Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:16

Εάν όμως είναι και Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, και για τη σωτηρία των δούλων του ανέλαβε σάρκα και έγινε άνθρωπος κατά πάντα, χωρίς αμαρτία, από την αγία Αειπάρθενο, και έτρωγε μαζί με τους δούλους του, και έπινε, και συναναστρεφόταν μαζί τους, και θεράπευε ο ίδιος τους αρρώστους τους, και καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας, δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί και αδελφούς αυτούς υπέρ των οποίων υπέμεινε το πάθος, δηλαδή τους πιστούς· και όχι μόνο αδελφούς, αλλά και παιδιά. «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν μετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός κατά παρόμοιο τρόπο μετείχε στα ίδια, για να καταργήσει με τον θάνατό του εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει εκείνους που, από φόβο θανάτου, ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι στη δουλεία.» Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτός να γίνει αδελφός μας ή να μας ονομάσει γνήσια παιδιά, αν δεν έφερε την ίδια φύση; Γι’ αυτό λοιπόν, αφού την ανέλαβε, κατέλυσε τη δεσποτεία του θανάτου και διέλυσε τον φόβο που κρεμόταν πάνω μας· γιατί διατελούμε πάντοτε να φοβόμαστε τον θάνατο. «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.» Εάν δηλαδή είχε αναλάβει φύση αγγέλων, θα ήταν ανώτερος από τον θάνατο· επειδή όμως το σώμα που ανέλαβε ήταν ανθρώπινο, με το πάθος του απέδωσε το χρέος των ανθρώπων, ενώ, αναστάς με το σώμα που έπαθε, έδειξε τη δική του δύναμη. «Γι’ αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Πράγματι, όπως κι εμείς, έτσι και τροφή έλαβε και κόπο υπέμεινε, και λύπη αισθάνθηκε και δάκρυσε, και καταδέχθηκε θάνατο, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα σχετικά με τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού· γιατί, αφού ο ίδιος έπαθε όταν πειράσθηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που καταπιέζονται. Και αυτά έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι ούτε αρχιερέας μας είναι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έπαθε ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έμαθε τα δικά μας μέσω της πείρας, αλλά ως Θεός και Δημιουργός γνωρίζει με σαφήνεια τα πάντα.

Αυτά όμως δεν τα είπε από μόνος του ο θεόσοφος Πατέρας, αλλά ως μαθητής και ακόλουθος του Παύλου· διότι τον είχε ακούσει να λέγει στην Προς Εβραίους περί του Χριστού: «Εφόσον, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, και Αυτός, δηλαδή ο Χριστός, μετείχε κατά παρόμοιο τρόπο στα ίδια παθήματα». Ας μου πει, λοιπόν, τώρα ο αιρετικός, ποια είναι τα φυσικά και αδιάβλητα παθήματα της σάρκας των νηπίων, στα οποία μετείχε ο Χριστός, αν δεν είναι η πείνα και η δίψα και ο ύπνος και ο κόπος, και όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Διότι αμέσως ο απόστολος πρόσθεσε, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Όθεν όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά που έχει δοκιμαστεί κατά πάντα κατά την ομοιότητα, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές και αδιάβλητες ασθένειές μας, εξαιτίας των οποίων και έγινε θεληματικά άνθρωπος. Όταν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, εκτός μόνο από την αμαρτία», να μην αγανακτήσεις πλέον εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος ως άνθρωπος, είχε εμπειρία όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων μας. Διότι γι’ αυτό παρέθεσα τις προηγούμενες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε εμπειρία όλων των φυσικών, καθαρών και αδιαβλήτων γνωρισμάτων μας, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Δες λοιπόν ότι και αυτή η ίδια η Θεομήτωρ και Θεοτόκος Μαρία, η οποία συνέλαβε από το Άγιο Πνεύμα και τον γέννησε ασπόρως, αυτόν τον ίδιο τον Χριστό, τον Θεό, τον αποκαλούσε πάντοτε γιο της και παιδί της, έως και την από γης ανάληψή του, παρόλο που τον έβλεπε να επιτελεί θεία σημεία και να ανασταίνει νεκρούς. Αλλά επειδή, κατά τη νηπιακή του ηλικία και σε όλη την τριακονταετία πριν από το βάπτισμα, τον είδε να έχει δοκιμαστεί κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, γι’ αυτό τον αποκαλούσε γιο της. Διότι σε τι άλλο μετείχε ο Χριστός, αν όχι στην πείνα, στη δίψα, στον ύπνο, στον κόπο και σε όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Αμέσως, άλλωστε, ο απόστολος προσθέτει, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν προσλαμβάνει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ προσλαμβάνει. Γι’ αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς, ώστε να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά τέτοιον που δοκιμάστηκε κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές μας αδιάβλητες ασθένειες, εξαιτίας των οποίων εκουσίως ενανθρώπησε. Όταν λοιπόν ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, χωρίς μόνο την αμαρτία», μη αγανακτείς πια εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία, είχε πείρα όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων. Διότι γι’ αυτό ακριβώς έφερα τις παρούσες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε πείρα όλων των φυσικών μας και καθαρών και αδιάβλητων πραγμάτων, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Ο Γαϊανίτης: Και πώς βρίσκουμε πολλούς από τους αγίους Πατέρες να λέγουν άφθαρτο το σώμα του Χριστού; Ο Ορθόδοξος: Το «άφθαρτο» και η «φθορά», όπως είπαμε και στους ορισμούς, λέγονται με δύο τρόπους στις θείες Γραφές: άλλοτε σωματικά και άλλοτε ψυχικά. Γι’ αυτό και η Γένεση λέει: «Και είδε ο Θεός, και ιδού, όλη η γη ήταν διεφθαρμένη», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι ήταν παράνομοι· γι’ αυτούς λέει και ο Δαβίδ: «Διεφθάρησαν και έγιναν βδελυκτοί μέσα στις ανομίες και στις πράξεις τους». Ως προς αυτή λοιπόν τη φθορά της αμαρτίας λέμε άφθαρτο, δηλαδή αναμάρτητο, το πανάγιο και πανάμωμο σώμα του Χριστού· επειδή ότι ήταν κατά πάντα και με κάθε τρόπο σε αφθαρσία, όπως λέτε εσείς, κανένας από τους αγίους Πατέρες από τους παλαιούς αιώνες δεν το είπε. Γι’ αυτό και ο τρισμακάριος Αθανάσιος λέει επί λέξει για το κυριακό σώμα: «Φθαρτό ήταν το σώμα, επειδή και η Μαρία ήταν κτιστή». Και πώς είναι δυνατόν να πούμε ότι το σώμα του Χριστού είναι ομοούσιο με εμάς, ή ότι «μετείχε μαζί με τα παιδιά σάρκας και αίματος», ή ότι «έλαβε σπέρμα Αβραάμ», ή ότι «δοκιμάστηκε κατά πάντα κατά την ομοιότητά μας», αν βέβαια ήταν άφθαρτο ήδη από αυτή την ίδια την άκρα ένωση, όπως εσείς κηρύττετε;

