Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:8

Τώρα όμως δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα υποταγμένα σ’ Αυτόν· αλλά σε εκείνον τον αιώνα, δηλαδή στον μέλλοντα, θα κυριαρχήσει επί πάντων. Τότε θα υποταχθούν και όσοι τώρα αντιλέγουν· διότι ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, κατήργησε το κράτος του θανάτου· και αφού το κατήργησε, μας υποσχέθηκε την ανάσταση. Με την ανάσταση δε έχουν συνδεθεί η αφθαρσία και η αθανασία, μέσα στις οποίες βρίσκεται και η ατελεύτητη κατάπαυση και η αιώνια ζωή, που υποσχέθηκε διά της πίστεως στους πατέρες μας, καθώς και σε όλους όσοι με την ίδια πίστη ελπίζουν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού. Διότι, αν η τέλεια κατάπαυση βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ, τότε ο Ιησούς του Ναυή θα μας είχε οδηγήσει σε εκείνην· όμως ο Θεός δεν έδωσε στον Αβραάμ μέσα σ’ αυτήν κληρονομία, ούτε καν βήμα ποδός, ούτε και στα παιδιά του, που του έμοιασαν διά της πίστεως, έδωσε μέσα σ’ αυτήν αιώνια κληρονομία. Αλλά κατοικούμε σ’ αυτήν ως πάροικοι και χρησιμοποιούμε πρόσκαιρα όλα όσα είναι εδώ· εκεί όμως βρίσκεται η ατελεύτητη κατάπαυση, την οποία θα κληρονομήσουν όσοι ακούσουν σήμερα με πίστη, κατά τον θείο Δαβίδ, και δεν σκληρύνουν την καρδιά τους, όπως οι πονηροί πατέρες κατά τον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού. Διότι, όπως εκείνοι δεν εισήλθαν στην παρούσα πρόσκαιρη κατάπαυση εξαιτίας της απιστίας, αλλά τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο, ενώ αντί γι’ αυτούς εισήλθαν σ’ αυτήν τα παιδιά τους, έτσι και στην αιώνια κατάπαυση, που υποσχέθηκε ο Θεός διά στόματος Δαβίδ, οφείλουν να εισέλθουν κατά την ανάσταση όσοι τώρα άκουσαν τον λόγο της πίστεως και, αφού τον δεχθούν, φωτισθούν. Όσοι όμως απίστησαν και πειράζουν τον Θεό, θα αποσταλούν στο αιώνιο πυρ, όπου θα τιμωρούνται αιωνίως.

Και πάλι: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Θεό, λοιπόν, ονόμασε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλούσε μέσα τους. Και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Έδειξε ότι είμαστε ναός του Θεού· και όπου υπάρχει ναός, εκεί υπάρχει ο Θεός· το δε Πνεύμα κατοικεί, όπως στον δικό του ναό. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό που κατοικεί μέσα σας». Εάν όμως δεν δοξάζεις αυτόν που κατοικεί μέσα σου ως Θεό, έχεις γίνει ναός ειδώλων. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και αλλού λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας· με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Λέγεται δε ότι το Άγιο Πνεύμα τα είπε αυτά· διότι λέγει ο Απόστολος: «Γι' αυτό, καθώς λέγει το Άγιο Πνεύμα: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του», και τα εξής. Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα επείρασε ο Ισραήλ και δοκίμασε στην έρημο· και είδαν τα έργα του, δηλαδή τα θαυμάσια.

Προς αυτούς και ο θεσπέσιος μαθητής έστειλε επιστολή λέγοντας: «Σαν νεογέννητα βρέφη ποθήστε το λογικό και άδολο γάλα, για να αυξηθείτε μέσω αυτού προς σωτηρίαν, εφόσον γευτήκατε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» Ότι δε και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας κατανοήσει με αυτόν τον τρόπο τα του νόμου, μεταπλάθει προς την αλήθεια τον τύπο που βρίσκεται στο γράμμα του νόμου, θα το μάθεις σαφώς από όσα έγραψε προς τους Εβραίους: «Διότι, καθώς λέγει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα έτη δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.» Για να μπορέσουμε και εμείς, αποδιώχνοντας την καταραμένη απιστία και απομακρύνοντάς την όσο το δυνατόν περισσότερο από την ψυχή μας, να βρεθούμε κληρονόμοι της επαγγελίας, προσφωνούσε πάλι: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό, αλλά παρακαλείτε ο ένας τον άλλον κάθε ημέρα, όσο ονομάζεται το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κάποιος από εσάς από την απάτη της αμαρτίας.»

