Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:17

Εάν όμως είναι και Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, και για τη σωτηρία των δούλων του ανέλαβε σάρκα και έγινε άνθρωπος κατά πάντα, χωρίς αμαρτία, από την αγία Αειπάρθενο, και έτρωγε μαζί με τους δούλους του, και έπινε, και συναναστρεφόταν μαζί τους, και θεράπευε ο ίδιος τους αρρώστους τους, και καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας, δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί και αδελφούς αυτούς υπέρ των οποίων υπέμεινε το πάθος, δηλαδή τους πιστούς· και όχι μόνο αδελφούς, αλλά και παιδιά. «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν μετοχή σε σάρκα και αίμα, και αυτός κατά παρόμοιο τρόπο μετείχε στα ίδια, για να καταργήσει με τον θάνατό του εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει εκείνους που, από φόβο θανάτου, ήταν σε όλη τους τη ζωή υποκείμενοι στη δουλεία.» Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτός να γίνει αδελφός μας ή να μας ονομάσει γνήσια παιδιά, αν δεν έφερε την ίδια φύση; Γι’ αυτό λοιπόν, αφού την ανέλαβε, κατέλυσε τη δεσποτεία του θανάτου και διέλυσε τον φόβο που κρεμόταν πάνω μας· γιατί διατελούμε πάντοτε να φοβόμαστε τον θάνατο. «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ.» Εάν δηλαδή είχε αναλάβει φύση αγγέλων, θα ήταν ανώτερος από τον θάνατο· επειδή όμως το σώμα που ανέλαβε ήταν ανθρώπινο, με το πάθος του απέδωσε το χρέος των ανθρώπων, ενώ, αναστάς με το σώμα που έπαθε, έδειξε τη δική του δύναμη. «Γι’ αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Πράγματι, όπως κι εμείς, έτσι και τροφή έλαβε και κόπο υπέμεινε, και λύπη αισθάνθηκε και δάκρυσε, και καταδέχθηκε θάνατο, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα σχετικά με τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού· γιατί, αφού ο ίδιος έπαθε όταν πειράσθηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που καταπιέζονται. Και αυτά έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι ούτε αρχιερέας μας είναι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έπαθε ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος· ούτε έμαθε τα δικά μας μέσω της πείρας, αλλά ως Θεός και Δημιουργός γνωρίζει με σαφήνεια τα πάντα.

Αυτά όμως δεν τα είπε από μόνος του ο θεόσοφος Πατέρας, αλλά ως μαθητής και ακόλουθος του Παύλου· διότι τον είχε ακούσει να λέγει στην Προς Εβραίους περί του Χριστού: «Εφόσον, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, και Αυτός, δηλαδή ο Χριστός, μετείχε κατά παρόμοιο τρόπο στα ίδια παθήματα». Ας μου πει, λοιπόν, τώρα ο αιρετικός, ποια είναι τα φυσικά και αδιάβλητα παθήματα της σάρκας των νηπίων, στα οποία μετείχε ο Χριστός, αν δεν είναι η πείνα και η δίψα και ο ύπνος και ο κόπος, και όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Διότι αμέσως ο απόστολος πρόσθεσε, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Όθεν όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά που έχει δοκιμαστεί κατά πάντα κατά την ομοιότητα, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές και αδιάβλητες ασθένειές μας, εξαιτίας των οποίων και έγινε θεληματικά άνθρωπος. Όταν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, εκτός μόνο από την αμαρτία», να μην αγανακτήσεις πλέον εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος ως άνθρωπος, είχε εμπειρία όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων μας. Διότι γι’ αυτό παρέθεσα τις προηγούμενες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε εμπειρία όλων των φυσικών, καθαρών και αδιαβλήτων γνωρισμάτων μας, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Δες λοιπόν ότι και αυτή η ίδια η Θεομήτωρ και Θεοτόκος Μαρία, η οποία συνέλαβε από το Άγιο Πνεύμα και τον γέννησε ασπόρως, αυτόν τον ίδιο τον Χριστό, τον Θεό, τον αποκαλούσε πάντοτε γιο της και παιδί της, έως και την από γης ανάληψή του, παρόλο που τον έβλεπε να επιτελεί θεία σημεία και να ανασταίνει νεκρούς. Αλλά επειδή, κατά τη νηπιακή του ηλικία και σε όλη την τριακονταετία πριν από το βάπτισμα, τον είδε να έχει δοκιμαστεί κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, γι’ αυτό τον αποκαλούσε γιο της. Διότι σε τι άλλο μετείχε ο Χριστός, αν όχι στην πείνα, στη δίψα, στον ύπνο, στον κόπο και σε όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Αμέσως, άλλωστε, ο απόστολος προσθέτει, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν προσλαμβάνει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ προσλαμβάνει. Γι’ αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς, ώστε να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά τέτοιον που δοκιμάστηκε κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές μας αδιάβλητες ασθένειες, εξαιτίας των οποίων εκουσίως ενανθρώπησε. Όταν λοιπόν ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, χωρίς μόνο την αμαρτία», μη αγανακτείς πια εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία, είχε πείρα όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων. Διότι γι’ αυτό ακριβώς έφερα τις παρούσες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε πείρα όλων των φυσικών μας και καθαρών και αδιάβλητων πραγμάτων, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Διότι η θεότητα δεν προσλαμβάνει τον εαυτό της, ώστε να ενδυθεί αυτό που είναι ομοούσιο με αυτήν· αλλά ούτε και αμάρτησε ο Λόγος, που λυτρώνει τις αμαρτίες των άλλων, ώστε, μετατρεπόμενος σε σώμα, να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία υπέρ του εαυτού του και να λυτρώσει τον εαυτό του. Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο. Διότι προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ, όπως είπε ο απόστολος· γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς και να λάβει σώμα όμοιο με το δικό μας. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, υφίσταται αληθινά η Μαρία, για να λάβει από αυτήν τούτο το σώμα και να το προσφέρει ως δικό του υπέρ ημών. Και αυτήν μεν ο Ησαΐας προφητεύοντας υποδείκνυε λέγοντας, ιδού η παρθένος, ο δε Γαβριήλ αποστέλλεται προς αυτήν, όχι απλώς προς μία παρθένο, αλλά προς παρθένο μνηστευμένη με άνδρα, ώστε μέσω του μνήστορος να δείξει ότι η Μαρία ήταν αληθινά άνθρωπος. Και η Γραφή μνημονεύει τον τοκετό και λέει ότι τον εσπαργάνωσε, και μακαρίστηκαν οι μαστοί τους οποίους θήλασε. Και προσφέρθηκε θυσία, επειδή αυτός που γεννήθηκε διάνοιξε τη μήτρα. Όλα αυτά ήταν γνωρίσματα παρθένου που γεννά, και ο Γαβριήλ με ακρίβεια ευαγγελιζόταν σε αυτήν, λέγοντας όχι απλώς «το γεννώμενο εν σοι», για να μη νομιστεί ότι το σώμα εισήχθη σε αυτήν απ' έξω, αλλά «εκ σου», ώστε να γίνει πιστευτό ότι αυτό που γεννιέται προέρχεται εκ φύσεως από αυτήν, καθώς και η ίδια η φύση ολοφάνερα αποδεικνύει τούτο, ότι δηλαδή είναι αδύνατον παρθένος που δεν γέννησε να παράγει γάλα, και είναι αδύνατον ένα σώμα να τραφεί με γάλα και να σπαργανωθεί, εάν δεν έχει προηγουμένως γεννηθεί κατά τους νόμους της φύσεως.

