Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:12

Γι' αυτό σωστά λέει: «Τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου· έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου· ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ο Λόγος προσαρμόζεται σε κάθε ηλικία; Και στους Ιουδαίους, επειδή ήταν νήπια, έδινε ως τροφή μέλι και γάλα. Και όταν ακούς μέλι και γάλα, να σκέφτεσαι τον Νόμο· διότι σε αυτούς δόθηκε το γάλα, επειδή ήταν νήπια. Στους τέλειους όμως δίνεται ο άρτος και ο οίνος. Διότι στερεά τροφή είναι και ο άρτος και ο οίνος, δηλαδή το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό λοιπόν σωστά λέει ο Σωτήρας: «Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ομιλεί παντού; Διότι δική Του είναι και η Καινή και η Παλαιά. Γι' αυτό αλίμονο στους Ιουδαίους που τρώνε το μέλι και το γάλα. Ομοίως δε και οι Μανιχαίοι τρώνε τον άρτο και τον οίνο· η Καθολική Εκκλησία όμως τα τρώει και τα δύο μαζί, τον άρτο μαζί με το μέλι, και πίνει τον οίνο μαζί με το γάλα. Και τρώγοντας μεν τον άρτο, καταναλώνουμε μαζί με τον Λόγο και το μέλι. Και έχει γραφτεί να τρώνε το πρόβατο κατά το Πάσχα.

Το λεγόμενο λοιπόν από τον Σωτήρα έχει περίπου το εξής νόημα. Εάν, λέει, ενώ έχετε τον νόμο που γράφτηκε μέσω του Μωυσή και μελετάτε συνεχώς τα δικά του γράμματα, θεωρείτε μηδαμινή την παράβασή τους, βυθίζοντας σε άτοπη λήθη αυτό που έχει διαβαστεί πολλές φορές, πώς θα μπορούσατε να γίνετε πιο δεκτικοί απέναντι στους δικούς μου λόγους; Ή πώς θα φανείτε πιο έτοιμοι και πιο υπάκουοι στα δικά μου λόγια, όταν δεν τα παρακολουθείτε συχνά ούτε διαρκώς, αλλά τα ακούτε επιδερμικά, και μόνο κάπου κάπου τα βάζετε στα αυτιά του σώματος; Είτε με αυτόν τον τρόπο λοιπόν θα προσεγγίσεις τα λεγόμενα, είτε θα τα εξετάσεις διαφορετικά· διότι είναι πολύ ωφέλιμη για τη μάθηση η έρευνα και η αναζήτηση γύρω από αυτά. Επομένως, τα μεν γράμματα του Μωυσή προσφέρουν κάποια παιδαγωγία και τη διατύπωση, μέσω τύπων, των μυστηρίων του Χριστού, και τα όσα σκιαγραφούνται σε αυτόν αποτελούν τρόπον τινά τα στοιχεία της γνώσης περί Αυτού, πράγμα που καταδείξαμε εκτενέστερα και μέσω όσων εξετάσαμε προηγουμένως. Η δε ολοκλήρωση της νομικής εκπαίδευσης είναι ο Χριστός, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Πλήρωμα του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός». Εκείνοι λοιπόν, λέει, που δεν αποδέχθηκαν «τα στοιχεία της αρχής των λόγων του Θεού» και απέρριψαν με τις ανοησίες τους τον νόμο που τους καθοδηγούσε μέσω του πιο εμφανούς γράμματος, πώς θα μπορούσαν πλέον να φτάσουν στην τελειότερη γνώση;

Διότι, όπως ακριβώς είπε ο μακάριος Παύλος: «Ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου, να είστε διδάσκαλοι, έχετε πάλι την ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος ποια είναι τα αρχικά στοιχεία των λογίων του Θεού, και έχετε φτάσει στο σημείο να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή». Ότι, λοιπόν, αυτός είναι «ο ων», και υπάρχει πριν από όλα, και η ύπαρξή του είναι ατελεύτητη εφόσον είναι Θεός κατά φύση, το αποδεικνύει λέγοντας: «Εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ είμαι εις τον αιώνα». Από τον πρώτο όμως, ποιος θα μπορούσε να νοηθεί προγενέστερος;