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Διότι η θεότητα δεν προσλαμβάνει τον εαυτό της, ώστε να ενδυθεί αυτό που είναι ομοούσιο με αυτήν· αλλά ούτε και αμάρτησε ο Λόγος, που λυτρώνει τις αμαρτίες των άλλων, ώστε, μετατρεπόμενος σε σώμα, να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία υπέρ του εαυτού του και να λυτρώσει τον εαυτό του. Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο. Διότι προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ, όπως είπε ο απόστολος· γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς και να λάβει σώμα όμοιο με το δικό μας. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, υφίσταται αληθινά η Μαρία, για να λάβει από αυτήν τούτο το σώμα και να το προσφέρει ως δικό του υπέρ ημών. Και αυτήν μεν ο Ησαΐας προφητεύοντας υποδείκνυε λέγοντας, ιδού η παρθένος, ο δε Γαβριήλ αποστέλλεται προς αυτήν, όχι απλώς προς μία παρθένο, αλλά προς παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, ώστε μέσω του μνήστορος να δείξει ότι η Μαρία ήταν αληθινά άνθρωπος. Και η Γραφή μνημονεύει τον τοκετό και λέει ότι τον εσπαργάνωσε, και μακαρίστηκαν οι μαστοί τους οποίους θήλασε. Και προσφέρθηκε θυσία, επειδή αυτός που γεννήθηκε διάνοιξε τη μήτρα. Όλα αυτά ήταν γνωρίσματα παρθένου που γεννά, και ο Γαβριήλ με ακρίβεια ευαγγελιζόταν σε αυτήν, λέγοντας όχι απλώς «το γεννώμενο εν σοι», για να μη νομιστεί ότι το σώμα εισήχθη σε αυτήν απ' έξω, αλλά «εκ σου», ώστε να γίνει πιστευτό ότι αυτό που γεννιέται προέρχεται εκ φύσεως από αυτήν, καθώς και η ίδια η φύση ολοφάνερα αποδεικνύει τούτο, ότι δηλαδή είναι αδύνατον παρθένος που δεν γέννησε να παράγει γάλα, και είναι αδύνατον ένα σώμα να τραφεί με γάλα και να σπαργανωθεί, εάν δεν έχει προηγουμένως γεννηθεί κατά τους νόμους της φύσεως.

Ποιος πάλι, αν ρωτιόταν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απαντούσε ότι ο Πατέρας τον έκανε άνθρωπο και τον έστειλε σε εμάς ως αρχιερέα; Αυτό το νόημα όμως, καθώς και τον καιρό και το πρόσωπο, ο ίδιος ο Απόστολος που έγραψε τη φράση «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», είναι πιο ικανός να τα φανερώσει, εάν λάβουμε υπόψη μας τα προηγούμενα· διότι υπάρχει μία λογική αλληλουχία και το ανάγνωσμα αναφέρεται στο ίδιο πρόσωπο. Γράφει, λοιπόν, στην προς Εβραίους επιστολή τα εξής: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν από κοινού σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία. Διότι, βεβαίως, δεν αναλαμβάνει να σώσει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα που αφορούν τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού. Διότι από το γεγονός ότι ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που πειράζονται. Όθεν, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε».

ΙΧ. Βέβαια, το να ονομάζεται Αρχιερέας και με άλλα παρόμοια ονόματα, δεν ανήκει στην ίδια τη φύση του Λόγου, αλλά στην ένσαρκη οικονομία και στα δικά μας μέτρα. Και ας εξετάσουμε πρώτα το εξής: ποιος ήταν εκείνος που μπορούσε και είχε την εξουσία να πάρει τη φύση των αγγέλων, αν αυτό ήταν ωφέλιμο, και όμως δεν πήρε τη δική τους φύση, «αλλά το σπέρμα του Αβραάμ;» Αν λοιπόν νομίζουν κάποιοι ότι αυτά λέγονται για έναν κοινό άνθρωπο, πώς ήταν δυνατόν αυτός που δεν είχε ακόμη γεννηθεί ούτε υπήρχε, να πάρει τη φύση των αγίων αγγέλων, αν ήθελε να το κάνει αυτό, αλλά να μην κάνει εκείνο, και να πάρει μάλλον το σπέρμα του Αβραάμ; Άλλωστε, νομίζω ότι είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε και τούτο, ότι το να λέμε πως ένας άνθρωπος παίρνει την ανθρώπινη φύση είναι εντελώς ασύνετο. Επομένως, εκείνος που ως Θεός είναι έξω από την ανθρώπινη φύση, παίρνει το σπέρμα του Αβραάμ. Διότι, λαμβάνοντας έτσι σώμα έμψυχο και έλλογο από την αγία Θεοτόκο Μαρία, έγινε όμοιος κατά πάντα με τους αδελφούς του, δηλαδή με εμάς. Τότε έγινε για εμάς αρχιερέας ελεήμων και, επιπλέον, πιστός. Πώς λοιπόν έγινε, είναι σωστό να δούμε: διότι μήπως δεν ήταν ελεήμων και πριν γίνει όμοιος με εμάς; Δεν ήταν αγαθός ως προερχόμενος από αγαθό Πατέρα, αλλά όταν έγινε άνθρωπος, τότε έγινε και ελεήμων;

Για να μας απαλλάξει, λοιπόν, από την καταδίκη, την κατάρα και την αυστηρότητα του νόμου, έγινε ιερέας μας, χωρίς να ζητά τιμωρία για τα αμαρτήματα, και χωρίς να καθιστά ένοχους στην κρίση όσους έσφαλαν εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας· αντίθετα, δικαιώνοντάς τους με την πίστη, απαλλάσσοντάς τους από τα παραπτώματα, αναδεικνύοντάς τους αγίους και κοινωνούς της δικής του φύσεως, και ενώνοντάς τους κατ' αυτόν τον τρόπο μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Διότι ο Χριστός έγινε ελεήμων αρχιερέας για εμάς, μην επιτρέποντας πλέον να επικρατούν οι νομικές αυστηρότητες, αλλά μάλλον απαλλάσσοντας από τις παλαιές κατηγορίες όσους έχουν ασθενήσει· και πιστός, διότι είναι μόνιμος και διαρκής, και αξιόπιστος στην εκπλήρωση των υποσχέσεών του, έχοντας την ιεροσύνη απαράβατη. Έγινε, λοιπόν, ελεήμων και πιστός, δηλαδή παντοτινός ιερέας, όταν προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, όντας ο Λόγος Θεός, έχοντας τη μορφή και την ισότητα του Πατρός. Γιατί, λοιπόν, συκοφαντούν την αλήθεια; Γιατί αρνούνται ότι ο Υιός είναι αυτό που είναι, εξαιτίας της αγάπης του για εμάς;