Ποιος πάλι, αν ρωτιόταν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απαντούσε ότι ο Πατέρας τον έκανε άνθρωπο και τον έστειλε σε εμάς ως αρχιερέα; Αυτό το νόημα όμως, καθώς και τον καιρό και το πρόσωπο, ο ίδιος ο Απόστολος που έγραψε τη φράση «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», είναι πιο ικανός να τα φανερώσει, εάν λάβουμε υπόψη μας τα προηγούμενα· διότι υπάρχει μία λογική αλληλουχία και το ανάγνωσμα αναφέρεται στο ίδιο πρόσωπο. Γράφει, λοιπόν, στην προς Εβραίους επιστολή τα εξής: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν από κοινού σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία. Διότι, βεβαίως, δεν αναλαμβάνει να σώσει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα που αφορούν τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού. Διότι από το γεγονός ότι ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που πειράζονται. Όθεν, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε».

Ποιος, διαβάζοντας ολόκληρη αυτήν την περικοπή, δεν καταδικάζει τους Αρειανούς, και δεν θαυμάζει τον μακάριο Απόστολο που ομίλησε ορθά; Διότι πότε εποιήθη και πότε έγινε απόστολος, αν όχι όταν συμμετείχε και ο ίδιος, παρόμοια με εμάς, σε αίμα και σάρκα; Και πότε έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας, αν όχι όταν εξομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του; Και εξομοιώθηκε τότε, όταν έγινε άνθρωπος, ενδυόμενος τη δική μας σάρκα. Επομένως, για την κατά άνθρωπον οικονομία του Λόγου έγραφε ο Παύλος όταν έλεγε ότι ήταν πιστός σε εκείνον που τον εποίησε, και όχι για την ουσία του Λόγου. Μην μαίνεσθε πλέον, λοιπόν, λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού είναι ποίημα. Διότι Αυτός είναι κατά φύσιν Υιός μονογενής.

Τότε δε απέκτησε αδελφούς, όταν ενδύθηκε σάρκα όμοια με τη δική μας, την οποία προσφέροντας ο ίδιος μέσω του εαυτού του, ονομάστηκε αρχιερέας, και έγινε ελεήμων και πιστός· ελεήμων μεν, διότι προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ ημών, μας ελέησε· πιστός δε, όχι επειδή μετέχει σε πίστη, ούτε επειδή πιστεύει σε κάποιον όπως εμείς, αλλά επειδή πρέπει να γίνεται πιστευτός για όσα λέει και πράττει, και διότι προσφέρει πιστή θυσία, η οποία παραμένει και δεν εκπίπτει.

Ποιος, διαβάζοντας ολόκληρη αυτή την περικοπή, δεν καταδικάζει τους Αρειανούς και δεν θαυμάζει τον μακάριο απόστολο που ομίλησε τόσο ορθά; Διότι πότε «εποιήθη» και πότε έγινε απόστολος, αν όχι όταν «συμμετείχε και αυτός παρομοίως με εμάς σε αίμα και σάρκα»; Και πότε «έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας», παρά όταν «εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς του»; Εξομοιώθηκε δε τότε, όταν έγινε άνθρωπος ενδυόμενος τη δική μας σάρκα. Επομένως, για την κατά άνθρωπον οικονομία του Λόγου έγραφε ο Παύλος όταν έλεγε ότι «ήταν πιστός σε αυτόν που τον εποίησε» και όχι για την ουσία του Λόγου. Μην παραλογίζεστε λοιπόν πλέον λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού είναι ποίημα. Διότι ο ίδιος είναι κατά φύσιν Υιός μονογενής. Και τότε απέκτησε αδελφούς, όταν ενδύθηκε όμοια με εμάς σάρκα, την οποία ο ίδιος προσφέροντας δι' εαυτού ονομάστηκε αρχιερέας και έγινε ελεήμων και πιστός· ελεήμων μεν, επειδή, προσφέροντάς την για εμάς, μας ελέησε· πιστός δε, όχι επειδή μετέχει στην πίστη ούτε επειδή πιστεύει σε κάποιον όπως εμείς, αλλά επειδή είναι άξιος πίστεως σε ό,τι και αν λέει και πράττει, και επειδή προσφέρει θυσία πιστή, η οποία παραμένει και δεν εκπίπτει. Διότι οι θυσίες που προσφέρονταν σύμφωνα με τον νόμο δεν διέθεταν την πιστότητα αυτή, καθώς παρέρχονταν καθημερινά και χρειάζονταν πάλι καθαρμό· η θυσία όμως του Σωτήρα, εφόσον έγινε άπαξ, «έχει τελειοποιήσει» τα πάντα και κατέστη πιστή, παραμένοντας παντοτινά.

Απολλ. Κάθε άνθρωπος έχει διάσταση μεταξύ σάρκας και νου· ο Χριστός όμως δεν έχει· άρα ο Χριστός δεν είναι άνθρωπος. Ορθ. Αν κάθε άνθρωπος έχει διάσταση μεταξύ σάρκας και νου, ενώ ένας από τους ανθρώπους είναι και ο Ηλίας που αναλήφθηκε, και ο οποίος πιστεύουμε ότι μέχρι σήμερα παραμένει εν σαρκί, τότε η σάρκα του θα βρίσκεται σε διάσταση προς τον νου. Αν όμως η σάρκα δεν βρίσκεται σε διάσταση με τον νου του, τότε δεν έχει κάθε άνθρωπος διάσταση μεταξύ σάρκας και νου. Πολύ περισσότερο, λοιπόν, ο Δεσπότης του Ηλία δεν έχει τη σάρκα σε διάσταση προς τον νου· αλλά, αφού εξομοιώθηκε σε όλα με εμάς κατά την ανθρώπινη φύση χωρίς αμαρτία, και έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας, είναι αληθινά ο ίδιος Θεός και άνθρωπος.

