υπέστη κένωση· υπέστη όμως κένωση εκείνος που υπήρχε σε μορφή Θεού, λαμβάνοντας μορφή δούλου· άρα δεν κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο. Ορθ. Διότι ο Θεός Λόγος δεν κατοίκησε απλώς μέσα σε άνθρωπο, αλλά και έγινε άνθρωπος, μετέχοντας σε αίμα και σάρκα, δηλαδή στην ανθρώπινη φύση· γι' αυτό ο Χριστός δεν είναι ψιλός άνθρωπος, αλλά ο ίδιος είναι Θεός και άνθρωπος. Απολλ. Ο Θεός, όταν κατοικεί μέσα σε άνθρωπο, δεν είναι άνθρωπος· ενώ το Πνεύμα, όταν ενωθεί με σάρκα, είναι άνθρωπος. Ο Χριστός, όπως έχει ειπωθεί, λέγεται έτσι ομωνύμως· άρα είναι θείο Πνεύμα ενωμένο με σάρκα. Ορθ. Φλυάρησες.

Αλλά εσείς τα λέτε και τα ονομάζετε όλα παρά φύση, για να μην τυχόν, εξηγώντας την οικονομία σύμφωνα με τη φύση, επιβεβαιώσετε για τον Λόγο ότι ο Λόγος έγινε αληθινά και άνθρωπος. Διότι είπατε ότι η φωνή του Θεού είναι αυτή που λέει: «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει σταθερά προς τα πονηρά από τη νεότητά του»· μη κατανοώντας ότι, λέγοντας «από τη νεότητά του», φανέρωσε αυτό που προέρχεται από σπορά και είναι φθαρτό. Γι’ αυτόν τον λόγο ο Κύριος ορκίστηκε στον Δαβίδ αλήθεια, ότι από τον καρπό της κοιλίας του θα αναστήσει τον Χριστό κατά σάρκα· όχι ότι θα εμφανιζόταν ένας άνθρωπος προερχόμενος από μετατροπή της θεότητας (επειδή τότε ποια η ανάγκη να ορκιστεί ο Κύριος στον Δαβίδ;), αλλά λαμβάνοντας τη μορφή δούλου, ανεχόμενος τη γέννηση από γυναίκα και την αύξηση της ηλικίας κατά τα δικά μας ανθρώπινα μέτρα, καθώς λέει ο Απόστολος: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έγιναν κοινωνοί αίματος και σάρκας, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια». Το «παρομοίως», αφενός, επειδή δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα, αλλά εκ Πνεύματος· το «στα ίδια», αφετέρου, επειδή δεν έλαβε σάρκα από αλλού, αλλά από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ και του Αδάμ, όπως έχει γραφτεί.

Το ότι δε, για χάρη της θυσίας υπέρ των όμοιων με αυτόν σωμάτων, έλαβε και ο ίδιος ο Λόγος σώμα για τον εαυτό του, αυτό ακριβώς υποδηλώνουν λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους, οι οποίοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποχείριοι της δουλείας». Διότι με τη θυσία του δικού του σώματος έθεσε τέλος στον νόμο που ίσχυε εναντίον μας και εγκαινίασε για εμάς νέα αρχή ζωής, δίδοντας την ελπίδα της αναστάσεως. Επειδή, δηλαδή, ο θάνατος επικράτησε από τους ανθρώπους στους ανθρώπους, γι' αυτόν τον λόγο πάλι, διά της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου, συντελέστηκε η κατάλυση του θανάτου και η ανάσταση της ζωής, όπως ακριβώς λέει ο χριστοφόρος άνδρας: «Επειδή, λοιπόν, δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και δι' ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών».

Επομένως, όπως προείπα, ο Λόγος, επειδή δεν ήταν δυνατόν να πεθάνει ο ίδιος —διότι ήταν αθάνατος—, έλαβε για τον εαυτό του σώμα που μπορούσε να πεθάνει, ώστε να το προσφέρει ως δικό του αντί για όλους, και πάσχοντας ο ίδιος υπέρ πάντων, μέσω της ενώσεώς του με αυτό, «να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο· και να απαλλάξει αυτούς, όσοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι σε δουλεία».

