Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 2:8

«Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;”». Δεν το λέγει αυτό μόνο ως προς τη θεότητά του: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πώς θα μπορούσε άλλωστε ο θρόνος του να είναι «στον αιώνα του αιώνος»; Αλλά, λοιπόν, ως άνθρωπος έλαβε μερίδιο σε αυτή την τιμή· ως Θεός όμως έχει αιώνιο τον θρόνο. Και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή υιός ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή και τον κατέστησες πάνω στα έργα των χεριών σου· όλα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του». Και: «Τον βλέπουμε δε τον Ιησού, που έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου, ώστε, χωρὶς Θεοῦ, να γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων, στεφανωμένος με δόξα και τιμή». Δεν έγινε κατώτερος από τους αγγέλους κατά τη φύση της θεότητάς του, αλλά κατά το πάθος της ανθρωπότητάς του. Όπως λοιπόν ήταν κατώτερος από τους αγγέλους ως άνθρωπος, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου — επειδή οι άγγελοι έχουν αθάνατη φύση, ενώ αυτός, ως άνθρωπος, υπέμεινε το πάθος χωρὶς Θεοῦ για τη σωτηρία όλων· διότι όλα όσα έχουν θνητή φύση είχαν ανάγκη από αυτή τη θεραπεία, από το φάρμακο της ενανθρωπήσεως· μόνο η θεία φύση είναι χωρίς καμία ανάγκη· γι’ αυτό είπε: «Χωρὶς Θεοῦ θα γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων» — έτσι και «στεφανωμένο με δόξα και τιμή» τον λέγει ως άνθρωπο. Διότι, μετά την ανάσταση και την ανάβασή του στους ουρανούς, έλαβε μερίδιο στη θεία δόξα και έγινε ανώτερος από τους αγγέλους· αφού κάθισε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα. Διότι, όταν υπέταξε τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σ’ αυτόν.

Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα υποταγμένα σ’ Αυτόν· αλλά σε εκείνον τον αιώνα, δηλαδή στον μέλλοντα, θα κυριαρχήσει επί πάντων. Τότε θα υποταχθούν και όσοι τώρα αντιλέγουν· διότι ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, κατήργησε το κράτος του θανάτου· και αφού το κατήργησε, μας υποσχέθηκε την ανάσταση. Με την ανάσταση δε έχουν συνδεθεί η αφθαρσία και η αθανασία, μέσα στις οποίες βρίσκεται και η ατελεύτητη κατάπαυση και η αιώνια ζωή, που υποσχέθηκε διά της πίστεως στους πατέρες μας, καθώς και σε όλους όσοι με την ίδια πίστη ελπίζουν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού. Διότι, αν η τέλεια κατάπαυση βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ, τότε ο Ιησούς του Ναυή θα μας είχε οδηγήσει σε εκείνην· όμως ο Θεός δεν έδωσε στον Αβραάμ μέσα σ’ αυτήν κληρονομία, ούτε καν βήμα ποδός, ούτε και στα παιδιά του, που του έμοιασαν διά της πίστεως, έδωσε μέσα σ’ αυτήν αιώνια κληρονομία. Αλλά κατοικούμε σ’ αυτήν ως πάροικοι και χρησιμοποιούμε πρόσκαιρα όλα όσα είναι εδώ· εκεί όμως βρίσκεται η ατελεύτητη κατάπαυση, την οποία θα κληρονομήσουν όσοι ακούσουν σήμερα με πίστη, κατά τον θείο Δαβίδ, και δεν σκληρύνουν την καρδιά τους, όπως οι πονηροί πατέρες κατά τον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού. Διότι, όπως εκείνοι δεν εισήλθαν στην παρούσα πρόσκαιρη κατάπαυση εξαιτίας της απιστίας, αλλά τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο, ενώ αντί γι’ αυτούς εισήλθαν σ’ αυτήν τα παιδιά τους, έτσι και στην αιώνια κατάπαυση, που υποσχέθηκε ο Θεός διά στόματος Δαβίδ, οφείλουν να εισέλθουν κατά την ανάσταση όσοι τώρα άκουσαν τον λόγο της πίστεως και, αφού τον δεχθούν, φωτισθούν. Όσοι όμως απίστησαν και πειράζουν τον Θεό, θα αποσταλούν στο αιώνιο πυρ, όπου θα τιμωρούνται αιωνίως.