Ορθ. Και πώς δεν κατόρθωσαν αληθινή δικαιοσύνη αυτοί που άκουσαν: «Θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ;» και, «Εσείς είστε το φως του κόσμου;» Και ακόμη κι αν κατόρθωσαν αληθινή δικαιοσύνη, εντούτοις δεν είναι αυτοδικαιοσύνη. Ο δε Θεός Λόγος, όντας αυτοδικαιοσύνη, αφού έλαβε μορφή δούλου, «έγινε για εμάς δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση.» Αυτός που είναι δικαιοσύνη, έγινε δικαιοσύνη σύμφωνα με τον λόγο της ανθρώπινης φύσης, ώστε εμάς που δεν είμαστε δικαιοσύνη, να μας δικαιώσει με τη δική του χάρη. Και ο ίδιος είναι Θεός και άνθρωπος· ως Θεός μεν, όντας δικαιοσύνη· ως άνθρωπος δε, γινόμενος δικαιοσύνη, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε: «Γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Απολλ. Αν ο άνθρωπος έχει συμπλακεί με τον Θεό, εν Χριστώ νομοθετούσε ο ίδιος αφ' εαυτού του ή όχι; Αλλά αν μεν νομοθετούσε αφ' εαυτού του, είναι Θεός· αν όμως όχι αφ' εαυτού του, πώς δεν έλεγε: «Αυτά λέγει ο Κύριος», αλλά, «Εγώ σας λέω;» Και πώς δεν ήταν χωρισμένος από αυτόν που μιλούσε, εκείνος που δεν μιλούσε; Ορθ. Αν μεν ο Χριστός είναι άλλο πρόσωπο και δεν έχει συμπλακεί με τον Θεό, η ερώτησή σου είναι ανακόλουθη· αν όμως ο ίδιος ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, προς τι ο περιττός κόπος της ερώτησης; Από πού δε πήρες το ρήμα «συμπέπλεκται» και ρώτησας, εφόσον πουθενά η Γραφή δεν λέει κάτι τέτοιο;

Απολλ. Εάν η σάρκα, επειδή αντιστρατεύεται τον νου, έχει χωριστεί από τον νου, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο Θεός που έλαβε τη σάρκα έχει από αυτήν τις κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου, οι οποίες δεν του υποτάσσονται, ως ανταγωνιστή του νου. Εάν όμως συμβαίνει αυτό, δεν πάσχει ο ίδιος, καθόσον είναι Θεός. Ορθ. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγίους δεν υποτάχθηκαν οι κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου; Ή πώς είναι άγιοι, εάν δεν τις υπέταξαν; Εάν λοιπόν στον νου των αγίων υποτάχθηκαν οι κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου, πώς δεν θα υποταχθούν στον Θεό Λόγο, ο οποίος ενώθηκε με νοερά ψυχή και σάρκα, ώστε να γίνει όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του, χωρίς αμαρτία, και να είναι ο ίδιος Θεός και άνθρωπος; Όσο για το τι θέλει να πει η φράση «Εάν όμως συμβαίνει αυτό, δεν πάσχει ο ίδιος, καθόσον είναι Θεός», ας το κατανοήσουν άλλοι, εκείνοι που σε αναγνωρίζουν ως διδάσκαλο.

ΙΧ. Βέβαια, το να ονομάζεται Αρχιερέας και με άλλα παρόμοια ονόματα, δεν ανήκει στην ίδια τη φύση του Λόγου, αλλά στην ένσαρκη οικονομία και στα δικά μας μέτρα. Και ας εξετάσουμε πρώτα το εξής: ποιος ήταν εκείνος που μπορούσε και είχε την εξουσία να πάρει τη φύση των αγγέλων, αν αυτό ήταν ωφέλιμο, και όμως δεν πήρε τη δική τους φύση, «αλλά το σπέρμα του Αβραάμ;» Αν λοιπόν νομίζουν κάποιοι ότι αυτά λέγονται για έναν κοινό άνθρωπο, πώς ήταν δυνατόν αυτός που δεν είχε ακόμη γεννηθεί ούτε υπήρχε, να πάρει τη φύση των αγίων αγγέλων, αν ήθελε να το κάνει αυτό, αλλά να μην κάνει εκείνο, και να πάρει μάλλον το σπέρμα του Αβραάμ; Άλλωστε, νομίζω ότι είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε και τούτο, ότι το να λέμε πως ένας άνθρωπος παίρνει την ανθρώπινη φύση είναι εντελώς ασύνετο. Επομένως, εκείνος που ως Θεός είναι έξω από την ανθρώπινη φύση, παίρνει το σπέρμα του Αβραάμ. Διότι, λαμβάνοντας έτσι σώμα έμψυχο και έλλογο από την αγία Θεοτόκο Μαρία, έγινε όμοιος κατά πάντα με τους αδελφούς του, δηλαδή με εμάς. Τότε έγινε για εμάς αρχιερέας ελεήμων και, επιπλέον, πιστός. Πώς λοιπόν έγινε, είναι σωστό να δούμε: διότι μήπως δεν ήταν ελεήμων και πριν γίνει όμοιος με εμάς; Δεν ήταν αγαθός ως προερχόμενος από αγαθό Πατέρα, αλλά όταν έγινε άνθρωπος, τότε έγινε και ελεήμων;

Αλλά δεν νομίζω ότι θα μπορούσε κανείς να φτάσει ποτέ σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να μην θαυμάζει υπερβολικά τον Μονογενή, ο οποίος, για χάρη μας, δεν θεώρησε αρπαγή το λαμπρό και υπέρτατο αξίωμα του να βρίσκεται στη μορφή και στην ισότητα με τον Πατέρα, αλλά προτίμησε να υποστεί την εν σαρκί κένωση και, μαζί με αυτήν, τους λόγους που της αρμόζουν και της ταιριάζουν, και να το θεωρήσει αυτό ως μηδαμινό, εφόσον έτσι θα επιτυγχανόταν απολύτως για εμάς το να παραμείνουμε αβλαβείς, με την επιστροφή της φύσης μας στην αρχική της κατάσταση και την αναδημιουργία της στο πρόσωπό του προς μια νέα ζωή μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. Διατρανώνει, λοιπόν, ο Παύλος την αιτία της ενανθρωπήσεως, λέγοντας ότι ο Λόγος του Θεού δεν ανέλαβε τη φύση των αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ, «γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό.» Και πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή στο αίμα και στη σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει την κυριαρχία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο.» Και γιατί τα λέω αυτά, εφόσον σε όσους το επιθυμούν είναι δυνατόν να ακούσουν ξεκάθαρα τον Χριστό να αναφωνεί προς τον Θεό Πατέρα στους ουρανούς: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησας, ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες, τότε είπα: Ιδού έρχομαι, για να κάνω, ω Θεέ, το θέλημά σου.» Και ποιο ήταν άραγε το σοφό και σωτήριο για εμάς θέλημα του Πατέρα;

Διότι με αυτόν ακριβώς τον τρόπο επεκτείνεται σε ολόκληρο το γένος μας η δύναμη της αφθαρσίας, και αυτό θα το επιβεβαιώσει γράφοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση των νεκρών». Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτό που έπασχε να θεραπευθεί και μέσω της σάρκας που τυραννιόταν από τον θάνατο να καταργηθεί ο θάνατος. Διότι, όπως ακριβώς στο πρόσωπο του Αδάμ, προσκρούοντας εξαιτίας της παραβάσεως, η σάρκα έπεσε υπό την εξουσία του θανάτου, έτσι, επειδή αναδείχθηκε ευάρεστη στο πρόσωπο του Χριστού μέσω της υπακοής, έχει απαλλαγεί από τα δεσμά του θανάτου και από τους φόβους του, ώστε, σκιρτώντας από χαρά γι' αυτά, να αναφωνούμε εκείνο: «Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου;» Διότι, επειδή ο Μονογενής Λόγος του Θεού είναι ουσιωδώς ζωή, ένωσε τον εαυτό Του με τη γήινη και θνητή σάρκα, ώστε, όταν ο θάνατος επιτεθεί και σε αυτήν σαν κάποιο από τα ατίθασα θηρία, να χάσει πλέον τη δύναμή του, νικημένος. Διότι δεν ήταν δυνατόν η ζωή να υποχωρήσει στον θάνατο. Διότι βεβαίως δεν επιλαμβάνεται αγγέλων, αλλά επιλαμβάνεται του σπέρματος του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του. Εάν ο Μονογενής Λόγος του Θεού δεν έγινε άνθρωπος, αλλά μάλλον ένωσε με τον εαυτό Του απλώς ένα ανθρώπινο πρόσωπο, όπως νομίζουν αυτοί που τα διαχωρίζουν, υποστηρίζοντας ότι η ένωση έγινε μόνο κατά ευδοκία και κατά την κλίση της θελήσεως, πώς ομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς; Ή μάλλον, πώς θα μπορούσε καν να νοηθεί ως αδελφός Εκείνος που βρίσκεται πέρα από κάθε κτιστό ον και υπερβαίνει την κτίση με ασύγκριτες υπεροχές, εννοώ αυτές που ανήκουν στη φύση Του;

Πώς κοινώνησε αίμα και σάρκα, αν αυτά δεν έγιναν δικά του, όπως ακριβώς και δικά μας; Ένας, λοιπόν, είναι ο Υιός και Κύριος μέσω της καθ' υπόστασιν ενώσεως, επειδή ο Λόγος συνενώθηκε με το ανθρώπινο στοιχείο, έχοντας κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και έχοντας ομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς. <Για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας.> Ο μεν θεσπέσιος Μωυσής διαμέσου τύπου και σκιάς εισήγαγε τον Ισραήλ στη θεογνωσία και του υπέδειξε την οδό της δικαιοσύνης σύμφωνα με τον νόμο, αλλά ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός των όλων ήταν τότε γνωστός μόνο σε εκείνους που βρίσκονταν στην Ιουδαία, και από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ και τον ποταμό και τη θάλασσα. Διότι αυτά ήταν τα όρια της γης των Ιουδαίων· και μεγάλο και πολύ γνωστό ήταν το όνομά Του. Και βλέποντας αυτό ο προφήτης Δαβίδ ψάλλει κάπου και Του λέει σχετικά με εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, έδιωξες έθνη και την καταφύτευσες»· και προσθέτει σε αυτά, θέτοντας ως όριο των Ιουδαίων τον ποταμό Ευφράτη και βεβαίως τη θάλασσα προς τον νότο και την Ινδική: «Εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα και έως τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Συνεπώς, το κήρυγμα του πανσόφου Μωυσή φαίνεται ότι ήταν περιορισμένο και εκτεινόταν μόλις σε ένα έθνος, και προσέφερε στους καλεσμένους ως βραβεία για την υπακοή τους και ως αμοιβές για τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο, πράγματα πρόσκαιρα και φθαρτά· εννοώ βέβαια αυτό που παντού ονομάζει Γη της Επαγγελίας.

Και ο νόμος δεν δικαίωσε κανέναν· διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, και είναι «αδύνατον αίμα τράγων και ταύρων να αφαιρέσει αμαρτίες». Ο Κύριός μας όμως Ιησούς Χριστός έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας για να εξιλεώσει τις αμαρτίες του λαού, και επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράχθηκε, βοήθησε αυτούς που πειράζονται. Διότι κάλεσε την οικουμένη με άγια και επουράνια κλήση, και έγινε ελεήμων αρχιερέας, επειδή δεν ήταν διάκονος του νόμου που κατακρίνει, αλλά μάλλον με αμνησίκακη χάρη και αγάπη δικαίωσε μέσω της πίστης και μας δώρισε την αποκάθαρση από τα παλαιά μας σφάλματα. Όντας λοιπόν ελεήμων πάντοτε και εκ φύσεως, τέθηκε μεσίτης μεταξύ ημών και του Θεού, μέσω της ενανθρωπήσεως, ο Μονογενής του Λόγος, ώστε, όπως ακριβώς ήταν πάντοτε αγαθός και ελεήμων, έτσι πάλι, αφού αναδείχθηκε αρχιερέας, να σπλαγχνιστεί αυτούς που βρίσκονται στη γη, πράττοντας τα όσα του είναι προσφιλή και συνήθη και χωρίς να απομακρύνεται από τα δικά του αγαθά, και να καταστήσει ίλεω απέναντί μας τον ίδιο τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα. Έγινε επίσης πιστός σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα, προσφέροντας τον εαυτό του για εμάς ως οσμή ευωδίας και σηκώνοντας τις αμαρτίες όλων μας «στο σώμα του πάνω στο ξύλο», όπως είναι γραμμένο· διότι με αυτόν τον τρόπο βοήθησε αυτούς που πειράζονται, επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράχθηκε, διότι με την πληγή του εμείς θεραπευθήκαμε, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

λ. Δέχεται λοιπόν ως ομολογούμενο ότι πρέπει να πιστεύουμε πως ο Χριστός αναστήθηκε και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, όντας ο πρώτος πάνω στη γη που πάτησε τον θάνατο· όπως ακριβώς βέβαια και ο προπάτορας Αδάμ πρώτος εισήλθε σε αυτόν, και έγινε η απαρχή εκείνων που ολίσθησαν στη φθορά. Συνεπάγεται δε ότι την ανάσταση του Σωτήρα μας θα ακολουθήσει και η ανάσταση των νεκρών, και γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Διότι, όπως μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών». Παρατήρησε δε πώς και πάλι αποδεικνύει ότι το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας είναι γεμάτο από θεοπρεπή σοφία. Διότι έπρεπε, έπρεπε, λέει, ένας άνθρωπος να νικήσει τον θάνατο για λογαριασμό μας· και για αυτήν την αιτία ο Θεός Λόγος, που φανερώθηκε από τον Θεό, δεν ανέλαβε αγγελική φύση, όπως λέει ο ίδιος, αλλά σπέρμα του Αβραάμ, ώστε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του. Διότι έπρεπε, όπως είπα, να θεραπευτεί αυτό που ασθένησε, να ανορθωθεί αυτό που έπεσε· έπρεπε να νικήσει τον θάνατο μέσω της υπακοής και της δικαιοσύνης εκείνο που είχε υποταχθεί σε αυτόν μέσω της παράβασης και της αμαρτίας. Για τον λόγο αυτόν έγινε άνθρωπος που δεν γνώρισε αμαρτία ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ώστε, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι καταδικαστήκαμε, επειδή η ανθρώπινη φύση υπέστη τον θάνατο, έτσι και, αφού δικαιωθούμε εν Χριστώ, να απεκδυθούμε μαζί με την αμαρτία και τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν. Και αυτό το μαρτυρεί ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι, όπως μέσω της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί».