γ'. Και ότι μεν προς εκείνους που έχουν φτάσει σε τέλεια πνευματική κατάσταση, έχοντας ασκηθεί μέσω της άκρας συμπαθείας και έχοντας ήδη συνηθίσει να τρέφονται με πιο στερεή τροφή, δεν λέμε προς το παρόν απολύτως τα αναγκαία, το κατανοώ και εγώ· διότι «αυτά είναι τα στοιχεία και οι αρχές των λογίων του Θεού», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου. Αλλά δεν θα αργήσω να τους μιλήσω για τα πιο γνώριμα σε αυτούς πράγματα, και θα ζητήσω να έχουν συγκατάβαση για το παρόν, χρησιμοποιώντας τα λόγια του Σωτήρα μας: «Δεν έχουν ανάγκη γιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Διότι αυτός που έχει από μόνος του υγιή νου, ακόμη και αν δεν υπάρχουν αυτά που τον ενθαρρύνουν, θα σταθεί εξίσου σταθερός· ενώ εκείνος που είναι ασθενής στην καρδιά, θα είχε ανάγκη από πολλή βοήθεια· διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε να αποκρούσει την επήρεια του πάθους. Και ο λόγος μας θα προχωρήσει μέσω παραδειγμάτων. Διότι τα φυτά που έχουν βαθιές ρίζες και πιστεύεται ότι έχουν στερεωθεί καλά με γερούς κορμούς, υψώνονται πολύ ψηλά και, χωρίς να υπολογίζουν καθόλου τη βιαιότητα των ανέμων, παραμένουν ασφαλή, έστω και αν οι άνεμοι φυσούν με πολλή και αφόρητη ορμή προσπαθώντας να τα παρασύρουν. Αντίθετα, τα δέντρα που δεν έχουν ακόμη δυναμώσει αρκετά, αλλά είναι κάπως πιο τρυφερά, νεόφυτα και μόλις έχουν ξεπροβάλει από τη γη που τα γέννησε, θα είχαν ανάγκη από αρκετά υποστηρίγματα.

Διότι ήταν ακόμη παχυλοί στη διάνοια και εντελώς ευπαράφοροι προς οτιδήποτε από τα πιο απρεπή. Και εφόσον νοσούσαν από μία εντελώς δυσέκνιπτη φιλοσαρκία και ήταν εγκλωβισμένοι σε πάθη από τα οποία δύσκολα ξεφεύγει κανείς, ήταν κατά κάποιον τρόπο ανέφικτο ακόμη και δεν ήταν έτοιμοι να κατορθώσουν το να μπορούν να ανυψωθούν αμέσως προς το εξαιρετικά ευγενές, ώστε να υιοθετήσουν έναν τρόπο ζωής, ίσως τόσο λαμπρό και υπερφυή, ώστε να περπατούν μεν πάνω στη γη, αλλά να έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι, δεν είναι άραγε η στερεά τροφή για τους τέλειους, ενώ το γάλα είναι το πιο ταιριαστό για όσους είναι ακόμη νήπια; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Υπήρχε ανάγκη, επομένως, για μια παιδαγωγία μέσω τύπων, εφόσον ήταν ακόμη νήπια, και, για να το πούμε έτσι, για μια πιο τρυφερή ανατροφή, όχι για τον λόγο που διατάσσει προς την τελειότητα και που είναι ικανός να οδηγήσει σε αυτό που είναι άρτιο.

Τέτοιοι ακριβώς ήταν κάποιοι άσοφοι και ολιγόνοες, προς τους οποίους γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου που πέρασε, να είστε διδάσκαλοι, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, και φτάσατε να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή· διότι η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους.» Επομένως, είναι ακόμη ατελές αυτό που τρέφεται με γάλα και βρίσκεται υπό τον μαστό, αναφέρομαι βεβαίως ως προς τη σύνεση και την πνευματική ρωμαλεότητα. Ας προχωρήσει όμως πάλι ο λόγος μας περί αυτών, μεταβαίνοντας τυπολογικά από τα αισθητά και προφανή πράγματα προς τα υπεραισθητά και νοητά, οπότε θα κατανοήσεις πολύ καλά ότι τα πάντα έχουν γίνει εν Χριστώ τόσο ως προς την τελειότητα όσο και ως προς την αποδοχή. Διότι, όσον αφορά τα ζώα που προσφέρονται και αφιερώνονται στον Θεό, ο νόμος λέει ότι πρέπει να παραμένουν επτά ημέρες υπό τη μητέρα τους, αλλά την όγδοη ημέρα και εφεξής, θα είναι δώρο και ολοκάρπωμα στον Θεό. ΠΑΛΛ. Ο λόγος δεν είναι και πολύ σαφής. ΚΥΡ. Μα δεν υποστηρίζεις ότι η όγδοη είναι η αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρα, και τρόπον τινά η αρχή ενός νέου αιώνα, εφόσον παρήλθε εκείνος του νόμου που αντιπροσωπεύεται στις επτά πρώτες ημέρες; ΠΑΛΛ. Το υποστηρίζω. ΚΥΡ. Επομένως, είναι ακόμη ανίερο και ακατάλληλο για προσφορά ό,τι ανήκει στον χρόνο του νόμου, δηλαδή αυτό που βρίσκεται στη σαρκική λατρεία· ενώ είναι ήδη δώρο και ευπρόσδεκτο στον Θεό οτιδήποτε ανήκει πλέον εν Χριστώ στην όγδοη ημέρα και μετέπειτα. Διότι η εν Χριστώ κλήση είναι ατελεύτητη, έχοντας ως αρχή της την ανάσταση.

Για να μην πεθάνει λοιπόν τον αιώνιο θάνατο, δεν του έδωσε εντολή να αγγίξει τη διπλή γνώση. Καθόρισε την ελεύθερη προαίρεση και την απειλή σε περίπτωση παράβασης της εντολής. Εάν υπάρχει δέντρο ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει βρώση ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει πρόσκαιρη απόλαυση, υπάρχει και αιώνια. Και η ψυχή τα γεύεται αυτά, καθώς και το σώμα μέσω αυτής. Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή προσλαμβάνει τα πρόσκαιρα μέσω της σάρκας, έτσι και τα αιώνια μέσω της ψυχής. Λάρυγγας της ψυχής είναι η λογική κατάσταση, και στόμα της η προαίρεση, μέσω της οποίας δέχεται τις τροφές. Γι' αυτό, επειδή γεύτηκε άκαιρα τη διπλή γεύση, κατέστρεψε το σώμα όπως το νήπιο που έλαβε στερεά τροφή· και για να τον απαλλάξει εντελώς από τον θάνατο της ψυχής, μετέθεσε το σώμα, ώστε να μην προκαλέσει στον εαυτό του κάτι χειρότερο.

Σε αυτές συγκαταλέγεται και μία άλλη επιστολή προς τους Κνωσίους, στην οποία παρακαλεί τον επίσκοπο της παροικίας Πινυτό να μην επιβάλλει αναγκαστικά στους αδελφούς το βαρύ φορτίο της αγνείας, αλλά να λαμβάνει υπόψη του την αδυναμία των πολλών. Απαντώντας σε αυτήν ο Πινυτός, αφενός θαυμάζει και αποδέχεται τον Διονύσιο, αφετέρου τον παρακαλεί με τη σειρά του να προσφέρει πλέον κάποτε πιο στερεή τροφή, αναθρέφοντας στο μέλλον τον λαό του με πιο τέλειες επιστολές, ώστε να μην γεράσουν χωρίς να το καταλάβουν παραμένοντας στη νηπιώδη αγωγή, διατρίβοντας μέχρι τέλους με γαλακτώδεις λόγους. Μέσω αυτής της επιστολής αναδεικνύονται, σαν μέσα από μια ακριβέστατη εικόνα, τόσο η ορθοδοξία του Πινυτού όσον αφορά την πίστη και η φροντίδα του για την ωφέλεια των ποιμαινομένων του, όσο και η λογιότητά του και η σύνεσή του στα θεία.

Διότι αυτήν τη χάρη της γνώσης της Αγίας Τριάδας μάς τη δώρισε μόνο Αυτός μέσω της μυστικής αναγέννησης, καθώς ούτε ο Μωυσής ούτε κανείς από τους προφήτες δεν τη διηκόνησε στον παλαιό λαό· διότι μόνο στον Υιό του Θεού άρμοζε να ευαγγελιστεί την πατρική χάρη σε όλους τους ανθρώπους, επειδή ακριβώς «ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή», ενώ «η χάρη και η αλήθεια» ήλθαν αποκλειστικά μέσω του «Ιησού Χριστού», ως «μονογενούς Υιού» [Ιησού]. Εξού και ευλόγως ο μεν (Μωυσής), δρώντας ως παιδαγωγός προς τον παλαιό λαό που βρισκόταν σε νηπιώδη κατάσταση, του παρέδιδε «τα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού», αποτρέποντάς τον αφενός από την πολυθεϊστική πλάνη και κηρύσσοντας αφετέρου να γνωρίζει έναν μόνο Θεό. Η δε σωτήρια χάρη, παρέχοντάς μας μια υπερκόσμια και αγγελική γνώση, αποκάλυψε ολοφάνερα το μυστήριο που παλαιότερα είχε αποσιωπηθεί στον παλαιό λαό, κηρύσσοντας ότι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος είναι επέκεινα των πάντων και ήταν γνωστός στους παλαιούς ανθρώπους, είναι ταυτόχρονα Θεός και Πατέρας του μονογενούς Υιού, και χορηγώντας στους αξίους, μέσω του Υιού, τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, λοιπόν, η Εκκλησία του Θεού, αφού παρέλαβε ως σωτήρια ελπίδα, μέσω της εν Χριστώ αναγέννησης, την αγία, μακάρια και μυστική Τριάδα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, τη διαφυλάσσει.

