Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:12

«Προς Αυτόν σπεύδω, καθώς και προς τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα. Αγωνίζομαι να βρεθώ γνήσιος, κρίνοντας τον εαυτό μου ανάξιο για τα αγαθά του κόσμου. Εξάλλου, ούτε εγώ πλάστηκα για τον κόσμο, αλλά ο κόσμος για εμένα». Αυτά, λοιπόν, αναλογιζόμενος μέσα σου και εκπληρώνοντάς τα με επιμέλεια σύμφωνα με όσα σου έχουν ειπωθεί, να αγωνίζεσαι υπέρ της αλήθειας μέχρι θανάτου. Διότι και ο Χριστός έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου. Αλλά και ο Απόστολος λέει: «Προσέχετε μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά, ώστε να αποστατήσει από τον ζώντα Θεό, αλλά να προτρέπετε και να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον ενόσω λέγεται το "σήμερα"». Διότι το «σήμερα» σημαίνει ολόκληρο τον χρόνο της ζωής μας. Πολιτευόμενος, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο, αδελφέ, και τον εαυτό σου θα σώσεις, και εμάς θα ευφράνεις, και τον Θεό θα δοξάσεις στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι υπάρχει σε αυτούς τόση αδυναμία, όση και βραχύτητα χρόνου, και η στάση τους είναι τόσο επισφαλής, ώστε μερικές φορές κατακρημνίζονται στους λάκκους από μία και μόνο ριπή ανέμου. Νομίζω δε ότι το ίδιο ισχύει εξίσου και για τους νέους που μόλις τώρα αρχίζουν να ακμάζουν στην εφηβεία. Όσοι βέβαια έχουν ήδη ανυψωθεί σε μια ασφαλή και αληθινά φιλόθεη διάνοια, και είναι ριζωμένοι στην πίστη στον Θεό, παραμένουν ορθώς ακλόνητοι, έστω και αν τους ωθεί με πειρασμούς ο Σατανάς. Όσοι όμως έχουν ακόμη την καρδιά τους παραδομένη στην τρυφή, εάν δεν δέχονται πολύ συχνά τον λόγο που τους επανορθώνει, νομίζω ότι εύκολα θα διολισθήσουν και θα παρασυρθούν από καθετί που φαίνεται αρεστό σε εκείνον που τους καταστρέφει. Αν, λοιπόν, δεν υπήρχαν τέτοιοι ανάμεσά μας, θα έπρεπε αμέσως να κατευθύνω τον λόγο προς τα πιο επεξεργασμένα μαθήματα, τα οποία περιέχουν τελειότερη διδασκαλία. Επειδή όμως, νομίζω, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι υπάρχουν πολλοί, στους οποίους δεν ξέρω πώς αρέσει να διασκορπίζονται και να διατηρούν διχασμένη τη διάνοιά τους ανάμεσα σε Εκείνον που είναι εκ φύσεως Θεός και σε αυτούς που δεν είναι, ή απλώς έτσι ονομάζονται, γιατί, εγκαταλείποντας το ασθενούν μέρος, να προχωρήσουμε απερίσκεπτα κατευθείαν σε εκείνο που δεν νοσεί; Είναι ώρα λοιπόν, όπως φαίνεται, να πούμε στους τέτοιους σύμφωνα με τον θεσπέσιο Παύλο: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό».

Προς αυτούς και ο θεσπέσιος μαθητής έστειλε επιστολή λέγοντας: «Σαν νεογέννητα βρέφη ποθήστε το λογικό και άδολο γάλα, για να αυξηθείτε μέσω αυτού προς σωτηρίαν, εφόσον γευτήκατε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» Ότι δε και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας κατανοήσει με αυτόν τον τρόπο τα του νόμου, μεταπλάθει προς την αλήθεια τον τύπο που βρίσκεται στο γράμμα του νόμου, θα το μάθεις σαφώς από όσα έγραψε προς τους Εβραίους: «Διότι, καθώς λέγει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα έτη δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.» Για να μπορέσουμε και εμείς, αποδιώχνοντας την καταραμένη απιστία και απομακρύνοντάς την όσο το δυνατόν περισσότερο από την ψυχή μας, να βρεθούμε κληρονόμοι της επαγγελίας, προσφωνούσε πάλι: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό, αλλά παρακαλείτε ο ένας τον άλλον κάθε ημέρα, όσο ονομάζεται το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κάποιος από εσάς από την απάτη της αμαρτίας.»

