Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:6

Διότι ο Θεός μισεί τον τέτοιον άνθρωπο και τον αποστρέφεται. Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, θα εισέλθω στον οίκο σου. Την επουράνια Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των πρωτοτόκων. Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου. Ναός του Θεού, λέγει, είναι η ενάρετη και άγια κατάσταση, την οποία όσοι κατέχουν μιλούν με παρρησία. Ο δε Χριστός, ως Υιός, θα αναπαυθεί στον οίκο του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς. Διότι, απολαμβάνοντας τη δική σου φιλανθρωπία και φρουρούμενη από τη δεξιά σου, σου προσφέρω τη συνεχή προσκύνηση μέσα στον ναό που είναι αφιερωμένος στη δόξα σου, λέγει η άγια και καθαρή ψυχή· διότι, φέροντας πάντοτε μέσα μου τον δικό σου φόβο, δεν θα ανεχθώ να τον αποβάλω, αντλώντας θάρρος από τη φιλανθρωπία σου. Εξαιτίας των εχθρών μου, κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου. Των νοητών εχθρών, προφανώς.

Επομένως, δικαιολογημένα ο Απόστολος, περιγράφοντας τη σωματική παρουσία του Λόγου, λέει: όντας Απόστολος και πιστός σε εκείνον που τον κατέστησε, δείχνει ότι ο Ιησούς Χριστός, ακόμη και αφού έγινε άνθρωπος, είναι ο ίδιος χθες και σήμερα, και παραμένει αναλλοίωτος στους αιώνες. Και όπως ακριβώς ο Απόστολος, γράφοντας, μνημονεύει την ενανθρώπησή του μέσω της αρχιερωσύνης του, έτσι και πάλι δεν σιώπησε για πολύ, αλλά αμέσως μνημονεύει τη θεότητά του, φροντίζοντας παντού για την ασφάλεια της πίστεως, ιδίως εκεί όπου αναφέρεται σε ό,τι είναι ταπεινό, ώστε αμέσως να αναγνωρίζουμε την υψηλότητά του και την πατρική του μεγαλειότητα. Λέει, λοιπόν: Ο μεν Μωυσής υπήρξε υπηρέτης, ο δε Χριστός Υιός· και εκείνος μεν ήταν πιστός μέσα στον οίκο, αυτός όμως πάνω στον οίκο, καθώς ο ίδιος τον κατασκεύασε, όντας κύριος και δημιουργός του, και αγιάζοντάς τον ως Θεός.

Επομένως, δικαίως ο απόστολος, διηγούμενος τη σωματική παρουσία του Λόγου, είπε: «απόστολο και πιστό σε Εκείνον που τον έφτιαξε», δείχνοντας ότι, αν και έγινε άνθρωπος, «ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος και στους αιώνες» παραμένει αναλλοίωτος. Γι' αυτό, και καθώς ο απόστολος μνημονεύει την ενανθρώπησή του μέσω της αναφοράς στην αρχιεροσύνη, έτσι πάλι δεν σιώπησε για πολύ, αλλά αμέσως μνημονεύει τη θεότητά του, μεριμνώντας παντού για την ασφάλεια, εκεί ακριβώς όπου αναφέρει κάτι ταπεινό, ώστε αμέσως να αναγνωρίζουμε το ύψος του και την πατρική του μεγαλειότητα. Λέει λοιπόν: «Ο μεν Μωυσής υπήρξε υπηρέτης, ο δε Χριστός Υιός, και εκείνος μεν ήταν πιστός μέσα στον οίκο, αυτός δε πάνω από τον οίκο», καθώς αυτός ο ίδιος τον κατασκεύασε και τυγχάνει Κύριος και Δημιουργός του, και ως Θεός τον αγιάζει. Διότι ο μεν Μωυσής, επειδή ήταν άνθρωπος εκ φύσεως, γινόταν πιστός πιστεύοντας στον Θεό που του μιλούσε μέσω του Λόγου· ο δε Λόγος δεν βρισκόταν στο σώμα όπως κάποιο από τα γενητά όντα, ούτε ως κτίσμα μέσα σε κτίσμα, αλλά ως Θεός εν σαρκί και ως δημιουργός και κατασκευαστής μέσα σε αυτό που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. Και οι μεν άνθρωποι περιβάλλονται με σάρκα προκειμένου να υπάρχουν και να υφίστανται· ο δε Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος προκειμένου να αγιάσει τη σάρκα· και, αν και ήταν Κύριος, βρέθηκε στη μορφή του δούλου. Διότι όλη η κτίση, η οποία έγινε και δημιουργήθηκε από τον Λόγο, είναι δούλη του.