Διότι σε αυτόν «κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς», όπως λέει ο Παύλος. Υποστηρίζει, βεβαίως, ωφέλιμα ότι ο Λόγος κατασκήνωσε ανάμεσά μας, αποκαλύπτοντάς μας και με αυτό ένα πολύ βαθύ μυστήριο. Διότι όλοι ήμασταν εν Χριστώ, και η κοινή φύση της ανθρωπότητας αναβαίνει στο δικό του πρόσωπο, επειδή για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί και έσχατος Αδάμ, πλουτίζοντας την κοινή μας φύση με όλα όσα φέρνουν ευφροσύνη και δόξα, όπως ακριβώς ο πρώτος Αδάμ έφερε όσα οδηγούν στη φθορά και την κατήφεια. Επομένως, σε όλους κατασκήνωσε ο Λόγος μέσω του ενός, ώστε, αφού ο ένας «ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης», το αξίωμα να έλθει σε όλη την ανθρωπότητα, και έτσι να φθάσει και σε εμάς μέσω ενός από εμάς το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». Συνεπώς, στον Χριστό πράγματι ελευθερώνεται η δουλική φύση, αναβαίνοντας στη μυστική ενότητα με εκείνον που φόρεσε τη μορφή του δούλου, ενώ σε εμάς έρχεται κατά μίμηση του Ενός, λόγω της κατά σάρκα συγγένειας. Διαφορετικά, για ποια αιτία «δεν επιλαμβάνεται της φύσεως των αγγέλων, αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», εξαιτίας του οποίου όφειλε «να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς» και να γίνει αληθινά άνθρωπος;

Αυτά, βέβαια, ας θεωρηθεί ότι ειπώθηκαν από εμάς ανάλογα με τα δικά μας μέτρα· ο φιλομαθής όμως ας ερευνήσει για τα καλύτερα. Ωστόσο, δεν θα διστάσουμε να ερμηνεύσουμε και διαφορετικά το ρητό, υποβιβάζοντας τον λόγο λίγο από τα όρια της θεότητας και της υπεροχής του Μονογενούς· και, επειδή ο Υιός έγινε όντως άνθρωπος και ονομάστηκε έτσι, προσαρμόζοντας τη δύναμη των νοημάτων στην ένσαρκη οικονομία, αποδεικνύοντας ότι και τα επόμενα είναι συγγενή και αλληλένδετα με όσα έχουν ήδη παραδοθεί. Λοιπόν, διαβεβαίωσε σαφώς ότι «θα ακούσουν τη φωνή του όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία» και ότι θα εξέλθουν για να κριθούν. Και επειδή άπαξ και προχώρησε στον λόγο περί της κρίσεως της οικουμένης από τον ίδιο, δεν υπόσχεται μόνο ότι κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο λέει ότι θα γίνει η ανάσταση των νεκρών, θα είναι δίκαιος κριτής, αλλά βεβαιώνει ότι ήδη κρίνει ορθά και δίκαια τα πράγματα σε αυτήν τη ζωή. Τι ήταν λοιπόν το ζητούμενο, ή για ποια πράγματα γίνεται γενικά ο λόγος; Άκου λοιπόν. Γεννήθηκε για εμάς από γυναίκα· διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Δεν αναλαμβάνει, βέβαια, τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς». Και επειδή έγινε άνθρωπος και πήρε μορφή δούλου, υποτάχθηκε και στον νόμο αυτός που είναι ο νομοθέτης, ως Θεός και Κύριος.

Αυτοί όμως, που εκτρέπονται σε τόση παραλογία, δεν αντιλαμβάνονται ότι, επειδή ακριβώς γνωρίζουν την κατά σάρκα μητέρα Εκείνου που είχε προαναγγελθεί ότι θα έλθει με σάρκα, νομίζουν ότι γι' αυτόν τον λόγο πρέπει οπωσδήποτε να απιστούν στο ότι έχει κατεβεί από τους ουρανούς. Διότι, ακόμη κι αν διαπιστώσουμε ότι αυτό δεν συνέβη σωματικά, εντούτοις ο θείος Λόγος βρισκόταν μέσα στο σώμα που προήλθε από την Παρθένο σαν σε δικό Του ναό, έχοντας έλθει σε εμάς άνωθεν από τον Πατέρα, και έχοντας προσλάβει το σπέρμα του Αβραάμ για τη σωτηρία όλων, προκειμένου να ομοιωθεί «κατά πάντα με τους αδελφούς» του και να καλέσει την ανθρώπινη φύση στην προς τον Θεό υιοθεσία, έχοντας αναδειχθεί ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος. Αλλά οι Ιουδαίοι, μη κατανοώντας την ένσαρκη οικονομία του Σωτήρος μας, εξαιτίας του ότι γνωρίζουν τη μητέρα Του και τον πατέρα Του —αν και δεν ήταν πραγματικός πατέρας— δεν ντρέπονται να δυσανασχετούν για το ότι ο Χριστός λέει πως κατέβηκε από τον ουρανό.

Διότι εκείνοι μεν που με κανέναν τρόπο δεν δέχθηκαν στην καρδιά τους μέσω της ακοής τον λόγο της σωτηρίας, ίσως συναντήσουν πιο ήπιο τον Κριτή, προβάλλοντας ως δικαιολογία το ότι δεν άκουσαν καθόλου, αν και βεβαίως θα λογοδοτήσουν για το ότι δεν αναζήτησαν να μάθουν. Εκείνοι όμως που πολλές φορές μέσω των ίδιων νουθεσιών και λόγων καθοδηγήθηκαν προς την αναζήτηση του πνευματικού συμφέροντος, αλλά ανόητα θεώρησαν ότι πρέπει να στερήσουν τους εαυτούς τους από τα άριστα αγαθά, θα υποστούν πικρότατη τιμωρία, και θα αντιμετωπίσουν τον Κριτή δυσαρεστημένο απέναντί τους, μη έχοντας να βρουν καμία δικαιολογία για την παραφροσύνη τους που να μπορεί να τον εξευμενίσει. <Και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου υπέρ της ζωής του κόσμου.> Πεθαίνω, λέει, υπέρ πάντων, για να ζωοποιήσω τους πάντες μέσω του εαυτού μου, και προσέφερα τη δική μου σάρκα ως αντίλυτρο για τη σάρκα όλων. Διότι ο θάνατος θα θανατωθεί με τον δικό μου θάνατο, και θα συναναστηθεί μαζί μου, λέει, η πεσμένη φύση του ανθρώπου. Διότι γι' αυτόν τον λόγο έγινα σαν και εσάς, δηλαδή άνθρωπος και από το σπέρμα του Αβραάμ, ώστε να «ομοιωθώ κατά πάντα με τους αδελφούς».

Διότι για τον Θεό, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων και έχει γεννηθεί από Αυτόν, λέει ότι γεννήθηκε σήμερα, ώστε να μας δεχθεί στο πρόσωπό Του προς υιοθεσία, επειδή ολόκληρη η ανθρωπότητα υπήρχε μέσα στον Χριστό, εφόσον έγινε άνθρωπος. Έτσι, ενώ έχει το δικό Του Πνεύμα, λέγεται πάλι ότι αυτό δίνεται στον Υιό, ώστε εμείς να κερδίσουμε το Πνεύμα μέσα σε Αυτόν. Για τον λόγο αυτόν, «προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και «εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς Του». Επομένως, ο Μονογενής δεν δέχεται το Άγιο Πνεύμα για τον εαυτό Του, διότι το Πνεύμα είναι δικό Του και βρίσκεται μέσα Του και ενεργεί δι' Αυτού, όπως ακριβώς ήδη αναφέραμε. Αντιθέτως, επειδή έγινε άνθρωπος, περιέκλειε μέσα Του ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, ώστε να την επανορθώσει πλήρως, αναπλάθοντάς την στην αρχική της κατάσταση.