Από τον ίδιο λόγο «Όταν», λέει, «υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα». Ας ερευνήσουμε, λοιπόν, ποιος είναι αυτός που δεν υποτάσσεται στον Θεό, εάν προηγουμένως δεν υποταχθούν τα πάντα σε αυτόν. Διότι τι δεν ήταν υποταγμένο στον εκ Πατρός Λόγο πριν από τη θεία οικονομία που επιτελέστηκε για εμάς μέσω του ανθρώπου τον οποίο ενδύθηκε; Διότι όλα τα δημιουργήματα υποτάσσονται στον Δημιουργό. Όμως στον άνθρωπο που προσλήφθηκε δεν έχουν υποταχθεί μέχρι τώρα τα πάντα· διότι λέει ο Παύλος: «δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα υποταγμένα σε αυτόν». Διότι για μεν τους Ιουδαίους είναι σκάνδαλο, για δε τα έθνη μωρία, αλλά για εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Όταν, λοιπόν, όλη η κτίση προϋπαντήσει τον Υιό μέσα σε νεφέλες και του υποταχθεί, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί στον Πατέρα, έχοντας γίνει για χάρη όλης της κτίσης πιστός απόστολος και αρχιερέας, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα, δηλαδή ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, η μία κυριότητα και θεότητα και βασιλεία. Εάν όμως κάποιος πει ότι δεν αναφέρθηκε στον Ιησού ως υποτασσόμενο, αλλά στον Υιό, ας ακούσει ότι ο Ιησούς ονομάστηκε και είναι Υιός του Θεού εξαιτίας του Λόγου που κρύβεται μέσα σε αυτόν.

Κείμενο ρκστ΄. «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να είναι τα πάντα υποταγμένα σε αυτόν·» επειδή δεν είχε ακόμη κηρυχθεί το κήρυγμα στην οικουμένη; Ερμηνεία. Διότι έπρεπε σε αυτόν, δηλαδή στον Θεό και Πατέρα, μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν και συγκροτήθηκαν, τον αρχηγό της ζωής, δηλαδή τον Χριστό, να οδηγεί πολλούς υιούς στη δόξα των ουρανών και στη βασιλεία· και όταν λέει υιούς, εννοεί τους πνευματικούς και αγίους ανθρώπους. Έπρεπε, λέγει, στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα να αναδείξει τον αρχηγό της σωτηρίας μας, δηλαδή τον Χριστό, τέλειο και ένδοξο μέσω των παθημάτων.

Ως προς αυτό λέει ότι θα μετασχηματίσει. Σχετικά δε με το ότι λέει «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», πρώτον μάθε σε ποιους τα έγραψε αυτά: στους Κορινθίους, όταν ο ελληνισμός βρισκόταν ακόμη στην ακμή του. Και υπήρχε η εξής συνήθεια σε κάποιους από τους Έλληνες, όταν ο γιος του βασιλιά τους έφτανε σε ηλικία, επαναστατούσε και φόνευε τον ίδιο του τον πατέρα. Και για να μην υποθέσουν το ίδιο και για τον Υιό του Θεού, δεχόμενοι το κήρυγμα της πίστεως του Αποστόλου, επηρεασμένοι από τη δική τους συνήθεια, απέκλεισε αυτήν την πιθανότητα από αυτούς, λέγοντάς τους: «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα». Αλλά «όταν οι εχθροί του έρχονται δεμένοι κάτω από τα πόδια του», εννοεί τον διάβολο και τις δυνάμεις του και εκείνους που ακολουθούν τα θελήματά τους. Γι' αυτό, άραγε, έλεγε ο Απόστολος: «Δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να έχουν υποταχθεί σε αυτόν». Μέχρι πότε; Μέχρι να έλθουν οι άγγελοι του Θεού και Πατρός που του είπε: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Αυτούς τους εχθρούς οδηγεί στην κρίση του Υιού του Θεού: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό».

Γι' αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, εφόσον πιστεύουμε ότι έγινε όμοιος με εμάς, δέχθηκε αυτή την κοινή σε όλους φύση μαζί με τα μειονεκτήματά της. Μειονέκτημα της δημιουργημένης φύσης σε σχέση με τον Θεό είναι η αναγκαιότητα της υποταγής. Όμως για τα όντα το είναι τους δεν έγκειται στην υποταγή, σύμφωνα με όσα εκείνοι αόριστα νομίζουν και απρόσεκτα έχουν πει, αλλά, εφόσον υπάρχουν και υφίστανται σύμφωνα με τον δικό τους ορθό λόγο, και όπως ενδεχομένως καθορίζει για το καθένα η φύση του, δέχονται οικειοθελώς την υποταγή και κάνουν το ζήτημα αυτό καρπό της ελεύθερης βούλησης. Β. Βεβαιότατα. Α. Επομένως, η υποταγή και το αντίθετό της θα εναπόκεινται μόνο στις δικές μας εκούσιες ροπές, και δεν θα χαρακτηρίζουν τον ορισμό της ουσίας. Β. Πολύ σωστά μιλάς. Α. Και τι θα πούμε για το εξής; Πώς δεν αξίζει να εξετάσουμε και το άλλο μαζί με αυτό; Β. Τι δηλαδή εννοείς; Α. Ο ιερός Παύλος μας γράφει για τον Χριστό: «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να έχουν υποταχθεί σε αυτόν τα πάντα». Επομένως, αν πρόκειται να υποταχθεί εκείνο τον καιρό στον Πατέρα, όταν θα έχουν υποταχθεί σε αυτόν τα πάντα, θα υπάρξει κάποιος καιρός, καθώς φαίνεται, ο οποίος θα είναι κατάλληλος για αυτό το γεγονός. Προς το παρόν όμως, ο Υιός παραμένει ανυπότακτος, εφόσον δεν έχει φτάσει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο θα υποταχθεί και ο ίδιος. Β. Συμφωνώ, διότι ο λόγος είναι σαφής. Α.

Διότι, αν ο μεν είναι εγκαθιδρυμένος στους θρόνους της θεότητας, περιβεβλημένος το δεσποτικό αξίωμα, έστω κι αν έγινε υιός του Δαβίδ λαμβάνοντας σώμα από την αγία Παρθένο, ενώ οι δε παρίστανται ως σε Θεό και βασιλιά των όλων, σε ποιον από όσους υπάρχουν δεν είναι φανερή η διαφορά που υπάρχει μεταξύ του Χριστού και των αγγέλων; Διότι αυτός μεν είναι Υιός και Θεός, ενώ αυτοί καυχώνται για το μέτρο του δούλου και θεωρείται από αυτούς ως η ανώτατη δόξα η γνήσια υπακοή. Εάν δε κάποιος έλεγε: «Και με ποιον τρόπο θα πειστούμε να πιστέψουμε ότι αυτός που γεννήθηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνα μέσω της αγίας Παρθένου θεμελίωσε τη γη εξαρχής και δημιούργησε τους ουρανούς;», θα ακούσει από εμάς ως απάντηση ότι, εάν επιλέξει να κατανοήσει τη δύναμη της αληθινής ενώσεως, όχι αυτής που νοείται μόνο στα πρόσωπα και κατά θέληση ή ευδοκία, θα βρει ότι τα ανθρώπινα έγιναν δικά του ιδιώματα εξαιτίας της οικονομίας του Θεού, και ότι δεν είναι ξένα προς την ανθρωπότητα εκείνα που αρμόζουν μόνο σε αυτόν, τον ενωθέντα Λόγο. Επειδή δε ο Εμμανουήλ είναι ένας και μόνος και αληθινός Υιός, νοείται από εμάς και ως Θεός και ως άνθρωπος. <Όλα τα υπέταξας κάτω από τα πόδια του.> Ανάτρεξε, λέει, με τη σκέψη σου στην αρχική δημιουργία του ανθρώπου και δες ποιος δημιουργήθηκε πρώτος, και εξέτασε προσεκτικά πώς πλαστήκαμε από τον Θεό κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή του, και τιμηθήκαμε πλουσιοπάροχα, λαμβάνοντας τον κλήρο να εξουσιάζουμε τα όντα επί της γης.