Αλλά δεν νομίζω ότι θα μπορούσε κανείς να φτάσει ποτέ σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να μην θαυμάζει υπερβολικά τον Μονογενή, ο οποίος, για χάρη μας, δεν θεώρησε αρπαγή το λαμπρό και υπέρτατο αξίωμα του να βρίσκεται στη μορφή και στην ισότητα με τον Πατέρα, αλλά προτίμησε να υποστεί την εν σαρκί κένωση και, μαζί με αυτήν, τους λόγους που της αρμόζουν και της ταιριάζουν, και να το θεωρήσει αυτό ως μηδαμινό, εφόσον έτσι θα επιτυγχανόταν απολύτως για εμάς το να παραμείνουμε αβλαβείς, με την επιστροφή της φύσης μας στην αρχική της κατάσταση και την αναδημιουργία της στο πρόσωπό του προς μια νέα ζωή μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. Διατρανώνει, λοιπόν, ο Παύλος την αιτία της ενανθρωπήσεως, λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού δεν ανέλαβε τη φύση των αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ, «γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό.» Και πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή στο αίμα και στη σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει την κυριαρχία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο.» Και γιατί τα λέω αυτά, εφόσον σε όσους το επιθυμούν είναι δυνατόν να ακούσουν ξεκάθαρα τον Χριστό να αναφωνεί προς τον Θεό Πατέρα στους ουρανούς: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησας, ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες, τότε είπα: Ιδού έρχομαι, για να κάνω, ω Θεέ, το θέλημά σου.» Και ποιο ήταν άραγε το σοφό και σωτήριο για εμάς θέλημα του Πατέρα;

Διότι με αυτόν ακριβώς τον τρόπο επεκτείνεται σε ολόκληρο το γένος μας η δύναμη της αφθαρσίας, και αυτό θα το επιβεβαιώσει γράφοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση των νεκρών». Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτό που έπασχε να θεραπευθεί και μέσω της σάρκας που τυραννιόταν από τον θάνατο να καταργηθεί ο θάνατος. Διότι, όπως ακριβώς στο πρόσωπο του Αδάμ, προσκρούοντας εξαιτίας της παραβάσεως, η σάρκα έπεσε υπό την εξουσία του θανάτου, έτσι, επειδή αναδείχθηκε ευάρεστη στο πρόσωπο του Χριστού μέσω της υπακοής, έχει απαλλαγεί από τα δεσμά του θανάτου και από τους φόβους του, ώστε, σκιρτώντας από χαρά γι' αυτά, να αναφωνούμε εκείνο: «Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;» Διότι, επειδή ο Μονογενής Λόγος του Θεού είναι ουσιωδώς ζωή, ένωσε τον εαυτό Του με τη γήινη και θνητή σάρκα, ώστε, όταν ο θάνατος επιτεθεί και σε αυτήν σαν κάποιο από τα ατίθασα θηρία, να χάσει πλέον τη δύναμή του, νικημένος. Διότι δεν ήταν δυνατόν η ζωή να υποχωρήσει στον θάνατο. Διότι βεβαίως δεν επιλαμβάνεται αγγέλων, αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του. Εάν ο Μονογενής Λόγος του Θεού δεν έγινε άνθρωπος, αλλά μάλλον ένωσε με τον εαυτό Του απλώς ένα ανθρώπινο πρόσωπο, όπως νομίζουν αυτοί που τα διαχωρίζουν, υποστηρίζοντας ότι η ένωση έγινε μόνο κατά ευδοκία και κατά την κλίση της θελήσεως, πώς ομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς; Ή μάλλον, πώς θα μπορούσε καν να νοηθεί ως αδελφός Εκείνος που βρίσκεται πέρα από κάθε κτιστό ον και υπερβαίνει την κτίση με ασύγκριτες υπεροχές, εννοώ αυτές που ανήκουν στη φύση Του;

λ. Δέχεται λοιπόν ως ομολογούμενο ότι πρέπει να πιστεύουμε πως ο Χριστός αναστήθηκε και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, όντας ο πρώτος πάνω στη γη που πάτησε τον θάνατο· όπως ακριβώς βέβαια και ο προπάτορας Αδάμ πρώτος εισήλθε σε αυτόν, και έγινε η απαρχή εκείνων που ολίσθησαν στη φθορά. Συνεπάγεται δε ότι την ανάσταση του Σωτήρα μας θα ακολουθήσει και η ανάσταση των νεκρών, και γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Διότι, όπως μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών». Παρατήρησε δε πώς και πάλι αποδεικνύει ότι το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας είναι γεμάτο από θεοπρεπή σοφία. Διότι έπρεπε, έπρεπε, λέει, ένας άνθρωπος να νικήσει τον θάνατο για λογαριασμό μας· και για αυτήν την αιτία ο Θεός Λόγος, που φανερώθηκε από τον Θεό, δεν ανέλαβε αγγελική φύση, όπως λέει ο ίδιος, αλλά σπέρμα του Αβραάμ, ώστε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του. Διότι έπρεπε, όπως είπα, να θεραπευτεί αυτό που ασθένησε, να ανορθωθεί αυτό που έπεσε· έπρεπε να νικήσει τον θάνατο μέσω της υπακοής και της δικαιοσύνης εκείνο που είχε υποταχθεί σε αυτόν μέσω της παράβασης και της αμαρτίας. Για τον λόγο αυτόν έγινε άνθρωπος που δεν γνώρισε αμαρτία ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ώστε, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι καταδικαστήκαμε, επειδή η ανθρώπινη φύση υπέστη τον θάνατο, έτσι και, αφού δικαιωθούμε εν Χριστώ, να απεκδυθούμε μαζί με την αμαρτία και τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν. Και αυτό το μαρτυρεί ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι, όπως μέσω της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί».

Διότι σε αυτόν «κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς», όπως λέει ο Παύλος. Υποστηρίζει, βεβαίως, ωφέλιμα ότι ο Λόγος κατασκήνωσε ανάμεσά μας, αποκαλύπτοντάς μας και με αυτό ένα πολύ βαθύ μυστήριο. Διότι όλοι ήμασταν εν Χριστώ, και η κοινή φύση της ανθρωπότητας αναβαίνει στο δικό του πρόσωπο, επειδή για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί και έσχατος Αδάμ, πλουτίζοντας την κοινή μας φύση με όλα όσα φέρνουν ευφροσύνη και δόξα, όπως ακριβώς ο πρώτος Αδάμ έφερε όσα οδηγούν στη φθορά και την κατήφεια. Επομένως, σε όλους κατασκήνωσε ο Λόγος μέσω του ενός, ώστε, αφού ο ένας «ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης», το αξίωμα να έλθει σε όλη την ανθρωπότητα, και έτσι να φθάσει και σε εμάς μέσω ενός από εμάς το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». Συνεπώς, στον Χριστό πράγματι ελευθερώνεται η δουλική φύση, αναβαίνοντας στη μυστική ενότητα με εκείνον που φόρεσε τη μορφή του δούλου, ενώ σε εμάς έρχεται κατά μίμηση του Ενός, λόγω της κατά σάρκα συγγένειας. Διαφορετικά, για ποια αιτία «δεν επιλαμβάνεται της φύσεως των αγγέλων, αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», εξαιτίας του οποίου όφειλε «να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς» και να γίνει αληθινά άνθρωπος;

