Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:4

Έπειτα, αφού ο Πέτρος τους μίλησε για τη σωτήρια χάρη, «αφού αποδέχθηκαν τον λόγο» οι προαναφερθέντες, «βαπτίστηκαν, και προστέθηκαν εκείνη την ημέρα περίπου τρεις χιλιάδες ψυχές». Και άλλη φορά πάλι, περισσότεροι Ιουδαίοι «πίστεψαν, και ο αριθμός των ανδρών έγινε περίπου πέντε χιλιάδες». Και πάλι εξιστορεί η Γραφή ότι οι περί τον Ιάκωβο είπαν στον Παύλο: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες υπάρχουν ανάμεσα στους Ιουδαίους που έχουν πιστέψει, και όλοι τους είναι ζηλωτές του νόμου». Στα υπόλοιπα δε έθνη, οι απόστολοι και οι πρώτοι ευαγγελιστές του λόγου κήρυτταν πρώτα στους Ιουδαίους, και ήταν αναρίθμητοι οι Ιουδαίοι σε κάθε έθνος που κήρυτταν τον Χριστό του Θεού, μέσω όλων των οποίων το Ευαγγέλιο διαδιδόταν σε όλα τα έθνη, «ενώ ο Θεός συνεπικύρωνε τη μαρτυρία τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με διαμοιρασμούς του Αγίου Πνεύματος», τους οποίους ο Θεός καθιστούσε ζηλωτές και ένδοξους σε όλους όσοι αποδέχονταν τον λόγο που αυτοί κήρυτταν. Και γι' αυτό ακριβώς λέει ότι «το υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος» «θα υψώσει σημείο ανάμεσα στα έθνη και» προπάντων «θα συνάξει τα απολωλότα του Ισραήλ και τους διεσπαρμένους του Ιούδα», αυτούς που βρίσκονται «στις τέσσερις άκρες της γης»· διότι είχαν λάβει την εντολή να πορεύονται «προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Ας καταισχυνθούν λοιπόν εκείνοι που θεωρούν αυτές τις προόδους κτιστές, καθώς υποβιβάζουν τον Θεό σε κτίσμα. Εάν όμως κάποιος απορεί, εφόσον αυτός ο θεοφάντορας κατέβαλε τόση σπουδή για να διδάξει την αρχή αυτής της διάκρισης, για ποιον λόγο οι θεολόγοι μετά από αυτόν δεν έκαναν εκτενή λόγο περί αυτής, είναι εύκολο αφενός να αποδείξουμε ότι και εκείνοι σε πολλά σημεία των δικών τους συγγραμμάτων θεολογούν σε συμφωνία με αυτόν, και μάλιστα το έχουμε ήδη υποδείξει μέσα από πολλά έργα που συντάξαμε προς τον Βαρλαάμ και όσους παρόμοια με αυτόν μανιωδώς επιτέθηκαν κατά αυτής της θείας διάκρισης. Και όχι μόνο όσους ήρθαν μετά από εκείνον, αλλά και όσους προηγήθηκαν, και γενικά όλους τους ένθεους θεολόγους ανέκαθεν, θα μπορούσε να δει κανείς να θεολογούν με τον ίδιο τρόπο. Διότι ο μέγας Παύλος έλεγε ότι «ο Θεός συμμαρτυρεί στο ευαγγέλιο» όχι μόνο «με σημεία και τέρατα», αλλά «και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος». Ενώ ο Ιωάννης, ο πλέον θεολογικός εκ των ευαγγελιστών, στην Αποκάλυψη συναριθμεί με τον Πατέρα και τον Υιό τα επτά πνεύματα, χρησιμοποιώντας αυτά τα επτά αντί του ενός Αγίου Πνεύματος, προφανώς ως έμφυτες ενέργειές του, λέγοντας: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα και από τον Ιησού Χριστό». Αλλά και εν Πνεύματι βλέπει τον Χριστό ως αρνίο, «που έχει επτά κέρατα και επτά οφθαλμούς».