Και δικαίως θαύμασε τα όσα αφορούν εμάς ο μακάριος Δαβίδ. Ο σοφότατος Παύλος, όμως, όντας εξαιρετικός τεχνίτης στις πνευματικές έννοιες, μετατρέπει με κομψότητα τη δύναμη των λεγομένων σε μυστική εξήγηση, και ονομάζει «μέλλουσα οικουμένη» την κατάσταση του μελλοντικού αιώνα, καθώς και την εν ευθέτω χρόνω αναμενόμενη αποκατάσταση, ήγουν εκπλήρωση, αυτών που μας έχουν δοθεί. Διότι έχουμε εκπέσει, όπως είπα, της χάριτος στο πρόσωπο του Αδάμ. Διότι έχει ειπωθεί βέβαια σε εκείνον και πρωτίστως στην ανθρώπινη φύση το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και κατακυριεύσατε αυτής»· τώρα όμως, λέει, δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να είναι υποταγμένα σε αυτόν. Επομένως, ας αναζητήσουμε τον άλλον καιρό του γεγονότος, κατά τον οποίο θα γίνει και αληθινό αυτό που ειπώθηκε για εμάς από τον Θεό, ο Οποίος δεν γνωρίζει να ψεύδεται. Γι' αυτό λέει ότι η μέλλουσα οικουμένη δεν υποτάχθηκε σε αγγέλους από Αυτόν, αλλά ότι αυτή η δωρεά έχει δοθεί στους επί της γης.

Και ο σκοπός ολόκληρης της ωδής συνίσταται σε αυτά, ο θεσπέσιος Παύλος όμως θεολογεί βαθύτατα και μεταβάλλει έντεχνα την άρρωστη φύση μας σε καινούργια μέσω του Χριστού. Διότι νέα κτίση είναι τα πάντα σε Αυτόν και τα παλαιά παρήλθαν, όλα έγιναν καινούργια. Αυτό λέει και το Άγιο Πνεύμα μέσω ενός από τους προφήτες: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου· ο Κύριος ο Θεός σου βρίσκεται μέσα σου, είναι δυνατός να σε σώσει και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη Του». Ο Παύλος, λοιπόν, μας παρουσιάζει αποστερημένους από τη δόξα που μας είχε δοθεί στο παρελθόν· γι' αυτό λέει: «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να έχουν υποταχθεί σε αυτόν τα πάντα». Και βέβαια δεν νομίζουμε, εφόσον επιλέγουμε να σκεπτόμαστε ορθά, ότι λέει αυτά τα πράγματα για έναν μόνο άνθρωπο, αλλά, υποδηλώνοντας στο πρόσωπο ενός ολόκληρο τον άνθρωπο, λέει ότι έχει αποστερηθεί τη μετοχή της δόξας που του είχε δοθεί παλαιά. Και είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε ποια είναι η δομή όλου του συλλογισμού και ποιο το συμπέρασμα της έντεχνης αυτής διατύπωσης. Διότι αποφαίνεται ότι ο άνθρωπος στερήθηκε τη δόξα εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, για να διηγηθεί και τον τρόπο της αποκατάστασης, και να φανερώσει πόσο μεγάλη ήταν η φτώχεια του ανθρώπινου γένους, ώστε να δείξει πάλι Εκείνον μέσω του οποίου έχουμε πλουτίσει.

