Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:7

Και πάλι: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Θεό, λοιπόν, ονόμασε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλούσε μέσα τους. Και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Έδειξε ότι είμαστε ναός του Θεού· και όπου υπάρχει ναός, εκεί υπάρχει ο Θεός· το δε Πνεύμα κατοικεί, όπως στον δικό του ναό. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό που κατοικεί μέσα σας». Εάν όμως δεν δοξάζεις αυτόν που κατοικεί μέσα σου ως Θεό, έχεις γίνει ναός ειδώλων. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και αλλού λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας· με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Λέγεται δε ότι το Άγιο Πνεύμα τα είπε αυτά· διότι λέγει ο Απόστολος: «Γι' αυτό, καθώς λέγει το Άγιο Πνεύμα: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του», και τα εξής. Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα επείρασε ο Ισραήλ και δοκίμασε στην έρημο· και είδαν τα έργα του, δηλαδή τα θαυμάσια.

Προς αυτούς και ο θεσπέσιος μαθητής έστειλε επιστολή λέγοντας: «Σαν νεογέννητα βρέφη ποθήστε το λογικό και άδολο γάλα, για να αυξηθείτε μέσω αυτού προς σωτηρίαν, εφόσον γευτήκατε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» Ότι δε και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας κατανοήσει με αυτόν τον τρόπο τα του νόμου, μεταπλάθει προς την αλήθεια τον τύπο που βρίσκεται στο γράμμα του νόμου, θα το μάθεις σαφώς από όσα έγραψε προς τους Εβραίους: «Διότι, καθώς λέγει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα έτη δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.» Για να μπορέσουμε και εμείς, αποδιώχνοντας την καταραμένη απιστία και απομακρύνοντάς την όσο το δυνατόν περισσότερο από την ψυχή μας, να βρεθούμε κληρονόμοι της επαγγελίας, προσφωνούσε πάλι: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό, αλλά παρακαλείτε ο ένας τον άλλον κάθε ημέρα, όσο ονομάζεται το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κάποιος από εσάς από την απάτη της αμαρτίας.»

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Ο δε μέγας Παύλος προσέδωσε αυτόν τον ίδιο λόγο στο Άγιο Πνεύμα, κατά την ομιλία που έκανε προς τους Ιουδαίους στη Ρώμη, όταν λέει: «Ορθώς είπε για εσάς το Άγιο Πνεύμα ότι, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», αποδεικνύοντας, όπως φρονώ, μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή, ότι κάθε θεία οπτασία και κάθε θεοφάνεια και κάθε λόγος που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, νοείται ότι αναφέρεται και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, ενώ ο Δαβίδ είπε ότι «Εξόργισαν τον Θεό στην έρημο και τον παρόξυναν σε άνυδρη γη», ο απόστολος αναφέρει στο Άγιο Πνεύμα τα όσα έπραξαν οι Ισραηλίτες εναντίον του Θεού, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας», και αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος όλα τα άλλα, όσα η προφητεία αναφέρει για τον Θεό. Εκείνοι δε που θρυλούν εναντίον μας περί τριών θεών εξαιτίας τέτοιων δογμάτων, μάλλον δεν έχουν διδαχθεί ακόμη ούτε καν να μετρούν. Διότι, εάν ο Υιός και ο Πατέρας δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους σε δυαδική σημασία (καθώς είναι ένα και όχι δύο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου), και ένα είναι επίσης το Άγιο Πνεύμα, πώς το ένα, όταν συντίθεται με το ένα, διασπάται στον αριθμό των τριών θεών;

Επομένως, ας μας οδηγήσει σε αυτό ο Δαβίδ, παίρνοντας μαζί του τον Απόστολο για να ενώσει τη φωνή του. Διότι σε αυτή την ψαλμωδία, της οποίας η αρχή μας χαρίζει την αγαλλίαση στον Κύριο, λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο», δεν οδηγούμαστε μέσω αυτού στη δοξολογία του Αγίου Πνεύματος· αλλά πολύ περισσότερο στα υπόλοιπα διδασκόμαστε τα περί της θεότητάς Του. Θα σας παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Προφήτη, με τα οποία συμφωνεί και ο μέγας Απόστολος· το δε χωρίο έχει ως εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Ενθυμούμενος αυτά ο θείος Απόστολος, λέει τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο»· και αφού είπε αυτό, παρέθεσε αυτά τα λόγια του Προφήτη, εφαρμόζοντάς τα στο πρόσωπο του Πνεύματος.

Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός τον οποίο έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες τους στην έρημο; Ποιος είναι αυτός τον οποίο παρόργισαν; Μάθε το από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει ότι: «Έβαλαν σε πειρασμό τον Θεό τον Ύψιστο». Όμως ο Απόστολος, προτάσσοντας το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος, σε αυτό αποδίδει αυτά τα λόγια, λέγοντας: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας».

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

Αφού είπε αυτό προς τους Ιουδαίους της Ρώμης, παραθέτει τα λόγια του Ησαΐα· και προς τους Εβραίους, προτάσσοντας το Πνεύμα εκεί όπου λέει «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο», εισάγει τα λόγια της ψαλμωδίας, τα οποία έχουν λεχθεί διεξοδικά εκ προσώπου του Θεού. Το ίδιο ακριβώς μάθαμε και από τον ίδιο τον Κύριο, ότι δηλαδή ο Δαβίδ, μη όντας στον εαυτό του, μη ομιλώντας δηλαδή σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, εξέθετε τα ουράνια μυστήρια (διότι πώς θα μπορούσε κάποιος, όντας άνθρωπος, να γνωρίζει τον υπερουράνιο διάλογο του Πατρός προς τον Υιό;), αλλά, ευρισκόμενος εν Πνεύματι, είπε ότι ο Κύριος μίλησε στον Κύριο όσα είπε. Διότι λέει: «Εάν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι υιός του;». Επομένως, με τη δύναμη του Πνεύματος εμπνέονται οι θεοφόροι άγιοι, και γι' αυτό κάθε Γραφή ονομάζεται θεόπνευστη, επειδή αποτελεί διδασκαλία της θείας εμπνεύσεως. Εάν αφαιρεθεί το σωματικό προκάλυμμα του λόγου, αυτό που υπολείπεται είναι Κύριος και ζωή και Πνεύμα, σύμφωνα τόσο με τον μέγα Παύλο όσο και με τη φωνή του Ευαγγελίου. Διότι ο μεν Παύλος, γι' αυτόν που έχει στραφεί από το γράμμα προς το Πνεύμα, είπε ότι δεν κατανοεί πλέον την αναιρούσα δουλεία, αλλά τον Κύριο, ο οποίος είναι το ζωοποιό Πνεύμα. Το δε υψηλό Ευαγγέλιο αναφέρει: «Τα ρήματα τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή», εφόσον είναι γυμνά από το σωματικό προκάλυμμα.

Ομιλία ΣΤ΄. Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου με πείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.

Προσέξτε όμως· διότι το διατύπωσε κάπως πιο δύσκολα και είναι πιο δυσνόητο. Γι' αυτό πρέπει, αφού αναπτύξουμε πρώτα τα δικά μας και σας εξηγήσουμε συνοπτικά όλη την υπόθεση, τότε να στρέψουμε τον λόγο στα γραφόμενα· διότι δεν θα μας έχετε πλέον ανάγκη, εάν κατανοήσετε τον αποστολικό σκοπό. Ο λόγος του αφορούσε την ελπίδα, και το ότι πρέπει να ελπίζουμε στα μέλλοντα, καθώς και ότι θα υπάρξει οπωσδήποτε για όσους κοπίασαν εδώ κάποιος μισθός, καρπός και ανάπαυση. Αυτό, λοιπόν, το αποδεικνύει μέσα από τον Προφήτη. Και τι λέει; «Γι' αυτό, όπως λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά την παραπίκρανση, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό οργίστηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Αναφέρει ότι υπάρχουν τρεις καταπαύσεις· μία του Σαββάτου, κατά την οποία ο Θεός αναπαύθηκε από τα έργα του· δεύτερη, αυτή της Παλαιστίνης, στην οποία, όταν εισέρχονταν οι Ιουδαίοι, επρόκειτο να αναπαυθούν από την πολλή ταλαιπωρία και τους πόνους· τρίτη, η οποία είναι και η όντως ανάπαυση, η βασιλεία των ουρανών, την οποία όσοι επιτύχουν, αναπαύονται αληθινά από τους κόπους και τους μόχθους.