Αυτά, βέβαια, ας θεωρηθεί ότι ειπώθηκαν από εμάς ανάλογα με τα δικά μας μέτρα· ο φιλομαθής όμως ας ερευνήσει για τα καλύτερα. Ωστόσο, δεν θα διστάσουμε να ερμηνεύσουμε και διαφορετικά το ρητό, υποβιβάζοντας τον λόγο λίγο από τα όρια της θεότητας και της υπεροχής του Μονογενούς· και, επειδή ο Υιός έγινε όντως άνθρωπος και ονομάστηκε έτσι, προσαρμόζοντας τη δύναμη των νοημάτων στην ένσαρκη οικονομία, αποδεικνύοντας ότι και τα επόμενα είναι συγγενή και αλληλένδετα με όσα έχουν ήδη παραδοθεί. Λοιπόν, διαβεβαίωσε σαφώς ότι «θα ακούσουν τη φωνή του όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία» και ότι θα εξέλθουν για να κριθούν. Και επειδή άπαξ και προχώρησε στον λόγο περί της κρίσεως της οικουμένης από τον ίδιο, δεν υπόσχεται μόνο ότι κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο λέει ότι θα γίνει η ανάσταση των νεκρών, θα είναι δίκαιος κριτής, αλλά βεβαιώνει ότι ήδη κρίνει ορθά και δίκαια τα πράγματα σε αυτήν τη ζωή. Τι ήταν λοιπόν το ζητούμενο, ή για ποια πράγματα γίνεται γενικά ο λόγος; Άκου λοιπόν. Γεννήθηκε για εμάς από γυναίκα· διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Δεν αναλαμβάνει, βέβαια, τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς». Και επειδή έγινε άνθρωπος και πήρε μορφή δούλου, υποτάχθηκε και στον νόμο αυτός που είναι ο νομοθέτης, ως Θεός και Κύριος.

Διότι, αναλογίσου πώς, έχοντας γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς λόγω της ομοίωσής του με εμάς, σαν μια απαρχή του δικού μας φυράματος και αφιέρωμα σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, προσφέρθηκε στον Θεό και Πατέρα, αφού αναδείχθηκε πρωτότοκος εκ των νεκρών και απαρχή της ανάστασης όλων, αναβαίνοντας στον ίδιο τον ουρανό. Διότι, ελήφθη από εμάς, προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, όπως λέει ο Παύλος, αλλά προσφέρθηκε ως προερχόμενος από όλους και υπέρ πάντων, για να ζωοποιήσει τους πάντες, και όπως ακριβώς το πρώτο δεμάτι από το αλώνι προσφέρεται στον Θεό και Πατέρα. Και όπως, όντας αληθινά το φως, μετέδιδε στους μαθητές του τη χάρη που προερχόταν από αυτό: «Εσείς είστε», λέει, «το φως του κόσμου», έτσι, όντας και ο ζωντανός άρτος που ζωογονεί τα πάντα και τα συγκρατεί στην ύπαρξη, κατ' αναλογία πάλι και μέσω της σκιάς του νόμου, προτύπωσε τον ιερό χορό των αποστόλων με τους δώδεκα άρτους. Διότι λέει τα εξής στο βιβλίο του Λευιτικού: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Δώσε εντολή στους υιούς Ισραήλ, και ας πάρουν για σένα καθαρό ελαιόλαδο από κοπανισμένες ελιές για το φως, για να καίει ο λύχνος διαπαντός έξω από το καταπέτασμα στη σκηνή του μαρτυρίου».

Διότι για τον Θεό, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων και έχει γεννηθεί από Αυτόν, λέει ότι γεννήθηκε σήμερα, ώστε να μας δεχθεί στο πρόσωπό Του προς υιοθεσία, επειδή ολόκληρη η ανθρωπότητα υπήρχε μέσα στον Χριστό, εφόσον έγινε άνθρωπος. Έτσι, ενώ έχει το δικό Του Πνεύμα, λέγεται πάλι ότι αυτό δίνεται στον Υιό, ώστε εμείς να κερδίσουμε το Πνεύμα μέσα σε Αυτόν. Για τον λόγο αυτόν, «προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και «εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς Του». Επομένως, ο Μονογενής δεν δέχεται το Άγιο Πνεύμα για τον εαυτό Του, διότι το Πνεύμα είναι δικό Του και βρίσκεται μέσα Του και ενεργεί δι' Αυτού, όπως ακριβώς ήδη αναφέραμε. Αντιθέτως, επειδή έγινε άνθρωπος, περιέκλειε μέσα Του ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, ώστε να την επανορθώσει πλήρως, αναπλάθοντάς την στην αρχική της κατάσταση.

Όταν δε η γνώση νοείται ως οικειότητα και συγγένεια, πάλι λέμε το εξής: Δεν ξεκινήσαμε εμείς αυτό το έργο, αλλά ο Μονογενής Θεός που προέρχεται από τον Θεό. Διότι δεν αδράξαμε εμείς την υπερφυσική θεότητα, αλλά ο ίδιος, που είναι εκ φύσεως Θεός, προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, όπως λέει ο Παύλος, και έγινε άνθρωπος, ώστε, αφού ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του, εκτός από την αμαρτία, να προσλάβει σε οικειότητα εκείνον που δεν την έχει από μόνος του, δηλαδή τον άνθρωπο. Επομένως, κατ' ανάγκην λέει ότι αυτός μας εγνώρισε πρώτος, και έπειτα εμείς αυτόν. <Και την ψυχή μου θέτω υπέρ των προβάτων.> Σαν να πρόκειται ήδη για οικείους και συγγενείς, έχει προετοιμαστεί να τους υπερασπίζεται με κάθε τρόπο, και υπόσχεται ότι είναι έτοιμος να κινδυνεύσει προθύμως, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα με την επανάληψη ότι αυτός είναι όντως ο καλός ποιμένας. Διότι εκείνοι που εγκατέλειψαν τα πρόβατα στους λύκους, γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και δικαίως ονομάστηκαν δειλοί και μισθωτοί, ενώ εκείνος, επειδή έκρινε ότι πρέπει να αγωνιστεί τόσο πολύ για αυτά ώστε να μην δειλιάσει ούτε μπροστά στον ίδιο τον θάνατο, ευλόγως λοιπόν θα μπορούσε να νοηθεί ως ο καλός ποιμένας.

Τι πάλι σημαίνει το: «Αφού αγάπησε τους δικούς του που ήταν στον κόσμο, τους αγάπησε μέχρι τέλους»; Επειδή, λοιπόν, ο λόγος αυτός έχει αρκετή ασάφεια, νομίζω ότι θέλει να πει κάτι τέτοιο, ότι πριν από το σωτήριο πάθος, λέει, αν και ο Σωτήρας γνώριζε ότι πλέον είχε φτάσει προ των πυλών ο καιρός της μεταστάσεώς του στους ουρανούς, επέδειξε την τελειότατη αγάπη προς τους δικούς του που βρίσκονταν σε αυτόν τον κόσμο. Και αν πρέπει να σκεφτούμε κάποια ευρύτερη θεώρηση για τα προκείμενα, αυτό που μόλις είπα, θα το πω και πάλι. Διότι ανήκουν στον Σωτήρα μας Χριστό τα πάντα που έγιναν μέσω αυτού, τα λογικά και νοερά κτίσματα, οι άνω δυνάμεις, και οι θρόνοι, και οι κυριότητες, και ό,τι είναι ομογενές με αυτά, ως προς τον λόγο της δημιουργίας τους· ανήκουν επίσης σε αυτόν και τα λογικά όντα πάνω στη γη, εφόσον είναι ο Δεσπότης των πάντων, έστω και αν κάποιοι δεν τον προσκυνούν ως δημιουργό. Αγάπησε, λοιπόν, τους δικούς του που βρίσκονταν στον κόσμο. «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ούτε εξαιτίας της φύσεως των αγγέλων, ενώ «υπήρχε εν μορφή Θεού» και Πατρός, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον «Θεό», αλλά μάλλον για εμάς που είμαστε στον κόσμο εκένωσε τον εαυτό του, και ο Κύριος των πάντων ανέλαβε μορφή δούλου, παρακινημένος σε αυτό από την αγάπη του για εμάς.