Επειδή, όμως, είναι λογικό να έχουμε κατά νου και τις κακόβουλες επινοήσεις των αιρετικών, θεωρώ ότι αρμόζει, αποβλέποντας στις δικές τους συνήθειες, να πούμε πάλι λίγα λόγια. «Όλα», λέει, «έγιναν δι' αυτού και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα». Θεοπρεπές είναι και αυτό το αξίωμα που αποδίδει στον Υιό, αποδεικνύοντας ότι είναι από κάθε άποψη ομοούσιος με τον γεννήτορα Θεό, και λέγοντας ότι όλα τα γνωρίσματα εκείνου ενυπάρχουν φυσικά στο γέννημα· ώστε να νοείται αληθινά Θεός εκ Θεού, και όχι ότι κατέχει την προσωνυμία επίκτητα όπως εμείς, η οποία μας προσφέρεται μόνο κατά χάριν, σύμφωνα με το «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». Διότι, αν τα πάντα έγιναν δι' αυτού, ο ίδιος θα πρέπει να είναι κάτι διαφορετικό από τα πάντα· γιατί στη λέξη «πάντα», δεν υπάρχει τίποτα που να μην περιλαμβάνεται σε όλα αυτά. Όπως ακριβώς, βέβαια, και ο μακάριος Παύλος διαπιστώνεται ότι έτσι εννόησε το «πάντα»· διότι, όταν σε κάποια από τις επιστολές του έκανε λόγο για τον Σωτήρα μας και υποστήριζε ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί κάτω από τα πόδια του, πολύ σωστά πράττοντας προσθέτει: «Με το να πει "τα πάντα", δεν άφησε τίποτα που να μην του είναι υποταγμένο». Επομένως, επειδή πιστεύουμε ότι τα πάντα έχουν δημιουργηθεί διά του Υιού, δεν μπορούμε να νοήσουμε ότι και ο ίδιος είναι ένα από τα πάντα, αλλά αναλογιζόμαστε ότι βρίσκεται έξω από τα πάντα, και διαχωρίζοντάς τον από τη φύση και την ομοειδία των δημιουργημάτων, θα ομολογήσουμε τελικά ότι δεν είναι τίποτα άλλο παρά κατά φύσιν Θεός εκ Θεού.

Διότι, ερμηνεύοντας το «Όλα τα υπέταξας κάτω από τα πόδια του», προσθέτει με σαφήνεια: «Με το να πει τα πάντα, δεν άφησε τίποτα ανυπότακτο σε αυτόν». Εάν, λοιπόν, το «πάντα» περιλαμβάνει τα όλα, και ο Υιός δημιουργεί τα πάντα, και τα πάντα είναι απόλυτα υποταγμένα σε αυτόν, τότε δεν θα μπορούσε να είναι ένας από τα πάντα, αλλά διαφορετικός από αυτά.

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παύλος, αναφέροντας στον Χριστό τα λόγια του όγδοου ψαλμού, λέει: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή, και τον κατέστησες κύριο στα έργα των χεριών σου. Τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του.» Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Διότι, με το να του υποτάξει τα πάντα, δεν άφησε τίποτα ανυπότακτο σε αυτόν.» Άραγε λοιπόν, δεν θα ομολογούσαμε ως βασιλιά και Κύριο, και ότι περιβάλλεται τη θεοπρεπή δόξα, αυτόν στον οποίο τα πάντα έχουν υποταχθεί; Πώς λοιπόν δεν είναι Θεός; Και πώς συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα αυτός που είναι πάνω από όλα, και ο οποίος υπερβαίνει τόσο πολύ τη φύση των κτιστών, ώστε τα μεν να έχουν υποταχθεί και να κρατούνται από τον ζυγό της δουλείας, ενώ εκείνος πάλι να περιβάλλεται το ελεύθερο αξίωμα της κυριότητας, και να έχει τα πάντα κάτω από τα πόδια του; Όπως λέει κάπου και ο ίδιος μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου, και η γη το υποπόδιο των ποδιών μου.»

Ψ. Ψαλμού Ηʹ. — Δʹ. Τα πρώτα εδάφια του όγδοου ψαλμού, αρχίζοντας από το «Κύριε ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», φαίνεται να αποτελούν προφητεία για την κλήση των εθνών· γι' αυτό άλλωστε φέρει και την επιγραφή «υπέρ των ληνών»· όπου ως «ληνοί» νοούνται οι ανά την οικουμένη εκκλησίες, στις οποίες τα λογικά σταφύλια της αληθινής αμπέλου του Χριστού και των ιερών αποστόλων, που είναι σαν τα κλήματά της, συμπιεζόμενα παρέχουν τον νοερό και πρόξενο πάσης ευφροσύνης οίνο, ο οποίος προκύπτει από τα διδάγματά τους. Διότι διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε υλικούς ληνούς (πατητήρια)· επειδή το κείμενο δεν περιέχει απολύτως καμία τέτοια έννοια, όπως συμβαίνει σε άλλες περιπτώσεις, είτε περί της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, είτε περί του αμπελώνα του Κυρίου Σαβαώθ, είτε περί κάποιου παρόμοιου θέματος. Τα δε εδάφια από το «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες» και τα εξής, έχουν εφαρμοστεί στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού στην προς Εβραίους επιστολή, όπου στο ρητό «τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», προστίθεται το: «τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί. Βλέπουμε όμως τον Ιησού, που για λίγο ελαττώθηκε σε σύγκριση με τους αγγέλους, να είναι στεφανωμένος με δόξα και τιμή εξαιτίας του πάθους του θανάτου».

Διότι, εάν εξομοιώθηκε κατά πάντα με την ανθρωπότητα και συμπάσχισε, σύμφωνα με τον προφήτη: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «Αυτός έλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους», επειδή ακριβώς περιβλήθηκε τη σάρκα που είναι δεκτική αυτών· και «για χάρη μας», λέει, «έγινε αμαρτία», χωρίς να έχει πράξει ο ίδιος αμαρτία, αλλά σαν να είχε πράξει, ώστε να δικαιωθούμε εμείς· και «αφού έγινε για εμάς κατάρα, για να μας εξαγοράσει από την κατάρα», ονομάστηκε επικατάρατος, επειδή επέλεξε από συμπάθεια να συμμεριστεί την ίδια ονομασία με εμάς· εάν λοιπόν, βιώνοντας όλα αυτά, εξομοιώθηκε με την ανθρωπότητα, αναλαμβάνοντας την ίδια τη μορφή του δούλου, προβάλλοντας το δικό του πρόσωπο για λογαριασμό της ανθρωπότητας σαν να είχε ανομήσει ο ίδιος, παρακινούσε τον Πατέρα σε έλεος με τις επικλήσεις του. Και καθώς δεν είχε υποταχθεί στον Υιό ολόκληρη η ανθρωπότητα, έτσι και ο ίδιος φαινόταν και θεωρούνταν ως μη υποτεταγμένος, αναλαμβάνοντας και χρεωνόμενος ενώπιον του Πατέρα την ανυποταξία του λαού· εάν όμως κάποτε υποταχθούν τα πάντα στον Υιό (διότι τώρα δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί), τότε θα πει: «Τα πάντα μου έχουν υποταχθεί». Και όταν του υποταχθούν τα πάντα, τότε και ο ίδιος θα φανεί υποτεταγμένος σε Εκείνον που του υπέταξε τα πάντα· διότι, εάν όλοι εμείς ανήκουμε στον Χριστό, τότε και ο Χριστός θα ανήκει στον Θεό και θα υποταχθεί. Εάν όμως εμείς δεν ανήκουμε ακόμη στον Χριστό, τότε ούτε ο Χριστός έχει υποταχθεί ακόμη στον Θεό, Αυτός που οδυνάται για εμάς.

Το ίδιο βέβαια θα πεις και για τις σταγόνες. «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες.» Τώρα βέβαια εκούσια, στο μέλλον όμως και ακούσια. Διότι, σύμφωνα με τον Απόστολο, δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να είναι υποταγμένα σε αυτόν. Αλλά τότε θα κάμψει ενώπιόν του κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων.

Τον ελάττωσες για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους· με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες και τον κατέστησες κύριο στα έργα των χεριών σου· τα πάντα υπέταξες κάτω από τα πόδια του. Β΄. Αυτά, βέβαια, έστω και αν έχουν λεχθεί για την κοινή ανθρώπινη φύση, εντούτοις ταιριάζουν κυριότερα στον Χριστό κατά σάρκα. Διότι το «τα πάντα υπέταξες κάτω από τα πόδια του», αφορά περισσότερο Εκείνον, παρά εμάς. Επειδή ο Υιός του Θεού επισκέφθηκε εμάς που δεν ήμασταν τίποτα, και προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση και ενώνοντάς την με τον εαυτό Του, έγινε ανώτερος από όλα. Διότι υποτάσσοντας, λέει, τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε που να μην του είναι υποταγμένο. Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να έχουν υποταχθεί σε αυτόν. Αυτό που λέει, λοιπόν, έχει ως εξής: επειδή είπε, «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και ήταν επόμενο εκείνοι να δυσφορούν ακόμη, στη συνέχεια, αφού παρενέβαλε ορισμένα, προσέθεσε αυτήν τη μαρτυρία που επιβεβαιώνει την προηγούμενη. Διότι, για να μην πουν, «Πώς έθεσε τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, ενώ εμείς υποφέρουμε τόσα πολλά;», το υπαινίχθηκε αρκετά και στο προηγούμενο εδάφιο· διότι η λέξη «Έως», δεν φανέρωνε κάτι που γίνεται αμέσως, αλλά σε βάθος χρόνου· εδώ όμως το αναλύει διεξοδικότερα. Δηλαδή, μην τυχόν νομίσεις, λέει, επειδή δεν έχουν υποταχθεί ακόμη, ότι δεν πρόκειται να υποταχθούν. Διότι το ότι πρέπει να υποταχθούν είναι ολοφάνερο· και γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έχει λεχθεί η προφητεία: Διότι με το να υποτάξει σε αυτόν, λέει, τα πάντα, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σε αυτόν.

Πώς λοιπόν την ονομάζει μελλοντική; Διότι αυτή είναι η συνήθεια της Αγίας Γραφής, όπως και αλλού λέει: «Ο οποίος είναι τύπος εκείνου που έμελλε να έρθει», μιλώντας για τον Αδάμ και τον Χριστό. Αυτήν λοιπόν δεν την υπέταξε στους αγγέλους, αλλά στον Χριστό. «Μαρτύρησε δε κάποιος κάπου λέγοντας: Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή· τα πάντα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του. Διότι με το να του υποτάξει τα πάντα, δεν άφησε τίποτα που να μην του είναι υποταγμένο». Εισάγει τη μαρτυρία αόριστα, λέγοντας το «κάποιος». Διότι απευθύνεται σε ανθρώπους που γνωρίζουν. «Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη να του είναι υποταγμένα τα πάντα». Για να μην πουν: Πώς έθεσε τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, εφόσον εμείς υποφέρουμε τόσα; λέει: Μην νομίσεις, επειδή δεν τους υπέταξε ακόμη, ότι δεν πρόκειται να υποταχθούν· διότι πρέπει να υποταχθούν. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί και η προφητεία. «Βλέπουμε όμως τον Ιησού, ο οποίος έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους εξαιτίας του πάθους του θανάτου». Λόγω του τριήμερου θανάτου, εννοεί. Και τους πείθει να τα υπομένουν όλα γενναία, λέγοντας σχεδόν: Αν αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους ανέχθηκε να γίνει για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους για χάρη σου, πολύ περισσότερο εσύ, που είσαι κατώτερος από τους αγγέλους, οφείλεις να τα υπομένεις όλα για τον εαυτό σου. «Στεφανωμένο με δόξα και τιμή, ώστε με τη χάρη του Θεού».