Διότι, όπως ακριβώς η ανάπτυξη των σωμάτων με την πάροδο των ηλικιών έχει ως όριο την ωριμότητα της φύσεως, μετά την οποία δεν επιδέχεται περαιτέρω αύξηση, αλλά παραμένει στην ίδια κατάσταση για όλον τον υπόλοιπο χρόνο, έτσι υπάρχει και στα θεία διδάγματα αύξηση και σταθεροποίηση. Μέσω αυτών, η θεία διδασκαλία, γαλουχώντας με τις κατάλληλες τροφές εκείνους που είναι νηπιώδεις και ατελείς στη διάνοια, τους οδηγεί στην αύξηση με το γάλα και τα παρόμοια, ενώ σε όσους είναι ήδη τέλειοι παραθέτει τη στερεά τράπεζα, σε εκείνους δηλαδή που έχουν προγυμνάσει τα αισθητήρια της ψυχής μέσω των προηγούμενων μαθημάτων.

Κάνει δε εκτενή λόγο και για την Καινή και για την Παλαιά Διαθήκη· διότι αυτό του χρησίμευε πάρα πολύ για την πίστη στην ανάσταση. Διότι, για να μη δυσπιστήσουν στο ότι αναστήθηκε εξαιτίας των παθών που υπέμεινε, το τεκμηριώνει από τους προφήτες· και αποδεικνύει ότι δεν είναι σεμνά και μεγαλοπρεπή τα ιουδαϊκά, αλλά τα δικά μας. Επειδή τότε ακόμη στεκόταν ο ναός και γίνονταν οι θυσίες, γι' αυτό και έλεγε: «Ας εξερχόμαστε λοιπόν έξω, φέροντας τον ονειδισμό του». Όμως αποτελούσε εμπόδιο σε αυτόν και το εξής· επειδή ήταν φυσικό να πουν μερικοί: «Αν αυτά είναι σκιά, αν είναι εικόνα, πώς δεν παραχώρησαν τη θέση τους, ούτε αποσύρθηκαν όταν φανερώθηκε η αλήθεια, αλλά ακόμη ακμάζουν;» Και αυτό όμως το υπαινίχθηκε ήπια, ότι δηλαδή θα συμβεί στον κατάλληλο καιρό. Το ότι δε είχαν περάσει πολύ χρόνο μέσα στην πίστη και στις θλίψεις, το φανέρωσε λέγοντας: «Διότι, ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει»· και, «Προσέχετε μήπως υπάρξει σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας»· και, «Να γίνετε μιμητές εκείνων που με τη μακροθυμία κληρονομούν τις επαγγελίες».

Διότι το ότι ήταν ασθενείς, το φανέρωσε λέγοντας ότι είναι νωθροί, και ότι έχουν ανάγκη από γάλα, όχι από στερεά τροφή. Όλα είναι γυμνά, λέει, και εκτεθειμένα στα μάτια Εκείνου, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο. Τι σημαίνει, όμως, το «στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας»; Είναι σαν να έλεγε κανείς, εξηγώντας την αιτία: Γιατί εκείνοι δεν αντίκρισαν τη γη; Έλαβαν ως αρραβώνα, λέει, τη δύναμη του Θεού, και ενώ έπρεπε να πιστέψουν, επειδή υποχώρησαν περισσότερο στον φόβο, και δεν φαντάστηκαν τίποτα το μεγαλειώδες για τον Θεό, αλλά λιγοψύχησαν, έτσι χάθηκαν. Μπορεί όμως να ειπωθεί και κάτι άλλο, όπως το ότι, αφού διένυσαν το μεγαλύτερο μέρος του δρόμου, όταν έφτασαν μπροστά στις ίδιες τις θύρες, στο ίδιο το λιμάνι, καταποντίστηκαν.

Διότι κάνει αυτά τα δύο: ούτε τους πιέζει υπερβολικά, ούτε τους αφήνει να καταπέσουν. Και δικαιολογημένα· διότι, αν τα παραδείγματα των άλλων είναι ικανά να συνεγείρουν τον ακροατή και να τον παρακινήσουν σε ζήλο, όταν κάποιος αντλεί το παράδειγμα από τον ίδιο του τον εαυτό και προτρέπει τον εαυτό του να το μιμηθεί, πολύ περισσότερο από αυτό εισάγεται πλέον η δύναμη της διδασκαλίας. Αυτό, λοιπόν, δείχνει, και δεν τους αφήνει να εφησυχάσουν ως να ήταν βαριά καταδικασμένοι, ούτε ως διαρκώς κακοί, αλλά λέει ότι κάποτε υπήρξαν και ενάρετοι: «Διότι, ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου». Δείχνει εδώ ότι είχαν πιστέψει πριν από πολύ καιρό· δείχνει επίσης ότι οφείλουν να κατηχούν και άλλους. Δες, λοιπόν, πώς ο ίδιος συνεχώς κοπιάζει να εισαγάγει τον λόγο περί του Αρχιερέως, και διαρκώς τον αναβάλλει. Άκουσε, πράγματι, πώς ξεκίνησε: «Έχοντας μέγαν Αρχιερέα που έχει διέλθει τους ουρανούς»· και παραλείποντας να πει πώς είναι μέγας, πάλι λέει: «Διότι κάθε αρχιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, εγκαθίσταται υπέρ των ανθρώπων για τα προς τον Θεό»· και πάλι: «Έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε τον εαυτό Του για να γίνει Αρχιερέας». Και αφού είπε πάλι: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ», πάλι το αναβάλλει λέγοντας: «Ο οποίος στις ημέρες της σαρκός Του προσέφερε δεήσεις και ικεσίες».

γ΄. Επειδή, λοιπόν, τόσες φορές ανακόπηκε, σαν να απολογείται, λέει: Η αιτία βρίσκεται σε εσάς. Ω, πόση διαφορά! Ενώ όφειλαν να διδάσκουν άλλους, δεν είναι απλώς μαθητές, αλλά οι έσχατοι μαθητές. Διότι, «ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου που πέρασε», λέει, «έχετε πάλι την ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία των λογίων του Θεού». Εδώ ως «στοιχεία της αρχής» εννοεί την ανθρώπινη φύση. Διότι, όπως στα κοσμικά γράμματα πρέπει πρώτα να μάθει κανείς τα στοιχεία (το αλφάβητο), έτσι και στα θεία λόγια έπρεπε πρώτα να διδαχθούν τα περί της ανθρώπινης φύσεως. Βλέπεις ποια είναι η αιτία που εκφράζεται με ταπεινά λόγια; Το ίδιο έκανε ο Παύλος και στους Αθηναίους, όταν συζητούσε μαζί τους και έλεγε: «Τους καιρούς της άγνοιας, λοιπόν, τους παρέβλεψε ο Θεός, και τώρα παραγγέλλει σε όλους τους ανθρώπους παντού να μετανοούν, διότι όρισε ημέρα κατά την οποία μέλλει να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω ενός ανδρός τον οποίο όρισε, δίνοντας σε όλους την απόδειξη με το να τον αναστήσει από τους νεκρούς». Γι' αυτόν τον λόγο, εάν λέει κάτι υψηλό, το λέει με συντομία, ενώ τα ταπεινά νοήματα είναι διάσπαρτα σε πολλά σημεία της επιστολής. Έτσι, λοιπόν, αποδεικνύεται και το υψηλό· διότι ο υπερβολικά ταπεινός λόγος δεν επιτρέπει να υποθέσει κανείς ότι αυτά αναφέρονται στη θεότητα.

Και φθάσατε να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή. Πάντοτε δε αποκαλεί γάλα τον ταπεινό λόγο, και εδώ και εκεί. Ενώ οφείλατε, λέει, να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου· σαν να έλεγε: Για τον λόγο ακριβώς που ατονήσατε και γίνατε νωθροί, γι' αυτό ακριβώς οφείλετε να είστε ισχυροί, εξαιτίας του χρόνου.

Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή. Δεν είπε: «Σας έθρεψα», δείχνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν αποτελεί τροφή, αλλά ότι συμβαίνει όπως με τα μικρά παιδιά που δεν μπορούν να τραφούν με ψωμί· διότι αυτά δεν τα ποτίζουν, αλλά η τροφή γίνεται σε αυτά αντί για ποτό. Έτσι συμβαίνει και εδώ. Και δεν είπε: «Έχετε ανάγκη», αλλά, «Φτάσατε να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή»· δηλαδή: Εσείς το θελήσατε, εσείς οδηγήσατε τους εαυτούς σας σε αυτό το σημείο, σε αυτήν την ανάγκη.

Α΄. Ακούσατε όσα προσήψε ο Παύλος στους Εβραίους που ήθελαν να μαθαίνουν διαρκώς για τα ίδια ζητήματα; Και δικαιολογημένα. Διότι, ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου που παρήλθε, να είστε διδάσκαλοι, έχετε και πάλι την ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία των λογίων του Θεού.

Φοβούμαι δε μήπως είναι κατάλληλος ο καιρός να λεχθούν αυτά και προς εσάς, διότι, ενώ θα έπρεπε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει παρέλθει, ούτε τη θέση των μαθητών δεν κατέχετε, αλλά, ενώ ακούτε διαρκώς τα ίδια και περί των ιδίων, η διάθεσή σας είναι τέτοια σαν να μην ακούτε τίποτα· και εάν κάποιος σας ρωτήσει, κανείς δεν θα μπορέσει να απαντήσει, παρά μόνο ελάχιστοι και ευάριθμοι. Αυτό δε δεν είναι μικρή ζημία. Διότι πολλές φορές, ενώ ο διδάσκαλος επιθυμεί να προχωρήσει περαιτέρω και να θίξει μυστικότερους και υψηλότερους λόγους, δεν τον αφήνει η απροσεξία των μαθητευομένων.