Σε ποιον νομίζεις ότι προβάλλεις αυτά, σε εμάς ή στον προφήτη; Ή μάλλον στον Θεό των προφητών, ο οποίος είπε μέσω ενός από αυτούς, «θα εκχέω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», και στον απόστολο που λέει, «μερισμούς Αγίου Πνεύματος», και στον Διονύσιο που γράφει με σαφήνεια, «ένα μεν είναι αυτό που επιθυμούν όλοι οι ενοειδείς, μετέχουν όμως όχι με ενιαίο τρόπο σε αυτό που είναι το ίδιο και ένα, αλλά όπως τα θεία ζυγά διανέμουν στον καθένα το μερίδιο σύμφωνα με την αξία του». Επομένως, το Πνεύμα δεν σταθμίζεται ούτε μετριέται, αλλά μάλλον αυτό το ίδιο μετρά εκείνους που μετέχουν, κατανέμοντας τον εαυτό του στον καθένα ανάλογα με την αξία του, σύμφωνα με τη δική του σωστική δικαιοσύνη.

Ο δε Ακίνδυνος ισχυρίζεται ότι το θείο δεν μερίζεται καθόλου παρά μόνο κατά την υποστατική διάκριση, χωρίς να ντραπεί ούτε καν το στόμα του Χριστού, για να μην αναφέρω τώρα τους άλλους, εννοώ τον ίδιο τον μέγα Παύλο, ο οποίος αναφέρει ότι ο Θεός συνεπιμαρτυρεί σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, «όχι μόνο με σημεία και τέρατα, αλλά και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος σύμφωνα με το θέλημά του».

Αυτήν τη διαίρεση υποδεικνύοντας και ο Παύλος, στέλνοντας επιστολή στους Εβραίους, λέγει ότι η σωτηρία που κηρύχθηκε από τον Κύριο βεβαιώθηκε «με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος». Γι' αυτό και γράφοντας προς τους Κορινθίους, ονομάζει «πνεύματα» τα πνευματικά χαρίσματα και λέγει ότι δίδονται «από το ίδιο Πνεύμα και σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα και μέσα στο ίδιο Πνεύμα». Για τον λόγο αυτό και ο Χρυσόστομος, απευθυνόμενος προς εκείνον που έχει το χάρισμα της προσευχής, λέγει: «εσύ μεν καλά ευχαριστείς, διότι ομιλείς κινούμενος από πνεύμα», και σχετικά με εκείνον που κατέχει το χάρισμα των γλωσσών λέγει: «το να ομιλεί σε ξένη γλώσσα φανέρωνε ότι υπήρχε πνεύμα μέσα του όταν ομιλούσε», χρησιμοποιώντας τη λέξη χωρίς το άρθρο, ώστε να δείξει ότι σε καθένα από αυτά υπάρχει ένα μέρος της μίας ενέργειας του Πνεύματος. Επομένως, η πνευματική χάρις δεν είναι φύση, αλλά άκτιστη ενέργεια του θείου Πνεύματος, από την οποία, καθώς μερίζεται αμερίστως σύμφωνα με το μέτρο εκείνων που τη δέχονται, καθένας από αυτούς που έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο χαριτωθεί, κινούμενος, ενεργείται θεϊκώς.

Ας προσέξουμε λοιπόν και εμείς, αδελφοί, παρακαλώ, και ας καθαρίσουμε τις καρδιές μας από κάθε μολυσμό, για να μην παρασυρθούμε μαζί με εκείνους που καταδικάστηκαν· διότι αν ο νόμος που μεταδόθηκε μέσω του Μωυσή «αποδείχθηκε βέβαιος και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση, πώς θα ξεφύγουμε εμείς, αν αμελήσουμε τη δική μας σωτηρία, η οποία, αφού άρχισε να κηρύττεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, ενώ παράλληλα ο Θεός έδινε τη μαρτυρία Του με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις, και με τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος;». Ας φοβηθούμε λοιπόν Εκείνον που ερευνά τις καρδιές και τα νεφρά· ας εξιλεώσουμε τον Κύριο των εκδικήσεων· ας εγκαταστήσουμε μέσα μας την ειρήνη, τον αγιασμό, την προσευχή με κατάνυξη, χωρίς τα οποία κανείς δεν θα δει τον Κύριο· ας ποθήσουμε με πλήρη βεβαιότητα πίστεως εκείνη την υποσχεμένη θέα προς όσους έχουν καθαρή καρδιά, και ας κάνουμε τα πάντα για να την αξιωθούμε, μαζί με την οποία υπάρχει η αιώνια ζωή, η άφθαρτη ομορφιά, ο ανεξάντλητος πλούτος, η αναλλοίωτη και απέραντη απόλαυση και δόξα και βασιλεία.

Όλα αυτά γράφτηκαν για νουθεσία δική μας, ώστε να μην υποπέσουμε στα ίδια αμαρτήματα και υποβάλουμε τους εαυτούς μας στις ίδιες καταδίκες, ή μάλλον και σε χειρότερες. Διότι, εφόσον αξιωθήκαμε μεγαλύτερης θείας επισκοπής σε σχέση με εκείνο το γένος, είμαστε άξιοι για μεγαλύτερες τιμωρίες, εάν δεν διαφυλάξουμε τους εαυτούς μας ανώτερους από τα κακά που έχει απαγορεύσει ο Θεός. «Διότι, αν ο λόγος που ειπώθηκε μέσω αγγέλων στάθηκε βέβαιος και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση, πώς εμείς θα ξεφύγουμε», λέει ο απόστολος, «εάν αμελήσουμε μια τόσο μεγάλη σωτηρία, η οποία, αφού άρχισε να κηρύττεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, με τον Θεό να επιμαρτυρεί με σημεία και τέρατα, και με ποικίλες δυνάμεις και με διαμοιρασμούς των δωρεών του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με το θέλημά Του».

Ότι δε πριν από την ευαγγελική διδασκαλία εκείνοι που παρέβαιναν τον νόμο αντιμετωπίζονταν με περισσότερη ανοχή, ενώ μετά τον νόμο, η τήρηση των ευαγγελικών ενταλμάτων απαιτείται με μεγαλύτερη αυστηρότητα από εκείνους που πρόκειται να αξιωθούν τα υποσχεθέντα αγαθά, ας μας το διδάξει ο μέγας Παύλος. «Διότι εάν», λέει, «ο λόγος που ειπώθηκε μέσω αγγέλων αποδείχθηκε βέβαιος, και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση, πώς θα ξεφύγουμε εμείς, εάν αμελήσουμε μια τόσο μεγάλη σωτηρία, η οποία, αφού άρχισε να κηρύσσεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, ενώ και ο Θεός συνεπικυρούσε τη μαρτυρία τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με διανομές χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος σύμφωνα με τη θέλησή Του;» Και αλλού πάλι λέει: «Εάν εμείς αμαρτάνουμε μετά την επίγνωση της αλήθειας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες, αλλά κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως και οργή φωτιάς που πρόκειται να καταφάγει τους αντιπάλους».

Αλλά και ο μέγας Διονύσιος λέει ότι «οι θείοι νόες κινούνται κυκλικά, καθώς ενώνονται με τις άναρχες και ατελεύτητες ελλάμψεις του καλού και αγαθού». Πώς λοιπόν αυτές οι άναρχες και ατελεύτητες ελλάμψεις δεν είναι κάτι διαφορετικό από την αμέθεκτη ουσία του Θεού, έχοντας διαφορά ως προς αυτήν, έστω κι αν είναι αχώριστες από αυτήν; Διότι, πρώτον, εκείνη είναι ένα, ενώ αυτές οι ελλάμψεις είναι πολλές, καθώς μεταδίδονται οικείως και αναλόγως σε αυτούς που μετέχουν και πληθύνονται σύμφωνα με τη διαφορετική δεκτική τους ικανότητα· επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο υπάρχουν και οι «μερισμοί του Αγίου Πνεύματος», κατά τον Παύλο· έπειτα, εκείνη μεν είναι υπερούσια ουσία, ενώ το ότι αυτές οι ελλάμψεις αποτελούν ενέργειες ή ενέργειά της, νομίζω ότι κανείς δεν θα το αρνηθεί, όπως κανείς δεν θα αρνηθεί και το ότι αυτές είναι μεθεκτές, ενώ εκείνη είναι αμέθεκτη.

Η δε αιτία είναι ότι ενεργεί η θεία δύναμη. Τι σημαίνει η φράση «από εκείνους που άκουσαν»; Δηλαδή, εκείνοι οι οποίοι άκουσαν από τον Κύριο, οι ίδιοι τα βεβαίωσαν σε εμάς. Μεγάλο είναι αυτό και αξιόπιστο. Όπως ακριβώς λέει και ο Λουκάς στην αρχή του Ευαγγελίου του: «Καθώς μας τα παρέδωσαν εκείνοι που από την αρχή έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του λόγου». Πώς λοιπόν επιβεβαιώθηκε; Τι θα συνέβαινε λοιπόν, λέει (κάποιος), εάν αυτοί που τα άκουσαν τα είχαν επινοήσει; Αναιρώντας, λοιπόν, αυτήν την υπόθεση, και αποδεικνύοντας ότι η χάρη δεν είναι ανθρώπινη, πρόσθεσε: «Με τη συμμαρτυρία του Θεού». Διότι, εάν τα είχαν επινοήσει, ο Θεός δεν θα συμμαρτυρούσε υπέρ αυτών. Μαρτυρούν βέβαια εκείνοι, αλλά μαρτυρεί και ο Θεός. Πώς μαρτυρεί; Όχι με λόγο, ούτε με φωνή· αν και θα ήταν και αυτό ακόμη αξιόπιστο· αλλά πώς; «Με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις».

Τι θα πούμε, λοιπόν, για το ότι και οι μάγοι επιτελούν σημεία, και οι Ιουδαίοι έλεγαν ότι αυτός εκβάλλει τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ; Αλλά δεν επιτελούν τέτοιου είδους σημεία· γι' αυτό είπε: «με ποικίλες δυνάμεις». Διότι εκείνα δεν αποτελούν δύναμη, αλλά αδυναμία και οφθαλμαπάτη και ανυπόστατα πράγματα. Γι' αυτό είπε: «με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος σύμφωνα με τη θέλησή του».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε περισσότερο σε όσα έχουμε ακούσει, μήπως παρασυρθούμε». Γι' αυτό. Για ποιο πράγμα; Για τη μεγάλη απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στη νομική και την ευαγγελική πολιτεία; Και αυτό είναι φανερό από τη δομή του επιχειρήματος που ακολουθεί. «Διότι, εάν ο λόγος που ειπώθηκε μέσω αγγέλων αποδείχθηκε βέβαιος, και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη μισθαποδοσία, πώς εμείς θα ξεφύγουμε, εάν αμελήσουμε μια τόσο μεγάλη σωτηρία;» Το όλο χωρίο αποτελεί σύγκριση, και επιχείρημα του ότι θα τιμωρηθούν αυστηρότερα εκείνοι που παραβαίνουν τον ευαγγελικό νόμο. Διότι, λέγει, εάν η παράβαση του κατώτερου δεν αφήνει ατιμώρητους τους παραβάτες, πόσο μάλλον αν παραβιαστεί το ανώτερο, δεν θα καταστήσει τον παραβάτη υπόλογο σε πικρή τιμωρία; Και η φράση «ειπώθηκε μέσω αγγέλων» σημαίνει ότι οι άγγελοι υπηρετούσαν τον Θεό όταν Εκείνος έδινε τον νόμο. «Η οποία (σωτηρία), αφού άρχισε να κηρύσσεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, ενώ ο Θεός συνεπιμαρτυρούσε με σημεία και τέρατα και ποικίλες δυνάμεις». Ο λόγος αναφέρεται ακόμη στη σύγκριση. Και λέει ότι ο ίδιος ο Κύριος έκανε την αρχή της ευαγγελικής διδασκαλίας· έπειτα, εκείνοι που άκουσαν τον Κύριο, μας στερέωσαν σε αυτήν, με τον Θεό να τους συνεπιμαρτυρεί μέσω εκείνων των θαυμάτων που επιτελούσαν καθώς κήρυτταν. «Και με διανομές (χαρισμάτων) του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με το θέλημά του».

Γι' αυτό ο θείος Παύλος, γράφοντας προς τους Εβραίους, λέει: «επιβεβαιώνοντας ο Θεός τη μαρτυρία τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος κατά τη θέλησή του». Και η μεν είναι αδύνατον να προέρχεται και από το Πνεύμα, διότι είναι αδύνατον το Πνεύμα να εκπορεύεται προσωπικώς από τον εαυτό του, η δε προέρχεται και από το Πνεύμα. Όπως ακριβώς από τη μεριά των προφητών, μιλώντας εκ προσώπου του Θεού, ο μεν Μωυσής λέει: «Θα πάρω από το Πνεύμα μου που είναι πάνω σου και θα το θέσω πάνω σε αυτούς»· ο δε Ιωήλ: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· και από τη μεριά των αποστόλων, ο κορυφαίος: «Θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος»· και ο Ιωάννης: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι μένουμε σε αυτόν και αυτός σε εμάς, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα του»· και το στόμα του Χριστού, ο Παύλος: «Η αγάπη του Θεού, λέει, έχει εκχυθεί στις καρδιές μας διά του Αγίου Πνεύματος που μας έχει δοθεί».

Εκείνη δε του είπε: «Γνώρισα ότι η αρχή κάθε πράγματος, χάρη στον σφοδρό πόθο για τα επιδιωκόμενα, διαθέτει μεγάλη ενέργεια, και μάλιστα όταν πρόκειται για θεία φυτεία και ουράνια κλήση, η οποία βεβαιώνεται με το θέλημα του Θεού και περιφρουρεί εκείνους που την ακολουθούν με τέρατα, σημεία και ποικίλες δυνάμεις. Όταν όμως η αρχή αυτή παλαιώσει και γεράσει, εκπίπτει της αυξήσεως. Και εκπίπτοντας της αυξήσεως, είτε αναλώνεται με τον χρόνο είτε αμβλύνεται από την καταφρόνηση». Όταν δε ο άγιος ρώτησε: «Γιατί ήρθες να πειράξεις τους μεγάλους, όπως είπες, και όχι όλους τους αδελφούς, εάν, όπως λες, το αποκλειστικό σου έργο είναι η απώλεια των ψυχών και ξεπερνάς όλους τους δαίμονες στην κακία και έχεις τόση ισχύ, ώστε να μπορείς να αντιτάσσεσαι σε τέτοιους άνδρες;», εκείνη αποκρίθηκε και του είπε: «Στο έχω ήδη πει προηγουμένως: αφότου η παντοκρατορική δύναμη του Σωτήρος Χριστού εμφανίστηκε στη γη, εμείς έχουμε παραλύσει, με αποτέλεσμα από εκείνους που θέλουν να υπηρετούν τον Κύριο, να γινόμαστε παίγνιο σαν το μικρό πουλί και να περιγελούμαστε από τέτοιους θεοφόρους άνδρες».