Και ο Θωμάς, μετά την πλήρη βεβαίωση, ασπαζόμενος τον Δεσπότη λέει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Εγκάρδια, λοιπόν, είναι η φωνή «Κύριε ο Θεός μου» και αρμόζουσα στην προφητική κατάσταση. «Έκραξα προς εσένα, και με θεράπευσες». Τίποτα δεν μεσολάβησε μεταξύ της φωνής μου και της δικής σου χάριτος, αλλά ταυτόχρονα έκραξα, και ήλθε η ίαση. Διότι λέει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Πρέπει, λοιπόν, να υψώνουμε ισχυρή φωνή προσευχόμενοι στον Θεό, ώστε να ανατείλει γρήγορα σε εμάς η ίαση. «Κύριε, ανήγαγες από τον άδη την ψυχή μου». Για αυτήν την ίαση ευχαριστεί τον Θεό εκείνος που κατήλθε μεν από αδυναμία στον άδη, ανήχθη δε από τον άδη διά της δυνάμεως Εκείνου που καταπάλαιψε για χάρη μας αυτόν ο οποίος κατείχε το κράτος του θανάτου.

Ταράχθηκαν τα όρη από την κραταιότητά του. Μπορείς, επίσης, να εκλάβεις αλληγορικά το νόημα του ρητού, ονομάζοντας «όρη» εκείνους που υπερηφανεύονται για το δικό τους μέγεθος, ενώ αγνοούν την κραταιότητα του Θεού και υψώνονται ενάντια στη γνώση του Θεού, οι οποίοι έπειτα νικώνται από εκείνους που με δύναμη και σοφία κηρύσσουν τον λόγο της σοφίας, και, αφού συναισθανθούν τη δική τους πτώχεια, φοβούνται τον Κύριο και ταπεινώνονται μπροστά στην κραταιότητά Του. Ή ίσως ακόμη και οι άρχοντες αυτού του αιώνα, και οι πατέρες της φθαρτής σοφίας, ονομάζονται και αυτοί όρη, επειδή ταράσσονται από την κραταιότητα του Χριστού, την οποία Εκείνος επέδειξε κατά τον αγώνα Του μέσω του σταυρού ενάντια σε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου. Διότι, αφού απεκδύθηκε, σαν ένας γενναίος αγωνιστής, καταπάλαιψε τις αρχές και τις εξουσίες, και τις διαπόμπευσε φανερά, θριαμβεύοντας εναντίον τους πάνω στο ξύλο.

Έπειτα, επειδή αποξένωσε τον εαυτό του από τον Λόγο του Θεού και έγινε άλογος, ο εχθρός, αφού τον άρπαξε σαν πρόβατο χωρίς ποιμένα, τον τοποθέτησε στον άδη και τον παρέδωσε στον θάνατο για να τον ποιμαίνει. Για τον λόγο αυτόν, εκείνος που λυτρώθηκε από εκεί και απαλλάχθηκε από τον πονηρό ποιμένα, λέγει: «Κύριος ποιμαίνει με». Και δεν υπάρχει πλέον θάνατος, αλλά ζωή· δεν υπάρχει πλέον πτώση, αλλά ανάσταση· δεν υπάρχει πλέον το ψεύδος, αλλά η αλήθεια. Και η βοήθειά τους θα παλαιωθεί στον άδη. Δηλαδή, ομιλεί για τον θάνατο, ο οποίος δεν μπόρεσε, με όλη του τη βοήθεια, να συγκρατήσει αυτούς που ποιμαίνονταν από αυτόν, εξαιτίας Εκείνου που καταργεί αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, των οποίων κάθε βοήθεια είναι παλαιά και ασθενής. Και τότε θα ελεγχθεί η βοήθεια των ανθρώπων που έχουν απατηθεί στη διάνοια, οι οποίοι υπερηφανεύονται για τον πλούτο, τη δόξα και τη δύναμη. Στον άδη θα παλαιωθεί, καθώς θα ελέγχεται και θα αποδεικνύεται η αδυναμία τους.

Ως κήρυκες της βασιλείας των ουρανών, προς κατάλυση εκείνου που έχει το κράτος του θανάτου μέσα στην αμαρτία.