Με τον υετό, λοιπόν, εννοεί τη διδασκαλία· και αυτό που έλεγε πιο πάνω, «Ενώ οφείλατε να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου», αυτό λέει και εδώ. Και σε πολλά σημεία η Γραφή ονομάζει τη διδασκαλία υετό· «Διότι θα δώσω εντολή», λέει, «στις νεφέλες να μη ρίξουν σε αυτόν υετό», ομιλώντας για τον αμπελώνα· πράγμα που αλλού το ονομάζει πείνα άρτου και δίψα ύδατος. Και πάλι: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε από ύδατα». «Διότι η γη», λέει, «που ήπιε τον υετό, ο οποίος πολλές φορές πέφτει πάνω της». Εδώ δηλώνει ότι και δέχθηκαν και αφομοίωσαν τον λόγο, και πολλές φορές τον άκουσαν, και ούτε έτσι ωφελήθηκαν. Διότι, αν δεν είχες δεχθεί καλλιέργεια, λέει, αν δεν είχες απολαύσει τους υετούς, το κακό δεν θα ήταν τόσο μεγάλο· «Διότι αν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία»· εάν όμως πολλές φορές ήπιες και δέχθηκες, για ποιον λόγο, αντί για καρπούς, έβγαλες άλλα;

Διότι, ενώ οφείλατε, λέει, να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει, έχετε πάλι την ανάγκη να σας διδάσκουν ποια είναι τα πρώτα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού. Γι' αυτό και εμείς θρηνούμε και οδυρόμαστε. Και αν δω ότι επιμένετε, θα σας απαγορεύσω στο εξής να περάσετε αυτά τα ιερά πρόθυρα και να μεταλάβετε τα αθάνατα μυστήρια, όπως ακριβώς απαγορεύεται σε όσους πορνεύουν, μοιχεύουν και κατηγορούνται για φόνους. Διότι είναι προτιμότερο να αναπέμπουμε τις συνήθεις προσευχές μαζί με δύο ή τρεις που τηρούν τους νόμους του Θεού, παρά να συμπαρασύρουμε ένα πλήθος παρανομούντων που διαφθείρουν και τους άλλους. Κανένας πλούσιος και κανένας άρχοντας ας μην κομπάζει εδώ μέσα και ας μην ανασηκώνει τα φρύδια του από αλαζονεία.

Γιατί, λοιπόν, παραμένεις προσηλωμένος στο λυχνάρι, εφόσον ανέτειλε ο ήλιος; Και γιατί επιθυμείς να τρέφεσαι με γάλα, ενώ σου δίνεται στερεά τροφή; Γι' αυτό τράφηκες με γάλα, για να μην παραμείνεις στο γάλα· γι' αυτό σου φάνηκε το λυχνάρι, για να καθοδηγηθείς προς τον ήλιο. Ας μην επιστρέφουμε, λοιπόν, στα προηγούμενα, εφόσον έχουν έλθει τα τελειότερα, ούτε να τηρούμε ημέρες και καιρούς και έτη, αλλά παντού ας ακολουθούμε την Εκκλησία με ακρίβεια, προτιμώντας την αγάπη και την ειρήνη πάνω από όλα.

Όπως ακριβώς εκείνος που γδέρνει τα σφάγια κάνει φανερά όλα τα εσωτερικά τους, έτσι και στον Θεό βρίσκονται φανερά τα πάντα. «Όπως και ο Ααρών· έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε ο ίδιος τον εαυτό του με το να γίνει αρχιερέας, αλλά εκείνος που του είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Εδώ θεραπεύει πάλι ένα άλλο ζήτημα, ότι δηλαδή έχει σταλεί από τον Θεό. Αυτό που συνεχώς έλεγε ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου». «Εγώ σήμερα σε γέννησα· όπως λέει και σε άλλο σημείο: Εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα». Αυτό αποτελεί προετοιμασία για το ότι χειροτονήθηκε από τον Θεό. «Κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· ο οποίος στις ημέρες της επίγειας ζωής του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του». Επειδή ήταν ιερέας των εθνών, επειδή πρόσφερε τη θυσία με άρτο και οίνο. «Αν και ήταν υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού τελειώθηκε, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας, ονομαζόμενος από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· για τον οποίο έχουμε πολλά να πούμε, και είναι δύσκολο να ερμηνευθούν, επειδή έχετε γίνει νωθροί στην ακοή. Διότι, ενώ θα οφείλατε να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία των λόγων του Θεού, και έχετε φτάσει στο σημείο να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεή τροφή».

Διότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να γίνεται σύγκριση με τους Κορινθίους, οι οποίοι μόλις είχαν συνέλθει από τη μέθη των ειδώλων και ήταν ακόμη σαρκικοί και νήπια εν Χριστώ, έχοντας ανάγκη να τραφούν με γάλα και όχι με στερεά τροφή, τόσο εξαιτίας της υστερότητας της εποχής, όσο και εξαιτίας της ακρίβειας και της ενδελεχούς εξέτασης των δογμάτων και των θεωριών· απέναντι στο οποίο δεν είναι σε θέση να αντιταχθούν ή να προβάλουν την παραμικρή αφορμή απολογίας· ή με τους Εβραίους, οι οποίοι ήταν προσκολλημένοι στην ιουδαϊκή και πατροπαράδοτη διαγωγή, σε τέτοιο βαθμό που να έχουν ανάγκη να διδαχθούν ποια είναι τα βασικά στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, και να χρειάζονται γάλα, όχι στερεά τροφή.

Όπως κι αν το εκλάβει κανείς —σε εμένα πάντως φαίνεται ότι ταιριάζει περισσότερο η δεύτερη έννοια— το χωρίο «καίτοι ήταν Υιός» δεν παρουσιάζει πλέον καμία ασάφεια. Εβρ. 6,1-3: Διότι, ενώ οφείλατε να είστε δάσκαλοι, όχι μόνο δεν είστε δάσκαλοι, αλλά ούτε καν να μαθαίνετε μπορείτε, παρά μόνο τα πιο στοιχειώδη και ταπεινά και απλούστερα, και αυτά όχι απλώς, αλλά αυτό που είναι ακόμη πιο αδύναμο, τα στοιχεία της «αρχής» των λογίων του Θεού. Δεν αναφέρει, λέει, τα στοιχεία των λογίων, αλλά της «αρχής» των λογίων. Στοιχεία μεν λοιπόν των λογίων του Θεού θα ήταν ευλόγως οι λόγοι περί της ενανθρωπήσεως, στοιχεία δε της «αρχής» των λογίων είναι αυτά που αναφέρει προχωρώντας, «μη βάζοντας πάλι θεμέλιο» και τα εξής.

Λέγοντας να αφήσουμε τον στοιχειώδη λόγο περί του Χριστού, ο οποίος έχει θέση αρχής, και να προχωρήσουμε <προς την τελειότητα>, δεν εννοεί απλώς την καθεαυτό τελειότητα, αλλά, τρόπον τινά, αυτήν που βρίσκεται μεταξύ της στοιχειώδους διδασκαλίας των λογίων του Θεού και της ανώτατης τελειότητας. Διότι <στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού> είναι το να αποταχθεί κανείς τον σατανά και τα έργα του, το να πιστέψει στον Θεό, το να βαπτιστεί, το να λάβει Άγιο Πνεύμα, το να γνωρίζει την ανάσταση των νεκρών, το να πιστεύει ότι υπάρχει κρίση. Αυτά μεν είναι στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού. <Στοιχεία δε των λογίων του Θεού>, και όχι της <αρχής> των λογίων του Θεού, είναι το να γνωρίζει κανείς ότι ο Χριστός έπαθε για εμάς, ότι ανέλαβε τις αμαρτίες μας, ότι κατεργάστηκε τη σωτηρία μας, ότι έγινε αρχιερέας μας, ότι προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, και οτιδήποτε παρόμοιο. Η <τελειότητα> δε της αποταγής του σατανά και όσων σχετίζονται με αυτόν είναι η προκοπή στις αρετές, και η υπομονή στις θλίψεις, στους διωγμούς και στους πειρασμούς. Η ανώτατη δε <τελειότητα> είναι η ακριβής κατανόηση, στον βαθμό που είναι εφικτό στον άνθρωπο, της θεολογίας περί του Χριστού. Πρώτον, λοιπόν, πιστεύοντας βαπτιζόμαστε, έπειτα γνωρίζουμε όσα έπαθε και έπραξε ο Χριστός για εμάς κατά την ανθρώπινη φύση Του, κατόπιν τελειωνόμαστε μέσω των αρετών, και τέλος αξιωνόμαστε και της γνώσης της σχετικής με τη θεολογία.

Αν υπήρχαν περισσότερα βαπτίσματα, θα έπρεπε και ο Χριστός να πάθει πολλές φορές. Τώρα όμως, έχοντας πάθει μία φορά, δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του προσώπου του Θεού υπέρ ημών. Είναι αδύνατον, λοιπόν, εκείνοι που φωτίστηκαν μία φορά στον θάνατό του να βαπτίζονται για δεύτερη ή και για περισσότερες φορές και να προσπαθούν να ανασταυρώσουν τον Υιό του Θεού. Γι' αυτό κατηγορεί τους Ιουδαίους που τολμούν αυτό το πράγμα και επιστρέφουν στα νομικά βαπτίσματα, τα οποία δεν μπορούν να καθαρίσουν την ψυχή. Γι' αυτό και λέει: «Ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου, να είστε διδάσκαλοι, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού» και τα εξής. Στοιχεία δε της αρχής των λογίων του Θεού είναι η επίγνωσή Του. Δηλαδή, όσοι προσέρχονται στον Χριστό πρέπει πρώτα να απομακρυνθούν από τα αμαρτήματα στα οποία ήταν εγκλωβισμένοι, δηλαδή να απομακρυνθούν από τα νεκρά έργα, δεύτερον να δεχθούν την απολύτρωση των προηγούμενων αμαρτημάτων δια του βαπτίσματος, και, αφού το δεχθούν αυτό με πίστη, να μάθουν τη διδασκαλία περί της διαφοράς των βαπτισμάτων, αφενός ποια ήταν τα ιουδαϊκά και αφετέρου ποιο είναι το σωτήριο, έπειτα προοδεύοντας να αξιωθούν της επιφοιτήσεως του Παναγίου Πνεύματος, η οποία γινόταν δια της επιθέσεως των χειρών των αποστόλων, και να διδαχθούν την ανάσταση των νεκρών και τη μελλοντική κρίση.

Αλλά ποια είναι η στερεά τροφή και ποια η υγρή; Διότι η αγαθή σοφία υμνείται επειδή τις δωρίζει και ταυτόχρονα προνοεί για αυτές. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η μεν στερεά τροφή φέρει το σύμβολο της νοερής και μόνιμης τελειότητας και ταυτότητας, σύμφωνα με την οποία τα θεία μετέχονται μέσω μιας σταθερής, ισχυρής, ενιαίας και αδιαίρετης γνώσης από τα νοερά εκείνα αισθητήρια, στα οποία ο θειότατος Παύλος, έχοντας αντλήσει από τη σοφία, μεταδίδει την όντως στερεά τροφή· η δε υγρή θεωρώ ότι είναι σύμβολο της επιρροής που είναι διαχυτική και συνάμα σπεύδει να επεκταθεί στα πάντα, και η οποία επιπλέον, μέσα από ποικίλα, πολλά και μεριστά μέσα, καθοδηγεί με αγαθότητα όσους τρέφονται, με τρόπο κατάλληλο για αυτούς, προς την απλή και ασάλευτη θεογνωσία.

Παρακαλώ, λοιπόν, ας μην παραμείνουμε στις εξωτερικές συνήθειες και τα προσχήματα, ας γίνουμε καθαρός «ναός του Θεού», ας ακούσουμε αυτόν που μας προτρέπει: «για να γίνετε άμεμπτοι και ακέραιοι, τέκνα Θεού αμώμητα». Διότι άμωμος είναι εκείνος που δεν εργάζεται την ανομία μέσα στην καρδιά του, εκείνος που δεν έχει «σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο», εκείνος που γνωρίζει τι σημαίνει: «όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά βρίσκεται εσωτερικά» και όχι εξωτερικά, εκείνος που λέει χωρίς ψεύδος: «έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου», εκείνος που έχει σφραγιστεί από το πρόσωπο του Χριστού, ή μάλλον εκείνος μέσα στον οποίο έχει ενεργήσει η χάρη, εκείνος που αγωνίζεται να φτάσει «στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», εκείνος που αποφεύγει την καλή φήμη από τους ανθρώπους, αλλά επιδιώκει τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό, η οποία ενεργεί στην καθαρή καρδιά. Διότι, όπως ακριβώς η ακτινοβολία της δόξας αυτού του ήλιου ενεργεί στα σαρκικά μάτια, έτσι ενεργεί και η δόξα του Αγίου Πνεύματος στα καθαρά μάτια του εσωτερικού ανθρώπου — ώστε, εκείνος που επιδιώκει να δικαιωθεί μέσω των κατορθωμάτων του εξωτερικού ανθρώπου και της μάταιης δύναμής του, είναι σαν αυτόν που έχει «ζήλο Θεού» «αλλά χωρίς επίγνωση», σαν εκείνον που, ενώ θα έπρεπε να είναι δάσκαλος λόγω «του χρόνου», έχει «πάλι» ανάγκη διδασκαλίας, σαν εκείνον που θα έπρεπε να αξιώνεται «στερεή τροφή», αλλά τρέφεται με «γάλα», σαν εκείνον που άρχισε με το «πνεύμα» αλλά «τώρα» καταλήγει με τη «σάρκα».