Αγνοήσατε παντελώς το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς· θυμηθείτε τον μακάριο ευαγγελιστή Ιωάννη που λέει: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα». Και αυτό μας το έκανε φανερό ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας γι' αυτόν: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να γίνει κατά πάντα όμοιος με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού». Γιατί λοιπόν αυτόν που γεννήθηκε μεν θεϊκώς, ως Λόγος εκ του Θεού και Πατρός, και ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό του προς κένωση και προς αδελφότητα με εμάς, με το να γίνει σαν και εμάς και να ομοιωθεί κατά πάντα με τους επί της γης, εκτός μόνο από την αμαρτία, τον αποκλείετε από τα μέτρα της ανθρωπότητας; Διότι, επειδή έγινε σαν κι εμάς, από υπερβολική πραότητα και φιλανθρωπία, δεν απαξιώνει τα ανθρώπινα, καθιστώντας τα δικά του έργα πρότυπα για εμάς της υπέρτατης επιείκειας, για να φροντίσουμε, όπως είπα, να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. <Και όταν ξημέρωσε, προσφώνησε τους μαθητές του, και αφού διάλεξε από αυτούς δώδεκα, κ.λπ.>

Διότι όλοι βρισκόμασταν εν Χριστώ, καθόσον έγινε άνθρωπος χωρίς αμαρτία· «Και προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ώστε αφού εξομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς του, να νικήσει τον θάνατο, όταν έγινε άνθρωπος». Διότι σε αυτό ακριβώς αποβλέπει και στοχεύει όλος ο σκοπός της ένσαρκης οικονομίας.

Αλλά μη μπορώντας να αντέξει το θέαμα ο Ισραήλ, παρακαλούσε λέγοντας: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, μήπως πεθάνουμε». Επειδή λοιπόν οι Ισραηλίτες είχαν κατατρομάξει και είχαν δηλώσει φανερά ότι η ανάγκη ενός μεσίτη θα ήταν απολύτως αναγκαία για όσους διαπαιδαγωγούνταν, ο νομοθέτης επιδοκίμασε αυτή τη σκέψη. Και αφού παρουσίασε στους αρχαίους τη διακονία του Μωυσή σαν έναν τύπο της μελλοντικής διακονίας διά του Χριστού, υποσχέθηκε ότι θα τον αναδείξει σε εμάς φανερά στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα αναστήσω για αυτούς προφήτη από τους αδελφούς τους, όπως εσένα· και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του εντείλω». Διότι, αν και ο Υιός είναι Δεσπότης των προφητών, τον ονόμασε προφήτη, τοποθετώντας τον μέσα στα μέτρα της ανθρωπότητας, εξαιτίας του απόρρητου μυστηρίου της θείας Οικονομίας. Για να γίνει λοιπόν όπως ο Μωυσής, δηλαδή άνθρωπος, και μεσίτης του Θεού και ημών των ανθρώπων, φόρεσε το ανθρώπινο σώμα· και «έλαβε σπέρμα Αβραάμ», σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε Αυτός που είναι κατά φύση ζωή, να εκδιώξει τη φθορά που είχε κατασκηνώσει στα ανθρώπινα σώματα εξαιτίας της κατάρας, και να μεταστρέψει τα σύμπαντα προς τη θεογνωσία, την εγκράτεια, την ανδρεία, την υπομονή, και προς το να επιλέγουν να πράττουν και να φρονούν αυτά που μας καθιστούν αξιοζήλευτους και μας γεμίζουν με θεία χαρίσματα.

Με ποιον τρόπο όμως φανερώθηκε; Κατεβάζοντας τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και εμφανιζόμενος παραδόξως ως άνθρωπος πάνω στη γη. Διότι «έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του», εκτός μόνο από την αμαρτία. Επειδή δεν ήταν δυνατόν η θεία και άφθαρτη φύση, που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και υπερβαίνει κάθε λόγο και θαύμα, να πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας. Διότι «είναι το φως το αληθινό, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Επειδή όμως φαινόταν ως άνθρωπος σαν κι εμάς, για να μη νομιστεί ότι είναι μόνο αυτό από όσους δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το μυστήριό του, όντας μαζί με αυτό και αναγνωριζόμενος ως Θεός των όλων, απέδειξε μέσω πάρα πολλών μεγαλουργημάτων τον εαυτό του ισοφυή και ομοούσιο με τον Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου»· διότι εκπλήρωνε τα πέρα από κάθε λογική μόνο με ένα νεύμα και με τη θέλησή του, συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δύναμης Εκείνου που τον γέννησε, και πλαισιωνόμενος τιμητικά από τους αγίους αγγέλους· διότι μετά τον πειρασμό του διαβόλου, προσήλθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν· και επιπλήττοντας την κτίση θεοπρεπώς κατά καιρούς· διότι είπε στη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε», και διέταξε τους σφοδρούς ανέμους να ηρεμήσουν, οπότε και όλοι οι μαθητές, στεφανώνοντάς τον με τους ύμνους που του έπρεπαν, έλεγαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού».

Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει τους απογόνους του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του, ώστε να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα προς τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού.» Διότι ο Δημιουργός των πάντων έπλασε τα πάντα για την αφθαρσία, όπως έχει γραφτεί, και οι δημιουργίες του κόσμου είναι σωτήριες. Και δεν υπήρχε βασίλειο του άδη πάνω στη γη· «με τον φθόνο όμως του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο.» Ήταν λοιπόν αναγκαίο η αρχική θέληση του Θεού για εμάς να μην ηττηθεί από τον φθόνο του σκολιού και αρχέκακου δράκοντα, αλλά αντίθετα να αναδειχθεί ισχυρότερη από τη δική του κακία.

Και θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή. Διότι, βέβαια, δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.»

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

Διότι, εάν ήταν σκιά και φαντασία, και όχι αληθινή σάρκωση, ούτε βέβαια η Παρθένος γέννησε, ούτε ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος προσέλαβε «σπέρμα Αβραάμ», δεν εξομοιώθηκε με τους αδελφούς Του. Διότι τα δικά μας χαρακτηριστικά δεν είναι βέβαια σκιά, ούτε φαντασία, αλλά υπάρχουμε σε σώματα απτά και ορατά, και έχοντας ενδυθεί αυτή τη γήινη σάρκα, υποκείμεθα στη φθορά και στα πάθη. Επομένως, εάν ο Λόγος δεν έγινε σάρκα, τότε ούτε «καθότι έπαθε ο ίδιος πειρασθείς, δύναται να βοηθήσει τους πειραζομένους». Διότι μια σκιά δεν θα μπορούσε να πάθει απολύτως τίποτα. Εξανεμίζεται, λοιπόν, πραγματικά για εμάς το παν και καταλήγει στο μηδέν.

Διότι, εάν η ίδια η φύση της θεότητας, σύμφωνα με τη δική τους ανοησία, μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας, τίποτα πλέον δεν εμποδίζει τη σάρκα να υπερβεί την κατώτερη και δική της φύση, και να μεταπλαστεί σε θεότητα και στην ανώτατη ουσία. Αλλά εμείς δεν θα προσφέρουμε την υπακοή μας στις δικές τους ασυνεσίες, αλλά μάλλον θα προσκολληθούμε στις θείες Γραφές. Και εφόσον ο μεν προφήτης λέει: «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ», ο δε μακάριος Γαβριήλ επισφραγίζει αυτή την προαναγγελία και ερμηνεύει στην Παρθένο την άνωθεν απόφαση λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι ιδού, θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», πιστεύουμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε αληθινά από γυναίκα, και, σκεπτόμενοι ορθά, δεν θα απορρίψουμε το λαμπρό και αξιοθαύμαστο καύχημα της δικής μας φύσης. Β— Άριστα τα είπες. Διότι ο Μονογενής δεν επιλήφθηκε της δικής του φύσης —επειδή τότε τα δικά μας δεν θα βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη μοίρα—, αλλά ούτε και της φύσης των αγγέλων, «αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», όπως είναι γραμμένο. Διότι με αυτόν τον τρόπο και όχι διαφορετικά μπορούσε να διασωθεί το γένος που είχε διολισθήσει στη φθορά. Α— Και λοιπόν; Δεν είναι εξίσου άξιο θαυμασμού εκτός από αυτά και το εξής, ω Ερμεία; Β— Τι ακριβώς εννοείς;

Διότι είναι ώρα πλέον να πείτε ξεκάθαρα ότι αυτός πλάστηκε από γη· γιατί από γη προέρχεται η φύση των οστών και ολόκληρου του σώματος. Ποια είναι λοιπόν αυτή η τόσο μεγάλη παραφροσύνη, ώστε να έρχεστε σε σύγκρουση με τον ίδιο σας τον εαυτό; Λέγοντας από τη μία ότι ο Λόγος είναι ομοούσιος με το σώμα, εννοείτε το ένα διαφορετικό ως προς το άλλο, ενώ από την άλλη φαντάζεστε ότι με το να μεταβληθεί σε σάρκα υπάρχει τροπή του ίδιου του Λόγου. Και ποιος, στο εξής, θα σας ανεχθεί έστω και μόνο να τα ξεστομίζετε αυτά; Διότι εκτραπήκατε στην ασέβεια περισσότερο από κάθε άλλη αίρεση. Αν ο Λόγος είναι ομοούσιος με το σώμα, είναι περιττή η μνεία και η αναγκαιότητα της Μαρίας, αφού το σώμα θα μπορούσε να υπάρχει αιωνίως και πριν από τη Μαρία, όπως ακριβώς υπάρχει και ο ίδιος ο Λόγος, εφόσον βέβαια, κατά τη γνώμη σας, είναι ομοούσιος με το σώμα. Και ποια ήταν η ανάγκη της ελεύσεως του Λόγου, ώστε είτε να ενδυθεί κάτι που είναι ομοούσιο με τον εαυτό του, είτε, τρεπόμενος από την ίδια του τη φύση, να γίνει σώμα; Διότι η θεότητα δεν προσλαμβάνει τον εαυτό της για να ενδυθεί το ομοούσιό της. Αλλά ούτε αμάρτησε ο Λόγος, ο οποίος λυτρώνει από τις αμαρτίες των άλλων, για να τραπεί σε σώμα και να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία υπέρ του εαυτού του, ώστε να λυτρώσει τον ίδιο του τον εαυτό. 7. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο. Διότι «προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ», όπως είπε ο Απόστολος· «επομένως όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του» και να λάβει σώμα όμοιο με το δικό μας. Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο έχει αληθινά τη θέση της η Μαρία, ώστε να λάβει το σώμα από αυτήν και ως δικό του πλέον να το προσφέρει υπέρ ημών.

Διότι μετά την τριήμερη έγερσή του εκ νεκρών, όταν εμφανίστηκε στις γυναίκες που είχαν προσέλθει στον τάφο, ο Κύριος έλεγε: «Πηγαίνετε, πείτε στους αδελφούς μου να μεταβούν στη Γαλιλαία, και εκεί θα με δουν». Βλέπετε πώς καταδέχεται να ονομάζεται αδελφός μας; Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει γι' αυτόν: «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να εξομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του». Το ότι, εξάλλου, ο Χριστός είναι και Πατέρας μας, επειδή μας αναγέννησε δια του αγίου βαπτίσματος και της θείας του χάριτος, γι' αυτό ονομάζει τους οικείους μαθητές του παιδιά του, και πορευόμενος προς το σωτήριο πάθος υπόσχεται ότι δεν θα τους αφήσει ορφανούς· γι' αυτό πάλι ο Απόστολος λέει ότι, «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί σαρκός και αίματος, και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε δια του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον Διάβολο». Ότι μάλιστα είμαστε όλοι ένα σώμα εν Χριστώ, θα το βεβαιώσει και αυτό ο Παύλος λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και ξεχωριστά ο καθένας μέλη του».

Και φωνάζει ο Παύλος λέγοντας: «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ, γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του». Αλλά οι αγνώμονες Ιουδαίοι επιχειρούσαν να θανατώσουν τον ιατρό των σωμάτων και των ψυχών, αυτόν που επιτελούσε αμέτρητα θαύματα κάθε μέρα, και έκαναν πράξη τη φονική τους πρόθεση, και σταύρωσαν αυτόν που καταδέχτηκε για τη δική μας σωτηρία να αναλάβει μορφή δούλου. Αλλά αυτοί μεν και το επιχείρησαν, και παραδίδοντάς τον στον σταυρό τον θανάτωσαν· εκείνοι δε το σχεδίασαν μεν, αλλά δεν έκαναν πράξη τα όσα σχεδίασαν. Έπρεπε όμως ο τύπος να υπολείπεται της αλήθειας, επειδή αλλιώς δεν θα αποτελούσαν εκείνα τύπο όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα. Γι' αυτό τον λόγο, εκεί προδιαγράφηκαν σαν σε σκιά. Και αναλογίσου το θαύμα. Δεν τον θανάτωσαν, αλλά τον πούλησαν, και αφού μόλυναν τον χιτώνα του με το αίμα του εριφίου, τον έφεραν στον πατέρα του, θέλοντας να τον πείσουν ότι το παιδί θανατώθηκε. Βλέπεις ότι όλα αυτά γίνονταν, για να σχηματιστεί, όπως ακριβώς σε μια σκιά, μόνο η εικόνα των πραγμάτων, και να διαφυλαχθεί η αλήθεια; Αλλά ας επανέλθουμε πλέον στη συνέχεια του λόγου μας.

Δεν προσέλαβε αγγέλους ο Θεός, όπως αναφέρει γράφοντας προς τους Εβραίους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· ούτε αρχή, ούτε εξουσία, ούτε κυριότητα, ούτε καμία άλλη δύναμη· αλλά ανέλαβε τη δική μας φύση και την κάθισε στα επουράνια. Και τι λέω, την κάθισε; Την έκανε ένδυμά Του, και όχι απλώς αυτό, αλλά τα υπέταξε όλα κάτω από τα πόδια Του. Πόσους θανάτους θέλεις να καταθέσουμε; Πόσες ψυχές; Αμέτρητες και πολλαπλάσιες;

«Δεν άδραξε», λέει, «τη φύση των αγγέλων, αλλά τη δική μας». Γιατί όμως δεν είπε «ανέλαβε», αλλά χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη, το «επιλαμβάνεται»; Προέρχεται από τη μεταφορά εκείνων που καταδιώκουν αυτούς που τους αποστρέφονται, και οι οποίοι κάνουν τα πάντα, ώστε να τους προφτάσουν καθώς φεύγουν και να τους πιάσουν καθώς προσπαθούν να ξεφύγουν.

Διότι την ανθρώπινη φύση, η οποία έφευγε μακριά από αυτόν, και μάλιστα πολύ μακριά (διότι ήμασταν μακριά από τον Θεό, λέει, αποξενωμένοι και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο), ο ίδιος αφού την καταδίωξε, την πρόφτασε. Από αυτό αποδεικνύεται ότι μόνο η φιλανθρωπία, η αγάπη και η φροντίδα του έπραξαν τούτο. Όπως, λοιπόν, όταν λέει: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία προς χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;», δείχνει το πόσο πολύτιμη του είναι η ανθρώπινη φύση και ότι ο Θεός τρέφει μεγάλο ενδιαφέρον για αυτήν· έτσι και εδώ, παρουσιάζει κάτι πολύ ανώτερο μέσω συγκρίσεως λέγοντας: «Διότι δεν αναλαμβάνει αγγέλους». Διότι είναι όντως κάτι το μεγάλο, το θαυμαστό και γεμάτο κατάπληξη, το να κάθεται ψηλά η δική μας σάρκα και να προσκυνείται από αγγέλους και αρχαγγέλους, και από τα Σεραφείμ και τα Χερουβείμ. Όταν εγώ πολλές φορές το φέρνω αυτό στον νου μου, εκπλήσσομαι βαθύτατα και φαντάζομαι σπουδαία πράγματα για το ανθρώπινο γένος· διότι βλέπω μεγάλα και λαμπρά τα προοίμια, και πολλή τη μέριμνα του Θεού υπέρ της δικής μας φύσεως. Και δεν είπε: «Αναλαμβάνει απλώς ανθρώπους», αλλά, θέλοντας να τους εξυψώσει και να δείξει ότι το γένος τους είναι σπουδαίο και τίμιο, λέει: «Αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ».

Επειδή, λοιπόν, ήθελαν να έχουν κάτι σπουδαίο και να υπερέχουν από τους εθνικούς, τους παρουσιάζει να υπερέχουν σε αυτό ακριβώς το σημείο, το οποίο δεν έβλαπτε καθόλου τους εθνικούς. Σε ποιο ακριβώς πράγμα; Στο ότι από αυτούς προέρχεται η σωτηρία, στο ότι αυτούς ανέλαβε πρώτους, στο ότι από εκεί προσέλαβε σάρκα. «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων», λέει, «αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ». Τιμά με αυτόν τον τρόπο και τον πατριάρχη, και δείχνει τι ακριβώς εννοεί λέγοντας: «σπέρμα του Αβραάμ». Διότι τους υπενθυμίζει την υπόσχεση που είχε δοθεί σε εκείνον και η οποία έλεγε: «Σε εσένα και στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη», καταδεικνύοντας μέσω αυτής της ελάχιστης λεπτομέρειας τη στενή σχέση, δηλαδή το ότι όλοι προέρχονται από έναν. Αλλά επειδή εκείνη η συγγένεια δεν ήταν και τόσο μεγάλη, επανέρχεται πάλι σε τούτη, και ενδιατρίβει πλέον στην ένσαρκη οικονομία, λέγοντας: «Για να εξιλεώσει τις αμαρτίες του λαού». Διότι και μόνο το γεγονός ότι θέλησε να γίνει άνθρωπος, ήταν απόδειξη πολλής πρόνοιας και αγάπης. Τώρα όμως δεν είναι μόνο αυτό, αλλά πρόκειται και για τα αθάνατα αγαθά τα οποία μας χορηγήθηκαν μέσω αυτού. Διότι λέει: «Για να εξιλεώσει τις αμαρτίες του λαού». Γιατί δεν είπε: «Της οικουμένης», αλλά: «Τοῦ λαοῦ»; Αφού στην πραγματικότητα σήκωσε επάνω του τις αμαρτίες όλων μας. Το είπε επειδή, προς το παρόν, ο λόγος του απευθυνόταν σε αυτούς. Άλλωστε και ο άγγελος έλεγε στον Ιωσήφ: «Θα καλέσεις το όνομά του Ιησού, διότι αυτός θα σώσει τον λαό του».

Αυτό ακριβώς λοιπόν θαυμάζοντας και ο Παύλος έλεγε: Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει αγγέλους ο Θεός, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ, γι' αυτό όφειλε να εξομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς του. Και πάλι: Επειδή λοιπόν τα παιδιά έγιναν κοινωνοί σάρκας και αίματος, παρομοίως και αυτός μετέσχε στα ίδια.

Διότι το να πεθάνει ο Χριστός, εφόσον έγινε άνθρωπος, ήταν φυσικό επακόλουθο· διότι, αν και δεν διέπραξε αμαρτία, εντούτοις προσέλαβε θνητό σώμα. Και ήταν βέβαια και αυτό θαυμαστό. Το ότι όμως, ενώ ήταν Θεός, θέλησε να γίνει άνθρωπος και καταδέχθηκε να συγκαταβεί τόσο πολύ, όσο ούτε ο νους δεν μπορεί να χωρέσει, αυτό είναι το πλέον συγκλονιστικό και γεμάτο κατάπληξη. Αυτό ακριβώς θαυμάζοντας και ο Παύλος έλεγε: «Και ομολογουμένως, είναι μέγα το μυστήριο της ευσεβείας». Ποιο είναι αυτό το μέγα; «Ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί». Και πάλι αλλού λέει: «Διότι βέβαια δεν λαμβάνει φύση αγγέλων ο Θεός, αλλά λαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να γίνει όμοιος σε όλα με τους αδελφούς». Γι' αυτόν τον λόγο προπαντός ασπάζομαι και αγαπώ αυτήν την ημέρα, και φανερώνω δημόσια την αγάπη μου, για να κάνω και εσάς κοινωνούς αυτής της στοργής· γι' αυτό σας παρακαλώ όλους και σας ικετεύω να προσέλθετε με κάθε σπουδή και προθυμία, αφού ο καθένας αδειάσει το σπίτι του, για να δούμε τον Δεσπότη μας ξαπλωμένο στη φάτνη, σπαργανωμένο, εκείνο το φοβερό και παράδοξο θέαμα. Διότι ποια δικαιολογία θα έχουμε, και ποια συγγνώμη, όταν Εκείνος κατεβαίνει από τους ουρανούς για εμάς, και εμείς ούτε από το σπίτι μας δεν βγαίνουμε για να έρθουμε προς Αυτόν;