VIII. Θα μπορούσε να νοηθεί από εμάς αυτός που συμμετείχε παρόμοια με εμάς στο αίμα και στη σάρκα, ως κάποιος που είναι διαφορετικός από εμάς ως προς τη φύση. Διότι βέβαια κανείς δεν θα έλεγε ότι ταιριάζει σε άνθρωπο να συμμετάσχει στην ανθρωπότητα. Διότι αυτό που είναι κάποιος εκ φύσεως, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ότι το έλαβε ως να ήταν κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι; Και τι σημαίνει το «παρομοίως συμμετείχε στα ίδια», παρά βεβαίως εκείνο, ότι έγινε όμοιος με εμάς με αίμα και σάρκα, λαμβάνοντας σώμα από την αγία Παρθένο, όχι άψυχο, όπως πίστεψαν κάποιοι από τους αιρετικούς, αλλά εμψυχωμένο με λογική ψυχή; Και έτσι προήλθε ως άνθρωπος από γυναίκα, χωρίς να απεμπολήσει το να είναι Θεός, αλλά και κατά την πρόσληψη της σάρκας, έχοντας παραμείνει αυτό που ήταν πάντοτε; Επειδή δε ο λόγος είναι βαθύς, πρόσεχε με διεγερμένο νου πώς εμείς έχουμε κοινωνήσει με το αίμα και τη σάρκα. Διότι από τη μια η ψυχή είναι άλλης φύσεως σε σχέση με το αίμα και τη σάρκα, αλλά από την άλλη έχουμε συντεθεί σε έναν άνθρωπο μέσω και των δύο, με τις τεχνουργίες Εκείνου που μας έπλασε, εφόσον έχουν συνενωθεί σε μια ανέκφραστη ενότητα εκείνα που είναι μεταξύ τους αντίθετα κατά τη φύση. Θέλεις, όπως λέει ο Ησαΐας, να μετρήσουμε «με το χέρι το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή, και όλη τη γη με τη χούφτα;» Θέλεις να εξετάσουμε αυτά που είναι πάνω από εμάς ξεκινώντας από τα δικά μας;

Αλλά δεν νομίζω ότι θα μπορούσε κανείς να φτάσει ποτέ σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να μην θαυμάζει υπερβολικά τον Μονογενή, ο οποίος, για χάρη μας, δεν θεώρησε αρπαγή το λαμπρό και υπέρτατο αξίωμα του να βρίσκεται στη μορφή και στην ισότητα με τον Πατέρα, αλλά προτίμησε να υποστεί την εν σαρκί κένωση και, μαζί με αυτήν, τους λόγους που της αρμόζουν και της ταιριάζουν, και να το θεωρήσει αυτό ως μηδαμινό, εφόσον έτσι θα επιτυγχανόταν απολύτως για εμάς το να παραμείνουμε αβλαβείς, με την επιστροφή της φύσης μας στην αρχική της κατάσταση και την αναδημιουργία της στο πρόσωπό του προς μια νέα ζωή μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. Διατρανώνει, λοιπόν, ο Παύλος την αιτία της ενανθρωπήσεως, λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού δεν ανέλαβε τη φύση των αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ, «γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό.» Και πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή στο αίμα και στη σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει την κυριαρχία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο.» Και γιατί τα λέω αυτά, εφόσον σε όσους το επιθυμούν είναι δυνατόν να ακούσουν ξεκάθαρα τον Χριστό να αναφωνεί προς τον Θεό Πατέρα στους ουρανούς: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησας, ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες, τότε είπα: Ιδού έρχομαι, για να κάνω, ω Θεέ, το θέλημά σου.» Και ποιο ήταν άραγε το σοφό και σωτήριο για εμάς θέλημα του Πατέρα;

Εάν λοιπόν, παρουσιάζοντάς μας ξεχωριστά αυτόν που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, λένε ότι αυτός υπέμεινε την κένωση, πώς κενώθηκε όντας δεδοξασμένος, εφόσον, κατά τη γνώμη μας, για τον άνθρωπο αποτελεί τιμή και δόξα το να αξιώνεται της θείας επισκοπής και μνήμης και να επιτυγχάνει την ένωση με τον Θεό; Εάν, πάλι, πουν ότι στο πρόσωπό του έχει πραγματοποιηθεί η κένωση του Μονογενούς, κενώθηκε πάσχοντας κάτι· διότι σε αυτόν που συνέβη το να πάθει, σε αυτόν θα ταίριαζε μάλλον και το γεγονός της κένωσης. Έχουμε σωθεί, επομένως, από τον ίδιο μας τον εαυτό, εάν αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο είναι ένας άνθρωπος σαν κι εμάς, που δεν έχει ενωθεί καθ' υπόστασιν με τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, όπως ακριβώς λένε οι ίδιοι. Πώς λοιπόν ο Χριστός είναι Θεός, αν και ο ίδιος μαζί με εμάς έχει αξιωθεί της μνήμης από τον Θεό και έχει γίνει ένας από τους ευεργετούμενους; Εντούτοις, τον πλησιάζουμε προσευχόμενοι ως σε Θεό και ζητώντας τη χορηγία των άνωθεν αγαθών, αφού διανέμει θεοπρεπώς σε όλη την κτίση τα αιτήματα. <Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως.> Θεωρώ αναγκαίο, πριν από όλα τα άλλα, να εξετάσουμε με λεπτομέρεια για ποια παιδιά κάνει λόγο, τα οποία λέει ότι έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και ποιος είναι αυτός που παρομοίως μετείχε σε αυτά.

