Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:9

Και πάλι: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Θεό, λοιπόν, ονόμασε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλούσε μέσα τους. Και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Έδειξε ότι είμαστε ναός του Θεού· και όπου υπάρχει ναός, εκεί υπάρχει ο Θεός· το δε Πνεύμα κατοικεί, όπως στον δικό του ναό. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό που κατοικεί μέσα σας». Εάν όμως δεν δοξάζεις αυτόν που κατοικεί μέσα σου ως Θεό, έχεις γίνει ναός ειδώλων. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και αλλού λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας· με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Λέγεται δε ότι το Άγιο Πνεύμα τα είπε αυτά· διότι λέγει ο Απόστολος: «Γι' αυτό, καθώς λέγει το Άγιο Πνεύμα: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του», και τα εξής. Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα επείρασε ο Ισραήλ και δοκίμασε στην έρημο· και είδαν τα έργα του, δηλαδή τα θαυμάσια.

Προς αυτούς και ο θεσπέσιος μαθητής έστειλε επιστολή λέγοντας: «Σαν νεογέννητα βρέφη ποθήστε το λογικό και άδολο γάλα, για να αυξηθείτε μέσω αυτού προς σωτηρίαν, εφόσον γευτήκατε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» Ότι δε και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας κατανοήσει με αυτόν τον τρόπο τα του νόμου, μεταπλάθει προς την αλήθεια τον τύπο που βρίσκεται στο γράμμα του νόμου, θα το μάθεις σαφώς από όσα έγραψε προς τους Εβραίους: «Διότι, καθώς λέγει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου. Σαράντα έτη δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.» Για να μπορέσουμε και εμείς, αποδιώχνοντας την καταραμένη απιστία και απομακρύνοντάς την όσο το δυνατόν περισσότερο από την ψυχή μας, να βρεθούμε κληρονόμοι της επαγγελίας, προσφωνούσε πάλι: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό, αλλά παρακαλείτε ο ένας τον άλλον κάθε ημέρα, όσο ονομάζεται το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κάποιος από εσάς από την απάτη της αμαρτίας.»

Ο δε μέγας Παύλος προσέδωσε αυτόν τον ίδιο λόγο στο Άγιο Πνεύμα, κατά την ομιλία που έκανε προς τους Ιουδαίους στη Ρώμη, όταν λέει: «Ορθώς είπε για εσάς το Άγιο Πνεύμα ότι, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», αποδεικνύοντας, όπως φρονώ, μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή, ότι κάθε θεία οπτασία και κάθε θεοφάνεια και κάθε λόγος που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, νοείται ότι αναφέρεται και στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, ενώ ο Δαβίδ είπε ότι «Εξόργισαν τον Θεό στην έρημο και τον παρόξυναν σε άνυδρη γη», ο απόστολος αναφέρει στο Άγιο Πνεύμα τα όσα έπραξαν οι Ισραηλίτες εναντίον του Θεού, γράφοντας κατά λέξη τα εξής: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας», και αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος όλα τα άλλα, όσα η προφητεία αναφέρει για τον Θεό. Εκείνοι δε που θρυλούν εναντίον μας περί τριών θεών εξαιτίας τέτοιων δογμάτων, μάλλον δεν έχουν διδαχθεί ακόμη ούτε καν να μετρούν. Διότι, εάν ο Υιός και ο Πατέρας δεν διαχωρίζονται μεταξύ τους σε δυαδική σημασία (καθώς είναι ένα και όχι δύο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου), και ένα είναι επίσης το Άγιο Πνεύμα, πώς το ένα, όταν συντίθεται με το ένα, διασπάται στον αριθμό των τριών θεών;

Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός τον οποίο έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες τους στην έρημο; Ποιος είναι αυτός τον οποίο παρόργισαν; Μάθε το από τον ίδιο τον Προφήτη, ο οποίος λέει ότι: «Έβαλαν σε πειρασμό τον Θεό τον Ύψιστο». Όμως ο Απόστολος, προτάσσοντας το πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος, σε αυτό αποδίδει αυτά τα λόγια, λέγοντας: «Γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα, κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας».

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

Συνεπώς, παραγγέλλει ότι, όταν ο νοητός εχθρός κατατροπωθεί και γίνει ακουστή η φωνή του Θεού διά της παρουσίας του Μονογενούς (διότι τότε ο προφήτης δεν ήταν κάποιος απλός προφήτης ούτε μεσίτης του νόμου, αλλά ο ίδιος ο Θεός που ομιλούσε), να μην καταλαλούν για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ευχαριστούν, πράγμα που έκαναν τα τέκνα των Ιουδαίων, αποκαλώντας τον πλάνο και παραβάτη του νόμου· γι' αυτό όσοι καταλαλούν εξολοθρεύονται από τους νοητούς όφεις. «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Μέχρι εδώ να βάλεις σημείο στίξης, και μετά από αυτό να ψάλλεις τα επόμενα: «Αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη»· επειδή και ο Παύλος, παραθέτοντας έτσι αυτή την ψαλμική μαρτυρία, έθεσε ανάλογη στίξη. Στο «Με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη», πρόσθεσε: «Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη», χρησιμοποιώντας την αναγκαία και λογική διαστολή· επειδή επί σαράντα έτη στην έρημο ο Θεός δοκιμαζόταν από αυτούς. Δοκιμαζόταν δε με την απαίτηση για επίδειξη θαυμαστών σημείων, όταν έλεγαν: «Αφού χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά, μήπως μπορεί να δώσει και άρτο ή να ετοιμάσει τραπέζι στον λαό του;» Αυτός όμως «έβρεξε σε αυτούς μάννα για να φάνε, και έβρεξε πάνω τους κρέατα σαν τη σκόνη, και φτερωτά πουλιά σαν την άμμο των θαλασσών».

Ομιλία ΣΤ΄. Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου με πείρασαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου.

Προσέξτε όμως· διότι το διατύπωσε κάπως πιο δύσκολα και είναι πιο δυσνόητο. Γι' αυτό πρέπει, αφού αναπτύξουμε πρώτα τα δικά μας και σας εξηγήσουμε συνοπτικά όλη την υπόθεση, τότε να στρέψουμε τον λόγο στα γραφόμενα· διότι δεν θα μας έχετε πλέον ανάγκη, εάν κατανοήσετε τον αποστολικό σκοπό. Ο λόγος του αφορούσε την ελπίδα, και το ότι πρέπει να ελπίζουμε στα μέλλοντα, καθώς και ότι θα υπάρξει οπωσδήποτε για όσους κοπίασαν εδώ κάποιος μισθός, καρπός και ανάπαυση. Αυτό, λοιπόν, το αποδεικνύει μέσα από τον Προφήτη. Και τι λέει; «Γι' αυτό, όπως λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά την παραπίκρανση, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό οργίστηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου. Έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Αναφέρει ότι υπάρχουν τρεις καταπαύσεις· μία του Σαββάτου, κατά την οποία ο Θεός αναπαύθηκε από τα έργα του· δεύτερη, αυτή της Παλαιστίνης, στην οποία, όταν εισέρχονταν οι Ιουδαίοι, επρόκειτο να αναπαυθούν από την πολλή ταλαιπωρία και τους πόνους· τρίτη, η οποία είναι και η όντως ανάπαυση, η βασιλεία των ουρανών, την οποία όσοι επιτύχουν, αναπαύονται αληθινά από τους κόπους και τους μόχθους.

Έπειτα, αφού παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία (η οποία είναι η εξής: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο· όπου οι πατέρες σας με πείραξαν, με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου σαράντα έτη. Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά εκείνη, και είπα: πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους· και αυτοί δεν γνώρισαν τους δρόμους μου· έτσι ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»), τότε προσθέτει: «Προσέχετε, αδελφοί, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας, με το να αποστατήσει από τον ζωντανό Θεό». Διότι από τη σκληρότητα προέρχεται η απιστία· και όπως ακριβώς τα πωρωμένα και σκληρά μέρη των σωμάτων δεν υποχωρούν στα χέρια των ιατρών, έτσι και οι ψυχές που έχουν σκληρυνθεί δεν υποχωρούν στον λόγο του Θεού. Διότι είναι επόμενο μερικοί πλέον να απιστούν, θεωρώντας ως μη αληθινά όσα έχουν συμβεί.

Ας μην του δείχνουμε λοιπόν δυσπιστία. Και πάλι υπαινίσσεται εκείνο που έχει λεχθεί αλλού, ότι: «Αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε»· διότι αυτό σημαίνει το «γίναμε μέτοχοι», συμμετέχουμε δηλαδή στα ίδια αγαθά με τον Χριστό. Μας προέτρεψε με βάση τα ευχάριστα· διότι «είμαστε μέτοχοι», λέγει, «του Χριστού». Έπειτα πάλι μας προτρέπει με βάση τα δυσάρεστα: «Ας φοβηθούμε μήπως, ενώ παραμένει ανοιχτή η υπόσχεση να εισέλθουμε στην κατάπαυσή του, φανεί ότι κάποιος από εσάς έχει υστερήσει»· διότι αυτό είναι σαφές και ομολογημένο. «Με δοκίμασαν», λέγει, «και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Βλέπεις ότι δεν πρέπει να ζητούμε ευθύνες από τον Θεό, αλλά, είτε μας προστατεύει είτε όχι, να πιστεύουμε σε αυτόν; Διότι αυτό ακριβώς τους καταλογίζει τώρα, το ότι έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό. Επειδή όποιος επιθυμεί να λάβει αποδείξεις, είτε για τη δύναμή του, είτε για την πρόνοιά του, είτε για την προστασία του, δεν πιστεύει ακόμη ούτε ότι είναι παντοδύναμος ούτε ότι είναι φιλάνθρωπος. Αυτό υπαινίσσεται γράφοντας και προς αυτούς, οι οποίοι ίσως ήθελαν ήδη να λάβουν την εξέταση και την απόδειξη της δύναμής του και της υπέρ αυτών πρόνοιας μέσα στις δοκιμασίες.

Επειδή τα αγαθά αποτελούσαν αντικείμενο ελπίδας, λέει ότι πρέπει να την κατέχουμε με τέτοιον τρόπο, ώστε να καυχώμαστε ήδη, σαν να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο: Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με έβαλαν σε πειρασμό οι πατέρες σας, με δοκίμασαν και είδαν τα έργα μου επί σαράντα χρόνια. Γι' αυτό αγανάκτησα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται ως προς τις καρδιές τους.»

Εβρ. 3,9 Ή του πειρασμού με τον οποίο πείρασαν, ώστε το «ου» να είναι άρθρο και όχι δηλωτικό τόπου. Εβρ. 3,12 Υπάρχουν βέβαια πολλές «πονηρές καρδιές απιστίας»· διότι πονηρή καρδιά απιστίας είναι το να μην πιστεύει κανείς ότι είναι κακό η φιλαργυρία, η έναρξη της ύβρεως, η μέθη και μύρια άλλα. Μεγαλύτερη όμως και ασυγκρίτως πονηρή καρδιά απιστίας είναι εκείνη που απομακρύνεται από την πίστη προς τον Θεό. Προσέχετε λοιπόν, λέει, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας· απιστίας δε, λέω, εκείνης που απομακρύνεται «από τον ζώντα Θεό». Ορθά όμως λέει: «πονηρή καρδιά απιστίας»· διότι υπάρχει και αγαθή καρδιά απιστίας, όπως το «μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό». Εβρ. 4,2 Επειδή δεν «είχαν συγκεραστεί», λέει, «με εκείνους που άκουσαν», δηλαδή με εκείνους που πίστεψαν. Πώς όμως ήταν δυνατόν να συγκεραστούν; «Εν τη πίστει», λέει, δηλαδή μέσω της πίστεως· διότι αν αυτοί είχαν πιστέψει όπως και εκείνοι, θα ενώνονταν σε ένα, αφού η πίστη κατά κάποιον τρόπο θα τους συνέδεε και θα τους συγκερνούσε.