ΑΛΛΟ. «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό.» Η πίστη αναφέρεται στον Χριστό, και χάρη σε αυτήν τα βραβεία και η απέραντη ζωή οφείλονται στους αγίους. Διότι διδάσκοντάς μας αυτό, ο ίδιος λέει κάπου: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια.» Εάν λοιπόν αυτός που αρνείται την πίστη σε αυτόν, αποκτώντας πονηρή καρδιά, αποστατεί από τον ζωντανό Θεό, πώς ο Υιός δεν είναι κατά φύση Θεός;

Κάνει δε εκτενή λόγο και για την Καινή και για την Παλαιά Διαθήκη· διότι αυτό του χρησίμευε πάρα πολύ για την πίστη στην ανάσταση. Διότι, για να μη δυσπιστήσουν στο ότι αναστήθηκε εξαιτίας των παθών που υπέμεινε, το τεκμηριώνει από τους προφήτες· και αποδεικνύει ότι δεν είναι σεμνά και μεγαλοπρεπή τα ιουδαϊκά, αλλά τα δικά μας. Επειδή τότε ακόμη στεκόταν ο ναός και γίνονταν οι θυσίες, γι' αυτό και έλεγε: «Ας εξερχόμαστε λοιπόν έξω, φέροντας τον ονειδισμό του». Όμως αποτελούσε εμπόδιο σε αυτόν και το εξής· επειδή ήταν φυσικό να πουν μερικοί: «Αν αυτά είναι σκιά, αν είναι εικόνα, πώς δεν παραχώρησαν τη θέση τους, ούτε αποσύρθηκαν όταν φανερώθηκε η αλήθεια, αλλά ακόμη ακμάζουν;» Και αυτό όμως το υπαινίχθηκε ήπια, ότι δηλαδή θα συμβεί στον κατάλληλο καιρό. Το ότι δε είχαν περάσει πολύ χρόνο μέσα στην πίστη και στις θλίψεις, το φανέρωσε λέγοντας: «Διότι, ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει»· και, «Προσέχετε μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας»· και, «Να γίνετε μιμητές εκείνων που με τη μακροθυμία κληρονομούν τις επαγγελίες».

Έπειτα, αφού παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία (η οποία είναι η εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου οι πατέρες σας με πείραξαν, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη, και είπα: πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τους δρόμους μου· έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»), τότε προσθέτει: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Διότι από τη σκληρότητα προέρχεται η απιστία· και όπως ακριβώς τα πωρωμένα και σκληρά μέρη των σωμάτων δεν υποχωρούν στα χέρια των ιατρών, έτσι και οι ψυχές που έχουν σκληρυνθεί δεν υποχωρούν στον λόγο του Θεού. Διότι είναι επόμενο μερικοί πλέον να απιστούν, θεωρώντας ως μη αληθινά όσα έχουν συμβεί.

Γι' αυτό λέει: Προσέχετε μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό. Επειδή, δηλαδή, ο λόγος για τα μελλοντικά δεν είναι τόσο πειστικός όσο ο λόγος για τα παρελθοντικά, τους υπενθυμίζει την ιστορία, στην οποία είχαν ανάγκη από πίστη. Διότι αν οι πατέρες σας, λέει, επειδή δεν ήλπισαν όπως έπρεπε να ελπίσουν, υπέστησαν αυτά, πολύ περισσότερο εσείς· άλλωστε και σε αυτούς απευθύνεται αυτός ο λόγος. Διότι το «Σήμερα», λέει, ισχύει πάντοτε, για όσο διάστημα υφίσταται ο κόσμος. Αλλά να προτρέπετε ο ένας τον άλλον κάθε ημέρα, όσο διαρκεί το λεγόμενο «σήμερα». Δηλαδή, να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, να ανορθώνετε τους εαυτούς σας, ώστε να μη συμβούν τα ίδια. Για να μη σκληρυνθεί κανείς από εσάς από την απάτη της αμαρτίας.

Εάν έχετε κληθεί εκεί, μην αναζητάτε τίποτα εδώ. «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Το «όθεν» τίθεται αντί του «γι' αυτό». Διότι από τη σκληρότητα γεννιέται η απιστία.

71. Εάν για όσους απείθησαν ορκίστηκε ο Θεός παλαιά ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, και γι' αυτό δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας τους, πώς είναι δυνατόν κάποιοι, μόνο με τη σωματική άσκηση και χωρίς πίστη, να μπορέσουν να εισέλθουν στην κατάπαυση της απαθείας και στην τελειότητα της γνώσης, εφόσον βλέπουμε ότι πολλοί δεν μπόρεσαν να εισέλθουν κατ' αυτόν τον τρόπο και να αναπαυθούν από όλους τους κόπους τους; Πρέπει λοιπόν ο καθένας να προσέχει, μήπως υπάρχει μέσα του πονηρή καρδιά απιστίας και γι' αυτό στερείται, παρότι υποβάλλεται σε πολλούς κόπους, την κατάπαυση και την τελειοποίησή του· για τον λόγο αυτόν κοπιάζει διαρκώς με τα έργα της πρακτικής αρετής και τρώει τον άρτο της οδύνης. Εάν του απομένει σαββατισμός (κατάπαυση), ας σπεύσει να εισέλθει μέσω της πίστεως στην κατάπαυση της απαθείας και στην τελειότητα της γνώσεως, ώστε να μην πέσει στο παλαιό παράδειγμα της απείθειας και πάθει τα ίδια με εκείνους που απείθησαν παλαιά.

Εβρ. 3,9 Ή του πειρασμού με τον οποίο πείρασαν, ώστε το «ου» να είναι άρθρο και όχι δηλωτικό τόπου. Εβρ. 3,12 Υπάρχουν βέβαια πολλές «πονηρές καρδιές απιστίας»· διότι πονηρή καρδιά απιστίας είναι το να μην πιστεύει κανείς ότι είναι κακό η φιλαργυρία, η έναρξη της ύβρεως, η μέθη και μύρια άλλα. Μεγαλύτερη όμως και ασυγκρίτως πονηρή καρδιά απιστίας είναι εκείνη που απομακρύνεται από την πίστη προς τον Θεό. Προσέχετε λοιπόν, λέει, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας· απιστίας δε, λέω, εκείνης που απομακρύνεται «από τον ζώντα Θεό». Ορθά όμως λέει: «πονηρή καρδιά απιστίας»· διότι υπάρχει και αγαθή καρδιά απιστίας, όπως το «μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό». Εβρ. 4,2 Επειδή δεν «είχαν συγκεραστεί», λέει, «με εκείνους που άκουσαν», δηλαδή με εκείνους που πίστεψαν. Πώς όμως ήταν δυνατόν να συγκεραστούν; «Εν τη πίστει», λέει, δηλαδή μέσω της πίστεως· διότι αν αυτοί είχαν πιστέψει όπως και εκείνοι, θα ενώνονταν σε ένα, αφού η πίστη κατά κάποιον τρόπο θα τους συνέδεε και θα τους συγκερνούσε.

Διότι, στηρίζοντας και προφυλάσσοντας ο μακάριος Παύλος τους μαθητές του, ώστε να μη βρεθεί κανείς από αυτούς σε τέτοιο φρόνημα, λέει: Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να απομακρυνθεί από τον ζωντανό Θεό. Και το να απομακρυνθεί δεν σήμαινε το να αρνηθεί το όνομα, αλλά απέδειξε ότι σημαίνει το να μην πιστέψει στις υποσχέσεις Του, γι' αυτό, αλληγορώντας προς την αλήθεια των Χριστιανών τα τυπικά των Ιουδαίων και υποδεικνύοντας τη δική τους απείθεια για τη δική μας ασφάλεια, προσθέτει λέγοντας: Διότι μερικοί, αφού άκουσαν, τον παραπίκραναν, αλλά όχι όλοι όσοι βγήκαν από την Αίγυπτο μέσω του Μωυσή. Και με ποιους οργίστηκε επί σαράντα χρόνια; Όχι με εκείνους που αμάρτησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Και σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, παρά σε εκείνους που απείθησαν; Και βλέπουμε ότι δεν εισήλθαν εξαιτίας της απιστίας. Και προσθέτει: Προσέχετε μήπως, ενώ παραμένει η υπόσχεση να εισέλθετε στην κατάπαυσή του, φανεί κάποιος από εσάς ότι έχει υστερήσει. Διότι και σε εμάς έχει κηρυχθεί το ευαγγέλιο όπως και σε εκείνους. Αλλά δεν ωφέλησε ο λόγος που άκουσαν εκείνοι, επειδή δεν ενώθηκε με την πίστη σε αυτούς που τον άκουσαν. Διότι εμείς που πιστέψαμε εισερχόμαστε στην κατάπαυση. Διότι η κατάπαυση των αληθινών Χριστιανών είναι η λύτρωση από τα πάθη της αμαρτίας και η πληρέστατη και ενεργός ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος σε καθαρή καρδιά.

Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος, εξασφαλίζοντας τα των μαθητών, ώστε να μη συμβεί να κυριευθεί κανείς από φρόνημα απιστίας, λέει: «Προσέχετε, αδελφοί μου, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Έχει θέσει δε την αποστασία, όχι με την έννοια της άρνησης του Θεού, αλλά με την έννοια της απιστίας προς τις υποσχέσεις Του. Για αυτό, αλληγορώντας τα τυπικά των Ιουδαίων και παραβάλλοντάς τα προς την αλήθεια, προσθέτει λέγοντας: «Διότι μερικοί που άκουσαν, Τον παραπίκραναν, αλλά όχι όλοι όσοι εξήλθαν από την Αίγυπτο μέσω του Μωυσή. Και με ποιους αγανάκτησε επί σαράντα χρόνια; Όχι με εκείνους που αμάρτησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Και σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή Του, παρά σε αυτούς που απείθησαν;» Και βλέπουμε ότι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας τους. Και συνεχίζει: «Ας φοβηθούμε, λοιπόν, μήπως, ενώ παραμένει η υπόσχεση να εισέλθουμε στην κατάπαυσή Του, φανεί ότι κάποιος από εσάς έχει υστερήσει. Διότι και σε εμάς έχει κηρυχθεί το χαρμόσυνο μήνυμα, όπως ακριβώς και σε εκείνους· αλλά ο λόγος που άκουσαν δεν τους ωφέλησε, επειδή δεν ενώθηκε με την πίστη σε εκείνους που τον άκουσαν. Διότι στην κατάπαυση εισερχόμαστε όσοι πιστέψαμε». Και μετά από λίγα, πάλι προσθέτει: