Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:13

Γι' αυτό σωστά λέει: «Τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου· έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου· ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ο Λόγος προσαρμόζεται σε κάθε ηλικία; Και στους Ιουδαίους, επειδή ήταν νήπια, έδινε ως τροφή μέλι και γάλα. Και όταν ακούς μέλι και γάλα, να σκέφτεσαι τον Νόμο· διότι σε αυτούς δόθηκε το γάλα, επειδή ήταν νήπια. Στους τέλειους όμως δίνεται ο άρτος και ο οίνος. Διότι στερεά τροφή είναι και ο άρτος και ο οίνος, δηλαδή το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό λοιπόν σωστά λέει ο Σωτήρας: «Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ομιλεί παντού; Διότι δική Του είναι και η Καινή και η Παλαιά. Γι' αυτό αλίμονο στους Ιουδαίους που τρώνε το μέλι και το γάλα. Ομοίως δε και οι Μανιχαίοι τρώνε τον άρτο και τον οίνο· η Καθολική Εκκλησία όμως τα τρώει και τα δύο μαζί, τον άρτο μαζί με το μέλι, και πίνει τον οίνο μαζί με το γάλα. Και τρώγοντας μεν τον άρτο, καταναλώνουμε μαζί με τον Λόγο και το μέλι. Και έχει γραφτεί να τρώνε το πρόβατο κατά το Πάσχα.

Διότι οι ανουθέτητοι, λέει, και όσοι πάσχουν βαριά από αχαλίνωτη ανυποταξία, αποδιώχθηκαν δικαίως, και έχοντας καταστεί αμέτοχοι της εν Χριστώ σωτηρίας, θα πορευθούν προς τον όλεθρο. Εσείς όμως, λοιπόν, που έχετε κληθεί δια της πίστεως στην επίγνωση της αλήθειας, οι οποίοι έχετε αποκοπεί από την παιδαγωγία του νόμου σαν από κάποιον μαστό και γάλα· εσείς που παλαιότερα λαμβάνατε νηπιώδη τροφή και είχατε πιο αμαθή νου, τώρα όμως έχετε προκόψει σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, και έχετε μεταβεί στην τροφή που αρμόζει στους τελείους, μη παραμένοντας άπειροι του λόγου της δικαιοσύνης, κατευθύνετε τις καρδιές σας στην αποδοχή του νέου κηρύγματος της ευαγγελικής πολιτείας, των θεσπισμάτων που εδόθησαν δια του Χριστού.

Είπε δε ότι ο αμνός έπρεπε να συμπληρώνει επτά ημέρες υπό τη μητέρα του, και να προσφέρεται κατά την όγδοη. Διότι δεν σφαζόταν αμέσως μόλις γεννιόταν από τη μήτρα, αλλά, αφού δυνάμωνε σιγά-σιγά με το γάλα εκείνης που τον γέννησε και αποκτούσε λίγη ισχύ, τότε ακριβώς, τότε ο Θεός όρισε ότι θα είναι κατάλληλος για οσμή ευωδίας. Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί τύπο ενός μυστικού και αναγκαίου πράγματος, το οποίο τηρείται μέχρι σήμερα από εμάς που έχουμε τη συνήθεια να αφιερώνουμε τα λογικά θρέμματα στον Παντοκράτορα Θεό. Διότι αυτούς που μόλις έχουν κληθεί και έχουν εισέλθει στις αρχές της πίστεως, και είναι ακόμη αμύητοι, δεν τους προσάγουμε αμέσως στη θεία και αναίμακτη θυσία· αλλά μάλλον, κατηχώντας τους προηγουμένως, και σχεδόν ανατρέφοντάς τους υπό τη σκέπη της μητέρας, δηλαδή της Εκκλησίας, τους τρέφουμε σαν με κάποιο γάλα με νηπιοπρεπή και εύληπτο λόγο. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει προς εκείνους που δεν είναι ακόμη τέλειοι πνευματικά, λέγοντας: «Γάλα σας πότισα, και όχι στερεά τροφή. Διότι δεν μπορούσατε ακόμη, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε». Και πάλι σε άλλη Επιστολή: «Διότι καθένας που τρέφεται με γάλα, είναι άπειρος στον λόγο της δικαιοσύνης».

Διότι είναι νήπιος. Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της συνήθειας έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για να διακρίνουν το καλό και το κακό.» Αφού λοιπόν ανδρωθούν και τραφούν πολύ καλά με τους λόγους της κατήχησης, τους προσάγουμε κατά την όγδοη, δηλαδή αφού έχει παρέλθει ο καιρός κατά τον οποίο βρίσκονταν στη νηπιότητα, και πλέον εισέρχεται άλλος μετά από εκείνον, κατά τον οποίο το μυστήριο του Χριστού θα μπορούσε να τους προσφερθεί στην κατάλληλη ώρα και όπως πρέπει. Διότι η όγδοη υποδηλώνει για εμάς τον καιρό της αναστάσεως, όταν ο Χριστός, αφού υπέμεινε τον θάνατο για χάρη μας, ανέζησε, με τον οποίο συμμορφωνόμαστε νοητά καθώς πεθαίνουμε μέσω του αγίου βαπτίσματος, προκειμένου να αξιωθούμε και της αναστάσεως.

Διότι ήταν ακόμη παχυλοί στη διάνοια και εντελώς ευπαράφοροι προς οτιδήποτε από τα πιο απρεπή. Και εφόσον νοσούσαν από μία εντελώς δυσέκνιπτη φιλοσαρκία και ήταν εγκλωβισμένοι σε πάθη από τα οποία δύσκολα ξεφεύγει κανείς, ήταν κατά κάποιον τρόπο ανέφικτο ακόμη και δεν ήταν έτοιμοι να κατορθώσουν το να μπορούν να ανυψωθούν αμέσως προς το εξαιρετικά ευγενές, ώστε να υιοθετήσουν έναν τρόπο ζωής, ίσως τόσο λαμπρό και υπερφυή, ώστε να περπατούν μεν πάνω στη γη, αλλά να έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι, δεν είναι άραγε η στερεά τροφή για τους τέλειους, ενώ το γάλα είναι το πιο ταιριαστό για όσους είναι ακόμη νήπια; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Υπήρχε ανάγκη, επομένως, για μια παιδαγωγία μέσω τύπων, εφόσον ήταν ακόμη νήπια, και, για να το πούμε έτσι, για μια πιο τρυφερή ανατροφή, όχι για τον λόγο που διατάσσει προς την τελειότητα και που είναι ικανός να οδηγήσει σε αυτό που είναι άρτιο.

Τέτοιοι ακριβώς ήταν κάποιοι άσοφοι και ολιγόνοες, προς τους οποίους γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου που πέρασε, να είστε διδάσκαλοι, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, και φτάσατε να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή· διότι η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους.» Επομένως, είναι ακόμη ατελές αυτό που τρέφεται με γάλα και βρίσκεται υπό τον μαστό, αναφέρομαι βεβαίως ως προς τη σύνεση και την πνευματική ρωμαλεότητα. Ας προχωρήσει όμως πάλι ο λόγος μας περί αυτών, μεταβαίνοντας τυπολογικά από τα αισθητά και προφανή πράγματα προς τα υπεραισθητά και νοητά, οπότε θα κατανοήσεις πολύ καλά ότι τα πάντα έχουν γίνει εν Χριστώ τόσο ως προς την τελειότητα όσο και ως προς την αποδοχή. Διότι, όσον αφορά τα ζώα που προσφέρονται και αφιερώνονται στον Θεό, ο νόμος λέει ότι πρέπει να παραμένουν επτά ημέρες υπό τη μητέρα τους, αλλά την όγδοη ημέρα και εφεξής, θα είναι δώρο και ολοκάρπωμα στον Θεό. ΠΑΛΛ. Ο λόγος δεν είναι και πολύ σαφής. ΚΥΡ. Μα δεν υποστηρίζεις ότι η όγδοη είναι η αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρα, και τρόπον τινά η αρχή ενός νέου αιώνα, εφόσον παρήλθε εκείνος του νόμου που αντιπροσωπεύεται στις επτά πρώτες ημέρες; ΠΑΛΛ. Το υποστηρίζω. ΚΥΡ. Επομένως, είναι ακόμη ανίερο και ακατάλληλο για προσφορά ό,τι ανήκει στον χρόνο του νόμου, δηλαδή αυτό που βρίσκεται στη σαρκική λατρεία· ενώ είναι ήδη δώρο και ευπρόσδεκτο στον Θεό οτιδήποτε ανήκει πλέον εν Χριστώ στην όγδοη ημέρα και μετέπειτα. Διότι η εν Χριστώ κλήση είναι ατελεύτητη, έχοντας ως αρχή της την ανάσταση.

Για να μην πεθάνει λοιπόν τον αιώνιο θάνατο, δεν του έδωσε εντολή να αγγίξει τη διπλή γνώση. Καθόρισε την ελεύθερη προαίρεση και την απειλή σε περίπτωση παράβασης της εντολής. Εάν υπάρχει δέντρο ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει βρώση ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει πρόσκαιρη απόλαυση, υπάρχει και αιώνια. Και η ψυχή τα γεύεται αυτά, καθώς και το σώμα μέσω αυτής. Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή προσλαμβάνει τα πρόσκαιρα μέσω της σάρκας, έτσι και τα αιώνια μέσω της ψυχής. Λάρυγγας της ψυχής είναι η λογική κατάσταση, και στόμα της η προαίρεση, μέσω της οποίας δέχεται τις τροφές. Γι' αυτό, επειδή γεύτηκε άκαιρα τη διπλή γεύση, κατέστρεψε το σώμα όπως το νήπιο που έλαβε στερεά τροφή· και για να τον απαλλάξει εντελώς από τον θάνατο της ψυχής, μετέθεσε το σώμα, ώστε να μην προκαλέσει στον εαυτό του κάτι χειρότερο.

Σε αυτές συγκαταλέγεται και μία άλλη επιστολή προς τους Κνωσίους, στην οποία παρακαλεί τον επίσκοπο της παροικίας Πινυτό να μην επιβάλλει αναγκαστικά στους αδελφούς το βαρύ φορτίο της αγνείας, αλλά να λαμβάνει υπόψη του την αδυναμία των πολλών. Απαντώντας σε αυτήν ο Πινυτός, αφενός θαυμάζει και αποδέχεται τον Διονύσιο, αφετέρου τον παρακαλεί με τη σειρά του να προσφέρει πλέον κάποτε πιο στερεή τροφή, αναθρέφοντας στο μέλλον τον λαό του με πιο τέλειες επιστολές, ώστε να μην γεράσουν χωρίς να το καταλάβουν παραμένοντας στη νηπιώδη αγωγή, διατρίβοντας μέχρι τέλους με γαλακτώδεις λόγους. Μέσω αυτής της επιστολής αναδεικνύονται, σαν μέσα από μια ακριβέστατη εικόνα, τόσο η ορθοδοξία του Πινυτού όσον αφορά την πίστη και η φροντίδα του για την ωφέλεια των ποιμαινομένων του, όσο και η λογιότητά του και η σύνεσή του στα θεία.

Διότι, όπως ακριβώς η ανάπτυξη των σωμάτων με την πάροδο των ηλικιών έχει ως όριο την ωριμότητα της φύσεως, μετά την οποία δεν επιδέχεται περαιτέρω αύξηση, αλλά παραμένει στην ίδια κατάσταση για όλον τον υπόλοιπο χρόνο, έτσι υπάρχει και στα θεία διδάγματα αύξηση και σταθεροποίηση. Μέσω αυτών, η θεία διδασκαλία, γαλουχώντας με τις κατάλληλες τροφές εκείνους που είναι νηπιώδεις και ατελείς στη διάνοια, τους οδηγεί στην αύξηση με το γάλα και τα παρόμοια, ενώ σε όσους είναι ήδη τέλειοι παραθέτει τη στερεά τράπεζα, σε εκείνους δηλαδή που έχουν προγυμνάσει τα αισθητήρια της ψυχής μέσω των προηγούμενων μαθημάτων.

Διότι καθένας που τρέφεται με γάλα είναι άπειρος περί του λόγου της δικαιοσύνης, επειδή είναι νήπιο. Τι είναι ο λόγος της δικαιοσύνης; Εδώ μου φαίνεται ότι υπονοεί και τον τρόπο ζωής, όπως ακριβώς έλεγε και ο Χριστός: «Εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων». Αυτό ακριβώς λέει και ο ίδιος: «Άπειρος στον λόγο της δικαιοσύνης»· δηλαδή, επειδή είναι άπειρος στην άνω φιλοσοφία, δεν είναι σε θέση να αποδεχθεί έναν τέλειο και αυστηρό βίο. Ή, ενδεχομένως, με τη λέξη δικαιοσύνη εννοεί εδώ τον Χριστό και τον υψηλό λόγο γι' αυτόν. Το ότι, λοιπόν, έχουν γίνει νωθροί, το είπε· το από πού προήλθε αυτό, όμως, δεν το πρόσθεσε, αφήνοντάς το να το κατανοήσουν οι ίδιοι και μη θέλοντας να κάνει τον λόγο του φορτικό. Στην περίπτωση, αντίθετα, των Γαλατών και εξεπλάγη και απόρησε· πράγμα το οποίο προσφέρει πολύ μεγαλύτερη παρηγοριά, καθώς δείχνει ότι ποτέ δεν θα περίμενε να συμβεί αυτό. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει η απορία του.

Ας προχωρήσουμε λοιπόν, λέει, προς αυτήν την ίδια την οροφή· δηλαδή, ας ζήσουμε έναν άριστο βίο. Διότι, όπως ακριβώς στα γράμματα του αλφαβήτου τα συνέχεται όλα το άλφα, και το θεμέλιο συγκρατεί ολόκληρη την οικοδομή, έτσι και την καθαρότητα του βίου την συγκρατεί η πλήρης βεβαιότητα της πίστεως. Χωρίς αυτήν, δεν είναι δυνατόν να είναι κάποιος Χριστιανός· όπως ακριβώς δεν νοείται οικοδομή χωρίς θεμέλια, ούτε γνώστης των γραμμάτων χωρίς τα στοιχεία του αλφαβήτου. Αλλά, όπως εάν κάποιος ασχολείται διαρκώς με τα στοιχεία ή περιστρέφεται γύρω από το θεμέλιο και δεν προχωρά στην ανύψωση της οικοδομής, ουδέποτε θα επιτύχει κάτι περισσότερο, έτσι συμβαίνει και με εμάς: διότι εάν μένουμε πάντοτε στην αρχή της πίστεως, ουδέποτε θα ανέλθουμε προς την τελειότητά της. Εσύ, όμως, μην νομίσεις ότι μειώνεται η αξία της πίστεως επειδή ονομάστηκε «στοιχείο»· διότι αυτή αποτελεί όλη τη δύναμη. Όταν, δηλαδή, λέει: «Διότι καθένας που τρέφεται με γάλα είναι άπειρος στον λόγο της δικαιοσύνης, επειδή είναι νήπιο», δεν αποκαλεί την πίστη «γάλα», αλλά το να αμφιβάλλει κανείς ακόμη για αυτά τα ζητήματα, αυτό αποτελεί γνώρισμα διάνοιας ασθενούς, η οποία έχει ανάγκη από πολλά επιχειρήματα.

Γιατί, λοιπόν, παραμένεις προσηλωμένος στο λυχνάρι, εφόσον ανέτειλε ο ήλιος; Και γιατί επιθυμείς να τρέφεσαι με γάλα, ενώ σου δίνεται στερεά τροφή; Γι' αυτό τράφηκες με γάλα, για να μην παραμείνεις στο γάλα· γι' αυτό σου φάνηκε το λυχνάρι, για να καθοδηγηθείς προς τον ήλιο. Ας μην επιστρέφουμε, λοιπόν, στα προηγούμενα, εφόσον έχουν έλθει τα τελειότερα, ούτε να τηρούμε ημέρες και καιρούς και έτη, αλλά παντού ας ακολουθούμε την Εκκλησία με ακρίβεια, προτιμώντας την αγάπη και την ειρήνη πάνω από όλα.

«Διότι καθένας που τρέφεται με γάλα είναι άπειρος στον λόγο της δικαιοσύνης· επειδή είναι νήπιο. Η δε στερεά τροφή προορίζεται για τους τέλειους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα προς διάκριση του καλού και του κακού.» Αυτό φανερώνει στοργική μέριμνα και την υπερβολή της αγάπης· διότι ικέτευε υπέρ των δύο λαών. Αυτά δε ανήκουν στη θεία οικονομία.

Αλλά ποια είναι η στερεά τροφή και ποια η υγρή; Διότι η αγαθή σοφία υμνείται επειδή τις δωρίζει και ταυτόχρονα προνοεί για αυτές. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η μεν στερεά τροφή φέρει το σύμβολο της νοερής και μόνιμης τελειότητας και ταυτότητας, σύμφωνα με την οποία τα θεία μετέχονται μέσω μιας σταθερής, ισχυρής, ενιαίας και αδιαίρετης γνώσης από τα νοερά εκείνα αισθητήρια, στα οποία ο θειότατος Παύλος, έχοντας αντλήσει από τη σοφία, μεταδίδει την όντως στερεά τροφή· η δε υγρή θεωρώ ότι είναι σύμβολο της επιρροής που είναι διαχυτική και συνάμα σπεύδει να επεκταθεί στα πάντα, και η οποία επιπλέον, μέσα από ποικίλα, πολλά και μεριστά μέσα, καθοδηγεί με αγαθότητα όσους τρέφονται, με τρόπο κατάλληλο για αυτούς, προς την απλή και ασάλευτη θεογνωσία.