Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:10

Διότι, αν τους είχε οδηγήσει σε κατάπαυση ο Ιησούς (του Ναυή), «δεν θα μιλούσε μετά από αυτά για άλλη ημέρα». Βλέπεις πώς έλυσε γρήγορα αυτό που φαινόταν να είναι αντιφατικό; Επειδή θα μπορούσε κάποιος αμέσως να πει απέναντι σε αυτά, υπερασπιζόμενος τα επιχειρήματα των Ιουδαίων: «Τι λοιπόν λες, άριστε; Δεν εισήγαγε ο Ιησούς τον λαό στη γη της επαγγελίας; Δεν αναπαύθηκαν και δεν εόρτασαν το Σάββατο σε αυτήν;» Ναι, απαντά, αλλά ως τύπος και μίμηση των αληθινών. Διότι, αν σε αυτά και μόνο περιορίζεται η χάρη του Θεού και το μέτρο της επαγγελίας Του, και αν έχουν εκπληρωθεί για τον Ισραήλ σε αυτά όσα ήλπιζαν, και επιπλέον το γράμμα του νόμου δεν φανερώνει τίποτε άλλο, με ποιον άραγε τρόπο, σαν να μην τους είχε οδηγήσει σε κατάπαυση ο Ιησούς, ορίζεται πάλι μέσω του μακαρίου Δαβίδ ένας άλλος καιρός καταπαύσεως, παρότι απέχει τόσα πολλά χρόνια; Σοφά λοιπόν και πολύ συνετά, αφού απέδειξε ότι τα κείμενα των ιστορικών αφηγήσεων αποτελούν τύπο και εικόνα πνευματικών πραγμάτων, διαφωτίζει το κρυμμένο ακόμη και λανθάνον νόημα σχετικά με το Σάββατο, προσθέτοντας: «Άρα απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού. Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από όλα τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του.»

Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του, αναπαύθηκε και αυτός από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Επομένως, εάν κάποιος παύσει από τα δικά του έργα, δηλαδή από τα δικά του θελήματα, παραδίδοντας την εξουσία στα ιερά θεσπίσματα, με αυτόν τον τρόπο σαββατίζει πνευματικά και επιτελεί μια αληθινά άγια ημέρα.

Εξάλλου, διότι θεωρώ ότι πρέπει να προσθέσω κάτι πιο αναγκαίο σε αυτά: τα σάββατα των Ιουδαίων είναι ψευδή· εφόσον ο νόμος είναι σκιά, και τα όσα δόθηκαν μέσω του Μωυσή είναι τύπος ως προς την αλήθεια. Ο τύπος όμως δεν είναι αλήθεια, αλλά μάλλον εισάγει μια μορφοποίηση της αλήθειας. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει στους Εβραίους και λέει για τους αρχαιότερους: «Άρα απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού». Διότι δεν τους ανέπαυσε ο Ιησούς [του Ναυή], ούτε βέβαια έχουν εισέλθει στην κατάπαυση του Θεού. Εμείς όμως σαββατίζουμε πνευματικά εν Χριστώ, καταλύοντας και απομακρυνόμενοι από την αμαρτία, και παύοντας από κάθε φθαρτό και γήινο πράγμα. Όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, ανέπαυσε και ο ίδιος τον εαυτό του από όλα τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του.» <Αυτοί που κοιμούνται πάνω σε ελεφάντινες κλίνες και σπαταλούν τον χρόνο τους στα στρώματά τους, και τρώνε ερίφια από τα ποίμνια και μοσχαράκια που θηλάζουν από τη μέση του κοπαδιού· εκείνοι που χειροκροτούν στον ήχο των οργάνων, τα θεώρησαν μόνιμα και όχι ως παροδικά· εκείνοι που πίνουν διυλισμένο κρασί και αλείφονται με τα καλύτερα μύρα, και δεν ένιωθαν καθόλου πόνο για τη συντριβή του Ιωσήφ.> Αλίμονο πάλι εξίσου σε αυτούς που κοιμούνται πάνω σε ελεφάντινες κλίνες, και έχουν συνηθίσει να κάνουν το ένα και το άλλο.

«Διότι και εμείς έχουμε λάβει το χαρμόσυνο άγγελμα, ακριβώς όπως και εκείνοι.» Επειδή όμως, σε όσους δεν γνωρίζουν να κατανοούν σωστά, φαινόταν ότι ονομάζει εδώ «κατάπαυση» την είσοδο στη γη της επαγγελίας, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό την ηγεσία του Ιησού –και εννοώ τον Ιησού του Ναυή– για να δείξει καθαρότερα ότι δεν κάνει απολύτως κανέναν λόγο για εκείνην, αλλά αποβλέπει στην προσδοκώμενη μελλοντική, και προς εκείνην κατευθύνεται ο σκοπός των νοημάτων του, λέγει πάλι στη συνέχεια: «Διότι, εάν ο Ιησούς τους είχε οδηγήσει στην κατάπαυση, δεν θα μιλούσε αργότερα για άλλη ημέρα. Επομένως, απομένει ένας σαββατισμός για τον λαό του Θεού», ονομάζοντας εδώ σαφέστατα ως σαββατισμό την τελική ανάπαυση των αγίων. Γι' αυτό, στη συνέχεια δίνει ένα ακριβές σημείο αυτού του νοήματος, προσθέτοντας τα εξής: «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά του. Ας σπεύσουμε λοιπόν να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απειθείας.»

Διότι, όπως μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, δηλαδή προφανώς του Χριστού, κατέπαυσε και αυτός από τα έργα του, ακριβώς όπως κατέπαυσε από τα δικά του ο Θεός». ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Έτσι λοιπόν μας είπε ο θείος λόγος. Αναγγέλλοντας δε στους Ισραηλίτες τα προσταγμένα, ο θείος Μωυσής είπε: «Πηγαίνετε και πάρτε για τους εαυτούς σας πρόβατο σύμφωνα με τις οικογένειές σας, και θυσιάστε το Πάσχα. Θα πάρετε έπειτα ένα μάτσο ύσσωπο, και αφού το βουτήξετε στο αίμα που βρίσκεται κοντά στη θύρα, θα το επιθέσετε στο ανώφλι, και στους δύο παραστάτες από το αίμα που βρίσκεται κοντά στη θύρα. Εσείς δε δεν θα βγείτε κανείς έξω από τη θύρα του σπιτιού του μέχρι το πρωί. Και θα περάσει ο Κύριος για να πατάξει τους Αιγυπτίους, και θα δει το αίμα πάνω στο ανώφλι και στους δύο παραστάτες, και θα προσπεράσει ο Κύριος τη θύρα, και δεν θα αφήσει τον ολοθρευτή να εισέλθει στα σπίτια σας για να σας πατάξει». Το να λαμβάνεται λοιπόν ο αμνός κατά τους οίκους των οικογενειών, δηλαδή κατά συγγένειες, θα μπορούσε να υποδηλώνει, νομίζω, το ταυτόσημο της πνευματικής οικειότητας, το να είμαστε δηλαδή ένα στην πίστη και στην ομόνοια.

Συγκαταβαίνοντας λοιπόν με φιλανθρωπία, στον βαθμό που ο ίδιος θέλησε και έπρεπε, και αφού δημιούργησε σε έξι ημέρες αυτόν τον δικό μας αισθητό κόσμο, κατά την έβδομη ημέρα επανήλθε θεοπρεπώς στο δικό του ύψος, το οποίο δεν είχε ποτέ εγκαταλείψει, και υπέδειξε την ανάπαυση αυτής της ημέρας ως ιδιαίτερα ευλογημένη, διδάσκοντάς μας να επιδιώκουμε να εισέλθουμε και εμείς, στο μέτρο του δυνατού, σε εκείνη την ανάπαυση, η οποία είναι η νοερή μας θεωρία και η μέσω αυτής ανύψωσή μας προς τον Θεό. Προς αυτήν την ανάπαυση μας προτρέπει ρητά και ο απόστολος. Διότι, αφού παραθέτει αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό μέσω του ψαλμωδού για το γένος των Ιουδαίων, «όπως ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου», προσθέτει γράφοντας, «έχει ειπωθεί κάπου για την έβδομη ημέρα ότι αναπαύθηκε ο Θεός από όλα τα έργα του», και λίγο μετά, «ας φροντίσουμε λοιπόν και εμείς να εισέλθουμε στην ανάπαυσή του»· διότι εκείνος που εισήλθε σε αυτήν, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά του.

Επειδή, λοιπόν, είμαστε γεμάτοι από ευθυμία, για τον λόγο αυτό ψάλλουμε στους νεκρούς ψαλμούς, οι οποίοι μας προτρέπουν να έχουμε θάρρος απέναντι στην τελευτή. Διότι λέει: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε». Βλέπεις ότι ο θάνατος είναι ευεργεσία και ανάπαυση; Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυση εκείνη, αναπαύθηκε από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά Του.

Είδες τους καρπούς της άνω Ιερουσαλήμ; Και το πιο θαυμαστό είναι ότι δεν έχει κριθεί ακόμη ο πόλεμος, αλλά όλα αυτά μας έχουν δωρηθεί πριν από την επαγγελία. Διότι εκείνοι, αν και εισήλθαν στη γη της επαγγελίας, κοπίαζαν· ή μάλλον δεν κοπίαζαν· διότι, εάν ήθελαν να υπακούουν στον Θεό, θα μπορούσαν να κυριεύσουν όλες τις πόλεις χωρίς όπλα και χωρίς πολεμική παράταξη· την Ιεριχώ, άλλωστε, την κατατρόπωσαν έχοντας περισσότερο σχήμα ανθρώπων που χόρευαν, παρά που πολεμούσαν. Εμείς, όμως, δεν πολεμούμε μετά την είσοδό μας στη γη της επαγγελίας, δηλαδή στον ουρανό, αλλά ενόσω βρισκόμαστε στην έρημο, δηλαδή στον παρόντα βίο. Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Ας μην αποκάμουμε, λοιπόν, να πράττουμε το καλό· διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, εάν δεν λιποψυχήσουμε. Βλέπεις πώς, όπως ακριβώς οδήγησε εκείνους, έτσι οδηγεί και εμάς; Εκεί, στην περίπτωση του μάννα και της ερήμου, λέει η Γραφή: «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν περίσσευσε, και εκείνος που μάζεψε το λίγο, δεν υστέρησε». Αυτό έχει προσταχθεί και σε εμάς, να μη θησαυρίζουμε πάνω στη γη.

Γ'. Και πολύ εύστοχα ολοκλήρωσε τον λόγο. Διότι δεν είπε «κατάπαυσις», αλλά «σαββατισμός», την ονομασία που τους ήταν οικεία, για την οποία χαίρονταν και την οποία επιδίωκαν, ονομάζοντας τη βασιλεία σαββατισμό. Διότι, όπως ακριβώς κατά το Σάββατο προστάζει να απέχουν από όλα τα πονηρά έργα και να γίνονται μόνο εκείνα που αφορούν τη λατρεία του Θεού, τα οποία τελούσαν οι ιερείς, και όσα ωφελούν την ψυχή, και τίποτε άλλο· έτσι (θα συμβεί) και τότε. Αλλά ο ίδιος δεν μίλησε έτσι, παρά πώς; «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, κατέπαυσε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του». Όπως ακριβώς ο Θεός κατέπαυσε, λέει, από τα έργα του, έτσι και εκείνος που εισέρχεται στην κατάπαυσή του. Επειδή, λοιπόν, ο λόγος προς αυτούς αφορούσε την ανάπαυση, και αυτό επιθυμούσαν διακαώς να ακούσουν, το πότε δηλαδή θα συμβεί, σε αυτό το σημείο κατέκλεισε τον λόγο.

Διότι τώρα μεν η έλλειψη δύναμης προκαλεί πολύν κόπο· τότε όμως δεν θα συμβαίνει πλέον αυτό. Διότι λέγει: «Εκείνος που εισήλθε στην ανάπαυσή Του, αναπαύθηκε από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά Του»· και δεν εννοεί εδώ την αδράνεια, αλλά την απουσία του κόπου. Διότι ο Θεός ακόμη και τώρα εργάζεται, όπως λέγει ο Χριστός: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Γι' αυτό σας προτρέπω, αφού αποβάλετε κάθε ολιγωρία, να επιδείξετε ζήλο για την αρετή. Διότι η μεν ηδονή της κακίας είναι σύντομη, ενώ η λύπη διηνεκής· στην αρετή συμβαίνει το αντίθετο, η χαρά είναι αγέραστη και ο κόπος πρόσκαιρος. Και εκείνη μεν (η αρετή), ακόμη και πριν από τα στεφάνια της ανταμοιβής, ανακουφίζει τον εργάτη της, τρέφοντάς τον με ελπίδες· αυτή δε (η κακία), ακόμη και πριν από την κόλαση, τιμωρεί τον δικό της εργάτη, γεμίζοντας με άγχος και εκφοβίζοντας τη συνείδησή του, και ωθώντας τον να υποπτεύεται τα πάντα. Και αλήθεια, από πόσους κόπους, από πόσους ιδρώτες δεν είναι χειρότερα αυτά! Εάν πάλι δεν υπήρχαν αυτά, παρά μόνο ηδονή· τι θα ήταν πιο ευτελές από εκείνη την ηδονή;

Επομένως, ο νοητός και αληθινός σαββατισμός είναι ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρα μας. «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Όπως ακριβώς ο Θεός, λέγει, αναπαύθηκε από τα έργα Του, έτσι και εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του.

Και μαρτυρούν γι' αυτό οι άγιοι Μωυσής και Δαβίδ και Παύλος, καθώς και ο Δεσπότης τους, ο Χριστός. Ο μεν πρώτος, εξιστορώντας ότι ο προπάτορας δεν γεύτηκε από το ξύλο της ζωής, και λέγοντας αλλού: «διότι δεν έχετε φτάσει μέχρι τώρα στην κατάπαυση και στην κληρονομιά, την οποία ο Κύριος ο Θεός μας σας δίνει». Ο δεύτερος, αναφωνώντας: «θα χορτάσω, όταν μου φανερωθεί η δόξα σου»· και «δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ μπροστά στο πρόσωπο του Θεού;». Ο τρίτος, γράφοντας στους Φιλιππησίους: «μήπως και κατορθώσω να φθάσω στην ανάσταση των νεκρών· όχι ότι ήδη το έλαβα ή έχω ήδη τελειωθεί, αλλά επιδιώκω μήπως και το κατακτήσω, όπως και εγώ κατακτήθηκα από τον Ιησού Χριστό»· και στους Εβραίους: «διότι αυτός που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του». Και πάλι στην ίδια επιστολή διαβεβαιώνει ότι κανείς δεν έλαβε τις επαγγελίες. Ο δε Χριστός λέει: «ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Όπως ακριβώς στο κέντρο των γραμμών, οι οποίες εκτείνονται σε ευθεία από αυτό, η θέση θεωρείται παντελώς αδιαίρετη, έτσι και εκείνος που αξιώθηκε να βρεθεί μέσα στον Θεό, θα γνωρίσει όλους τους προϋπάρχοντες σε Αυτόν λόγους των δημιουργημάτων μέσω μιας απλής και αδιαίρετης γνώσης. ε. Η νόηση, όταν μορφοποιείται από τα νοούμενα, ενώ είναι μία καθίσταται πολλές νοήσεις, λαμβάνοντας τη μορφή κάθε επιμέρους είδους των νοουμένων. Όταν όμως, αφού ξεπεράσει το πλήθος των αισθητών και των νοητών που τη μορφοποιούν, καταστεί εντελώς ανείδεη, τότε την οικειώνεται αρμοδίως ο Λόγος που υπερβαίνει κάθε νόηση, αναπαύοντάς την από εκείνα που από τη φύση τους την αλλοιώνουν με τις μορφές των νοημάτων· και εκείνος που θα το βιώσει αυτό, θα καταπαύσει και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς κατέπαυσε από τα δικά Του ο Θεός.

Αυτή ανυψώνει όσους αγωνίζονται με ειλικρίνεια σε μεγάλες ελπίδες για τις υψηλές δωρεές του Θεού, και από εκεί στη γνώση των όντων, και τους δίνει αστείρευτους θησαυρούς του πνεύματος μέσα στην καρδιά, ώστε να εξάγουν από εκεί νέα και παλαιά μυστήρια του Θεού και να τα προσφέρουν σε όσους τα έχουν ανάγκη. Όποιος, λοιπόν, αξιώθηκε να την αποκτήσει, ανήλθε και τελειοποιήθηκε μέσω της αγάπης στη γνώση του Θεού, και εισήλθε στην κατάπαυσή Του, αναπαυόμενος και ο ίδιος από όλα τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά Του.

Επισφραγίζοντας δε με αξιοπιστία τα όσα έχουν εξεταστεί, αναφέρει ότι η έβδομη ημέρα αποτελεί τύπο εκείνου του καιρού, κατά τον οποίο επέρχεται η κατάπαυση των πιο παχυλών και σωματικών έργων μας, όπως κάπου αναφέρει και ο Παύλος ότι «απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού· διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του, κατέπαυσε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά Του». Αν λοιπόν η έβδομη ημέρα είναι τύπος της κατάπαυσης των υλικών μας έργων, τότε που, σύμφωνα με τον ίδιο τον θεσπέσιο Παύλο, ανταλλάσσουμε τη μερική σοφία με την τέλεια γνώση, ευλόγως έχουμε θεωρήσει ότι και η εξαήμερος αποτελεί τύπο της υλικής γνώσης, μέσω της οποίας η αντίληψή μας περί του θείου έχει σχηματιστεί μερικώς και αινιγματωδώς.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΕΩΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΒΙΟ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΥΣΕΩΣ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ιδού μεταβαίνουμε από χρόνο σε χρόνο, από καιρό σε καιρό και από εορτή σε εορτή· και δεν υπάρχει καμία σταθερότητα σε τούτο τον βίο, και οπωσδήποτε πρέπει να τελειώσουμε αυτή τη ζωή και να εισέλθουμε στην ανάπαυσή μας. «Διότι εκείνος που εισήλθε στην ανάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του», καθώς είναι γεγραμμένο. Ποια είναι δε η ανάπαυση; Η βασιλεία προφανώς των ουρανών, προς την οποία μας παρακινεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την ανάπαυση, για να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι, όπως ακριβώς ο Θεός υποσχέθηκε στους Ισραηλίτες να τους εισαγάγει στη γη της επαγγελίας, αλλά επειδή απείθησαν και τον παραπίκραναν δεν τους επιτράπηκε να εισέλθουν· έτσι ούτε και εμείς πρόκειται ποτέ να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, αν είμαστε απειθείς στις εντολές του. «Σαράντα χρόνια», λέγει, «δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου· γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Και εδώ, η υπομονή του Θεού δεν είναι σαράντα χρόνια, αλλά διαρκεί όσο η παράταση της ζωής του καθενός.