Ο δε μέγας Παύλος προσέδωσε αυτόν τον ίδιο λόγο στο Άγιο Πνεύμα, κατά την ομιλία που έκανε προς τους Ιουδαίους στη Ρώμη, όταν λέει: «Ορθώς είπε για εσάς το Άγιο Πνεύμα ότι, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», αποδεικνύοντας, όπως φρονώ, μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή, ότι κάθε θεία οπτασία και κάθε θεοφάνεια και κάθε λόγος που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, νοείται ότι αναφέρεται και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, ενώ ο Δαβίδ είπε ότι «Εξόργισαν τον Θεό στην έρημο και τον παρόξυναν σε άνυδρη γη», ο απόστολος αναφέρει στο Άγιο Πνεύμα τα όσα έπραξαν οι Ισραηλίτες εναντίον του Θεού, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας», και αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος όλα τα άλλα, όσα η προφητεία αναφέρει για τον Θεό. Εκείνοι δε που θρυλούν εναντίον μας περί τριών θεών εξαιτίας τέτοιων δογμάτων, μάλλον δεν έχουν διδαχθεί ακόμη ούτε καν να μετρούν. Διότι, εάν ο Υιός και ο Πατέρας δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους σε δυαδική σημασία (καθώς είναι ένα και όχι δύο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου), και ένα είναι επίσης το Άγιο Πνεύμα, πώς το ένα, όταν συντίθεται με το ένα, διασπάται στον αριθμό των τριών θεών;

Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός τον οποίο έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες τους στην έρημο; Ποιος είναι αυτός τον οποίο παρόργισαν; Μάθε το από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει ότι: «Έβαλαν σε πειρασμό τον Θεό τον Ύψιστο». Όμως ο Απόστολος, προτάσσοντας το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος, σε αυτό αποδίδει αυτά τα λόγια, λέγοντας: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας».

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

Ομιλία ΣΤ΄. Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου με πείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.

Προσέξτε όμως· διότι το διατύπωσε κάπως πιο δύσκολα και είναι πιο δυσνόητο. Γι' αυτό πρέπει, αφού αναπτύξουμε πρώτα τα δικά μας και σας εξηγήσουμε συνοπτικά όλη την υπόθεση, τότε να στρέψουμε τον λόγο στα γραφόμενα· διότι δεν θα μας έχετε πλέον ανάγκη, εάν κατανοήσετε τον αποστολικό σκοπό. Ο λόγος του αφορούσε την ελπίδα, και το ότι πρέπει να ελπίζουμε στα μέλλοντα, καθώς και ότι θα υπάρξει οπωσδήποτε για όσους κοπίασαν εδώ κάποιος μισθός, καρπός και ανάπαυση. Αυτό, λοιπόν, το αποδεικνύει μέσα από τον Προφήτη. Και τι λέει; «Γι' αυτό, όπως λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά την παραπίκρανση, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό οργίστηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Αναφέρει ότι υπάρχουν τρεις καταπαύσεις· μία του Σαββάτου, κατά την οποία ο Θεός αναπαύθηκε από τα έργα του· δεύτερη, αυτή της Παλαιστίνης, στην οποία, όταν εισέρχονταν οι Ιουδαίοι, επρόκειτο να αναπαυθούν από την πολλή ταλαιπωρία και τους πόνους· τρίτη, η οποία είναι και η όντως ανάπαυση, η βασιλεία των ουρανών, την οποία όσοι επιτύχουν, αναπαύονται αληθινά από τους κόπους και τους μόχθους.

Έπειτα, αφού παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία (η οποία είναι η εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου οι πατέρες σας με πείραξαν, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη, και είπα: πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τους δρόμους μου· έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»), τότε προσθέτει: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Διότι από τη σκληρότητα προέρχεται η απιστία· και όπως ακριβώς τα πωρωμένα και σκληρά μέρη των σωμάτων δεν υποχωρούν στα χέρια των ιατρών, έτσι και οι ψυχές που έχουν σκληρυνθεί δεν υποχωρούν στον λόγο του Θεού. Διότι είναι επόμενο μερικοί πλέον να απιστούν, θεωρώντας ως μη αληθινά όσα έχουν συμβεί.

Βλέπεις ότι από την απιστία προέρχεται παντού ο παροξυσμός και ο παροργισμός; Τι λέει, λοιπόν; Άρα απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού. Πρόσεξε δε πώς ανέπτυξε ολόκληρο τον συλλογισμό. Ορκίστηκε, λέει, στους παλαιότερους ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυση, και πράγματι δεν εισήλθαν. Έπειτα, πολύ καιρό μετά από εκείνους, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, λέει: Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι πατέρες σας. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι υπάρχει κάποια άλλη κατάπαυση· διότι για την Παλαιστίνη δεν είναι δυνατόν να γίνεται λόγος, επειδή την κατείχαν ήδη· αλλά ούτε και για την έβδομη ημέρα είναι δυνατόν να μιλάει, διότι βεβαίως δεν αναφερόταν σε αυτήν που είχε πραγματοποιηθεί προ πολλού.