Επειδή, λοιπόν, εκπλήρωσε την υπόσχεση, ευλόγως υπέδειξε ότι αυτός είναι εκείνος που είπε ότι θα αποστείλει. Επομένως, ας κατανοούμε τον Χριστό ως και τα δύο μαζί, δηλαδή τον θείο Λόγο ενωμένο με αυτό που προήλθε από τη Μαρία μέσα στη Μαρία. Διότι μέσα στη μήτρα της ο Λόγος έπλασε για τον εαυτό του τον οίκο, με τον ίδιο τρόπο που εξ αρχής έπλασε τον Αδάμ από τη γη, ή μάλλον με πιο θεϊκό τρόπο, για τον οποίο και ο Σολομών αναφέρει, γνωρίζοντας ότι ο Λόγος ονομάζεται φανερά και Σοφία: «Η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο». Αυτό ερμηνεύοντας και ο Απόστολος λέει: «του οποίου οίκος είμαστε εμείς», και αλλού τον ονομάζει «ναό», καθώς αρμόζει στον Θεό να κατοικεί σε ναό, του οποίου ναού εικόνα πρόσταξε μέσω του Σολομώντα να κτίσουν οι παλαιοί από λίθους. Γι' αυτό, όταν φανερώθηκε η αλήθεια, καταργήθηκε η εικόνα. Διότι, όταν οι αγνώμονες θέλησαν να παρουσιάσουν την εικόνα ως αλήθεια, και την αληθινή κατοικία, την οποία σαφώς πιστεύουμε ότι είναι και ένωση, να την κατακρημνίσουν, δεν τους απείλησε, αλλά γνωρίζοντας ότι αυτοί στρέφονται εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, τους λέει: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω», δεικνύοντας σαφώς ο Σωτήρας μας ότι όσα επιδιώκονται από τους ανθρώπους φέρουν από μόνα τους τη διάλυση. «Διότι, εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο και δεν φυλάξει πόλη, μάταια κοπίασαν οι οικοδόμοι, και αγρύπνησαν οι φύλακες». Επομένως, τα των Ιουδαίων έχουν καταλυθεί, επειδή ήταν σκιά· ενώ τα της Εκκλησίας έχουν εδραιωθεί· «διότι έχει θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα, και πύλες άδου δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Και βεβαίως, ενώ ο Θεός λέει μέσω ενός από τους προφήτες ότι θα κατοικήσει και θα περπατήσει ανάμεσά μας, ο Χριστός κατοικεί μέσα μας, και ενεργεί ως Θεός αυτά που έχουν θεσπιστεί από παλιά. «Διότι ο Μωυσής μεν ήταν πιστός σε όλο τον οίκο του ως υπηρέτης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, εις μαρτύριον αυτών που επρόκειτο να ειπωθούν· ο δε Χριστός ως υιός πάνω στον οίκο του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς.» Β. Δεν υπάρχει λοιπόν απολύτως τίποτα που να μας εμποδίζει να πιστεύουμε και να φρονούμε αληθινά ότι, εφόσον ο Υιός προήλθε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός, δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως κάτι διαφορετικό από αυτόν, όσον αφορά τη φυσική ταυτότητα. Α. Πολύ σωστά, φίλε μου· διότι φαινόταν ότι ήταν ορθό να φρονεί έτσι και ο μακάριος Παύλος: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, λέει, ποιος θα είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;». Εάν λοιπόν ο Υιός είναι αληθινά ίδιος του Θεού και Πατρός, άραγε θα μπορούσε να απομακρυνθεί προς κάποια φυσική αλλοτριότητα, και θα μπορούσε να επινοηθεί κάποιος άμεμπτος λόγος, ο οποίος να διαχωρίζει σε κάτι ξένο και να αποδεικνύει αλλότριο εκείνο που είναι ίδιον κάποιου, του οποίου και νοείται και λέγεται ότι είναι ίδιον; Β. Δεν το νομίζω. Α. Και τι λοιπόν; Δεν λέμε ότι είναι αναρίθμητοι εκείνοι που έχουν κληθεί στην κατά Θεόν υιοθεσία; Β. Βεβαιότατα. Διότι έχει γραφτεί: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Α.

Εκείνος δε τους είπε: «Αλήθεια σας λέω, πριν να γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Είναι λοιπόν τεχνίτης και δημιουργός και αυτού του ίδιου του Αβραάμ και του Μωυσή και των πάντων, και είναι απόλυτη ανάγκη να λέμε ότι ο δημιουργός προϋπάρχει των δικών του δημιουργημάτων, και ότι το αρχέτυπο κάλλος εμφανίζεται πριν από εκείνα που έχουν κτιστεί κατ' εικόνα δική του. Επομένως, ξεπερνά ασυγκρίτως το μέτρο του Μωυσή, μάλλον δε η δόξα του Χριστού υπέρκειται από κάθε τι που έχει κληθεί στην ύπαρξη. Και με άλλον τρόπο προσπαθεί να μας πληροφορήσει ο θεσπέσιος Παύλος ότι ο λόγος του γι' αυτά είναι σοφός και αληθινός· διότι, λέει, ο Μωυσής ήταν πιστός σε όλο τον οίκο του Θεού ως υπηρέτης εις μαρτύριον αυτών που επρόκειτο να λαληθούν, ο Χριστός όμως ως Υιός επί του οίκου του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς. Παρατήρησε λοιπόν πώς στον μακάριο Μωυσή απονέμει το μέτρο του υπηρέτη, το οποίο κοσμείται με το γνώρισμα της πιστότητας. Διότι λέει ότι είναι πιστός μέσα στον οίκο εις μαρτύριον όσων θα ελαλούντο, δηλαδή στη διακονία των λόγων που προέρχονταν από τον Θεό, τον Χριστό όμως δεν τον παρουσιάζει έτσι· διότι δεν είναι ως πιστός υπηρέτης μέσα σε οίκο, αλλά ως Υιός και Δεσπότης επί του οίκου του Πατρός, δηλαδή επί ημών που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστεως και έχουμε αγιαστεί εν Πνεύματι.