Αποδεικνύει ότι, αφού έγινε άνθρωπος, έλαβε όλα τα ανθρώπινα ιδιώματα εκτός από την αμαρτία. Διότι, αν και είναι σύνθρονος με τον ίδιο του τον Πατέρα, και συμβασιλεύει, και συνάρχει στα πάντα, λέγεται ότι έχει εναποθέσει την πεποίθησή του σε Αυτόν. Και αυτό το λέει, εκφράζοντας όσα αρμόζουν στη μορφή του δούλου, όπως ακριβώς, βεβαίως, και όταν φανερώνει τα γνωρίσματα της θεότητας, λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». «Για να καταργήσει μέσω του θανάτου εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Εδώ φανερώνει το θαυμαστό γεγονός, ότι δηλαδή μέσω εκείνου με το οποίο κυριάρχησε ο διάβολος, μέσω αυτού νικήθηκε· και αυτό που ήταν γι' αυτόν ισχυρό όπλο κατά της οικουμένης, ο θάνατος, με αυτό τον έπληξε ο Κύριος. Μέσω αυτού αποδεικνύεται το μέγεθος της δυνάμεως Εκείνου που νίκησε. «Και για να απαλλάξει αυτούς, όσοι δηλαδή από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποχείριοι της δουλείας». Όλοι ήταν δούλοι του θανάτου, λέει, και επειδή αυτός δεν είχε ακόμη καταλυθεί, βρίσκονταν υπό την εξουσία του, και οι άνθρωποι ζούσαν με διαρκή φόβο, προσδοκώντας πάντοτε ότι θα πεθάνουν, και δεν είχαν καμία αίσθηση χαράς, επειδή ο φόβος ήταν πάντοτε παρών σε αυτούς· διότι αυτό υπονόησε λέγοντας «σε όλη τους τη ζωή»· αλλά (ο Χριστός) τους απήλλαξε από τον φόβο, και πλέον τον περιγελούμε. «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ». Δεν προσέλαβε, λέει, εκείνη τη φύση, εννοώ των αγγέλων, αλλά τη δική μας.

Ο Αβραάμ δεν είδε τη φύση του Θεού («διότι τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ»), αλλά την εικόνα του Θεού, και προσπίπτοντας προσκύνησε. Ο Ιησούς του Ναυή δεν είδε τη φύση ενός αγγέλου, αλλά μια εικόνα (διότι η φύση του αγγέλου δεν οράται με σωματικούς οφθαλμούς), και προσπίπτοντας προσκύνησε· ομοίως και ο Δανιήλ (διότι ο άγγελος δεν είναι Θεός, αλλά κτίσμα, δούλος και παραστάτης του Θεού), τον προσκύνησε όχι ως Θεό, αλλά ως παραστάτη και λειτουργό του Θεού. Κι εγώ να μην κατασκευάσω εικόνα των φίλων του Χριστού και να μην προσκυνήσω, όχι ως θεούς, αλλά ως εικόνες των φίλων του Θεού; Διότι ούτε ο Ιησούς ούτε ο Δανιήλ προσκύνησαν τους αγγέλους που τους εμφανίστηκαν ως θεούς, ούτε εγώ προσκυνώ την εικόνα ως Θεό, αλλά μέσω της εικόνας και των αγίων αναπέμπω την προσκύνηση και την τιμή στον Θεό, για χάρη του οποίου σέβομαι και τιμώ τους φίλους Του. Ο Θεός δεν ενώθηκε με τη φύση των αγγέλων, αλλά ενώθηκε με τη φύση των ανθρώπων. Ο Θεός δεν έγινε άγγελος, αλλά ο Θεός έγινε εκ φύσεως και αληθινά άνθρωπος. «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.» Δεν έγινε η φύση των αγγέλων Υιός του Θεού καθ' υπόστασιν, αλλά η φύση του ανθρώπου έγινε Υιός του Θεού καθ' υπόστασιν.

Διότι λέγει η Γραφή ότι «σπέρμα του Αβραάμ προσέλαβε» και ότι «προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα», και είναι «υιός του Δαβίδ, υιός του Αβραάμ», επειδή από το γένος του Αβραάμ καταγόταν η Παρθένος και από το σπέρμα του Δαβίδ, καθώς και η σάρκα που προσλήφθηκε από αυτήν υπό του Λόγου, και επειδή η σάρκα ήταν της δικής μας φύσεως και όχι ομοούσια με τον Πατέρα ούτε κατήλθε από τον ουρανό. Το δε «ο Λόγος σαρξ εγένετο» δηλώνει ότι ο ίδιος έγινε υπόσταση για τη σάρκα και ότι η υπόσταση είναι μία· το δε «εσκήνωσεν εν ημίν» λέχθηκε για να δείξει τη διαφορά και το άτρεπτο των φύσεων, διότι άλλη είναι η φύση εκείνου που κατοικεί και άλλη του σκηνώματος. Διότι και το σπέρμα προσλαμβάνει σώμα από τα αίματα της γυναίκας, και άλλη μεν είναι η υπόσταση του σπέρματος, άλλη δε η υπόσταση της γυναίκας και τα αίματα της υποστάσεως της γυναίκας, αλλά δεν υπάρχουν δύο σώματα ούτε δύο υποστάσεις, του σπέρματος και του σώματος που προσλήφθηκε από τη γυναίκα μέσω του σπέρματος, αλλά ένα σώμα και μία υπόσταση σε δύο φύσεις, της ψυχής και του σώματος. Έτσι και ο Υιός του Θεού ήταν τέλεια υπόσταση και, μολονότι προσέλαβε έμψυχη σάρκα από την αγία Παρθένο, δεν υπάρχουν δύο υποστάσεις, αλλά μία υπόσταση σε δύο φύσεις· διότι ό,τι συμβαίνει εκεί με τρόπο φυσικό, τούτο συμβαίνει εδώ με τρόπο που υπερβαίνει τη φύση και την ανθρώπινη κατανόηση.

Σε αυτή τη δόξα επιθύμησαν να εγκύψουν και οι άγγελοι, διότι «δεν επιλαμβάνεται αγγέλων», όπως έχει θεολογηθεί και από τον Παύλο, «αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ». Αυτό με έκπληξη έλεγε και ο Δαβίδ: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει ανταποδώσει;». Και προφητεύοντας την άρρητη κατάβασή του έψαλλε: «Έκλινε», λέει, «τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή πάνω στη γη. Διότι ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε να μην γίνει αμέσως και ολοφάνερα γνωστό σε όλους το μυστήριο και, πριν την κατάλληλη ώρα, οι περίεργοι να περιεργαστούν όσα αφορούν τον καιρό εκείνο. Και για αυτόν τον λόγο ο γνόφος είναι η αδηλότητα, ώστε πάνω από όλα η σύλληψη να γίνει ακατάληπτα, ήσυχα και ατάραχα, σαν «βροχή πάνω σε πόκο», πράγμα που και έγινε. Την δε ανάληψή του και την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, προαναγγέλλοντας πάλι ο Ζαχαρίας, έλεγε: «Ιδού, έρχεται ημέρα Κυρίου και θα σταθούν τα πόδια του κατά την ημέρα εκείνη πάνω στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ ανατολικά του ηλίου, και κατά την ημέρα εκείνη θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό προς την πρώτη θάλασσα και το μισό προς την έσχατη θάλασσα· έτσι θα συμβαίνει και το καλοκαίρι και την άνοιξη».