Αγνοήσατε παντελώς το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς· θυμηθείτε τον μακάριο ευαγγελιστή Ιωάννη που λέει: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα». Και αυτό μας το έκανε φανερό ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας γι' αυτόν: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να γίνει κατά πάντα όμοιος με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού». Γιατί λοιπόν αυτόν που γεννήθηκε μεν θεϊκώς, ως Λόγος εκ του Θεού και Πατρός, και ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό του προς κένωση και προς αδελφότητα με εμάς, με το να γίνει σαν και εμάς και να ομοιωθεί κατά πάντα με τους επί της γης, εκτός μόνο από την αμαρτία, τον αποκλείετε από τα μέτρα της ανθρωπότητας; Διότι, επειδή έγινε σαν κι εμάς, από υπερβολική πραότητα και φιλανθρωπία, δεν απαξιώνει τα ανθρώπινα, καθιστώντας τα δικά του έργα πρότυπα για εμάς της υπέρτατης επιείκειας, για να φροντίσουμε, όπως είπα, να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. <Και όταν ξημέρωσε, προσφώνησε τους μαθητές του, και αφού διάλεξε από αυτούς δώδεκα, κ.λπ.>

Επειδή «όλοι εξέκλιναν, μαζί αχρειώθηκαν», αναγκαίως ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος υπάρχει στη μορφή του Θεού και Πατέρα, καθώς είναι γραμμένο: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου». Και για χάρη μας συγκαταλέχθηκε ανάμεσά μας, αφού γεννήθηκε από γυναίκα, και φανερώθηκε πραγματικά ως άνθρωπος πάνω στη γη, ώστε, όπως λέει ο Παύλος, να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό· ώστε, αφού σήκωσε τις αμαρτίες όλων μας στο σώμα του πάνω στο ξύλο, καθώς πάλι είναι γραμμένο, να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο· ώστε, αφού οικειοποιηθεί τις ασθένειες της δικής μας σάρκας, να νεκρώσει την ηδονή που τυραννούσε τα μέλη μας, και να πει στα πάθη μας σαν σε μανιασμένη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε»· και αφού μεταρρυθμίσει τα πάντα μέσα μας σε καλύτερη τάξη και σταθερότητα, να αναμορφώσει ολόκληρη τη φύση ως προς την αρετή, σύμφωνα με την αρχέτυπη εικόνα κατά την οποία και δημιουργήθηκε. Και ο Μονογενής δεν περιόρισε την παροχή των αγαθών προς εμάς μέσω της ενανθρώπησης μόνο σε αυτά. Διότι, όντας ζωή κατά φύση, όπως ακριβώς είναι και εκείνος που τον γέννησε, απέδειξε τη σάρκα, στην οποία κατοίκησε, ανώτερη από τον θάνατο. Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, όντας γεμάτοι από κάθε ασέβεια, τον παρέδωσαν σε σταυρό και θάνατο, υπακούοντας σε όλα στις μεθοδείες του διαβόλου.

Διότι όλοι βρισκόμασταν εν Χριστώ, καθόσον έγινε άνθρωπος χωρίς αμαρτία· «Και προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ώστε αφού εξομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς του, να νικήσει τον θάνατο, όταν έγινε άνθρωπος». Διότι σε αυτό ακριβώς αποβλέπει και στοχεύει όλος ο σκοπός της ένσαρκης οικονομίας.

Με ποιον τρόπο όμως φανερώθηκε; Κατεβάζοντας τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και εμφανιζόμενος παραδόξως ως άνθρωπος πάνω στη γη. Διότι «έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του», εκτός μόνο από την αμαρτία. Επειδή δεν ήταν δυνατόν η θεία και άφθαρτη φύση, που βρίσκεται πέρα από κάθε νου και υπερβαίνει κάθε λόγο και θαύμα, να πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας. Διότι «είναι το φως το αληθινό, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Επειδή όμως φαινόταν ως άνθρωπος σαν κι εμάς, για να μη νομιστεί ότι είναι μόνο αυτό από όσους δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το μυστήριό του, όντας μαζί με αυτό και αναγνωριζόμενος ως Θεός των όλων, απέδειξε μέσω πάρα πολλών μεγαλουργημάτων τον εαυτό του ισοφυή και ομοούσιο με τον Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, έστω κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου»· διότι εκπλήρωνε τα πέρα από κάθε λογική μόνο με ένα νεύμα και με τη θέλησή του, συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δύναμης Εκείνου που τον γέννησε, και πλαισιωνόμενος τιμητικά από τους αγίους αγγέλους· διότι μετά τον πειρασμό του διαβόλου, προσήλθαν άγγελοι και τον υπηρετούσαν· και επιπλήττοντας την κτίση θεοπρεπώς κατά καιρούς· διότι είπε στη θάλασσα: «Σώπα, ησύχασε», και διέταξε τους σφοδρούς ανέμους να ηρεμήσουν, οπότε και όλοι οι μαθητές, στεφανώνοντάς τον με τους ύμνους που του έπρεπαν, έλεγαν: «Αληθινά είσαι Υιός του Θεού».

Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά αναλαμβάνει τους απογόνους του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του, ώστε να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα προς τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού.» Διότι ο Δημιουργός των πάντων έπλασε τα πάντα για την αφθαρσία, όπως έχει γραφτεί, και οι δημιουργίες του κόσμου είναι σωτήριες. Και δεν υπήρχε βασίλειο του άδη πάνω στη γη· «με τον φθόνο όμως του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο.» Ήταν λοιπόν αναγκαίο η αρχική θέληση του Θεού για εμάς να μην ηττηθεί από τον φθόνο του σκολιού και αρχέκακου δράκοντα, αλλά αντίθετα να αναδειχθεί ισχυρότερη από τη δική του κακία.

Διότι απομάκρυνε από τα ανθρώπινα σώματα τον θάνατο, τον οποίο δεν τον δημιούργησε ο ίδιος, αλλά μάλλον επήλθε εξαιτίας της αμαρτίας. Και έγινε για όλους εμάς ελεήμων αρχιερέας. Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς; Μήπως δεν ήταν ελεήμων ως Θεός, ακόμη και πριν γίνει όμοιος με εμάς; Και όμως, πώς θα ήταν δυνατόν να μην είναι αγαθός κατά φύση, ή μάλλον να μην θεωρείται ευλόγως ως το ίδιο το αγαθό, ο ουσιώδης καρπός της ύψιστης φύσεως;

Περί του να μην εισέρχεται ο Ααρών πάντοτε στα Άγια των αγίων. α'. Όντας Θεός κατά φύση και εκ Θεού Πατρός, ο Μονογενής συγκατέβηκε στα δικά μας μέτρα, και εμφανίστηκε στη γη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και όχι για άλλον λόγο, παρά για να γίνει, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να συγχωρεί τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο νόμος που θεσπίστηκε παλαιότερα μέσω του Μωυσή με τη μεσολάβηση αγγέλων, καθιστά ιερείς ανθρώπους που πάσχουν από την κοινή ασθένεια της φύσης, και εξαιτίας αυτής οφείλουν, όπως ακριβώς για τα αμαρτήματα του λαού, έτσι και για τα δικά τους αμαρτήματα, να προσφέρουν θυσία. Ο λόγος όμως της ορκωμοσίας, που δόθηκε μετά τον νόμο, καθιστά «Υιό, τέλειο για πάντα· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών.» Προσφέρει δε ιλασμό ο Χριστός, σε καμία περίπτωση για τον εαυτό του. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι δεν έπραξε αμαρτία· αλλά μάλλον υπέρ ημών. Και αυτό μας το αποσαφηνίζει πολύ καλά ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας γι' αυτόν: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως μέσο ιλασμού μέσω της πίστεως στο αίμα του.» Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι εισήλθε στα Άγια των αγίων μία φορά, έχοντας βρει αιώνια λύτρωση, και ότι με μία προσφορά τελειοποίησε, και μάλιστα για πάντα, αυτούς που αγιάζονται.

«Γι' αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς.» Η «κατά πάντα» ομοίωση έχει ως μια κάποια αρχή και αφετηρία του γεγονότος τη γέννησή του από γυναίκα, και τη φανέρωση εν σαρκί εκείνου που κατά τη δική του φύση είναι αόρατος, και την κατά οικονομία κατάβαση στα δικά μας μέτρα εκείνου που βρίσκεται σε ύπατα μεγαλεία, και την ταπεινή εν ανθρώποις κατάσταση εκείνου που του πρέπει να βρίσκεται στους ανώτατους θρόνους, και το να περιληφθεί σε δουλικά μέτρα εκείνος που κατέχει τη φυσική κυριότητα· διότι «ο Λόγος ήταν Θεός». Β— Σκέφτεσαι μεν ορθά. Πλην όμως, να γνωρίζεις ότι λένε και εκείνο, ότι είναι τάχα αδύνατο και άπρεπο για τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα με τρόπο άρρητο και υπέρλογο, να νομίζουμε και να λέμε ότι υπέμεινε και δεύτερη γέννηση, αυτήν από γυναίκα. Διότι, όπως λένε, του αρκεί το ότι γεννήθηκε άπαξ από τον Πατέρα θεοπρεπώς. Α— Επομένως, επιπλήττουν τον Υιό και ισχυρίζονται ότι δεν αποφάσισε ορθά, υπομένοντας εκούσια την κένωση για χάρη μας. Έτσι καταργείται και καθίσταται πλέον μάταιο το σεπτό και μέγα μυστήριο της ευσέβειας, και παρουσιάζουν ως ανώφελη για τους ανθρώπους επί της γης τη σοφή οικονομία της ενσάρκωσης του Μονογενούς. Αλλά ο λόγος της αλήθειας δεν επιτρέπει να επικρατούν οι δικές τους φλυαρίες, αλλά μάλλον θα τους ελέγξει ότι έχουν φλυαρήσει με τον πιο ασύνετο τρόπο και ότι δεν γνωρίζουν κατ' ουδένα τρόπο το μυστήριο του Χριστού.

Επειδή, δηλαδή, διαχωρίζουν και οριοθετούν παντού και τα λόγια και τα πράγματα, και άλλα μεν τα αποδίδουν αποκλειστικά και ειδικά στον Μονογενή, άλλα δε ως σε κάποιον άλλον εκτός από αυτόν, σε Υιό που γεννήθηκε από γυναίκα, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αστόχησαν από την ευθεία και πλέον αλάνθαστη οδό και από το να γνωρίσουν με σαφήνεια το μυστήριο του Χριστού. Β— Δεν πρέπει, επομένως, να διαχωρίζουμε τα λόγια ή τα πράγματα, όταν φέρνουμε στο μέσο τα ευαγγελικά και αποστολικά κηρύγματα; Α— Κάθε άλλο, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τον διαχωρισμό σε δύο πρόσωπα και δύο υποστάσεις διαιρεμένες μεταξύ τους, οι οποίες απομακρύνονται εντελώς σε κάτι το ιδιαίτερο και ξεχωριστό. Διότι, εφόσον ο Υιός είναι ένας, ο Λόγος που ενανθρώπησε για εμάς, θα έλεγα ότι όλα είναι δικά του, και τα λόγια και τα πράγματα, τόσο τα θεοπρεπή όσο και επιπλέον τα ανθρώπινα. Β— Επομένως, ακόμη κι αν λέγεται ότι κοπίασε από την οδοιπορία, ότι πείνασε και ότι κοιμήθηκε, θα ταίριαζε, πες μου, να αποδώσουμε στον Θεό Λόγο τόσο μικρά και ευτελή πράγματα; Α— Στον γυμνό μεν ακόμη και μη σεσαρκωμένο, και πριν κατέλθει στην κένωση, δεν θα ταίριαζε καθόλου, διότι σκέφτεσαι ορθά. Στον ενανθρωπήσαντα, όμως, και κενωθέντα, τι είδους βλάβη θα του προκαλούσε αυτό το γεγονός; Διότι, όπως ακριβώς λέμε ότι η σάρκα έγινε δική του, έτσι πάλι θεωρούμε δικές του, κατά την οικονομική οικείωση και σύμφωνα με τον τρόπο της ενώσεως, τις αδυναμίες της σαρκός. Διότι εξομοιώθηκε κατά πάντα με τους αδελφούς, εκτός μόνο από την αμαρτία.

Διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος οδήγησε πολλούς γιους στη δόξα, να κάνει τέλειο τον αρχηγό της σωτηρίας τους μέσω των παθημάτων. Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποδουλωμένοι. Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του.» Διότι ιδού, ιδού, και πάρα πολύ σαφώς, λέγοντας ότι αυτός «έγινε κατώτερος από τους αγγέλους λόγω του πάθους του θανάτου», και ότι «έχει στεφανωθεί» εξαιτίας αυτού «με τιμή και δόξα», καθιστά φανερό εκείνον για τον οποίο κάνει αυτούς τους λόγους, δηλαδή προφανώς τον Μονογενή. «Διότι έχει μετάσχει», λέει γι' αυτόν, «σε αίμα και σάρκα παρομοίως με εμάς», και «δεν ανέλαβε τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ.»

Και δεν ψεύδεται λέγοντας αυτό· διότι, ενώ γνωρίζει ως Θεός Λόγος, δύναται ως άνθρωπος να αγνοεί, ώστε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου.

Διότι είναι ώρα πλέον να πείτε ξεκάθαρα ότι αυτός πλάστηκε από γη· γιατί από γη προέρχεται η φύση των οστών και ολόκληρου του σώματος. Ποια είναι λοιπόν αυτή η τόσο μεγάλη παραφροσύνη, ώστε να έρχεστε σε σύγκρουση με τον ίδιο σας τον εαυτό; Λέγοντας από τη μία ότι ο Λόγος είναι ομοούσιος με το σώμα, εννοείτε το ένα διαφορετικό ως προς το άλλο, ενώ από την άλλη φαντάζεστε ότι με το να μεταβληθεί σε σάρκα υπάρχει τροπή του ίδιου του Λόγου. Και ποιος, στο εξής, θα σας ανεχθεί έστω και μόνο να τα ξεστομίζετε αυτά; Διότι εκτραπήκατε στην ασέβεια περισσότερο από κάθε άλλη αίρεση. Αν ο Λόγος είναι ομοούσιος με το σώμα, είναι περιττή η μνεία και η αναγκαιότητα της Μαρίας, αφού το σώμα θα μπορούσε να υπάρχει αιωνίως και πριν από τη Μαρία, όπως ακριβώς υπάρχει και ο ίδιος ο Λόγος, εφόσον βέβαια, κατά τη γνώμη σας, είναι ομοούσιος με το σώμα. Και ποια ήταν η ανάγκη της ελεύσεως του Λόγου, ώστε είτε να ενδυθεί κάτι που είναι ομοούσιο με τον εαυτό του, είτε, τρεπόμενος από την ίδια του τη φύση, να γίνει σώμα; Διότι η θεότητα δεν προσλαμβάνει τον εαυτό της για να ενδυθεί το ομοούσιό της. Αλλά ούτε αμάρτησε ο Λόγος, ο οποίος λυτρώνει από τις αμαρτίες των άλλων, για να τραπεί σε σώμα και να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία υπέρ του εαυτού του, ώστε να λυτρώσει τον ίδιο του τον εαυτό. 7. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, μη γένοιτο. Διότι «προσλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ», όπως είπε ο Απόστολος· «επομένως όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του» και να λάβει σώμα όμοιο με το δικό μας. Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο έχει αληθινά τη θέση της η Μαρία, ώστε να λάβει το σώμα από αυτήν και ως δικό του πλέον να το προσφέρει υπέρ ημών.

Διότι μετά την τριήμερη έγερσή του εκ νεκρών, όταν εμφανίστηκε στις γυναίκες που είχαν προσέλθει στον τάφο, ο Κύριος έλεγε: «Πηγαίνετε, πείτε στους αδελφούς μου να μεταβούν στη Γαλιλαία, και εκεί θα με δουν». Βλέπετε πώς καταδέχεται να ονομάζεται αδελφός μας; Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει γι' αυτόν: «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε να εξομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς του». Το ότι, εξάλλου, ο Χριστός είναι και Πατέρας μας, επειδή μας αναγέννησε δια του αγίου βαπτίσματος και της θείας του χάριτος, γι' αυτό ονομάζει τους οικείους μαθητές του παιδιά του, και πορευόμενος προς το σωτήριο πάθος υπόσχεται ότι δεν θα τους αφήσει ορφανούς· γι' αυτό πάλι ο Απόστολος λέει ότι, «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί σαρκός και αίματος, και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε δια του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον Διάβολο». Ότι μάλιστα είμαστε όλοι ένα σώμα εν Χριστώ, θα το βεβαιώσει και αυτό ο Παύλος λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και ξεχωριστά ο καθένας μέλη του».

Αλλά ας επαναφέρουμε τον λόγο στην προηγούμενη ακολουθία, σύμφωνα με την οποία αναπτύσσοντας λέγαμε ότι οι μαθητές στάλθηκαν στην κοσμική θάλασσα των εθνών, ενώ ο Κύριος ανήλθε στο ουράνιο ύψος σαν σε όρος, και εκεί προσφέρει οπωσδήποτε τις προσευχές Του για εμάς, αφού έγινε Αρχιερέας για χάρη μας και εισήλθε στο εσωτερικό του καταπετάσματος, για να εξιλεώσει τις αμαρτίες του λαού, σύμφωνα με τον Απόστολο. Οι μαθητές λοιπόν, οι οποίοι στάλθηκαν για να προπορευθούν στο απέναντι μέρος, δηλαδή για να νικήσουν και να υπερβούν εκείνους που τους πειράζουν, δεν νίκησαν ολοκληρωτικά· διότι ο αντίπαλος είναι ακόμη ενεργός και τα έθνη μαίνονται εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού.

Και φωνάζει ο Παύλος λέγοντας: «Διότι δεν αναλαμβάνει τη φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ, γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του». Αλλά οι αγνώμονες Ιουδαίοι επιχειρούσαν να θανατώσουν τον ιατρό των σωμάτων και των ψυχών, αυτόν που επιτελούσε αμέτρητα θαύματα κάθε μέρα, και έκαναν πράξη τη φονική τους πρόθεση, και σταύρωσαν αυτόν που καταδέχτηκε για τη δική μας σωτηρία να αναλάβει μορφή δούλου. Αλλά αυτοί μεν και το επιχείρησαν, και παραδίδοντάς τον στον σταυρό τον θανάτωσαν· εκείνοι δε το σχεδίασαν μεν, αλλά δεν έκαναν πράξη τα όσα σχεδίασαν. Έπρεπε όμως ο τύπος να υπολείπεται της αλήθειας, επειδή αλλιώς δεν θα αποτελούσαν εκείνα τύπο όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα. Γι' αυτό τον λόγο, εκεί προδιαγράφηκαν σαν σε σκιά. Και αναλογίσου το θαύμα. Δεν τον θανάτωσαν, αλλά τον πούλησαν, και αφού μόλυναν τον χιτώνα του με το αίμα του εριφίου, τον έφεραν στον πατέρα του, θέλοντας να τον πείσουν ότι το παιδί θανατώθηκε. Βλέπεις ότι όλα αυτά γίνονταν, για να σχηματιστεί, όπως ακριβώς σε μια σκιά, μόνο η εικόνα των πραγμάτων, και να διαφυλαχθεί η αλήθεια; Αλλά ας επανέλθουμε πλέον στη συνέχεια του λόγου μας.

Γι' αυτό, λέει, ανέλαβε τη δική μας σάρκα, μόνο από φιλανθρωπία, για να μας ελεήσει. Διότι δεν υπάρχει καμία άλλη αιτία της θείας οικονομίας παρά μόνο αυτή· επειδή μας είδε ριγμένους καταγής, να οδεύουμε προς την απώλεια και να βρισκόμαστε υπό την τυραννία του θανάτου, και μας ελέησε. Για να εξιλεώσει, λέει, τις αμαρτίες του λαού, ώστε να γίνει ελεήμων και πιστός αρχιερέας. Τι σημαίνει «πιστός»; Αληθινός και δυνατός· διότι μόνος πιστός αρχιερέας είναι ο Υιός, ο οποίος έχει τη δύναμη να απαλλάξει από τα αμαρτήματα εκείνους των οποίων είναι αρχιερέας.

Για να προσφέρει λοιπόν θυσία ικανή να μας καθαρίσει, για τον λόγο αυτόν έγινε άνθρωπος. Πρόσθεσε μάλιστα: «Τα προς τον Θεόν»· δηλαδή, για τα ζητήματα που αφορούν τον Θεό. Είχαμε γίνει εχθροί με τον Θεό, λέει, ήμασταν καταδικασμένοι και ατιμασμένοι· δεν υπήρχε κανείς που να προσφέρει θυσία υπέρ ημών. Μας είδε να βρισκόμαστε σε αυτήν την κατάσταση και μας ελέησε, όχι ορίζοντας για εμάς κάποιον αρχιερέα, αλλά γινόμενος ο ίδιος πιστός αρχιερέας. Έπειτα, δείχνοντας με ποιον τρόπο είναι πιστός, πρόσθεσε: «Για να εξιλεώσει τις αμαρτίες του λαού». Διότι από τα όσα έπαθε, λέει, περνώντας ο ίδιος δοκιμασία, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που δοκιμάζονται.