Επομένως, εν Χριστώ έχουμε κερδίσει το αγαθό της ενώσεως με τον Θεό και Πατέρα, και παραμένει οπωσδήποτε μέσα μας, εφόσον διατηρήσουμε την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας ως ένα τόσο λαμπρό και περίδοξο στολίδι, και επιπλέον εφόσον πιστεύουμε όχι ότι ο ναός (το σώμα) που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο είναι κάποιος άλλος υιός, ξεχωριστός και μερικός, σε σχέση με αυτόν που προέρχεται εκ του Θεού Πατρός, αλλά ότι ο Λόγος έγινε μεν σύμφωνα με τις Γραφές «σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας», δεν έπαψε όμως να είναι Θεός, αλλά είναι ένας Υιός και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός. <Και εισχωρεί μέχρι μερισμού.> Το δε «εισχωρεί μέχρι μερισμού ψυχής και πνεύματος» μπορεί να νοηθεί και ως εξής: ότι το κήρυγμα του Θεού διαιρεί και μερίζει τα μέρη της ψυχής, καθιστώντας την δεκτική και ικανή να χωρέσει αυτά που ακούγονται. <Γη που βγάζει αγκάθια.> Η ράθυμη πάλι ψυχή θα μπορούσε εύλογα να παρομοιαστεί με γη κακή και αλμυρή, η οποία, αν και δέχεται πολλές φορές τις σπορές από εκείνους που συνηθίζουν να καλλιεργούν, δεν γεννά απολύτως τίποτα· το σε ποιο τέλος θα καταλήξει η ραθυμία της, εφόσον κατέστησε άπρακτη τη δωρεά που της δόθηκε από τον Θεό, θα το διδάξει ο Παύλος λέγοντας ότι το τέλος της είναι η καύση. Θέλεις να δεις και από τα ίδια τα πράγματα ότι αυτό που ειπώθηκε είναι αληθές;

Αν όμως κάποιος θεωρεί ότι πρέπει να εξετάσει τα λεχθέντα με ευρύτερες θεωρήσεις, ας παρατηρήσει μόνος του και τα παράδοξα που έχουν γίνει μέσω καθενός από τους αγίους και εκείνα που έγιναν μέσω του Σωτήρα μας Χριστού, και θα βρει ότι η διαφορά είναι τόσο μεγάλη, όση ήδη αναφέραμε προηγουμένως. Εκτός δε από αυτό και το εξής: διότι οι μεν ως γνήσιοι υπηρέτες ασχολούνται με τον οίκο, ο δε «ως Υιός είναι επικεφαλής του οίκου του»· και για μεν τον Μονογενή η θεία Γραφή λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου»· για τους αγίους όμως ο Θεός και Πατέρας λέει: «Και απέστειλα προς εσάς όλους τους δούλους μου, τους προφήτες». Και οι μεν δανείζονταν τη δύναμη άνωθεν, ο δε, ως Κύριος των δυνάμεων, λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Επομένως, αν ο Μονογενής είναι τόσο μεγάλος σε δύναμη, όσο ακριβώς θα ήταν και ο Πατέρας, και αυτό φαίνεται από τα ίδια τα έργα, θα δοξαστεί αναλόγως με ισάξιες δόξες, αφού είναι εργάτης ίσων έργων. Θα υπερέχει δε πάντως, αν και έλαβε σάρκα, από εκείνους που έχουν κληθεί στην αδελφότητα, τόσο όσο ο κατά φύση Θεός υπερέχει από τους ανθρώπους, και ο αληθινός Υιός από τους κατά θέσιν υιούς.