Γι' αυτό λέει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό». Αυτό δε το λέει προτρέποντας και συμβουλεύοντας να μην απελπιζόμαστε ποτέ, αλλά, όσο βρισκόμαστε εδώ, να τρέφουμε αγαθές ελπίδες, να επιδιώκουμε όσα βρίσκονται μπροστά μας και να σπεύδουμε προς το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού.

Μην καταφρονήσεις το τόξο, διότι είναι τεντωμένο· ούτε να απελπιστείς για τη μετάνοια, διότι το βέλος δεν έχει ριχτεί ακόμα. Αλλά μην επαναπαυθείς εξαιτίας της υπερβολικής μακροθυμίας του Θεού, ούτε να θελήσεις να παραδίδεις τον εαυτό σου πάντοτε στις ηδονές. Μην πεις: «Προς το παρόν θα απολαύσω την επιθυμία, προς το παρόν θα χαρώ τη νεότητα, θα έρθει σε λίγο ο καιρός της μετανοίας, αύριο θα μετανοήσω, στα γηρατειά θα ασφαλίσω τη ζωή μου». Μάταιοι είναι οι τέτοιοι διαλογισμοί, σαθρά είναι τα σχέδια της επιθυμίας σου, πονηρό σύμβουλο έχεις λάβει την ηδονή. Λες: «Θα πράξω την αμαρτία σήμερα, και αύριο θα μετανοήσω». Είσαι κύριος του αυρίου; Ποιος σου είναι εγγυητής για το αύριο; Εάν το εξετάσεις προσεκτικά, ούτε η σημερινή ημέρα είναι ολόκληρη δική σου· διότι από το σήμερα, το ένα μέρος έχει ήδη παρέλθει, το δε άλλο πρόκειται να έρθει· το ένα δεν είναι πλέον δικό σου, και το άλλο δεν είναι ακόμα δικό σου. Λες: «Σήμερα θα πράξω την ηδονή, και θα μετανοήσω αύριο». Αυτό που κατέχεις, το δίνεις στην ηδονή, και το ξένο στη μετάνοια; Εμένα μάλλον να ακούσεις ως σύμβουλο: το σήμερα να δοθεί στη μετάνοια, και στην αμαρτία ούτε το αύριο. Γι' αυτό ορθώς ο θείος λόγος, προσκαλώντας μας ποικιλοτρόπως σε απομάκρυνση από την αμαρτία, αναφέρει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή Του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά την ημέρα του παραπικρασμού»· και, «Προτρέπετε ο ένας τον άλλον, ενόσω ονομάζεται το "σήμερα"».

Το δε «Σήμερα σε εγκαθιστώ», μην το εκλαμβάνεις ότι αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ημέρα, αλλά στο αιώνιο και το παντοτινό, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό», που σημαίνει, σε όποια ημέρα ακούσετε τον Κύριο να λέει, «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι ονομαζόμενοι Καθαροί. Και αυτά ισχύουν όχι μόνο πριν από το βάπτισμα και υπό την εποχή του νόμου, αλλά και μετά το βάπτισμα και υπό την εποχή της χάριτος. Διότι ακριβώς αυτά ο Δεσπότης Χριστός, παραδίδοντάς τα στους μαθητές του, τα έλεγε με άλλες λέξεις: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Και δεν κατέστησε τους μαθητές του υπευθύνους απλώς για κάποιες λέξεις, αλλά για πραγματικές καταστάσεις, δίνοντάς τους την εξουσία να λύνουν και να δένουν. Κοιτάξτε προπάντων τον μακάριο Πέτρο, πώς έδεσε με τον θάνατο αυτούς που συμφώνησαν στο ψέμα, τον Ανανία και τη Σάπφειρα· και πώς έλυσε αμέσως τη συμφορά του εκ γενετής αναπήρου, χαρίζοντάς του πόδια. Τι θα πουν σε αυτά οι Καθαροί, που παριστάνουν τους καθαρότερους, ενώ είναι πιο ακάθαρτοι από κάθε ακαθαρσία; Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα.

Επειδή τα αγαθά αποτελούσαν αντικείμενο ελπίδας, λέει ότι πρέπει να την κατέχουμε με τέτοιον τρόπο, ώστε να καυχώμαστε ήδη, σαν να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό αγανάκτησα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται ως προς τις καρδιές τους.»

«Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό».