Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:11

«Διότι και εμείς έχουμε λάβει το χαρμόσυνο άγγελμα, ακριβώς όπως και εκείνοι.» Επειδή όμως, σε όσους δεν γνωρίζουν να κατανοούν σωστά, φαινόταν ότι ονομάζει εδώ «κατάπαυση» την είσοδο στη γη της επαγγελίας, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό την ηγεσία του Ιησού –και εννοώ τον Ιησού του Ναυή– για να δείξει καθαρότερα ότι δεν κάνει απολύτως κανέναν λόγο για εκείνην, αλλά αποβλέπει στην προσδοκώμενη μελλοντική, και προς εκείνην κατευθύνεται ο σκοπός των νοημάτων του, λέγει πάλι στη συνέχεια: «Διότι, εάν ο Ιησούς τους είχε οδηγήσει στην κατάπαυση, δεν θα μιλούσε αργότερα για άλλη ημέρα. Επομένως, απομένει ένας σαββατισμός για τον λαό του Θεού», ονομάζοντας εδώ σαφέστατα ως σαββατισμό την τελική ανάπαυση των αγίων. Γι' αυτό, στη συνέχεια δίνει ένα ακριβές σημείο αυτού του νοήματος, προσθέτοντας τα εξής: «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά του. Ας σπεύσουμε λοιπόν να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απειθείας.»

Και για τέτοια Σάββατα διδάσκει λέγοντας: «Άραγε απομένει σαββατισμός για τον λαό του Θεού;». Και πάλι: «Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση».

Διότι το τέλειο Σάββατο και η τέλεια και τρισμακάρια κατάπαυση βρίσκεται στη βασιλεία του Θεού, πάνω από την εξαήμερη δημιουργία και έξω από όλα τα αισθητά, στον χώρο των ασωμάτων και των υπερκοσμίων, από όπου έχει αποδράσει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί, αφού απαλλαγούμε από τη θνητή και φθαρτή ζωή και αναπαυθούμε με τη θεοφιλή και μακάρια ανάπαυση, ελευθερωμένοι από τις σωματικές πράξεις και τη δουλεία της σάρκας, ευρισκόμενοι μαζί με τον ίδιο τον Θεό και κοντά Του, θα τηρήσουμε το αληθινό Σάββατο και θα αναπαυθούμε. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ας φροντίσουμε, λοιπόν, με ζήλο να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση».

Συγκαταβαίνοντας λοιπόν με φιλανθρωπία, στον βαθμό που ο ίδιος θέλησε και έπρεπε, και αφού δημιούργησε σε έξι ημέρες αυτόν τον δικό μας αισθητό κόσμο, κατά την έβδομη ημέρα επανήλθε θεοπρεπώς στο δικό του ύψος, το οποίο δεν είχε ποτέ εγκαταλείψει, και υπέδειξε την ανάπαυση αυτής της ημέρας ως ιδιαίτερα ευλογημένη, διδάσκοντάς μας να επιδιώκουμε να εισέλθουμε και εμείς, στο μέτρο του δυνατού, σε εκείνη την ανάπαυση, η οποία είναι η νοερή μας θεωρία και η μέσω αυτής ανύψωσή μας προς τον Θεό. Προς αυτήν την ανάπαυση μας προτρέπει ρητά και ο απόστολος. Διότι, αφού παραθέτει αυτό που ειπώθηκε από τον Θεό μέσω του ψαλμωδού για το γένος των Ιουδαίων, «όπως ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου», προσθέτει γράφοντας, «έχει ειπωθεί κάπου για την έβδομη ημέρα ότι αναπαύθηκε ο Θεός από όλα τα έργα του», και λίγο μετά, «ας φροντίσουμε λοιπόν και εμείς να εισέλθουμε στην ανάπαυσή του»· διότι εκείνος που εισήλθε σε αυτήν, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς και ο Θεός από τα δικά του.

Μεγάλο βέβαια και σωτήριο πράγμα είναι η πίστη, και χωρίς αυτήν είναι αδύνατον να σωθεί ποτέ κανείς· αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να κατεργαστεί κάτι τέτοιο. Απαιτείται επίσης και ορθός τρόπος ζωής· γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος προτρέπει εκείνους που έχουν ήδη αξιωθεί των μυστηρίων, λέγοντας: «Ας σπεύσουμε να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση»· ας σπεύσουμε, λέει, επειδή δεν επαρκεί η πίστη, αλλά οφείλει να προστεθεί και ο ανάλογος βίος, και να επιδειχθεί μεγάλος ζήλος.

Έκτη, λοιπόν, από τις εορτές είναι η έκτη, η πανεύφημη ημέρα της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος, κατά την οποία απεστάλη στους αγίους αποστόλους από τον Χριστό εξ ουρανών η κατά την επαγγελία προσδοκώμενη δωρεά του Αγίου Πνεύματος με τη μορφή πύρινων γλωσσών, η οποία και ονομάστηκε Πεντηκοστή λόγω της συμπληρώσεως των επτά εβδομάδων. Αναντιρρήτως, λοιπόν, και αυτή η εορτή έχει καταστεί μεγίστη για τους ευσεβείς. Έβδομη εορτή είναι η προσδοκώμενη ημέρα της αναστάσεως των νεκρών (διότι οι πιστοί αυτή την ελπίδα απεκδεχόμαστε με υπομονή), κατά την οποία ο φιλάνθρωπος και απροσωπόληπτος κριτής, ο Χριστός και Θεός μας, πρόκειται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Αυτή είναι η αληθινή κατάπαυση, για την οποία και ο απόστολος Παύλος έλεγε: Ας φροντίσουμε με ζήλο να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση. Τότε λοιπόν, μια εορτή γεμάτη, μάλιστα, από χαρά και ευφροσύνη και αγαλλίαση υπάρχει για όσους πρόκειται να κληρονομήσουν «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Ώστε, αγαπητοί, ας ευχηθούμε και εμείς να συνεορτάσουμε με τους δικαίους στον νυμφώνα της βασιλείας των ουρανών, όχι μόνο για μία ημέρα, ή δύο, ή τρεις, αλλά στους ατελεύτητους αιώνες. Επομένως, αφού παρουσιάστηκαν σε εμάς οι επτά εορτές, ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

ΟΜΙΛΙΑ Ζ΄. Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας. Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και οξύτερος από κάθε δίστομη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο.

Α΄. Μεγάλο και σωτήριο πράγμα είναι μεν η πίστη, και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να σωθεί ποτέ κανείς. Δεν αρκεί όμως από μόνη της για να κατεργαστεί τη σωτηρία, αλλά απαιτείται και ορθός βίος. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος προτρέπει εκείνους που έχουν ήδη καταξιωθεί των μυστηρίων, λέγοντας: «Ας επιδείξουμε σπουδή για να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση». «Ας επιδείξουμε σπουδή», λέει, διότι δεν αρκεί η πίστη, αλλά οφείλει να προστεθεί και ο βίος, και να υπάρξει μεγάλη σπουδή. Διότι πράγματι χρειαζόμαστε πολλή σπουδή για να ανέλθουμε στον ουρανό. Εάν δηλαδή δεν αξιώθηκαν τη γη εκείνοι που ταλαιπωρήθηκαν τόσο πολύ στην έρημο, και δεν μπόρεσαν να την αποκτήσουν, επειδή γόγγυσαν και πόρνευσαν, πώς εμείς θα αξιωθούμε τους ουρανούς, εάν ζούμε με αδιαφορία και ραθυμία;

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το «για να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας»· δηλαδή, για να έχουμε τον νου μας εκεί, την ελπίδα, την προσδοκία, ώστε να μην εκπέσουμε με τον ίδιο τρόπο. Διότι το ότι θα εκπέσουμε, το φανερώνει το παράδειγμα· «(Για να μην πέσει) στο ίδιο», λέγει. Έπειτα, ακούγοντας το «στο ίδιο», για να μη νομίσεις ότι πρόκειται για την ίδια τιμωρία, άκουσε τι προσθέτει: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και κοφτερότερος από κάθε δίστομη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς». Δείχνει και εδώ, ότι και εκείνα τα ενήργησε ο ίδιος ο λόγος του Θεού, και ζει, και δεν κατασβέστηκε.

Διότι το ότι ήταν ασθενείς, το φανέρωσε λέγοντας ότι είναι νωθροί, και ότι έχουν ανάγκη από γάλα, όχι από στερεά τροφή. Όλα είναι γυμνά, λέει, και εκτεθειμένα στα μάτια Εκείνου, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο. Τι σημαίνει, όμως, το «στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας»; Είναι σαν να έλεγε κανείς, εξηγώντας την αιτία: Γιατί εκείνοι δεν αντίκρισαν τη γη; Έλαβαν ως αρραβώνα, λέει, τη δύναμη του Θεού, και ενώ έπρεπε να πιστέψουν, επειδή υποχώρησαν περισσότερο στον φόβο, και δεν φαντάστηκαν τίποτα το μεγαλειώδες για τον Θεό, αλλά λιγοψύχησαν, έτσι χάθηκαν. Μπορεί όμως να ειπωθεί και κάτι άλλο, όπως το ότι, αφού διένυσαν το μεγαλύτερο μέρος του δρόμου, όταν έφτασαν μπροστά στις ίδιες τις θύρες, στο ίδιο το λιμάνι, καταποντίστηκαν.

Διότι υπάρχουν, υπάρχουν πράγματι κάποιοι οι οποίοι στην αρχή μεν ρίχνονται στους αγώνες με ακμαία προθυμία· αργότερα όμως, επειδή δεν θέλησαν να προσθέσουν κάτι ελάχιστο στο σύνολο, έχασαν τα πάντα. Επαρκούν, λέγει, οι πρόγονοι για να σας διδάξουν να μην περιπέσετε στα ίδια, ώστε να μην πάθετε αυτά ακριβώς που έπαθαν εκείνοι. Και αυτό σημαίνει το εξής: «Στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας».

Επομένως, λέγει, ας μην αποκάμνουμε· πράγμα το οποίο αναφέρει και προς το τέλος: «Ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα». «Για να μην πέσει κανείς», λέγει, «στο ίδιο παράδειγμα». Διότι αυτό συνιστά όντως πτώση. Έπειτα, για να μην υποθέσεις, ακούγοντας το «να πέσει στο ίδιο παράδειγμα», ότι εννοείται ο ίδιος θάνατος που υπέστησαν και εκείνοι, πρόσεξε τι λέγει: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργητικός, και κοφτερότερος από κάθε δίστομη μάχαιρα». Διότι ο λόγος, επιπίπτοντας στις ψυχές τους πιο δεινά από κάθε μάχαιρα, προκαλεί βαριές πληγές και επιφέρει καίριες τομές.

Αλλά όλα αυτά είναι παιχνίδια και αστεία μπροστά σε εκείνες τις τιμωρίες. Διότι αυτές οι τιμωρίες είναι πρόσκαιρες, ενώ σε εκείνες ούτε το σκουλήκι πεθαίνει ούτε η φωτιά σβήνει. Εξάλλου, το σώμα που θα αναστηθεί τότε, θα είναι πάντως άφθαρτο. Αλλά μακάρι ποτέ να μη μάθουμε αυτά τα πράγματα από εμπειρία, αλλά τα φοβερά αυτά να παραμείνουν για εμάς μόνο σε επίπεδο λόγου, και να μην παραδοθούμε σε εκείνους τους βασανιστές, αλλά από τώρα να συνετιστούμε. Πόσα θα πούμε τότε κατηγορώντας τον εαυτό μας, πόσο θα θρηνήσουμε; Πόσο θα οδυρόμαστε; Όμως δεν θα υπάρχει πλέον κανένα όφελος. Επειδή ούτε οι ναύτες, όταν το πλοίο διαλυθεί και βυθιστεί, θα μπορέσουν πια να προσφέρουν κάποια ωφέλεια, ούτε οι γιατροί, όταν ο ασθενής έχει πλέον πεθάνει. Αντιθέτως, θα πουν πολλές φορές ότι θα έπρεπε να είχε γίνει το ένα ή το άλλο, αλλά όλα πια είναι ανώφελα και μάταια. Διότι, όσο παραμένουν ελπίδες διόρθωσης, πρέπει και να λέμε και να κάνουμε τα πάντα. Όταν όμως δεν εξουσιάζουμε πλέον τίποτα, καθώς τα πάντα έχουν χαθεί, εις μάτην όλα λέγονται και γίνονται. Διότι και οι Ιουδαίοι θα πουν τότε: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», αλλά δεν θα μπορέσουν να ωφεληθούν σε τίποτα από αυτά τα λόγια ώστε να αποφύγουν την κόλαση. Επειδή, όταν έπρεπε να το πουν, δεν το είπαν. Για να μην πάθουμε, λοιπόν, και εμείς το ίδιο, ας αλλάξουμε πορεία ήδη από τώρα, και ας σπεύσουμε να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, όπως ακριβώς είπε ο Απόστολος.

Επομένως, ο νοητός και αληθινός σαββατισμός είναι ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρα μας. «Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Όπως ακριβώς ο Θεός, λέγει, αναπαύθηκε από τα έργα Του, έτσι και εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή Του.

Ο νόμος τυπικά παραγγέλλει να εργαζόμαστε έξι ημέρες και την έβδομη να αναπαυόμαστε. Διότι έργο της ψυχής είναι η αγαθοεργία μέσω χρημάτων ή πραγμάτων. Ανάπαυση και κατάπαυσή της είναι το να πωλήσει κάποιος τα πάντα και να τα δώσει στους φτωχούς σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, και, αφού αναπαυθεί μέσω της ακτημοσύνης, να αφιερωθεί στη νοερή ελπίδα. Σε αυτήν την κατάπαυση μας προτρέπει με σπουδή να εισέλθουμε και ο Παύλος, λέγοντας: «Ας αγωνιστούμε να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση». Αυτά δε τα είπαμε όχι για να αποκλείσουμε τα μέλλοντα, ούτε ορίζοντας ότι η καθολική ανταπόδοση βρίσκεται στην παρούσα ζωή, αλλά επειδή πρέπει πρώτα να έχουμε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος να ενεργεί στην καρδιά, και έτσι, αναλόγως, να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Φανερώνοντας αυτό, ο Κύριος έλεγε: «Η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται εντός σας». Το ίδιο έλεγε και ο Απόστολος: «Η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται» και πάλι: «Έτσι να τρέχετε, ώστε να το επιτύχετε» και πάλι: «Να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν βρίσκεστε στην πίστη. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε ότι ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός εάν είστε αδόκιμοι;» Εκείνος που έχει γνωρίσει την αλήθεια δεν εναντιώνεται στις θλιβερές συμφορές, διότι γνωρίζει ότι αυτές οδηγούν τον άνθρωπο στον φόβο του Θεού.

Γι' αυτό, προχωρώντας παρακάτω, προσθέτει: «Ας φροντίσουμε λοιπόν να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση», δηλαδή αγωνιζόμενοι σε όλες τις αρετές που απορρέουν από τις εντολές, έχοντας την πίστη ότι θα αξιωθούμε τέλεια τον αγιασμό του Πνεύματος, και «για να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Γι' αυτό, ενθαρρύνοντας και αναζωπυρώνοντας τις προαιρέσεις τους στην πίστη, λέει: «Ας προσερχόμαστε λοιπόν με παρρησία στον θρόνο της χάριτος, για να λάβουμε έλεος και να βρούμε χάρη για έγκαιρη βοήθεια», και πάλι: «Ας προσερχόμαστε λοιπόν με αληθινή καρδιά και με πλήρη βεβαιότητα πίστεως, έχοντας ραντιστεί, δηλαδή καθαριστεί, στις καρδιές από την πονηρή συνείδηση», και πάλι: «Πόσο μάλλον το αίμα του Ιησού θα καθαρίσει τη συνείδησή σας από τα νεκρά έργα, ώστε να λατρεύετε τον ζωντανό και αληθινό Θεό». Και αν συλλέξετε τις υπόλοιπες μαρτυρίες από τις Άγιες Γραφές, θα βρείτε πάρα πολλές που έχουν ειπωθεί για αυτόν τον σκοπό.

Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην περιπέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας. Και ποια άλλη είναι η κατάπαυση των Χριστιανών, παρά η απολύτρωση από τα πάθη της αμαρτίας, και η πληρέστατη και ενεργής ενοίκηση του αγαθού Πνεύματος στην καθαρή καρδιά; Γι' αυτόν τον λόγο, παρακινώντας τους πάλι προς την πίστη, λέει: Ας προσερχόμαστε με αληθινή καρδιά και με πλήρη βεβαιότητα πίστεως, έχοντας ραντίσει τις καρδιές μας για να καθαριστούν από την πονηρή συνείδηση, και πάλι: Πόσο μάλλον το αίμα του Ιησού θα καθαρίσει τη συνείδησή σας από τα νεκρά έργα, ώστε να λατρεύετε τον ζωντανό και αληθινό Θεό! Αρμόζει, λοιπόν, εμείς ως ευγνώμονες δούλοι να ομολογούμε την άμετρη αγαθότητα του Θεού προς τους ανθρώπους, η οποία έχει υποσχεθεί μέσα από αυτά τα λόγια, και να θεωρούμε τις υποσχέσεις αληθινές και βέβαιες· ώστε, ακόμη και αν εξαιτίας της νωθρότητας ή της αδυναμίας της προαιρέσεως δεν παραδώσαμε εντελώς τους εαυτούς μας στον Δημιουργό μας, ούτε φθάσαμε στα μεγάλα και τέλεια μέτρα της αρετής, τουλάχιστον να μπορέσουμε να επιτύχουμε κάποιο έλεος χάρη στο ορθό και αδιάστροφο φρόνημα και την υγιή πίστη μας.

Σας έδωσα παραγγελία, σε προηγούμενη κατήχηση, να μην απομονώνεστε και να μην αποτραβιέστε σε κρυφά μέρη· και πάλι μερικοί βρίσκεστε στην ίδια κατάσταση. Τι θέλετε; «Να έρθω σε σας με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Σας μίλησα ξεκάθαρα και δεν εισακούστηκα· είδατε αδελφό σας να επιτιμάται ακριβώς για αυτό το πράγμα, και δεν συνετιστήκατε. Προσέχετε, μήπως πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της ανυπακοής. Δεν γίνονται άσκοπα και μάταια οι κατηχήσεις. «Ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης, όπως σε όλες τις εκκλησίες των αγίων.» Γι' αυτό «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», ώστε σε όλα να δοξάζεται ο Κύριος ανάμεσά μας. Εσείς που περιφέρεστε από εδώ και από εκεί, αδελφοί, προσέχετε τον εαυτό σας πού και πώς κάθεστε και συναναστρέφεσθε· όχι σαν αχαλίνωτοι, αλλά σαν δεμένοι στο πνεύμα· όχι σαν να μην σας επιβλέπει κανείς, αλλά ως επιβλεπόμενοι από τον Κύριο, ο οποίος εφορεύει κάθε κίνηση και πράξη σας· μην περιφέρεστε άσκοπα εδώ και εκεί, αλλά να ησυχάζετε στα καταλύματά σας, προσηλωμένοι στο εργόχειρο, στις προσευχές και στις ψαλμωδίες σας· μην αποταμιεύετε με φιλαργυρία για τον εαυτό σας, αλλά να αρκείστε στα υπάρχοντα· διότι ο Ίδιος έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω»· ώστε με θάρρος να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΕΩΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΒΙΟ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΥΣΕΩΣ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ιδού μεταβαίνουμε από χρόνο σε χρόνο, από καιρό σε καιρό και από εορτή σε εορτή· και δεν υπάρχει καμία σταθερότητα σε τούτο τον βίο, και οπωσδήποτε πρέπει να τελειώσουμε αυτή τη ζωή και να εισέλθουμε στην ανάπαυσή μας. «Διότι εκείνος που εισήλθε στην ανάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του», καθώς είναι γεγραμμένο. Ποια είναι δε η ανάπαυση; Η βασιλεία προφανώς των ουρανών, προς την οποία μας παρακινεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την ανάπαυση, για να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας». Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι, όπως ακριβώς ο Θεός υποσχέθηκε στους Ισραηλίτες να τους εισαγάγει στη γη της επαγγελίας, αλλά επειδή απείθησαν και τον παραπίκραναν δεν τους επιτράπηκε να εισέλθουν· έτσι ούτε και εμείς πρόκειται ποτέ να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, αν είμαστε απειθείς στις εντολές του. «Σαράντα χρόνια», λέγει, «δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενεά και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, και αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου· γι' αυτό ορκίστηκα στην οργή μου ότι δεν θα εισέλθουν στην ανάπαυσή μου». Και εδώ, η υπομονή του Θεού δεν είναι σαράντα χρόνια, αλλά διαρκεί όσο η παράταση της ζωής του καθενός.