Διότι ο θεσπέσιος «Μωυσής ήταν πιστός ως θεράπων» σε όλο τον οίκο του Θεού· ο Χριστός όμως ως υιός επάνω στον «οίκο του· του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Επομένως, ας ειπωθούν τέτοια λόγια προς τον Ιωσεδέκ, αλλά σε καμία περίπτωση προς τον Χριστό. Υποσχέθηκε δε ο Θεός στην κατά νόμον ιεροσύνη ότι θα επικρατήσει ακόμα και μετά τους καιρούς της αιχμαλωσίας, ώστε οι ιερουργούντες να εξουσιάζουν τον Ισραήλ και να διοικούν την αγία σκηνή. Διότι, επειδή συνέβη η αιχμαλωσία, και τα άγια πυρπολήθηκαν, και θυσία δεν προσφερόταν πλέον, νόμιζαν μερικοί ότι τα του Μωυσέως θα οδηγηθούν σε παντελή ανατροπή και ότι ο νόμος θα καταστεί πλέον ανενεργός, αν και δεν είχε έλθει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να αναδειχθεί ενανθρωπήσας ο Μονογενής. Για τον λόγο αυτόν ο Θεός, πείθοντας ότι ο Ισραήλ θα υποταχθεί και πάλι στα αρχαία έθιμα και θα ενεργεί υπό την καθοδήγηση των ιερέων, όπως ακριβώς και πριν από την αιχμαλωσία, αναγκαίως λέει ότι, αν ο Ιησούς καταστεί γνήσιος τηρητής του νόμου, ο ίδιος πάλι θα κρίνει τον οίκο του, και θα βρεθεί στην αρχική του δόξα, ενώ θα συλλειτουργούν με αυτόν και άγιοι άγγελοι. Διότι βέβαια δεν λέμε ότι ο παλαιός νόμος ήταν στερημένος από λογικές δυνάμεις. Επειδή, αν και τα του νόμου βρίσκονταν σε τύπους και σκιές, ωστόσο τελούνταν προς δόξαν του Θεού. Αυτό νομίζω πως δηλώνει το: «Θα σου δώσω ακολούθους ανάμεσα σε αυτούς που στέκονται εδώ», δηλαδή, σχεδόν αγγέλους που συνιερουργούν και συλλειτουργούν.

ΑΛΛΟ. «Και ο μεν Μωυσής ήταν πιστός σε όλο τον οίκο του, ως υπηρέτης, εις μαρτύριον όσων επρόκειτο να λαληθούν. Ο δε Χριστός ως Υιός επί του οίκου του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς.» Από τα ονόματα και τα αποτελέσματα της υπεροχής κάνει τη σύγκριση, και δείχνει τη διαφορά της ουσιώδους, ας πούμε, ποιότητας, την οποία έχει ο Χριστός σε σχέση με τον Μωυσή, και μέσω αυτού σε σχέση με όλα τα δημιουργήματα. Διότι ο λόγος καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα. Αν, λοιπόν, ο ένας είναι ως υπηρέτης, ενώ ο άλλος ως Υιός· και ο ένας είναι πιστός μέσα στον οίκο ως οικέτης, ενώ ο άλλος ως κληρονόμος, όχι μέσα στον οίκο, αλλά επί του οίκου του· πώς λοιπόν θα είναι ομογενής αυτός που υπερέχει τόσο πολύ από εκείνον; Εκείνος δε που δεν είναι ούτε ομογενής με τον Μωυσή, ο οποίος είναι κτιστής φύσεως, ούτε βέβαια με άλλον τρόπο ομόδουλος, δεν θα μπορούσε να καταταχθεί ως ομοφυής με κανέναν άλλον κατά τον λόγο της φύσεως. Διότι η σύγκριση γίνεται προς τα δημιουργήματα, και όχι κυρίως προς τον Μωυσή, έστω και αν επί του παρόντος εξετάζεται το πρόσωπο του Μωυσή.

ΑΛΛΟ, από τον ίδιο, στο «Του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Αν ο Θεός είναι αυτός που είπε μέσω των προφητών ότι «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου», πώς τώρα εμείς είμαστε οίκος του Υιού, εάν δεν είναι κατά φύσιν Θεός; «Αλλά ευχόμαστε, όπως λέει ο Παύλος, να κατοικήσει ο Χριστός στον εσωτερικό άνθρωπο, και είμαστε και ονομαζόμαστε οίκος του Υιού.» Άρα ο Χριστός είναι Θεός. Και εάν ισχύει αυτό, δεν είναι δημιούργημα.

Διότι ο Χριστός νοείται και ως τα δύο ταυτόχρονα. «Και ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλον τον οίκο του ως υπηρέτης, ο δε Χριστός ως υιός επί του οίκου του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς»· εμείς που μέσω της πίστεως σε αυτόν οδηγηθήκαμε στην αληθινή ελευθερία. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι ο ιεροφάντης Μωυσής είναι μεσίτης της σαρκικής ελευθερίας, του γράμματος και της σκιάς· ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, είναι ο εισηγητής αυτών που βρίσκονται πάνω από τον νόμο, και αυτός που δωρίζει την ασυγκρίτως ανώτερη από τη σαρκική ελευθερία, δηλαδή την κατά πνεύμα. Γι' αυτό λοιπόν έλεγε και προς εκείνους από τον Ισραήλ που είχαν ελευθερωθεί σαρκικά: «Εάν εσείς μείνετε στον δικό μου λόγο, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Και πάλι: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· ο δε δούλος δεν μένει στην οικία στον αιώνα, ο υιός μένει στον αιώνα. Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Άριστα τα είπες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Θα καυχηθούμε λοιπόν όχι για τα κατά σάρκα λαμπρά, αλλά για τα εν πνεύματι και για τη δικαιοσύνη την κατά Χριστόν, όχι για εκείνη που είναι κατά τον νόμο. Διότι, εάν είναι δούλο ακόμη αυτό που βρίσκεται υπό την αμαρτία, και ο νόμος καθόλου δεν δικαιώνει, αλλά μάλλον κατακρίνει και καταγράφει τους παραβάτες, πώς δεν θα γινόταν σε όλους σαφές ότι κάθε δικαίωση είναι εν Χριστώ, και η τελείωση εν πνεύματι μέσω του αγιασμού γίνεται μέσω αυτού και εν αυτώ;

