Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:15

Εάν όμως είναι και Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, και για τη σωτηρία των δούλων του ανέλαβε σάρκα και έγινε άνθρωπος κατά πάντα, χωρίς αμαρτία, από την αγία Αειπάρθενο, και έτρωγε μαζί με τους δούλους του, και έπινε, και συναναστρεφόταν μαζί τους, και θεράπευε ο ίδιος τους αρρώστους τους, και καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας, δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί και αδελφούς αυτούς υπέρ των οποίων υπέμεινε το πάθος, δηλαδή τους πιστούς· και όχι μόνο αδελφούς, αλλά και παιδιά. «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν μετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός κατά παρόμοιο τρόπο μετείχε στα ίδια, για να καταργήσει με τον θάνατό του εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει εκείνους που, από φόβο θανάτου, ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι στη δουλεία.» Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτός να γίνει αδελφός μας ή να μας ονομάσει γνήσια παιδιά, αν δεν έφερε την ίδια φύση; Γι’ αυτό λοιπόν, αφού την ανέλαβε, κατέλυσε τη δεσποτεία του θανάτου και διέλυσε τον φόβο που κρεμόταν πάνω μας· γιατί διατελούμε πάντοτε να φοβόμαστε τον θάνατο. «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.» Εάν δηλαδή είχε αναλάβει φύση αγγέλων, θα ήταν ανώτερος από τον θάνατο· επειδή όμως το σώμα που ανέλαβε ήταν ανθρώπινο, με το πάθος του απέδωσε το χρέος των ανθρώπων, ενώ, αναστάς με το σώμα που έπαθε, έδειξε τη δική του δύναμη. «Γι’ αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Πράγματι, όπως κι εμείς, έτσι και τροφή έλαβε και κόπο υπέμεινε, και λύπη αισθάνθηκε και δάκρυσε, και καταδέχθηκε θάνατο, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα σχετικά με τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού· γιατί, αφού ο ίδιος έπαθε όταν πειράσθηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που καταπιέζονται. Και αυτά έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι ούτε αρχιερέας μας είναι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έπαθε ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έμαθε τα δικά μας μέσω της πείρας, αλλά ως Θεός και Δημιουργός γνωρίζει με σαφήνεια τα πάντα.

Εξάλλου, απορώ και με το εξής, πώς τόλμησαν έστω και να σκεφτούν ότι έγινε άνθρωπος σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία. Διότι, αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν περιττή η αναφορά στη Μαρία. Επειδή η φύση δεν γνωρίζει παρθένο που να γεννά χωρίς άνδρα. Επομένως, με την ευδοκία του Πατρός, αν και είναι αληθινός Θεός και εκ φύσεως Λόγος και σοφία του Πατρός, έγινε σωματικώς άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, προκειμένου, έχοντας το σώμα να προσφέρει για χάρη μας, να σώσει όλους εμάς, οι οποίοι εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήμασταν υποδουλωμένοι σε όλη μας τη ζωή. Διότι δεν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς κάποιος απλός άνθρωπος· επειδή κάθε άνθρωπος υπόκειται στον θάνατο, σύμφωνα με το «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις», που ειπώθηκε προς όλους στο πρόσωπο του Αδάμ· αλλά ούτε και κάποιο άλλο από τα κτίσματα, επειδή κάθε κτίσμα υπόκειται σε μεταβολή. Αντιθέτως, ο ίδιος ο Λόγος προσέφερε το δικό του σώμα για εμάς, ώστε η πίστη και η ελπίδα μας να μην εναποτίθενται σε άνθρωπο, αλλά να πιστεύουμε στον ίδιο τον Θεό Λόγο. Βεβαίως, μολονότι έγινε άνθρωπος, εμείς θεωρούμε τη δόξα του, δόξα που έχει ως Μονογενής από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια. Διότι όσα υπέμεινε μέσω του σώματος, αυτά ως Θεός τα μεγαλούργησε· και πεινούσε μεν κατά τη σάρκα, αλλά με θεϊκό τρόπο χόρταινε αυτούς που πεινούσαν. Και αν κάποιος σκανδαλίζεται από τα ανθρώπινα και σωματικά χαρακτηριστικά, ας πιστέψει στα έργα που επιτελεί ως Θεός. Διότι ρωτά ανθρώπινα πού κείται ο Λάζαρος, τον ανασταίνει όμως θεϊκά.

Ποιος πάλι, αν ρωτιόταν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απαντούσε ότι ο Πατέρας τον έκανε άνθρωπο και τον έστειλε σε εμάς ως αρχιερέα; Αυτό το νόημα όμως, καθώς και τον καιρό και το πρόσωπο, ο ίδιος ο Απόστολος που έγραψε τη φράση «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», είναι πιο ικανός να τα φανερώσει, εάν λάβουμε υπόψη μας τα προηγούμενα· διότι υπάρχει μία λογική αλληλουχία και το ανάγνωσμα αναφέρεται στο ίδιο πρόσωπο. Γράφει, λοιπόν, στην προς Εβραίους επιστολή τα εξής: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν από κοινού σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία. Διότι, βεβαίως, δεν αναλαμβάνει να σώσει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα που αφορούν τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού. Διότι από το γεγονός ότι ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που πειράζονται. Όθεν, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε».

Επομένως, για να δώσει τη μαρτυρία του και να αναδεχθεί τον θάνατο για χάρη μας, καθώς και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να καταλύσει τα έργα του διαβόλου, ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί ο θάνατος· και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα υποκείμενο σε θάνατο; Μαθαίνοντας το αυτό από τον ίδιο, και ο Απόστολος έλεγε: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός με παρόμοιο τρόπο συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή»· και αλλού: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών»· και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε όσοι δεν βλέπουν να δουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Επομένως, για να δώσει μαρτυρία και να υποστεί τον θάνατο για χάρη μας, και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να «λύσει τα έργα του διαβόλου», ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί θάνατος· και πώς θα επερχόταν ο θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα που υπόκειται στον θάνατο; Μαθαίνοντας αυτό από τον ίδιο, και ο Παύλος έλεγε: «Επειδή τα παιδιά συμμετέχουν στο αίμα και στη σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως έλαβε μέρος σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν καταδικασμένοι σε δουλεία σε όλη τους τη ζωή» και «επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση» και πάλι: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, καταδικάζοντας την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Αληθινά τυφλό πράγμα είναι η κακία· διότι, νομίζοντας ότι σκοτώνει έναν, στερήθηκε τα πάντα· και νομίζοντας ότι τον κατεβάζει στον άδη, εκδιώχθηκε από τον άδη. Και αποδείχθηκε σε όλους ότι ο Σωτήρας δεν πέθανε από αδυναμία της φύσεως, αλλά καταδίωξε τον θάνατο με σκοπό την αναίρεσή του, ώστε να τον καταργήσει, και να απαλλάξει εκείνους, οι οποίοι εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους υποταγμένοι στη δουλεία.

Το ότι δε, για χάρη της θυσίας υπέρ των όμοιων με αυτόν σωμάτων, έλαβε και ο ίδιος ο Λόγος σώμα για τον εαυτό του, αυτό ακριβώς υποδηλώνουν λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους, οι οποίοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποχείριοι της δουλείας». Διότι με τη θυσία του δικού του σώματος έθεσε τέλος στον νόμο που ίσχυε εναντίον μας και εγκαινίασε για εμάς νέα αρχή ζωής, δίδοντας την ελπίδα της αναστάσεως. Επειδή, δηλαδή, ο θάνατος επικράτησε από τους ανθρώπους στους ανθρώπους, γι' αυτόν τον λόγο πάλι, διά της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου, συντελέστηκε η κατάλυση του θανάτου και η ανάσταση της ζωής, όπως ακριβώς λέει ο χριστοφόρος άνδρας: «Επειδή, λοιπόν, δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και δι' ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών».

Επομένως, όπως προείπα, ο Λόγος, επειδή δεν ήταν δυνατόν να πεθάνει ο ίδιος —διότι ήταν αθάνατος—, έλαβε για τον εαυτό του σώμα που μπορούσε να πεθάνει, ώστε να το προσφέρει ως δικό του αντί για όλους, και πάσχοντας ο ίδιος υπέρ πάντων, μέσω της ενώσεώς του με αυτό, «να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο· και να απαλλάξει αυτούς, όσοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι σε δουλεία».

Άραγε, λοιπόν, γράφτηκε μάταια αυτό το ρητό; Διότι αυτό πάλι εκείνοι το επαναλαμβάνουν βουίζοντας ολόγυρα σαν σμήνος κουνουπιών. Όχι βέβαια, δεν γράφτηκε μάταια, αλλά αντιθέτως ήταν εξαιρετικά αναγκαίο. Διότι πράγματι λέγεται ότι κτίζεται, αλλά όταν έγινε άνθρωπος· διότι αυτό είναι ίδιον του ανθρώπου. Αυτό δε το νόημα θα το βρει να διατυπώνεται ορθά μέσα στα ιερά κείμενα εκείνος που δεν θεωρεί την ανάγνωση ως πάρεργο, αλλά ερευνά και τον χρόνο και τα πρόσωπα και τη σκοπιμότητα των όσων έχουν γραφτεί, και με αυτόν τον τρόπο διακρίνει και κατανοεί τα αναγνώσματα. Τον μεν χρόνο αυτού του ρητού θα τον ανακαλύψει και θα γνωρίσει ότι ο Κύριος, ενώ υπάρχει αιώνια, αργότερα κατά τη συντέλεια των αιώνων έγινε άνθρωπος, και, ενώ είναι Υιός του Θεού, έγινε και Υιός ανθρώπου. Τη δε σκοπιμότητα θα την κατανοήσει, ότι δηλαδή, επειδή ήθελε να καταργήσει τον δικό μας θάνατο, έλαβε για τον εαυτό του σώμα από την Παρθένο Μαρία, ώστε, προσφέροντάς το ως θυσία υπέρ όλων στον Πατέρα, να «απαλλάξει όλους εμάς, οι οποίοι εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήμασταν ένοχοι δουλείας σε όλη μας τη ζωή». Το δε πρόσωπο είναι του Σωτήρος, και λέγεται τότε, όταν πλέον, έχοντας λάβει το σώμα, λέει: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του». Διότι, όπως ακριβώς, επειδή είναι Υιός του Θεού, του αρμόζει απολύτως το να υπάρχει αιώνια και να βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, έτσι, και αφού έγινε άνθρωπος, είναι πρέπουσα έκφραση το «ο Κύριος με έκτισε». Διότι τότε λέγεται για αυτόν: και πείνασε, και δίψασε, και ρωτούσε πού κείτεται ο Λάζαρος, και έπαθε, και αναστήθηκε.

Διότι, εάν ο Χριστός έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε στη δική της απαρχή αυτό που της υπολείπεται, και θα συμπορευτεί με τον πρωτότοκο, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνο για το οποίο νοείται ως πρωτότοκος. Και θα το μαρτυρήσει αυτό λέγοντας ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, αλλά θα είμαστε και της αναστάσεως». Επομένως, εάν μερικοί αποδέχονται μεν ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί, αλλά δεν παραδέχονται το μυστήριο της αναστάσεως των νεκρών, έχουν αγνοήσει παντελώς τον σκοπό της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Θεός Λόγος δεν έγινε άνθρωπος για τον εαυτό του, «αλλά αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη». Για ποια αιτία; Θα μας το διδάξει λέγοντας ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου σε όλη τους τη ζωή ήταν ένοχοι δουλείας». Επομένως, εάν δεν καταργηθεί ο θάνατος, είναι μάταιο το σχέδιό του, και ανώφελο για εμάς τους ίδιους το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Έχουμε αποτύχει και ως προς την ελπίδα για ζωή. Πώς τότε έχουμε κληθεί στην υιοθεσία και είμαστε τέκνα Θεού, όπως λέει ο σοφός Ιωάννης;

Επειδή δεν είχαν ενδυθεί ακόμη τη δύναμη εξ ύψους, ούτε είχαν λάβει αυτό που τους ενίσχυε και αναμόρφωνε την ανθρώπινη φύση προς την ανδρεία, εννοώ δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, δεν ήταν σε θέση να κατατροπώσουν τον θάνατο, ούτε να αντιπαραταχθούν απέναντι σε τόσο ανυπέρβλητους φόβους. Διότι θα ήταν άλλωστε παράλογο, εφόσον μόνο στον Σωτήρα Χριστό ταίριαζε και είχε επιφυλαχθεί να μπορεί να συντρίψει το κράτος του θανάτου, να φαίνονται άλλοι να το κατορθώνουν αυτό πριν από αυτόν. Επειδή το να μην τρομάζει κανείς τον θάνατο, τι άλλο θα μπορούσε να είναι άραγε, παρά το να καταφρονεί τον θάνατο, θεωρώντας ότι δεν έχει καμία δύναμη να βλάψει; Γι' αυτόν τον λόγο, κατά την άποψή μας, και οι ίδιοι οι μακάριοι προφήτες έφριτταν μπροστά στην έλευση του θανάτου, καθώς δεν είχε ακόμη καταργηθεί διά της αναστάσεως του Χριστού. Ορθά κατανοώντας το αυτό ο Παύλος, είπε ότι ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα και υπάρχει μέσα στον Θεό, προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, ώστε μέσω του θανάτου της αγίας σαρκός να καταργήσει τον θάνατο, «και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποχείριοι της δουλείας σε όλη τους τη ζωή». Διότι η πρώτη κατάργηση του θανάτου ήταν το σωτήριο πάθος, και η ανάσταση του Χριστού αποτέλεσε για τους αγίους την αρχή του θάρρους εναντίον του. Εφόσον λοιπόν η κατά φύσιν ζωή δεν είχε ακόμη καταργήσει τον θάνατο, ούτε είχε συντρίψει τον φόβο που ενσταλάζει αυτός στις ψυχές μας, οι μαθητές ήταν ακόμη κάπως αδύναμοι απέναντι στους κινδύνους.

Επομένως, ο σοφός Παύλος, εξηγώντας μας μία, τρόπον τινά, αληθινή και γενικότατη αιτία της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και ότι η λέξη και η πράξη της ανακεφαλαίωσης δηλώνει το να επαναφέρει και να αναλάβει πάλι στην αρχική τους κατάσταση εκείνα που είχαν εκπέσει σε ανόμοιο τέλος. Έπειτα, θέλοντας να μας διασαφηνίσει τους τρόπους της ανακεφαλαίωσης κατά μέρος, άλλοτε μεν έλεγε: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα»· άλλοτε δε πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνία αίματος και σάρκας, γι' αυτό και ο ίδιος μετείχε παρομοίως σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν υπόδουλοι σε όλη τους τη ζωή». Και αυτούς τους δύο τρόπους της ανακεφαλαίωσης, που περιέχουν αναγκαστικά τον λόγο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, μας εξήγησε ο Παύλος· έναν όμως τρόπο, ο οποίος προστίθεται σε αυτούς και περιλαμβάνει τους άλλους, εξήγησε ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης.

Διότι δεν κατεργάστηκες τη σωτηρία ενός μόνο ανδρός, ούτε ενός έθνους, αλλά όλων των εθνών. Και αφού κατέπαυσες τη νομική λατρεία, η οποία συμβάδιζε με την ασθένεια των Ιουδαίων, έδωσες τη νέα χάρη, η οποία νομοθετεί τη λογική λατρεία, διά της οποίας οι τυφλοί στην καρδιά δέχτηκαν το θείο και νοητό φως, έμαθαν να βαδίζουν ορθά όσοι παλαιότερα χώλαιναν, και έγινε καθαρή η γλώσσα όσων δυσκολεύονταν να μιλήσουν, τα αυτιά των κωφών άκουσαν, καταργήθηκε ο θάνατος, εξαλείφθηκε δε και η αμαρτία όλων, ανέλαμψε η χάρη της αφθαρσίας. Και όλα αυτά ανορθώθηκαν διά του Χριστού. Γι' αυτό λένε ότι έκανε πάρα πολλά θαυμάσια. (Αυτόθι.) Όμως με τους δικούς του διαλογισμούς κανείς δεν μπορεί να εξομοιωθεί. Ποιοι άραγε υπήρξαν οι διαλογισμοί του Θεού και η έντεχνη φροντίδα του για εμάς; Ενώ ήταν Θεός κατά φύση, έγινε άνθρωπος και παρέμεινε αυτό που ήταν. Και ποια ήταν η αφορμή του να γίνει όμοιος με εμάς, θα το σαφηνίσει λέγοντας ο ιερουργός των μυστηρίων του: «Επειδή τα παιδιά συμμετείχαν σε αίμα και σάρκα, και ο ίδιος παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν διά βίου υποκείμενοι στη δουλεία.» Αυτά, λέει, τα ανήγγειλα και τα μίλησα μαρτυρώντας, ότι βρίσκονται πέρα από κάθε λόγο. Αυτά βρίσκουμε ότι έπραξαν οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές.

3. Πρέπει λοιπόν, όπως ακριβώς προείπα, να αποφεύγουμε τα αισχρά και να προσκολλώμαστε στα καλύτερα· να λαμπρυνόμαστε με τα καυχήματα της κοσμιότητας, και να αγαπάμε να εξαρτιόμαστε όσο το δυνατόν περισσότερο από την εξαίρετη και πλέον σύμφωνη με τον νόμο ζωή· επιπλέον δε, να διατηρούμε τη γνησιότητα της πίστης και τη σταθερότητα στην αγάπη προς τον Θεό, ο οποίος βρίσκεται πέρα από τα πάντα. «Ο Οποίος δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, όπως έγραψε ο σοφότατος Παύλος, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, ώστε μαζί με Αυτόν να μας χαρίσει τα πάντα.» Διότι Εκείνος που βρίσκεται πέρα από κάθε νου, Εκείνος μέσω του οποίου τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη, ο Λόγος που γεννήθηκε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατέρα, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, όπως έχει γραφτεί, αλλά υπέστη την εκούσια κένωση, και έλαβε μορφή δούλου.» Και για ποια αιτία, το βεβαιώνει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί αίματος και σάρκας, και ο ίδιος με παρόμοιο τρόπο μετείχε σε αυτά· ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποταγμένοι στη δουλεία σε όλη τους τη ζωή.»

Και θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή. Διότι, βέβαια, δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.»

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

Έχει καταργηθεί δε και αυτό εν Χριστώ. Και το επιβεβαιώνει ο ιερός Παύλος λέγοντας για τον Χριστό και για εμάς: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους, οι οποίοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία.» Επομένως, πλέον, ο νους των αγίων αψηφά ακόμη και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. Διότι είπε πάλι ο Παύλος: «Για εμένα, το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος.» Και πάλι: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Το ότι δε η μεν ζωή σύμφωνα με τον Νόμο είναι υποταγμένη στους φόβους του θανάτου, ενώ το καύχημα της εν Χριστώ πολιτείας διέφυγε από αυτό, καθίσταται σαφές από το γεγονός ότι ο θάνατος βασίλευσε από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, όπως διακηρύσσει η Αγία Γραφή. Αλλά αυτός που κατήργησε τον θάνατο και συγκλόνισε το κράτος της φθοράς, και διέσωσε ομού με τους πιστούς και όσους κάποτε είχαν παιδαγωγηθεί υπό τον Νόμο, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι, παρά μόνον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός; «Διότι ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε», αναφέρει ο προφητικός χρησμός. Θα μπορούσες δε να δεις πολύ καθαρά το μυστήριο γύρω από αυτό πάλι τυπωμένο στα όσα συνέβησαν στον μακάριο Μωυσή.

Ή μήπως σου φαίνεται ότι δεν λέω την αλήθεια; Β— Και βέβαια την λες. Α— Το να νομίζουν όμως και να φρονούν κάποιοι άλλοι, από απύθμενη νοθρότητα, ότι ο γεννηθείς εκ του Θεού Λόγος αρνήθηκε τη γέννηση μέσω της αγίας Παρθένου και ότι ατίμασε τη δική μας φύση, αλλά μάλλον μετατράπηκε ο ίδιος στη φτιαγμένη από χώμα σάρκα, είναι ίδιον όσων δυσφημούν τη θεία οικονομία και εκείνων που επιλέγουν να επικρίνουν τις θείες βουλές. Διότι ο δημιουργός των συμπάντων και πολυέλεος Λόγος του Θεού εκένωσε τον εαυτό του για χάρη μας «γενόμενος άνθρωπος, γενόμενος από γυναίκα», ώστε, εφόσον «τα παιδιά έγιναν κοινωνοί αίματος και σαρκός», δηλαδή εμείς, «παρομοίως και ο ίδιος να μετάσχει σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι». Διότι έτσι αναφέρει η ιερή Γραφή. Αυτοί όμως αποδίδουν απρέπεια σε μια τόσο πάγκαλη και άριστη βουλή του Θεού, και, σαν να μπορούσαν οι ίδιοι να σκεφτούν κάτι καλύτερο, επικρίνουν τις αποφάσεις της θείας σοφίας. Διότι ισχυρίζονται ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε στον Μονογενή ωδίνες τοκετού και γέννηση από γυναίκα, αλλά μάλλον να πιστεύουμε ότι η φύση του Λόγου μεταστοιχειώθηκε σε αυτό το σαθρό και γηγενές σώμα, και έτσι φαντάζονται μεταβολή σε Εκείνον που δεν γνωρίζει καμία μεταβολή.

Είπε, λοιπόν, σε εμάς ο σοφός Παύλος, έχοντας μέσα του τον ίδιο τον Χριστό να ομιλεί: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή τη σάρκα και το αίμα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου του να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή». Και μάλιστα, κάπου αλλού μας το εξηγεί με άλλον τρόπο: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο», λέει, «επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σαρκός, το έπραξε ο Θεός, ο οποίος αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σαρκός και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το Πνεύμα». Άραγε, λοιπόν, δεν είναι ολοφάνερο και απολύτως σαφές σε όλους ότι ο Μονογενής έγινε σαν και εμάς, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, ώστε αφενός μεν να απαλλάξει το γήινο σώμα μας από την επείσακτη φθορά, έχοντας συγκαταβεί σε ταυτότητα μαζί μας κατά τον νόμο της ζωής μέσω της οικονομίας της ενώσεως, και αφετέρου δε, κάνοντας δική του την ανθρώπινη ψυχή, να την αναδείξει ανώτερη από την αμαρτία, χρωματίζοντάς την, σαν με κάποια βαφή, με το σταθερό και άτρεπτο της δικής του φύσεως; Β— Δεν νομίζω ότι το ζήτημα είναι ασαφές. Διότι φέρει μέσα του τον εύλογο, ή μάλλον τον αληθινό συλλογισμό.

Σε αποτάσσομαι, Σατανά, εσένα τον πονηρό και ωμότατο τύραννο. Δεν φοβάμαι πλέον την ισχύ σου, λέγοντας αυτά. Διότι αυτήν την κατέλυσε ο Χριστός, ο οποίος έγινε κοινωνός μαζί μου στο αίμα και στη σάρκα, ώστε μέσω αυτών των παθημάτων να καταργήσει με τον θάνατο τον θάνατο, για να μην γίνω παντοτινά δέσμιος της δουλείας.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1462. Τι σημαίνει, ρώτησες, το: «Και να απαλλάξει όλους εκείνους οι οποίοι, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι»; Άκουσε, λοιπόν. Δεν είναι ο θάνατος, αγαπητέ μου, αλλά το δικαστήριο μετά τον θάνατο που αποτρέπει από τις αμαρτίες.

Αν όμως ούτε έτσι έγινε κατανοητό, θα διατυπωθεί σαφέστερα —διότι για πολλούς το αποστολικό νόημα δεν είναι εύληπτο—: «Για να απαλλάξει», λέει, «αυτούς από τον φόβο του θανάτου, ο οποίος τους απειλούσε με ανυπαρξία, και να τους οδηγήσει στην επίγνωση του αδέκαστου δικαστηρίου που ακολουθεί μετά την εδώ τελευτή». Διότι έτσι έτρεχαν με προθυμία την οδό που οδηγεί στην αρετή, παίρνοντας φτερά από την ελπίδα των στεφάνων, και απέφευγαν την αμαρτία από τον φόβο των μελλοντικών τιμωριών.

Διότι εκείνος που φοβάται τον θάνατο είναι δούλος και υπομένει τα πάντα προκειμένου να μην πεθάνει· ή εννοεί εκείνο, λέγει, ότι δηλαδή όλοι ήταν δούλοι του θανάτου και, επειδή αυτός δεν είχε ακόμη καταλυθεί, βρίσκονταν υπό την κυριαρχία του· ή, [αν όχι αυτό,] ότι οι άνθρωποι συζούσαν με διαρκή φόβο. Διότι, περιμένοντας πάντοτε ότι θα πεθάνουν και έχοντας τον φόβο του θανάτου, δεν μπορούσαν να αισθανθούν καμία ευχαρίστηση, εφόσον τους συνόδευε αυτός ο φόβος· διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Σε όλη τους τη ζωή». Αποδεικνύει εδώ ότι εκείνοι που θλίβονται, εκείνοι που απελαύνονται, εκείνοι που διώκονται, εκείνοι που στερούνται και την πατρίδα και την περιουσία και όλα τα υπόλοιπα, ζουν πιο ευχάριστα και πιο ελεύθερα από εκείνους που στο παρελθόν βρίσκονταν μέσα στην τρυφή, οι οποίοι δεν υπέστησαν τίποτα τέτοιο και ευημερούσαν· εφόσον, βέβαια, εκείνοι σε όλη τους τη ζωή βρίσκονταν υπό αυτόν τον φόβο και ήταν δούλοι, ενώ αυτοί έχουν πλέον απαλλαγεί από αυτόν και γελούν με αυτό ακριβώς μπροστά στο οποίο εκείνοι έφριτταν.

ε΄. Αλλά μου ήλθε να αναστενάξω πικρά, σκεπτόμενος πού μας ανέβασε ο Χριστός και πού εμείς οι ίδιοι κατεβάσαμε τους εαυτούς μας. Διότι, όταν βλέπω τους θρήνους στην αγορά, τις οιμωγές που κάνουν για εκείνους που αναχωρούν από τη ζωή, τα μοιρολόγια και τις άλλες ασχήμιες, πιστέψτε με, ντρέπομαι και τους εθνικούς (ειδωλολάτρες) και τους Ιουδαίους και τους αιρετικούς που τα βλέπουν, και γενικώς όλους εκείνους που εξαιτίας αυτού μας περιγελούν· διότι, όσα και αν πω στο εξής, μάταια θα τα λέω φιλοσοφώντας περί αναστάσεως. Γιατί άραγε; Επειδή οι εθνικοί δεν προσέχουν τα όσα λέγονται από εμένα, αλλά τα όσα γίνονται από εσάς· διότι αμέσως θα πουν: «Πότε θα μπορέσει κάποιος από αυτούς να περιφρονήσει τον θάνατο, τη στιγμή που δεν αντέχει ούτε να δει κάποιον άλλον νεκρό;». Καλά είναι τα λόγια του Παύλου, καλά και άξια των ουρανών και της φιλανθρωπίας του Θεού· διότι τι λέει; «Και να απαλλάξει όλους εκείνους, οι οποίοι από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι». Εσείς όμως δεν αφήνετε να γίνουν αυτά πιστευτά, πολεμώντας τα με τα έργα σας· μολονότι ο Θεός έχει οχυρώσει πολλά πράγματα ενάντια σε αυτό, για να καταργήσει αυτή την πονηρή συνήθεια. Πες μου, λοιπόν, τι νόημα έχουν οι λαμπρές λαμπάδες; Δεν τους προπέμπουμε σαν αθλητές; Και οι ύμνοι τι νόημα έχουν; Δεν δοξάζουμε τον Θεό, και δεν τον ευχαριστούμε επειδή πλέον στεφάνωσε αυτόν που αναχώρησε, επειδή τον απάλλαξε από τους πόνους, επειδή, απομακρύνοντάς τον από τον φόβο, τον έχει πια κοντά Του; Δεν λέγονται γι' αυτό οι ύμνοι; Δεν ψάλλονται γι' αυτό οι ψαλμωδίες;

Αποδεικνύει ότι, αφού έγινε άνθρωπος, έλαβε όλα τα ανθρώπινα ιδιώματα εκτός από την αμαρτία. Διότι, αν και είναι σύνθρονος με τον ίδιο του τον Πατέρα, και συμβασιλεύει, και συνάρχει στα πάντα, λέγεται ότι έχει εναποθέσει την πεποίθησή του σε Αυτόν. Και αυτό το λέει, εκφράζοντας όσα αρμόζουν στη μορφή του δούλου, όπως ακριβώς, βεβαίως, και όταν φανερώνει τα γνωρίσματα της θεότητας, λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». «Για να καταργήσει μέσω του θανάτου εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Εδώ φανερώνει το θαυμαστό γεγονός, ότι δηλαδή μέσω εκείνου με το οποίο κυριάρχησε ο διάβολος, μέσω αυτού νικήθηκε· και αυτό που ήταν γι' αυτόν ισχυρό όπλο κατά της οικουμένης, ο θάνατος, με αυτό τον έπληξε ο Κύριος. Μέσω αυτού αποδεικνύεται το μέγεθος της δυνάμεως Εκείνου που νίκησε. «Και για να απαλλάξει αυτούς, όσοι δηλαδή από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποχείριοι της δουλείας». Όλοι ήταν δούλοι του θανάτου, λέει, και επειδή αυτός δεν είχε ακόμη καταλυθεί, βρίσκονταν υπό την εξουσία του, και οι άνθρωποι ζούσαν με διαρκή φόβο, προσδοκώντας πάντοτε ότι θα πεθάνουν, και δεν είχαν καμία αίσθηση χαράς, επειδή ο φόβος ήταν πάντοτε παρών σε αυτούς· διότι αυτό υπονόησε λέγοντας «σε όλη τους τη ζωή»· αλλά (ο Χριστός) τους απήλλαξε από τον φόβο, και πλέον τον περιγελούμε. «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ». Δεν προσέλαβε, λέει, εκείνη τη φύση, εννοώ των αγγέλων, αλλά τη δική μας.

Σχόλια. α. Είναι άτοπο, λέει, το να μερίζεται το ένα θέλημα. Διότι αυτό επιβάλλει η φυσική συγγένεια: το μεν μισό να δίνεται στη μία φύση, και το υπόλοιπο στην άλλη φύση· και κατ' αυτόν τον τρόπο αποξενώνουν τον Χριστό από τον Θεό και από εμάς, εφόσον δεν έχουν σύνθετο θέλημα. β. Ότι οι Πατέρες δογμάτισαν τη διαφορά και την ένωση εναντίον της σύγχυσης και της ισότιμης με αυτήν διαίρεσης. γ. Ο Νείλος. Είναι υποστατική, αλλά σε εμάς παράλογη, εξαιτίας της οποίας ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να διασώσει τον άνθρωπο· απαλλάσσοντας από αυτήν όσους από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποχείριοι της δουλείας· δηλαδή όσους, επειδή φοβούνταν την οδύνη, περιποιούνταν την ηδονή, τη μητέρα της οδύνης· την αρχηγό της φθοράς· την προαγωγό και προξενήτρα του θανάτου.

Επειδή, λοιπόν, ο Κύριος μέσω της πρώτης δοκιμασίας της ηδονής νίκησε και εξουδετέρωσε τις πονηρές δυνάμεις, τις αρχές και τις εξουσίες, τους επιτρέπει να επιχειρήσουν και δεύτερη επίθεση και να επιφέρουν την υπολειπόμενη δοκιμασία των πειρασμών μέσω της οδύνης και των πόνων, προκειμένου, αφού εξαντλήσει εντελώς μέσα Του τον φθοροποιό ιό της δικής τους πονηρίας, να τον καταναλώσει ως πυρ, εξαφανίζοντάς τον παντελώς από την ανθρώπινη φύση. Έτσι, αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες την ώρα του θανάτου στον σταυρό, παρέμεινε αλώβητος από τους πόνους, ή μάλλον αποδείχθηκε φοβερός εναντίον του θανάτου, εξαλείφοντας από τη φύση το παθητό της οδύνης. Εξαιτίας αυτού, ο άνθρωπος, επειδή από δειλία η θέλησή του υποχωρούσε, τυραννούνταν διαρκώς από τον φόβο του θανάτου και, παρά τη θέλησή του, προκειμένου να διατηρήσει τη ζωή του, έμενε προσκολλημένος στη δουλεία της ηδονής.

Εβρ. 2,14-15: Οι άνθρωποι φοβούνταν τον θάνατο, επειδή ήταν ένοχοι της δουλείας του. Δουλεία δε του θανάτου είναι το να ενέχεται κανείς και να υποτάσσεται στην αμαρτία· διότι δύναμη και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός διά του θανάτου κατήργησε αυτόν που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, τον εφευρέτη και αρχηγό της αμαρτίας, εύλογα η αμαρτία γίνεται ασθενής, εύλογα απαλλαγήκαμε από τη δουλεία που προέρχεται από την κυριαρχία της, εύλογα ελευθερωθήκαμε από τον φόβο του θανάτου. Και αυτό μπορεί κανείς να το δει καθαρά και στην ίδια την πράξη· διότι αυτοί που προηγουμένως φοβούνταν και απέφευγαν τον θάνατο ως το μεγαλύτερο και ανυπέρβλητο κακό, τώρα βαδίζουν με χαρά προς αυτόν ως προς μια μετάβαση σε καλύτερη ζωή και ως προοίμιό της, όταν αυτός επιβάλλεται από τους διώκτες για χάρη του Χριστού και των νόμων Του. Άραγε δεν μας απάλλαξε ολοφάνερα ο Σωτήρας από τον φόβο του θανάτου και από την εξ αυτού δουλεία;

«Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία», «ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, σε όλη τους τη ζωή ήταν ένοχοι δουλείας». Βλέπεις, για εκείνους που ήταν υποδουλωμένοι και ένοχοι θανάτου και υποταγμένοι πραγματοποιήθηκε η έλευση του Κυρίου, ώστε να τους καταστήσει νικητές του θανάτου.