Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:14

Κανείς άλλος παρά μόνο ο κατά την τάξη του Μελχισεδέκ ιερέας του Ύψιστου Θεού, ο Ιησούς Χριστός ο Σωτήρας μας, τον οποίο έχουμε ως μέγα αρχιερέα κατά τον απόστολο και ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, έπραξε όλα όσα ήταν στην καρδιά του Πατέρα, γενόμενος υπήκοος σε αυτόν μέχρι και θανάτου. Γι' αυτό και ο Πατέρας, αφού τον ανέστησε, του οικοδόμησε πιστό οίκο, δηλαδή την εκκλησία που συνίσταται από λογικούς, ζωντανούς και αληθινά πιστούς λίθους. Σε αυτόν έρχονται να προσκυνήσουν όσοι πίστεψαν σε αυτόν, χωρίς να αποστρέφονται τον ασημένιο οβολό, ούτε σωματικά τη χήρα που προσφέρει τον κοδράντη για τη βοήθεια όσων έχουν ανάγκη, ούτε βέβαια νοητά την ψυχή που στηρίζεται μόνο στην πίστη, ή εκείνην που προσφέρει, ανάλογα με τη δύναμη των νοητών της υπαρχόντων, όσα συμβάλλουν στην οικοδομή και την ωφέλεια των υπολοίπων. Εξέλεξε λοιπόν τα μωρά του κόσμου, και τα ασθενή, και τα φτωχά, και τα εξουθενωμένα, και τα μη όντα, χωρίς να τα περιφρονεί, ούτε τέτοιου είδους ψυχές· απεναντίας, ως φιλάνθρωπος Λόγος του Θεού, αποδέχεται και αυτές για την προθυμία τους, τις οποίες και κατατάσσει με θεία κρίση, ανάλογα με την αξία τους, σε διάφορες μονές του ιερατείου του, αξιώνοντάς τες τον άρτο της αιώνιας ζωής που προέρχεται από τον ίδιο.

Επειδή ο θαυμάσιος απόστολος ονόμασε τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό μέγα αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί σε αυτόν ...... και εκείνος που, σύμφωνα με την προφητεία, έχει τιμηθεί με την ίδια προσωνυμία και με το ίδιο αξίωμα· και με αυτόν τον τρόπο ............. έχοντας ονομαστεί. Αυτόν λοιπόν ο Κύριος έδειξε στον προφήτη ..... ενδεδυμένο ρυπαρά [ιμάτια], υπονοώντας την κάθοδο του Σωτήρα μας προς τη δική μας αιχμαλωσία, κατά την οποία ........ να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, διότι αναλαμβάνοντας επάνω του τις δικές μας αμαρτίες, περιβλήθηκε από εμάς ρυπαρά ενδύματα. Και αυτά ο Πατέρας προστάζει να τα απεκδυθεί και να αναλάβει τα θεία και αξιοπρεπή ενδύματα της θεότητας, που αρμόζουν στην επουράνια αρχιερωσύνη. Και ενώ αυτά έχουν συμβεί, σύμφωνα και με την ιστορία, περί τον ... τότε Ιησού τυπικώς, όπως είναι εύλογο, ξεκινώντας από άλλη αρχή, ο λόγος απευθύνεται προς τον ίδιο τον άνδρα Ιησού και προς τους ... τερατοσκόπους που βρίσκονταν μαζί του —και νομίζω ότι έτσι έχουν ονομαστεί όσοι έχουν αξιωθεί της πνευματικής .......— λέγει: Ιδού, εγώ φέρω τον .......... Ανατολή. Και προχωρώντας πιο κάτω, αφού έθεσε τους στεφάνους στην κεφαλή του ίδιου του Ιησού, προσθέτει λέγοντας: Αυτά λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ· Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του· και υποκάτωθεν......... θα ανατείλει και θα ανοικοδομήσει τον οίκο του Κυρίου και τις ..... και αυτά θα μπορούσαν να αναφερθούν στον Χριστό, τυγχάνοντας της αρμόζουσας .. διήγησης. Πλην όμως και για τους εκ περιτομής και ........

Και ο Ιησούς, ο μέγας ιερέας που αναφέρεται στον προφήτη, τέθηκε επικεφαλής της επιστροφής από τη Βαβυλώνα στην Ιερουσαλήμ, φέροντας και αυτός την προτύπωση του Ιησού, του Σωτήρα μας, τον οποίο έχουμε ως «μέγα αρχιερέα που έχει διασχίσει τους ουρανούς», μέσω του οποίου διδαχθήκαμε και εμείς, αφού λυτρωθήκαμε σαν από άλλη Βαβυλώνα από τη σύγχυση και την αιχμαλωσία του παρόντος βίου, να σπεύδουμε προς την ουράνια πόλη, την αληθινή Ιερουσαλήμ. Εύλογα, λοιπόν, ο Ιησούς, ο οποίος έφερε στο πρόσωπό του την εικόνα της αλήθειας, φορούσε και ρυπαρά ιμάτια, και ο διάβολος αναφέρεται ότι στεκόταν στα δεξιά του και του εναντιωνόταν, επειδή και ο αληθινός Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, αφού κατέβηκε στη δική μας αιχμαλωσία, ανέλαβε τις αμαρτίες μας, πήρε πάνω του τον ανθρώπινο ρύπο, και υπέμεινε τους εξευτελισμούς του πάθους λόγω της φιλανθρωπίας Του προς εμάς. Γι' αυτό λέει ο Ησαΐας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς τον θεωρήσαμε ως άνθρωπο που βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας». Αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, όταν είδε τον Κύριο, είπε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει τις αμαρτίες του κόσμου».

Σύμφωνα λοιπόν με αυτά ήταν και όσα ο Γαβριήλ ευαγγελίστηκε στην παρθένο, λέγοντας ότι αυτός που θα γεννηθεί από αυτήν θα βασιλεύσει «εις τους αιώνας» και ότι «της βασιλείας του» δεν θα υπάρξει τέλος. Το πώς όμως ο Μάρκελλος τόλμησε να γράψει αντίθετα προς όλα αυτά, μπορεί να το μάθει κανείς από τα ίδια του τα λόγια, με τα οποία αρνιόταν συγχρόνως τη θεότητα και την ανθρωπότητα του Υιού του Θεού, με τρόπο πιο καινοφανή από κάθε άθεη αίρεση. Διότι, από τους ετεροδόξους, εκείνοι μεν που υποστήριξαν ότι ο Υιός του Θεού ούτε προαιώνιος είναι ούτε προϋπήρχε, θεωρώντας τον άνθρωπο όμοιο με τους υπολοίπους που προήλθε από άνθρωπο, ισχυρίστηκαν ότι τιμήθηκε με υιοθεσία, και, παραδεχόμενοι αυτό, ομολόγησαν ότι έχει αθάνατη και ατελεύτητη τιμή και δόξα και αιώνια βασιλεία· οι άλλοι πάλι, αρνούμενοι την ανθρώπινη φύση, υποστήριξαν ότι είναι Υιός του Θεού και προϋπάρχων Θεός. Αλλά αυτοί μεν, όντες ξένοι προς την Εκκλησία, έφτασαν μέχρι αυτού του σημείου πλάνης. Αυτός όμως, ο οποίος ηγήθηκε της Εκκλησίας του Θεού για τόσα χρόνια, αναιρεί την ύπαρξη του Υιού του Θεού, και αφού λειτούργησε στο θυσιαστήριό Του, πιστεύει ίσως ότι ο ίδιος πρόκειται να τύχει αιώνιας και αθάνατης ζωής, ενώ στερεί τον Αρχιερέα από αυτήν. Έχουμε όμως «αρχιερέα μέγα», σύμφωνα με τον Απόστολο, «ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού», για τον οποίο τολμά να λέει ότι ούτε προαιώνιος είναι ούτε προϋφίστατο, αλλά ούτε και ότι θα υφίσταται στο μέλλον, ούτε ότι θα βρίσκεται μαζί με τους αγίους του Θεού σύμφωνα με την ίδια εκείνη επαγγελία της βασιλείας των ουρανών.

ιβʹ. Και αρχιερέα, εξάλλου, τον αποκαλεί ο ίδιος απόστολος λέγοντας: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού». ιγʹ. Όχι μόνο αυτό, αλλά τον αναγνωρίζει και ως απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρα του Θεού, και ως Υιό και κληρονόμο, λέγοντας: «στις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου εποίησε και τους αιώνες· ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Και εδώ (όπως ακριβώς ελέχθη πιο πάνω για τον Λόγο το «τα πάντα δι’ αυτού εγένετο», και για το φως το «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δι’ αυτού εγένετο», και για τον Ιησού Χριστό το «για εμάς υπάρχει ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, δι’ ου τα πάντα»), πρόσεξε πώς για τον ίδιο ομοίως έχει λεχθεί το «δια του οποίου εποίησε και τους αιώνες».

Ι'. Πώς να σας σκιαγραφήσω τον άνδρα; Ο Παύλος τον περιέγραψε προκαταβολικά· αφενός, σε όσα αναφέρει υμνώντας τον μέγα αρχιερέα, ο οποίος έχει διαπεράσει τους ουρανούς (διότι ο λόγος μου θα τολμήσει να φτάσει μέχρις αυτού του σημείου, επειδή η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «χριστούς» όσους ζουν κατά Χριστόν)· αφετέρου, σε όσα νομοθετεί γράφοντας προς τον Τιμόθεο, σκιαγραφώντας με τον λόγο του το πρότυπο εκείνου που πρόκειται να αναλάβει την επισκοπή. Διότι, εάν τοποθετήσεις τον νόμο ως κανόνα δίπλα σε εκείνον που επαινείται για αυτά, θα διαπιστώσεις με σαφήνεια την ευθύτητά του. Ελάτε λοιπόν να συνεορτάσετε μαζί μου καθώς κοπιάζω στον λόγο, και, ενώ επιθυμώ τα περισσότερα να τα προσπεράσω, πότε με συγκρατεί το ένα και πότε το άλλο, και δεν μπορώ να βρω ποιο είναι το σπουδαιότερο, όπως ακριβώς σε ένα σώμα που είναι από παντού σύμμετρο και ωραίο· διότι πάντοτε εκείνο που αντικρίζω μπροστά μου μού φαίνεται ωραιότερο, και αυτό συναρπάζει τον λόγο μου.

Αυτός, λοιπόν, μας έκανε γνωστή και τη σημασία του ονόματος του Χριστού, λέγοντας ότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού· αλλά και τον ονόμασε ειρήνη και φως απρόσιτο, μέσα στο οποίο κατοικεί ο Θεός, αγιασμό και απολύτρωση, μέγα αρχιερέα και πάσχα, ιλαστήριο των ψυχών, απαύγασμα της δόξας, χαρακτήρα της υποστάσεως και δημιουργό των αιώνων, πνευματική τροφή και πόμα, πέτρα και ύδωρ, θεμέλιο της πίστεως και κεφαλή γωνίας, εικόνα του αόρατου Θεού και μέγα Θεό, κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας και πρωτότοκο της νέας κτίσεως, απαρχή των κεκοιμημένων, πρωτότοκο εκ των νεκρών και πρωτότοκο ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, μεσίτη μεταξύ Θεού και ανθρώπων και Μονογενή Υιό στεφανωμένο με δόξα και τιμή, Κύριο της δόξας και αρχή των όντων, λέγοντας γι' αυτόν τα εξής: «Ο οποίος είναι αρχή», και επιπλέον βασιλιά της δικαιοσύνης και βασιλιά της ειρήνης και βασιλιά των πάντων, του οποίου η ισχύς της βασιλείας είναι απεριόριστη, και πολλά άλλα παρόμοια, των οποίων το πλήθος δεν είναι εύκολο να απαριθμηθεί. Όλα αυτά, όταν συντεθούν μεταξύ τους, εφόσον η έννοια της κάθε προσωνυμίας συνεισφέρει το δικό της μερίδιο για την ανάδειξη του σημαινομένου, δημιουργούν μέσα μας μια σαφή αντίληψη της σημασίας του ονόματος του Χριστού, φανερώνοντάς μας τόσον από την ανέκφραστη μεγαλειότητά Του, όσον η ψυχή μας είναι ικανή να κατανοήσει.

Διότι δεν υπάρχει πλέον, σύμφωνα με τον παλαιό τύπο και νόμο, ένας ναός που να δέχεται τις θυσίες και να σεμνύνεται για αυτές· αλλά σε ολόκληρη την οικουμένη εκκλησίες και θυσιαστήρια αναπέμπουν ειλικρινώς δόξα στον φιλάνθρωπο Θεό. Διότι λάβαμε ως αρχιερέα των ψυχών μας τον Ιησού Χριστό, τον Κύριό μας, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Διότι έχουμε, λέει ο Παύλος, αρχιερέα μέγα που έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας· στον οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έπειτα, αφού είπε αυτό, κάνοντας τον λόγο ακόμη πιο φοβερό, ομιλεί περί του Υιού και λέει: «Προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Δηλαδή, σε αυτόν πρόκειται να λογοδοτήσουμε για τα πεπραγμένα μας. Επομένως, ας μην καταπέσουμε πνευματικά, ούτε ας λιγοψυχήσουμε. Είναι μεν ικανά και όσα ειπώθηκαν για να μας παιδαγωγήσουν· εκείνος όμως δεν αρκείται σε αυτά, αλλά προσθέτει ακόμη λέγοντας: «Έχουμε, λοιπόν, αρχιερέα μέγα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού».

βʹ. Ότι πράγματι γι' αυτόν τον λόγο το πρόσθεσε, φαίνεται από αυτά που επάγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπάσχει στις αδυναμίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε παραπάνω: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται». Δες, λοιπόν, πώς και εδώ κάνει το ίδιο πράγμα. Αυτό που λέει είναι το εξής: Βάδισε, λέει, τον δρόμο που βαδίζουμε κι εμείς τώρα, ή μάλλον και ακόμη πιο τραχύ· διότι δοκίμασε όλα τα ανθρώπινα. Είπε εκεί: «Δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του», υπονοώντας τη θεότητα. Έπειτα, επειδή αναφέρθηκε στη σάρκα, μιλά πάλι με μεγαλύτερη συγκατάβαση λέγοντας: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς»· και δείχνει έτσι μεγαλύτερη φροντίδα, και ότι προΐσταται σε αυτούς ως δικούς του, και δεν θέλει να εκπέσουν. Διότι ο Μωυσής, λέει, δεν εισήλθε στην κατάπαυση, ενώ αυτός εισήλθε· και το πώς, θα το πω εγώ. Δεν είναι παράξενο δε που πουθενά δεν το έθεσε ρητά· διότι, είτε για να μη νομίσουν ότι βρίσκουν δικαιολογία, συμπεριέλαβε και αυτόν, είτε για να μη φανεί ότι κατηγορεί τον άνδρα, δεν το είπε φανερά. Διότι, αν, χωρίς να ειπωθεί τίποτα από αυτά, πρόβαλλαν αυτούς τους ισχυρισμούς λέγοντας, «Αυτός μίλησε κατά του Μωυσή και κατά του νόμου», πόσο μάλλον αν έλεγε: «Δεν πρόκειται για την Παλαιστίνη, αλλά για τον ουρανό», θα έλεγαν ακόμη βαρύτερα λόγια από αυτά. Όμως, δεν αποδίδει τα πάντα στον ιερέα, αλλά ζητά και τη δική μας συμβολή, εννοώ δηλαδή την ομολογία.

Έχοντας, λοιπόν, λέγει, μέγα αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού, ας κρατούμε σταθερά την ομολογία.

Διότι κάνει αυτά τα δύο: ούτε τους πιέζει υπερβολικά, ούτε τους αφήνει να καταπέσουν. Και δικαιολογημένα· διότι, αν τα παραδείγματα των άλλων είναι ικανά να συνεγείρουν τον ακροατή και να τον παρακινήσουν σε ζήλο, όταν κάποιος αντλεί το παράδειγμα από τον ίδιο του τον εαυτό και προτρέπει τον εαυτό του να το μιμηθεί, πολύ περισσότερο από αυτό εισάγεται πλέον η δύναμη της διδασκαλίας. Αυτό, λοιπόν, δείχνει, και δεν τους αφήνει να εφησυχάσουν ως να ήταν βαριά καταδικασμένοι, ούτε ως διαρκώς κακοί, αλλά λέει ότι κάποτε υπήρξαν και ενάρετοι: «Διότι, ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου». Δείχνει εδώ ότι είχαν πιστέψει πριν από πολύ καιρό· δείχνει επίσης ότι οφείλουν να κατηχούν και άλλους. Δες, λοιπόν, πώς ο ίδιος συνεχώς κοπιάζει να εισαγάγει τον λόγο περί του Αρχιερέως, και διαρκώς τον αναβάλλει. Άκουσε, πράγματι, πώς ξεκίνησε: «Έχοντας μέγαν Αρχιερέα που έχει διέλθει τους ουρανούς»· και παραλείποντας να πει πώς είναι μέγας, πάλι λέει: «Διότι κάθε αρχιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, εγκαθίσταται υπέρ των ανθρώπων για τα προς τον Θεό»· και πάλι: «Έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε τον εαυτό Του για να γίνει Αρχιερέας». Και αφού είπε πάλι: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ», πάλι το αναβάλλει λέγοντας: «Ο οποίος στις ημέρες της σαρκός Του προσέφερε δεήσεις και ικεσίες».

Διότι ούτε ο Βαπτιστής παραβίασε τα όρια της φύσης με το σκίρτημά του, αλλά παρέμεινε και αυτός τον προσήκοντα χρόνο, γνωρίζοντας ότι και αυτό για εμάς θα το εκπληρώσει μετά από αυτόν ο Δεσπότης, αναβοώντας: Θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατακαλύπτει τις θάλασσες, και από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών έχει δοξαστεί το όνομά μου, και σε κάθε τόπο προσφέρεται στο όνομά μου θυσία καθαρή. Διότι δεν υπάρχει πλέον, κατά τον νόμο, ένας μόνο ναός που να δέχεται τις θυσίες και να σεμνύνεται για αυτές· αλλά σε όλη την οικουμένη οι Εκκλησίες αναπέμπουν ειλικρινώς δόξα στον Θεό. Εκεί υπήρχε ένας ιερέας κατ' έτος, θνητός και γεμάτος από κάθε αμαρτία· τώρα όμως λάβαμε ως αρχιερέα των ψυχών μας τον Ιησού Χριστό, ο Οποίος δεν έπραξε αμαρτία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα Του. Διότι έχουμε, λέγει, μέγα αρχιερέα που έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Επειδή λοιπόν ο λόγος αφορούσε την ανάσταση, και αυτό επιθυμούσαν να ακούσουν, το πότε δηλαδή θα συμβεί, σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε τον λόγο: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Για να μη νομίσει κανείς ότι απλώς και μόνο θα στερηθεί την κατάπαυση, προσθέτει και την κόλαση. «Στον οποίο οφείλουμε να λογοδοτήσουμε. Έχοντας λοιπόν Μέγαν Αρχιερέα, ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού.» Έτσι, λέει, οφείλουμε να δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα. «Ας κρατάμε σταθερά την ομολογία.» Και για ποια ομολογία μιλάει; Ότι υπάρχει ανάσταση και ανταπόδοση, και ότι ο Χριστός είναι Θεός. «Διότι δεν έχουμε Αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά έχει δοκιμαστεί στα πάντα με παρόμοιο τρόπο, χωρίς να αμαρτήσει.» Διότι δεν αγνοεί, λέει, τα δικά μας προβλήματα, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αυτούς που βρίσκονται σε θλίψεις.

Ότι αυτός που ακολουθεί γνήσια τον Χριστό μέσω των αρετών σύμφωνα με την εσωτερική του διάθεση, υψώνεται και πάνω από τον γραπτό και πάνω από τον φυσικό νόμο Τίποτε δεν εμποδίζει, όπως φρονώ, εκείνον που έχει προπαιδευθεί θεοφιλώς σε αυτούς τους νόμους, δηλαδή τον φυσικό και τον γραπτό, να ανέλθει θεοπρεπώς και υπεράνω αυτών, εφόσον —ανεξάρτητα από αυτούς, μέσω της ειλικρινούς πίστεως— έχει ακολουθήσει γνήσια μόνο τον Λόγο που οδηγεί στο ύψιστο αγαθό. Ούτε τον εμποδίζει, μην έχοντας απολύτως καμία νοερή επαφή με κανένα πράγμα, λογισμό ή νόημα, στα οποία υπόκειται και διαφαίνεται η φύση και η γνώση οποιασδήποτε μορφής κάθε νοούμενου πράγματος και όντος —όπως ακριβώς αρμόζει σε εκείνον που έχει προαιρέσει να ακολουθεί γνήσια τον Ιησού, ο Οποίος διήλθε τους ουρανούς— να μπορέσει, με τη φανέρωση του θείου φωτός, να δεχθεί συνολικά την αληθινή γνώση των όντων, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό στον άνθρωπο.

Διότι πάντοτε ο Ιησούς, που διήλθε τους ουρανούς, ο Λόγος του Θεού, και βρέθηκε υπεράνω όλων των ουρανών, μεταβιβάζει και μεταθέτει εκείνους που τον ακολουθούν διά της πράξεως και της θεωρίας από τα κατώτερα στα ανώτερα, και από αυτά πάλι σε εκείνα που είναι ακόμη ανώτερα, και με λίγα λόγια, δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να διηγούμαι τις θείες αναβάσεις και αποκαλύψεις των αγίων, κατά την αλλοίωσή τους από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου ο καθένας δεχθεί τη θέωση που αρμόζει στο δικό του τάγμα.

Επειδή, λοιπόν, παλαιός και νέος νόμος του Θεού είναι να αγαπούμε ο ένας τον άλλον τόσο πολύ, όσο και εμείς αγαπηθήκαμε· και σε τέτοιο βαθμό να οικειοποιούμαστε τις συμφορές των άλλων, ώστε με αμοιβαία ανταπόδοση και εξαιτίας του δεσμού της αγάπης να μοιραζόμαστε τις διαθέσεις μας, σύμφωνα με την εντολή που προστάζει να χαιρόμαστε με αυτούς που χαίρονται και να κλαίμε με αυτούς που κλαίνε· παρακαλώ τον θεοφύλακτο και ευλογημένο μου δεσπότη, που έχει ως έναν και μοναδικό σκοπό να ακολουθήσει, μέσω της όμοιας φιλανθρωπίας, τον Ιησού, ο οποίος διήλθε τους ουρανούς, χωρίς να έχει δεθεί απολύτως με κανέναν δεσμό συγγένειας προς αυτόν τον πλάνο κόσμο και τον κοσμοκράτορά του. Διότι, πράγματι, ο παρών κόσμος είναι απατηλός, αφού με την απάτη δελεάζει πάντοτε προς την επιθυμία των φθαρτών πραγμάτων και περισφίγγει στη δουλεία των υλικών αγαθών όσους είναι εκ φύσεως ελεύθεροι και κληρονόμοι των επουράνιων αγαθών, εμπαίζοντας μέσω της ηδονής και παραπλανώντας κρυφά όσους ανέχονται να κυριεύονται από αυτά.

Διότι, όπως ακριβώς πρέπει να κατανοούνται οι αναβάσεις σύμφωνα με την προκοπή από δύναμη σε δύναμη στο πρακτικό στάδιο των αρετών, την επανάβαση από δόξα σε δόξα των πνευματικών γνώσεων της θεωρίας, και τη μετάβαση από το ρητό της Αγίας Γραφής προς το πνεύμα, έτσι και στο θέμα των προσευχών πρέπει κανείς να πράττει τα εξής: να υψώνει τον νου από τα ανθρώπινα και το φρόνημα της ψυχής προς τα θειότερα, προκειμένου να μπορέσει ο νους να ακολουθήσει τον Ιησού, τον Υιό του Θεού, ο οποίος διήλθε τους ουρανούς, ο οποίος είναι πανταχού παρών και διέρχεται τα πάντα χάριν ημών κατά θεία οικονομία, ώστε και εμείς, ακολουθώντας Τον, να διέλθουμε όλα όσα έπονται Αυτού και να φθάσουμε σε Αυτόν, εφόσον βεβαίως Τον κατανοούμε όχι σύμφωνα με τη σμικρότητα της οικονομικής Του συγκατάβασης, αλλά σύμφωνα με τη μεγαλειότητα της φυσικής Του απεραντοσύνης. ιθ΄. Είναι καλό πάντοτε να αφιερωνόμαστε απερίσπαστοι και να αναζητούμε τον Θεό, όπως ακριβώς προσταχθήκαμε. Διότι, έστω και αν κατά την παρούσα ζωή δεν μπορούμε, αναζητώντας, να φτάσουμε στο τέλος του βάθους του Θεού, ίσως όμως αγγίζοντας έστω και λίγο από το βάθος Του, να κατοπτεύουμε τα αγιότερα των αγίων και τα πνευματικότερα των πνευματικών· πράγμα που δηλώνει και τυπικώς ο αρχιερέας, όταν από τα άγια, τα οποία είναι αγιότερα της αυλής, εισέρχεται στα Άγια των αγίων, τα οποία είναι αγιότερα των αγίων. κ΄.

Ο Ιούδας, από τους δώδεκα μαθητές, υπήρξε προδότης του Χριστού, και από τους δικούς μας πέντε, πρώτος είναι ο Κρατερός και δεύτερος ο Ρωμανός. Ιδού αυτές οι δύο μάχαιρες δεν είναι ευαγγελικές, αλλά φέρνουν κακές αγγελίες και είναι φονικές. Και αυτό είναι αρκετό· αν όμως πρέπει, ας μας προστεθεί και τρίτος προδότης, καθώς και τέταρτος. Αυτές οι μάχαιρες αποκόπτουν και τα δύο αυτιά της υπακοής, όχι του Μάλχου, του υπηρέτη του νόμου, αλλά ενός δούλου, ωστόσο, του Αρχιερέως, του υπερμέγιστου Αρχιερέως ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς. Αλλά νομίζω ότι οι συνέπειες από εκείνα αποτελούν για εμάς, που φέρουμε το σχήμα, ανταπόδοση της παρανομίας. Τα επόμενα μάλιστα είναι τα χείριστα, αν και προς το παρόν το κακό κόπασε για εμάς. Δεν υπάρχουν πάλι φυλακίσεις των δικών μας, δεν υπάρχουν πάλι δεσμά, μαστιγώσεις και βίαιες προσαγωγές; Η απανθρωπιά των φοροεισπρακτόρων δεν μας καταπιέζει καθημερινά και δεν μας αναστατώνει με κάθε τρόπο; Διότι τα άλλα θα τα παραλείψουμε: τις ενέδρες, τους διασυρμούς, τις απειλές. Έτσι τιμάται ο λόγος (η παιδεία), και έτσι προοδεύει· διότι όπου υπάρχει τιμή, ανάλογη είναι και η πρόοδος. Εγώ μάλιστα κατακρίνω και όσους επιθυμούν να γίνουν μαθητές, εάν βέβαια υπάρχουν τέτοιοι. Διότι, τι ακριβώς επιθυμούν και τι είδους καρπούς της παιδείας βλέπουν; Κάποτε ήταν γλυκείς, κατά τον Ισοκράτη· τώρα όμως επιφέρουν κυρίως πίκρα σε όσους έχουν αντίληψη, εφόσον, μαζί με τα άλλα δεινά, εκείνος μεν που ανατράφηκε μέσα στην αμάθεια ίσταται ψηλά, ενώ εκείνος που ίδρωσε πάρα πολλές φορές για τα γράμματα παραμένει ταπεινότατος, χωρίς να κρίνεται άξιος κανενός λόγου.

Επειδή δε είχε παρέλθει αρκετός χρόνος και πολλοί δεν έπαυαν να ικετεύουν τον πατριάρχη –άλλοτε διαφορετικά πρόσωπα και κάποιες φορές τα ίδια– να μην περιφρονήσει τις γνώμες τόσων αρχιερέων, αλλά να υποχωρήσει και να άρει το επιτίμιο σε εκείνον που είχε συνοδικώς ανακληθεί, καθώς, εάν υπήρχε κάποια ευθύνη, αυτή θα βάραινε όσους τον είχαν ανακαλέσει, φάνηκε τελικά ότι η επιμονή τους επρόκειτο να επιτύχει τον σκοπό της μέσω της πατριαρχικής συγκατάθεσης. Αμέσως τότε, ο Μέγας Αρχιερέας, Αυτός που διήλθε τους ουρανούς και είναι παρών σε όλο τον κόσμο, επιβάλλει άνωθεν την απόφασή Του και καθαιρεί εκείνον που κακώς είχε ανακληθεί, στερώντας του και την ανάκληση και τη ζωή μέσα σε σφοδρό πόνο κυνάγχης.

Ανατροπή της επιστολής του Ευσεβίου προς τη βασίλισσα Κωνσταντία. Διότι έχει επί λέξει ως εξής: «Μόνος λοιπόν αυτός μετά τον ανώτατο Θεό και Πατέρα είναι δίκαιος, και αγάπησε τις δικαιοσύνες». Αυτά τα είπε για να τοποθετήσει τον Υιό κατώτερα και να τον παρουσιάσει ως κατώτατο Θεό. Έπειτα, αφού εξέτασε τα σχετικά με τον Ααρών, τον αρχιερέα κατά τον νόμο, και εκείνη την ιερατική στολή που συμβολικά εικονίζει τον Χριστό, και παραβάλλοντας τα περί της κίδαρης, λέει: «Ότι έχουμε και εμείς μέγα αρχιερέα που έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού. Του οποίου τα μεν ανώτατα και κρυφά της θεότητος, που εκτείνονται πέρα από κάθε κτίση, καλύπτονται με το πατρικό κάλυμμα της ένθεης αϊδιότητας και αγεννησίας». Μέσω αυτών θέλει να παρουσιάσει ότι ο Υιός είναι κατώτερος της πατρικής δόξας και ότι υστερεί στο αξίωμα. Διότι, εισάγοντας στη συνέχεια τον Πατέρα ως κεφαλή του Χριστού, εκλαμβάνει το αποστολικό ρητό με τρόπο μη αποστολικό.

Αλλά και ο θείος Παύλος έτσι διδάσκει την Εκκλησία του Χριστού: «Για να σας δώσει ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του», και λίγο μετά: «Σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς, και τον κάθισε στα δεξιά του στα επουράνια υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητος και κάθε ονόματος που ονομάζεται», και πάλι: «Εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να ζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού, να φρονείτε τα άνω, όχι τα επί της γης· διότι πεθάνατε και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό», και πάλι: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και φέροντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε δι' εαυτού καθαρισμό των αμαρτιών μας, κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στα ύψη», και πάλι: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα που έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού, ας κρατάμε σταθερά την ομολογία», και λίγο μετά: «Την οποία έχουμε ως άγκυρα της ψυχής ασφαλή και βεβαία και η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε ως πρόδρομος για εμάς ο Ιησούς, γενόμενος αρχιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», και πάλι: «Τέτοιον αρχιερέα έχουμε, ο οποίος κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στους ουρανούς», και πάλι: «Διότι δεν εισήλθε ο Χριστός σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα στο πρόσωπο του Θεού υπέρ ημών», και πάλι: «Αυτός δε, αφού πρόσφερε μία θυσία υπέρ των αμαρτιών, κάθισε στο διηνεκές στα δεξιά του Θεού, περιμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδών του.»

Μάθε λοιπόν, εάν είσαι πρόθυμος να αποδεχθείς κάτι, από τον θείο Παύλο, ο οποίος αναλήφθηκε έως τον τρίτο ουρανό, αρπάχθηκε στον παράδεισο και από εκεί μυήθηκε και είδε με τα μάτια του τα απόρρητα, ότι κάθε αρχιερέας, ο οποίος λαμβάνεται από τους ανθρώπους, εγκαθίσταται υπέρ των ανθρώπων για τα όσα αφορούν τον Θεό, έχοντας τη δύναμη να δείχνει συγκατάβαση και κατανόηση προς όσους αγνοούν και πλανώνται, επειδή και ο ίδιος περιβάλλεται από ανθρώπινη αδυναμία· και εξαιτίας αυτής οφείλει, όπως ακριβώς προσφέρει για τον λαό, έτσι και για τον εαυτό του να προσφέρει θυσίες υπέρ των αμαρτιών. Αυτά, λοιπόν, τα λέει ο θείος Παύλος για τους πολλούς αρχιερείς που προέρχονται από τους ανθρώπους, και δεν ταιριάζει λιγότερο να λέγονται για τους δικούς μας, παρά για εκείνους που υπάγονταν στον παλαιό νόμο. Γι' αυτό και σε όλους τους ιερομύστες, μέσα στις ευχές, συνυφαίνονται και λόγια υπέρ των εαυτών τους. Και ενώ, λοιπόν, αυτοί είναι πολλοί και λέγονται πολλοί, εφόσον διαφέρουν μεταξύ τους και κατά τον χρόνο και κατά τον τόπο και κατά τον αριθμό και υπόκεινται σε πλήθος άλλων διαφορών, ο ίδιος Απόστολος γνωρίζει πώς να τους συγκεντρώνει, ή μάλλον να τους ανάγει, όλους στον έναν μεγάλο αρχιερέα, «ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού», στον οποίο δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ Ιουδαίου και Έλληνα. Και πάλι λέει: «Δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλους είναι ο Χριστός». Και αλλού, αντιστρέφοντας τον λόγο, λέει: «Όλοι εμείς ένα είμαστε εν Χριστώ».