94. Από τα τρία κυριότατα στοιχεία που υπάρχουν μέσα μας, το ένα εξουσιάζει, αλλά δεν εξουσιάζεται· το άλλο και εξουσιάζει και εξουσιάζεται· και το τρίτο δεν εξουσιάζει, αλλά εξουσιάζεται. Όταν, λοιπόν, αυτό που εξουσιάζει βρεθεί κάτω από την εξουσία κάποιου άλλου από αυτά που εξουσιάζονται, εκείνο που είναι από τη φύση του ελεύθερο φαίνεται υποδουλωμένο σε εκείνα που είναι από τη φύση τους δούλοι· και εκπίπτει από τη δική του εξουσία και φύση, και προκαλείται μεγάλη ανταρσία μεταξύ τους. Και εφόσον υπάρχει τέτοια ανταρσία μεταξύ τους, δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα υποταγμένα στον Λόγο. Όταν όμως το κυρίαρχο στοιχείο επικρατήσει των άλλων και τα φέρει κάτω από τη δική του εξουσία και κυριαρχία, τότε, αφού συνενωθούν αυτά που ήταν διαιρεμένα και ομοφωνήσουν, ειρηνεύουν ως προς τον Θεό· και αφού υποταχθούν τα πάντα στον Λόγο, η βασιλεία παραδίδεται από Αυτόν στον Θεό και Πατέρα.

Διότι γεννήθηκε με την ευδοκία του Πατρός· «διότι Πνεύμα Άγιο», λέει ο άγγελος, «θα επέλθει σε σένα», και έπειτα· «και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». (Εβρ. 1,6) «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο», αυτό σημαίνει, όταν ευδόκησε να εμφανιστεί με σάρκα ο «πρωτότοκος» Υιός του σε αυτούς που κατοικούν «την οικουμένη»· διότι λέει· «και προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν», και· «από τώρα θα δείτε τους αγγέλους και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». (Εβρ. 1,13) Προσέφερε λοιπόν την απαρχή της δικής μας φύσης στον Πατέρα, και ο Πατέρας θαύμασε αυτό το δώρο, τόσο λόγω της αξίας εκείνου που το προσέφερε όσο και λόγω του αμώμου εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε να το δεχθεί με τα ίδια του τα χέρια και να θέσει το δώρο δίπλα του και να πει· «κάθισε στα δεξιά μου». (Εβρ. 2,6-9) Για ποιο λόγο παραθέτει τώρα το «τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι;»; Επειδή φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό του· διότι από τη μία, αποδεικνύει τον Χριστό ανώτερο από τους αγγέλους, από την άλλη όμως αναφέρει ότι «έγινε για λίγο κατώτερος» από αυτούς. Γι' αυτό το παραθέτει, για να επιλύσει τη φαινομενική αντίθεση.

Και δίνοντας τη λύση, λέει ότι έχει ειπωθεί πως αυτός ελαττώθηκε εξαιτίας του πάθους του θανάτου· «διότι τον είδαμε, και δεν είχε ούτε μορφή ούτε κάλλος». Παραδέχεται δε προς το παρόν ότι το ρητό έχει ειπωθεί για τον Δεσπότη, επειδή του χρησίμευε και στο να τους παρηγορήσει το: «τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του». [Εβρ. 2,11] Με το να πει «δεν επαισχύνεται», έδειξε τη διαφορά· διότι δεν είναι αδελφός κατά φύση, αν και είναι αληθώς άνθρωπος, αλλά κατά φιλανθρωπία, επειδή είναι και αληθώς Θεός.