Για τον λόγο αυτόν, και ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, όντας κατά φύση ζωή, συμμετείχε στα ίδια, και όχι με διαφορετικό τρόπο αλλά παρόμοια, για να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου.

Διότι, επειδή δεν ήταν δυνατόν με κανέναν άλλον τρόπο αυτό που είχε κατακρατηθεί από τον θάνατο, τη φθορά και την αμαρτία να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση παρά μόνο μέσω του Χριστού, ο μακάριος Δαβίδ παρακαλούσε να εκπληρωθεί πλέον το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά, και μας παραβλέπεις στους καιρούς των θλίψεων;» Για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε Εμμανουήλ· διότι δεν στέκεται πλέον μακριά, αλλά ήρθε πολύ πιο κοντά σε εμάς, εφόσον ο Λόγος του Θεού φανερώθηκε ως άνθρωπος. Διότι, παρομοίως με εμάς, μετείχε σε αίμα και σάρκα, επειδή το επίγειο γένος, δηλαδή ο άνθρωπος, βρισκόταν υπό την κυριαρχία του θανάτου και της φθοράς, και φάνηκε καλό στον Θεό των πάντων, λόγω της μεγάλης αγαθότητας και φιλανθρωπίας του, να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ», ώστε λοιπόν να ατονήσει ο θάνατος και, υποχωρώντας πρώτα στον Χριστό, να δώσει τη νίκη στα επίγεια σώματα.

Πώς κοινώνησε αίμα και σάρκα, αν αυτά δεν έγιναν δικά του, όπως ακριβώς και δικά μας; Ένας, λοιπόν, είναι ο Υιός και Κύριος μέσω της καθ' υπόστασιν ενώσεως, επειδή ο Λόγος συνενώθηκε με το ανθρώπινο στοιχείο, έχοντας κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και έχοντας ομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς. <Για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας.> Ο μεν θεσπέσιος Μωυσής διαμέσου τύπου και σκιάς εισήγαγε τον Ισραήλ στη θεογνωσία και του υπέδειξε την οδό της δικαιοσύνης σύμφωνα με τον νόμο, αλλά ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός των όλων ήταν τότε γνωστός μόνο σε εκείνους που βρίσκονταν στην Ιουδαία, και από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ και τον ποταμό και τη θάλασσα. Διότι αυτά ήταν τα όρια της γης των Ιουδαίων· και μεγάλο και πολύ γνωστό ήταν το όνομά Του. Και βλέποντας αυτό ο προφήτης Δαβίδ ψάλλει κάπου και Του λέει σχετικά με εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, έδιωξες έθνη και την καταφύτευσες»· και προσθέτει σε αυτά, θέτοντας ως όριο των Ιουδαίων τον ποταμό Ευφράτη και βεβαίως τη θάλασσα προς τον νότο και την Ινδική: «Εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και έως τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Συνεπώς, το κήρυγμα του πανσόφου Μωυσή φαίνεται ότι ήταν περιορισμένο και εκτεινόταν μόλις σε ένα έθνος, και προσέφερε στους καλεσμένους ως βραβεία για την υπακοή τους και ως αμοιβές για τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο, πράγματα πρόσκαιρα και φθαρτά· εννοώ βέβαια αυτό που παντού ονομάζει Γη της Επαγγελίας.

Διότι, εάν ο Χριστός έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε στη δική της απαρχή αυτό που της υπολείπεται, και θα συμπορευτεί με τον πρωτότοκο, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνο για το οποίο νοείται ως πρωτότοκος. Και θα το μαρτυρήσει αυτό λέγοντας ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, αλλά θα είμαστε και της αναστάσεως». Επομένως, εάν μερικοί αποδέχονται μεν ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί, αλλά δεν παραδέχονται το μυστήριο της αναστάσεως των νεκρών, έχουν αγνοήσει παντελώς τον σκοπό της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Θεός Λόγος δεν έγινε άνθρωπος για τον εαυτό του, «αλλά αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη». Για ποια αιτία; Θα μας το διδάξει λέγοντας ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου σε όλη τους τη ζωή ήταν ένοχοι δουλείας». Επομένως, εάν δεν καταργηθεί ο θάνατος, είναι μάταιο το σχέδιό του, και ανώφελο για εμάς τους ίδιους το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Έχουμε αποτύχει και ως προς την ελπίδα για ζωή. Πώς τότε έχουμε κληθεί στην υιοθεσία και είμαστε τέκνα Θεού, όπως λέει ο σοφός Ιωάννης;

Διότι πράγματι έδωσε υπέρ ημών τον ίδιο του τον Υιό. Εμείς δε λυτρωθήκαμε, απαλλαγήκαμε από τον θάνατο και την αμαρτία. Διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν έγινε «σάρκα ο Λόγος και κατοίκησε ανάμεσά μας», παρά για να υπομείνει τον θάνατο της σάρκας και να θριαμβεύσει επί των αρχών και των εξουσιών, να καταργήσει δε και αυτόν «που έχει το κράτος του θανάτου», δηλαδή τον σατανά· και αφενός να αναιρέσει τη φθορά, αφετέρου να απομακρύνει μαζί της και την αμαρτία που μας τυραννούσε· και έτσι λοιπόν να καταστήσει ανενεργή εκείνη την αρχαία κατάρα, την οποία υπέμεινε η ανθρώπινη φύση στο πρόσωπο του Αδάμ, ως απαρχή του γένους και ως η πρώτη ρίζα. Διότι, παραβαίνοντας την εντολή ο Αδάμ, προσέκρουσε στον Δημιουργό· γι' αυτό έγινε και καταραμένος και δέσμιος του θανάτου. Ενώ όμως είχαμε χαθεί ολοκληρωτικά, μας σπλαχνίστηκε πάλι ο Δεσπότης των όλων· διότι κατήλθε από τους ουρανούς ο Υιός, συγχωρώντας τα παραπτώματα, δικαιώνοντας εν πίστει τον ασεβή, αναπλάθοντας ως Θεός την ανθρώπινη φύση προς την αφθαρσία, και επαναφέροντάς την στην αρχική της κατάσταση· διότι «καινή κτίση» είναι τα εν Χριστώ, επειδή τέθηκε και νέα ρίζα· και έγινε δεύτερος Αδάμ· και όχι όπως εκείνος, που στάθηκε αίτιος οργής και της άνωθεν αποστροφής για τους απογόνους του, αλλά αντίθετα έγινε πρόξενος και χορηγός της οικειότητας με τον Θεό, μέσω του αγιασμού, της αφθαρσίας και της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη.

Έχοντας κατανοήσει καλά αυτό που μόλις μας είπε ο Χριστός, και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος λέει: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Διότι δεν ήταν δυνατόν διαφορετικά να καταργηθεί ποτέ αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, αλλά και ο ίδιος ο θάνατος, εάν ο Χριστός δεν προσέφερε τον εαυτό του για εμάς, ως αντίλυτρο ένας υπέρ όλων· διότι ήταν ανώτερος από όλους. Για τον λόγο αυτό και στους Ψαλμούς λέει κάπου, προσφέροντας τον εαυτό του για εμάς σαν άμωμο ιερήιο στον Θεό και Πατέρα: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, σώμα όμως ετοίμασες για εμένα· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευδόκησες· τότε είπα: Ιδού, έρχομαι, στην αρχή του βιβλίου έχει γραφτεί για εμένα, για να κάνω το θέλημά σου, Θεέ, το βουλήθηκα». Επειδή, δηλαδή, «αίμα ταύρων και τράγων και στάχτη δαμάλεως» δεν επαρκούσε για τον καθαρισμό της αμαρτίας, αλλά ούτε και η σφαγή των άλογων ζώων θα μπορούσε ποτέ να καταργήσει το κράτος του θανάτου, ο ίδιος ο Χριστός εισέρχεται, κατά κάποιον τρόπο, για να υποστεί την καταδίκη υπέρ όλων.

Επειδή δεν είχαν ενδυθεί ακόμη τη δύναμη εξ ύψους, ούτε είχαν λάβει αυτό που τους ενίσχυε και αναμόρφωνε την ανθρώπινη φύση προς την ανδρεία, εννοώ δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, δεν ήταν σε θέση να κατατροπώσουν τον θάνατο, ούτε να αντιπαραταχθούν απέναντι σε τόσο ανυπέρβλητους φόβους. Διότι θα ήταν άλλωστε παράλογο, εφόσον μόνο στον Σωτήρα Χριστό ταίριαζε και είχε επιφυλαχθεί να μπορεί να συντρίψει το κράτος του θανάτου, να φαίνονται άλλοι να το κατορθώνουν αυτό πριν από αυτόν. Επειδή το να μην τρομάζει κανείς τον θάνατο, τι άλλο θα μπορούσε να είναι άραγε, παρά το να καταφρονεί τον θάνατο, θεωρώντας ότι δεν έχει καμία δύναμη να βλάψει; Γι' αυτόν τον λόγο, κατά την άποψή μας, και οι ίδιοι οι μακάριοι προφήτες έφριτταν μπροστά στην έλευση του θανάτου, καθώς δεν είχε ακόμη καταργηθεί διά της αναστάσεως του Χριστού. Ορθά κατανοώντας το αυτό ο Παύλος, είπε ότι ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα και υπάρχει μέσα στον Θεό, προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, ώστε μέσω του θανάτου της αγίας σαρκός να καταργήσει τον θάνατο, «και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποχείριοι της δουλείας σε όλη τους τη ζωή». Διότι η πρώτη κατάργηση του θανάτου ήταν το σωτήριο πάθος, και η ανάσταση του Χριστού αποτέλεσε για τους αγίους την αρχή του θάρρους εναντίον του. Εφόσον λοιπόν η κατά φύσιν ζωή δεν είχε ακόμη καταργήσει τον θάνατο, ούτε είχε συντρίψει τον φόβο που ενσταλάζει αυτός στις ψυχές μας, οι μαθητές ήταν ακόμη κάπως αδύναμοι απέναντι στους κινδύνους.

Επομένως, ο σοφός Παύλος, εξηγώντας μας μία, τρόπον τινά, αληθινή και γενικότατη αιτία της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και ότι η λέξη και η πράξη της ανακεφαλαίωσης δηλώνει το να επαναφέρει και να αναλάβει πάλι στην αρχική τους κατάσταση εκείνα που είχαν εκπέσει σε ανόμοιο τέλος. Έπειτα, θέλοντας να μας διασαφηνίσει τους τρόπους της ανακεφαλαίωσης κατά μέρος, άλλοτε μεν έλεγε: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα»· άλλοτε δε πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνία αίματος και σάρκας, γι' αυτό και ο ίδιος μετείχε παρομοίως σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν υπόδουλοι σε όλη τους τη ζωή». Και αυτούς τους δύο τρόπους της ανακεφαλαίωσης, που περιέχουν αναγκαστικά τον λόγο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, μας εξήγησε ο Παύλος· έναν όμως τρόπο, ο οποίος προστίθεται σε αυτούς και περιλαμβάνει τους άλλους, εξήγησε ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, θα φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Διότι εικόνα του χοϊκού, δηλαδή του Αδάμ, είναι το να βρισκόμαστε σε πάθη και φθορά· εικόνα δε του επουράνιου, δηλαδή του Χριστού, είναι το να βρισκόμαστε σε απάθεια και αφθαρσία. Κατέκρινε λοιπόν την αμαρτία στην ίδια του τη σάρκα ο Λόγος, όντας Θεός κατά φύση, προστάζοντάς την να αδρανήσει και αναμορφώνοντάς την μάλλον στο να κινείται προς αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, και όχι πλέον προς το δικό της θέλημα· και έτσι το σώμα, που ήταν ψυχικό, το κατέστησε πνευματικό. Αυτός μεν λοιπόν είναι ο ένας τρόπος της ανακεφαλαίωσης, αλλά ο πλέον κατάλληλος και οφειλόμενος στη θεώρηση των προκειμένων, θα εισαχθεί στη συνέχεια· και θα προταθεί να μιλήσουμε περί της αιώνιας ζωής, και της νέκρωσης του θανάτου, και πώς ο Μονογενής απομάκρυνε από την ανθρώπινη φύση τη φθορά που προήλθε από την παράβαση. Επομένως, «επειδή ακριβώς τα παιδιά έχουν μερίδιο σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια», για να νεκρώσει τον θάνατο, και Αυτός που έκτισε τα πάντα για την αφθαρσία, και ανέδειξε σωτήριες τις γενέσεις του κόσμου, σύμφωνα με το γεγραμμένο, να αναπλάσει πάλι το σχήμα των πραγμάτων προς την αρχική τους κατάσταση.