«Και θα διαφυλάξουν την ιερατεία τους, και όλα τα σχετικά με το θυσιαστήριο, και όσα βρίσκονται μέσα από το καταπέτασμα· και ο αλλογενής που θα πλησιάσει, θα θανατωθεί.» Οι μεν Λευίτες, λοιπόν, έχουν οριστεί κατά κάποιον τρόπο ως συνεργάτες και οιονεί βοηθοί των ιερέων, διότι θα αναλάβουν τις υποχρεώσεις της φύλαξής του, προφανώς εννοεί του Ααρών, και όλα τα σκεύη της Σκηνής του Μαρτυρίου, και όσα έχουν ανατεθεί προς φύλαξη από τους υιούς Ισραήλ. Και ο τρόπος της συνεργασίας τους φτάνει μέχρι αυτού του σημείου. Όμως, εγκαθιστά στη Σκηνή τόσο τον Ααρών, όσο και τους υιούς του μαζί με αυτόν. Και «θα διαφυλάξουν», λέει, «την ιερατεία τους και όλα τα σχετικά με το θυσιαστήριο, και τα εσώτερα του καταπετάσματος», δηλαδή τα απόρρητα και τα πιο μυστικά, και όσα συνηθίζεται να πράττουν όσοι υπηρετούν στο θείο θυσιαστήριο. Και αυτό αποτελεί καθαρά έναν τύπο που αναφέρεται στον Χριστό, τον οποίο κατέστησε ο Πατέρας επικεφαλής του οίκου Του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς. Όσοι δε συνιερατεύουν με τον Ααρών υποδηλώνουν με σαφήνεια τον ιερό και αξιοθαύμαστο χορό των αγίων αποστόλων, οι οποίοι συνεργάζονται και, τρόπον τινά, συλλειτουργούν με τον Χριστό. Διότι έχουν γίνει συνεργοί του Θεού, ταμίες και οικονόμοι των μυστηρίων του Θεού, αλλά και διάκονοι, μέσω των οποίων πιστέψαμε. Αν δε κάποιος ήθελε να εξετάσει προσεκτικά την τάξη της Εκκλησίας, δικαίως θα θαύμαζε την προανατύπωσή της μέσα στον Νόμο.

Ο δε Απόστολος λέγει στους πιστούς Κορινθίους: Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Αυτό το είπε προς τους αρχαρίους· προς τους τελείους όμως τι λέει; Του οποίου οίκος είμαστε εμείς, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Και από τη μία την θεωρεί εντελώς μία και αδιαίρετη, ως μη έχουσα φυσικές δυνάμεις και ενέργειες, μέσω των οποίων θα μεριζόταν χωρίς να διαιρεθεί, με άλλα λόγια την θεωρεί αδύναμη και ανενέργητη και ουσιαστικά απολύτως ανύπαρκτη. Διότι πώς θα μπορούσε να έχει δύναμη ή να ενεργήσει ή γενικά να υπάρξει, χωρίς να έχει καμία φυσική δύναμη και ενέργεια; Και από την άλλη, θεωρεί ότι μετέχεται εξίσου από όλους, όπως υπονοεί και εδώ και γράφει ξεκάθαρα λίγο πιο πάνω, λέγοντας ότι το θείο κατοικεί σε όλους εξίσου, χωρίς καν να σεβαστεί τον Παύλο, το σκεύος της εκλογής, ο οποίος λέει, απευθυνόμενος μόνο στους αγιασμένους: «ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Διότι εσείς είστε ναός του Θεού, όπως ακριβώς είπε ο Θεός ότι θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους και θα είμαι Θεός τους». Και πάλι, «οίκος του Θεού είμαστε εμείς, εάν διατηρήσουμε βέβαιη μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας». Διότι ο Θεός είναι μεν πανταχού παρών, αλλά κατοικεί μόνο στους αγίους. Επειδή το να κατοικεί σημαίνει ότι τους χρησιμοποιεί, διαμένοντας μέσα τους και μέσω αυτών, ως οργάνων της δικής του ενέργειας, ενεργώντας και γινόμενος γνωστός.

Εκφωνήθηκε και αυτή κατά την περίοδο του θέρους, στην οποία γίνεται λόγος και για το μελλοντικό μας πνευματικό θέρος. «Ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει», λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια. Αυτόν τον λόγο και εμείς σας κηρύττουμε, αδελφοί. Κανείς λοιπόν ας μην τον δέχεται με τα αυτιά του σαν να διαλύεται στον αέρα, αλλά ως λόγο που παραμένει και πρόκειται, σε εκείνους μεν που πείθονται μέσω των έργων τους, να προσφέρει σωτηρία, σε εκείνους δε που τον αθετούν και επιδεικνύουν τα αντίθετα μέσω των έργων τους, να σταθεί απέναντί τους για να τους ελέγξει ενώπιον του μελλοντικού εκείνου φρικτότατου βήματος. Όπως λοιπόν ο καθένας από εμάς έχει σπίτι και συγγενείς και αγρό, ίσως και αμπέλι, και επιπλέον ζώα, χρήματα και διάφορα κτήματα, έτσι και ο Θεός, εξαιτίας της φιλανθρωπίας του, θεωρεί εμάς αντί για όλα αυτά ως δική του περιουσία· διότι εμείς, λέει ο απόστολος, είμαστε οίκος του Θεού, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την ομολογία και το καύχημα της ελπίδας, υποδεικνύοντας με την ομολογία την ευσέβεια, και με το καύχημα της ελπίδας τον θεάρεστο βίο. Όπως ακριβώς είπε και ο Θεός μέσω του προφήτη, «γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος», και ο Ιωάννης, ο αγαπημένος του Χριστού, το φανερώνει λέγοντας, «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε, γνωρίζουμε όμως ότι εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν· και καθένας που έχει την ελπίδα αυτή, εξαγνίζει τον εαυτό του, όπως ακριβώς και εκείνος είναι αγνός».

Εν Χριστώ Ιησού. Δηλαδή, μέσω του Χριστού Ιησού και όχι μέσω του Μωυσή δόθηκε αυτή η ευλογία. Επομένως, διαφέρουμε εμείς όχι μόνο ως προς την ποιότητα, αλλά και ως προς τον μεσίτη, όπως ακριβώς λέει και στην προς Εβραίους επιστολή: «Και ο μεν Μωυσής στάθηκε πιστός σε όλο τον οίκο του ως υπηρέτης, προς μαρτυρία όσων επρόκειτο να κηρυχθούν, ο δε Χριστός ως Υιός στον δικό του οίκο, του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Καθώς επίσης μας εξέλεξε, λέει, μέσω αυτού πριν από τη δημιουργία του κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Μέσω εκείνου που μας ευλόγησε, μέσω αυτού και μας εξέλεξε. Αυτός, λοιπόν, θα μας τα δώσει εκεί όλα εκείνα τα αγαθά, αυτός είναι ο κριτής και θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από τη δημιουργία του κόσμου». Και πάλι: «Όπου είμαι εγώ, θέλω να είναι και αυτοί».

«Όντας πιστός», λέει, «σε αυτόν που τον έκανε». Τι τον έκανε; Απόστολο και αρχιερέα. Εδώ δεν λέει τίποτα περί της ουσίας, ούτε περί της θεότητος, αλλά προς το παρόν αναφέρεται σε ανθρώπινα αξιώματα: «Όπως ακριβώς και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο του»· δηλαδή, στον λαό ή στον ναό. Εδώ δε το «στον οίκο του», λέει, είναι σαν να έλεγε κάποιος: Για τα μέλη της οικίας. Διότι, όπως ακριβώς κάποιος επίτροπος και οικονόμος μιας οικίας, έτσι ήταν ο Μωυσής μέσα στον λαό. Επειδή βέβαια εδώ αποκαλεί «οίκο» τον λαό, πρόσθεσε: «Του οποίου οίκος είμαστε εμείς»· δηλαδή, βρισκόμαστε μέσα στην κτίση του (είμαστε δημιουργήματά του). Έπειτα ακολουθεί η υπεροχή: «Διότι αυτός έχει αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή». Πάλι αναφέρεται στη σάρκα: «Κατά το μέτρο που μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει εκείνος που τον κατασκεύασε».

Διότι, λέει, θα γίνουμε οίκος του Θεού, όπως ακριβώς ήταν ο Μωυσής, εάν βέβαια κρατήσουμε μέχρι τέλους σταθερή την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας μας. Επομένως, εκείνος που υποφέρει και καταπίπτει στους πειρασμούς, δεν καυχάται· εκείνος που ντρέπεται, εκείνος που κρύβεται, δεν έχει παρρησία· εκείνος που αδημονεί δεν καυχάται. Έπειτα, τους εγκωμιάζει κιόλας, λέγοντας: «Εάν βέβαια κρατήσουμε μέχρι τέλους σταθερή την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας»· δείχνοντας ότι είχαν ήδη κάνει την αρχή. Απαιτείται όμως να φτάσουν και στο τέλος, και όχι απλώς να στέκονται, αλλά να έχουν σταθερή την ελπίδα με την πλήρη βεβαιότητα της πίστεως, χωρίς να κλονίζονται από τους πειρασμούς. Και μην απορήσεις, εάν η φράση «επειδή και ο ίδιος πειράστηκε» λέγεται με τρόπο πιο ανθρώπινο. Διότι, εάν για τον Πατέρα, ο οποίος δεν σαρκώθηκε, λέει η Γραφή: «Από τον ουρανό έσκυψε ο Κύριος και είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή ότι έμαθε τα πάντα με ακρίβεια· και πάλι: «Θα κατεβώ να δω αν οι πράξεις τους ανταποκρίνονται στην κραυγή που έφτασε σε μένα»· και πάλι: «Δεν μπορεί να υποφέρει ο Θεός τις κακίες των ανθρώπων»· υποδεικνύοντας έτσι η θεία Γραφή το μέγεθος της οργής Του· πολύ περισσότερο για τον Χριστό, ο οποίος μάλιστα έπαθε κατά σάρκα, θα μπορούσαν να λεχθούν αυτές οι ανθρωποπαθείς εκφράσεις.

Για να είναι, λέει, μάρτυρες, όταν εκείνοι φανούν αναίσχυντοι. Ο Χριστός, όμως, ως Υιός. Διότι ο μεν φροντίζει για τα ξένα, Αυτός όμως για τα δικά Του. Και το καύχημα της ελπίδας. Ορθώς είπε: Της ελπίδας, επειδή όλα τα αγαθά βρίσκονταν στις ελπίδες. Έτσι όμως πρέπει να την κατέχουμε, ώστε να καυχιόμαστε ήδη σαν να έχουν πραγματοποιηθεί.

Γι' αυτό λέει: «Το καύχημα της ελπίδας»· και προσθέτει: «να την κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους»· διότι «με την ελπίδα σωθήκαμε». Αν, λοιπόν, με την ελπίδα σωθήκαμε και με την υπομονή αναμένουμε, ας μη δυσανασχετούμε με τα παρόντα, ούτε να επιζητούμε από τώρα όσα μας έχουν υποσχεθεί για το μέλλον. Διότι, όπως λέει, «ελπίδα που βλέπεται, δεν είναι ελπίδα». Επειδή τα αγαθά είναι μεγάλα, προσθέτει, δεν μπορούμε να τα λάβουμε εδώ, σε αυτόν τον πρόσκαιρο βίο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, μας τα προανήγγειλε, αφού δεν επρόκειτο να μας τα δώσει εδώ; Για να αναζωογονήσει τις ψυχές με την επαγγελία, για να ενδυναμώσει την προθυμία με την υπόσχεση, για να ενισχύσει και να διεγείρει τη διάνοιά μας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν γίνει όλα αυτά.

Α΄. Αφού ο Παύλος μίλησε περί ελπίδος και είπε ότι είμαστε δικός Του οίκος, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδος· αποδεικνύει λοιπόν ότι πρέπει να προσδοκούμε με βεβαιότητα, και τούτο το επιβεβαιώνει από τις Γραφές.

«Διότι κάθε οίκος κατασκευάζεται από κάποιον.» Δηλαδή, μέσα στον λαό. Επειδή ο Μωυσής ήταν σαν ένας επίτροπος και οικονόμος. «Εκείνος δε που κατασκεύασε τα πάντα είναι ο Θεός. Και ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλον τον οίκο του ως υπηρέτης.» Αυτός είναι ο Χριστός. «Ως μαρτυρία εκείνων που επρόκειτο να κηρυχθούν.» Αν ο Θεός επικαλείται ως μάρτυρες τον ουρανό και τη γη και τα βουνά, πολύ περισσότερο τους ανθρώπους. «Ο Χριστός όμως (ως υιός) επί του οίκου Του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας.» Δες πώς διαχωρίζει τα δημιουργήματα από τον δημιουργό· πώς τον δούλο από τον υιό, και ότι ο ένας εισέρχεται στην πατρική κληρονομιά ως κύριος, ενώ ο άλλος επέβλεπε τον οίκο ως δούλος.

Και ο απόστολος Παύλος: «Όταν θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο σύμφωνα με το ευαγγέλιο διά του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι υπεράνω όλων Θεός ευλογητός στους αιώνες». Και στην προς Γαλάτας επιστολή: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο». Και στην προς Εβραίους: «Γι' αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον ανέδειξε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο του. Διότι αυτός έχει αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή, κατά το μέτρο που ο κατασκευαστής του οίκου έχει μεγαλύτερη τιμή από τον ίδιο τον οίκο· διότι κάθε οίκος κατασκευάζεται από κάποιον, αλλά εκείνος που κατασκεύασε τα πάντα είναι ο Θεός. Και ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλο τον οίκο του ως υπηρέτης, ως μαρτυρία για όσα επρόκειτο να λαλιθούν, ο δε Χριστός ως Υιός επί του οίκου του· του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Πρόσεξε πώς, αφού μίλησε για τον Ιησού που δημιουργήθηκε ως άνθρωπος και τον συνέκρινε με τον Μωυσή, λέει ότι έχει αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή, και μάλιστα τόσης, όση είναι η διαφορά του δημιουργού από το δημιούργημα και του Υιού από τον δούλο. Διότι ο μεν Μωυσής ήταν θεοφόρος υπηρέτης, ο δε Χριστός είναι ένοικος Θεός και δεσπότης· του οποίου οίκος είμαστε εμείς. «Διότι είμαστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας». Επομένως, ο Ιησούς είναι Θεός και δημιουργός, κατά φύση Θεός· διότι εκείνοι που είναι θεοί κατά χάριν και μετοχή δεν είναι βέβαια και δημιουργοί.

Διότι αυτούς αποκάλεσε οίκο του Θεού, καθώς μαρτυρεί λέγοντας ο θειότατος απόστολος Παύλος: «Ο δε Χριστός στον οίκο Του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Και αυτό το παρουσιάζει με τον ακόλουθο λόγο ο Πέτρος, η κορυφή των αποστόλων, λέγοντας: «Αν όμως πρώτα άρχισε από εμάς», δηλαδή η κρίση, «ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που απειθούν στο ευαγγέλιο του Θεού;»· σαν να έλεγε: αν εμείς, που αξιωθήκαμε κατά χάριν διά του Πνεύματος να γίνουμε οίκος του Θεού, οφείλουμε να επιδεικνύουμε τόση υπομονή στα παθήματα υπέρ της δικαιοσύνης για την κατάκριση της αμαρτίας, και, ενώ είμαστε αγαθοί, να υπομένουμε πρόθυμα ως κακούργοι τον υβριστικό θάνατο, ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που απειθούν στο ευαγγέλιο του Θεού; Δηλαδή, ποιο θα είναι το τέλος ή μάλλον η κρίση εκείνων που όχι μόνο διατήρησαν με προθυμία μέχρι τέλους ζωντανή και ενεργή, τόσο κατά την ψυχή όσο και κατά το σώμα, στη γνώμη και στη φύση, τη γένεση που σχετίζεται με την ηδονή του Αδάμ, η οποία κυριάρχησε στη φύση, αλλά ούτε αποδέχθηκαν τον Θεό και Πατέρα που τους παρακαλούσε διά του σαρκωθέντος Υιού, ούτε βέβαια τον ίδιο τον μεσίτη και Υιό που πρέσβευε εκ μέρους του Πατρός, ο οποίος, για τη δική μας καταλλαγή με τον Πατέρα, παρέδωσε θεληματικά τον εαυτό Του, σύμφωνα με το θέλημα του Πατρός, στον θάνατο για εμάς, ώστε μέσω του εαυτού Του να μας δοξάσει τόσο πολύ, καταλαμπρύνοντάς μας με το κάλλος της δικής Του θεότητας, όσο Εκείνος καταδέχθηκε εξαιτίας μας να ατιμαστεί με τα δικά μας παθήματα;

Και: Ο μεν Μωυσής υπήρξε πιστός σε όλο τον οίκο Του ως υπηρέτης, για να δώσει μαρτυρία για όσα επρόκειτο να λαληθούν· ο δε Χριστός ως Υιός είναι κύριος στον οίκο Του, και δικός Του οίκος είμαστε εμείς. Και αλλού: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα τον φθείρει· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Και πάλι: Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό, και δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα· δοξάστε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, τα οποία ανήκουν στον Θεό.

Εάν, λοιπόν, αποχωριστείς όλα τα πράγματα της ζωής και καρτερείς στην προσευχή σου, δεν θα θεωρήσεις μάλλον τον κόπο αυτόν γεμάτο από ανάπαυση, και τη μικρή θλίψη και τον πόνο δεν θα τα νομίσεις γεμάτα από χαρά και μεγίστη άνεση; Διότι, ακόμη κι αν το σώμα σου και η ψυχή σου είχαν καταδαπανηθεί κάθε ώρα σε ολόκληρη τη ζωή σου για τόσο σπουδαία αγαθά, τι θα ήταν αυτό; Ω της άρρητης ευσπλαχνίας του Θεού, που χαρίζει τον Εαυτό του δωρεάν σε όσους πιστεύουν, ώστε σε λίγο χρόνο να κληρονομήσουν τον Θεό, και να κατοικήσει ο Θεός στο σώμα του ανθρώπου και να έχει ο Κύριος τον άνθρωπο ως ωραία κατοικία Του. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός έκτισε τον ουρανό και τη γη για να κατοικήσει ο άνθρωπος, έτσι έκτισε και το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου ως δική Του κατοικία, ώστε να ενοικήσει και να αναπαυθεί στο σώμα ως σε δικό Του οίκο, έχοντας ως ωραία νύμφη την αξιαγάπητη ψυχή που πλάστηκε κατ' εικόνα Του. Διότι λέγει ο απόστολος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό», και πάλι: «του οποίου οίκος είμαστε εμείς». Διότι, όπως ακριβώς ο άνδρας στον οίκο του με επιμέλεια αποθησαυρίζει όλα τα αγαθά, έτσι και ο Κύριος στον οίκο Του, στην ψυχή και στο σώμα, εναποθέτει και θησαυρίζει τον ουράνιο πλούτο του Πνεύματος.

Έπειτα, ποια είναι η κατάληξη των αγώνων; Για όσους μεν αγωνίστηκαν κατά σάρκα είναι ένας φθαρτός στέφανος, για εμάς δε ένας άφθαρτος· και για εκείνους μεν η χαρά είναι πρόσκαιρη, για εμάς δε η ευφροσύνη είναι αιώνια. Και είμαστε μακάριοι, αδελφοί, «εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας». Γι' αυτό παρακαλώ, ας επιμείνουμε στις δεήσεις, στις προσευχές, στην κατάνυξη, στα δάκρυα, στην ταπεινοφροσύνη, στην υπακοή, στην εξομολόγηση, στη διακονία, και στα υπόλοιπα ασκητικά αγωνίσματα, και με τη χάρη του Θεού θα αποκτήσουμε τα νικητήρια κατά του εχθρού.