Έπειτα, αφού παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία (η οποία είναι η εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου οι πατέρες σας με πείραξαν, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη, και είπα: πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τους δρόμους μου· έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»), τότε προσθέτει: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Διότι από τη σκληρότητα προέρχεται η απιστία· και όπως ακριβώς τα πωρωμένα και σκληρά μέρη των σωμάτων δεν υποχωρούν στα χέρια των ιατρών, έτσι και οι ψυχές που έχουν σκληρυνθεί δεν υποχωρούν στον λόγο του Θεού. Διότι είναι επόμενο μερικοί πλέον να απιστούν, θεωρώντας ως μη αληθινά όσα έχουν συμβεί.

Γι' αυτό λέει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό». Αυτό δε το λέει προτρέποντας και συμβουλεύοντας να μην απελπιζόμαστε ποτέ, αλλά, όσο βρισκόμαστε εδώ, να τρέφουμε αγαθές ελπίδες, να επιδιώκουμε όσα βρίσκονται μπροστά μας και να σπεύδουμε προς το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού.

Μην καταφρονήσεις το τόξο, διότι είναι τεντωμένο· ούτε να απελπιστείς για τη μετάνοια, διότι το βέλος δεν έχει ριχτεί ακόμα. Αλλά μην επαναπαυθείς εξαιτίας της υπερβολικής μακροθυμίας του Θεού, ούτε να θελήσεις να παραδίδεις τον εαυτό σου πάντοτε στις ηδονές. Μην πεις: «Προς το παρόν θα απολαύσω την επιθυμία, προς το παρόν θα χαρώ τη νεότητα, θα έρθει σε λίγο ο καιρός της μετανοίας, αύριο θα μετανοήσω, στα γηρατειά θα ασφαλίσω τη ζωή μου». Μάταιοι είναι οι τέτοιοι διαλογισμοί, σαθρά είναι τα σχέδια της επιθυμίας σου, πονηρό σύμβουλο έχεις λάβει την ηδονή. Λες: «Θα πράξω την αμαρτία σήμερα, και αύριο θα μετανοήσω». Είσαι κύριος του αυρίου; Ποιος σου είναι εγγυητής για το αύριο; Εάν το εξετάσεις προσεκτικά, ούτε η σημερινή ημέρα είναι ολόκληρη δική σου· διότι από το σήμερα, το ένα μέρος έχει ήδη παρέλθει, το δε άλλο πρόκειται να έρθει· το ένα δεν είναι πλέον δικό σου, και το άλλο δεν είναι ακόμα δικό σου. Λες: «Σήμερα θα πράξω την ηδονή, και θα μετανοήσω αύριο». Αυτό που κατέχεις, το δίνεις στην ηδονή, και το ξένο στη μετάνοια; Εμένα μάλλον να ακούσεις ως σύμβουλο: το σήμερα να δοθεί στη μετάνοια, και στην αμαρτία ούτε το αύριο. Γι' αυτό ορθώς ο θείος λόγος, προσκαλώντας μας ποικιλοτρόπως σε απομάκρυνση από την αμαρτία, αναφέρει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή Του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά την ημέρα του παραπικρασμού»· και, «Προτρέπετε ο ένας τον άλλον, ενόσω ονομάζεται το "σήμερα"».

Το δε «Σήμερα σε εγκαθιστώ», μην το εκλαμβάνεις ότι αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ημέρα, αλλά στο αιώνιο και το παντοτινό, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό», που σημαίνει, σε όποια ημέρα ακούσετε τον Κύριο να λέει, «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι ονομαζόμενοι Καθαροί. Και αυτά ισχύουν όχι μόνο πριν από το βάπτισμα και υπό την εποχή του νόμου, αλλά και μετά το βάπτισμα και υπό την εποχή της χάριτος. Διότι ακριβώς αυτά ο Δεσπότης Χριστός, παραδίδοντάς τα στους μαθητές του, τα έλεγε με άλλες λέξεις: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Και δεν κατέστησε τους μαθητές του υπευθύνους απλώς για κάποιες λέξεις, αλλά για πραγματικές καταστάσεις, δίνοντάς τους την εξουσία να λύνουν και να δένουν. Κοιτάξτε προπάντων τον μακάριο Πέτρο, πώς έδεσε με τον θάνατο αυτούς που συμφώνησαν στο ψέμα, τον Ανανία και τη Σάπφειρα· και πώς έλυσε αμέσως τη συμφορά του εκ γενετής αναπήρου, χαρίζοντάς του πόδια. Τι θα πουν σε αυτά οι Καθαροί, που παριστάνουν τους καθαρότερους, ενώ είναι πιο ακάθαρτοι από κάθε ακαθαρσία; Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα.

Επειδή τα αγαθά αποτελούσαν αντικείμενο ελπίδας, λέει ότι πρέπει να την κατέχουμε με τέτοιον τρόπο, ώστε να καυχώμαστε ήδη, σαν να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό αγανάκτησα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται ως προς τις καρδιές τους.»

«Αυτοί όμως δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου». Ο λόγος του αφορά τη μελλοντική ελπίδα, ότι δηλαδή για όσους κοπίασαν σε τούτη τη ζωή οπωσδήποτε θα υπάρξει κάποιος μισθός, και καρπός, και ανάπαυση. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, το αποδεικνύει από τον προφήτη, λέγοντας: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι αναφέρει πως υπάρχουν τρεις καταπαύσεις: μία αυτή του Σαββάτου, κατά την οποία ο Θεός κατέπαυσε από τα έργα του· δεύτερη αυτή της Παλαιστίνης, στην οποία οι Ιουδαίοι, όταν εισέρχονταν, επρόκειτο να αναπαυθούν από την πολλή ταλαιπωρία και τους κόπους· τρίτη, η πραγματική ανάπαυση, η βασιλεία των ουρανών, την οποία όσοι την επιτύχουν αναπαύονται πραγματικά από τους κόπους και τις οδύνες. Και τις τρεις λοιπόν τις μνημονεύει εδώ. Και για ποιον λόγο, ενώ ομιλεί για τη μία, μνημόνευσε και τις τρεις;

Και, «ότι στέκεστε σταθεροί σε ένα Πνεύμα, με μία ψυχή, αγωνιζόμενοι μαζί για την πίστη του Ευαγγελίου». Και, «διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού, και καυχιόμαστε για τον Χριστό Ιησού». Και στην πρώτη προς Θεσσαλονικείς: «διότι το ευαγγέλιό μας δεν παραδόθηκε σε εσάς μόνο με λόγια, αλλά και με δύναμη και με Άγιο Πνεύμα· επομένως, αυτός που αθετεί δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο Οποίος και μας δίνει το Άγιο Πνεύμα Του». Και στην προς Τιμόθεον: «το δε Πνεύμα λέει ρητώς, ότι στους έσχατους καιρούς μερικοί θα αποστατήσουν από την πίστη». Και στη δεύτερη προς Τίτον: «φύλαξε την καλή παρακαταθήκη δια του Αγίου Πνεύματος που ενοικεί μέσα μας». Και στην προς Εβραίους: «γι' αυτό, όπως λέει το Άγιο Πνεύμα, σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή Του». Και, «διότι είναι αδύνατον εκείνοι που άπαξ φωτίστηκαν, και γεύθηκαν την επουράνια δωρεά, και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, και γεύθηκαν τον καλό λόγο του Θεού». Και, «με αυτό δήλωνε το Άγιο Πνεύμα, ότι δεν έχει ακόμη φανερωθεί η οδός των Αγίων». Και, «πόσο χειρότερης τιμωρίας νομίζετε ότι θα κριθεί άξιος εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης με το οποίο αγιάστηκε, και εξύβρισε το Πνεύμα της χάριτος;». Αυτά, λοιπόν, εκθέτει διεξοδικά ο μακάριος Παύλος στις προαναφερθείσες Επιστολές.

«Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό».