Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:7

Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα των υδάτων, ούτε να με καταπιεί ο βυθός. Εφόσον έχει τεθεί ο όρος και η φρικτή κατάρα, ότι ακόμη κι αν ένας άγγελος κηρύξει το Ευαγγέλιο ή μας διδάξει κάτι διαφορετικό από αυτό που δίδαξε ο Παύλος, ας είναι ανάθεμα. Ποιος είναι ικανός να υπερβεί τον Παύλο, ή μάλλον τον Χριστό που ομιλεί μέσα από αυτόν; Επομένως, και στον εαυτό του αναφέρει μια τέτοια προσευχή, και το μαρτυρεί λέγοντας στην προς Εβραίους Επιστολή, ότι στις ημέρες της επίγειας ζωής του, δηλαδή καθώς πορευόταν προς τον σταυρό, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, δηλαδή προς τον Πατέρα, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του· και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε. Εδώ ο Παύλος, ή μάλλον ο Χριστός που ομιλεί μέσα του, μας δίδαξε και όσα είχαν αποσιωπηθεί και έλειπαν από τους ευαγγελιστές, λέγοντας ότι με ισχυρή κραυγή και δάκρυα έγινε η προσευχή: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», όχι υποκριτικά, ούτε για να δελεάσει τον Σατανά, ούτε οικειοποιούμενος το θέλημα του κόσμου. Αλλά από το δικό του πρόσωπο, ο Χριστός προσεύχεται κατά θεία οικονομία και εκούσια με κραυγή, με δάκρυα, με ιδρώτα και θρόμβους αίματος, με άγγελο να τον ενισχύει και τρόπον τινά να τον παρακαλεί και να τον παρηγορεί, αν και είναι αληθινά Υιός του Θεού.

«Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο απευθύνεται ο λόγος μας.» Και αυτά μεν αναφέρονται στον Μονογενή, προτού ακόμη νοηθεί με σάρκα. Σχετικά δε με τον ίδιο, όταν πλέον είχε γεννηθεί καθ' ομοίωσή μας και βρισκόταν εν σαρκί: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σαρκός του, αφού προσέφερε με ισχυρή κραυγή και δάκρυα δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, και εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε.» Άραγε, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα δηλώνονται και από τα δύο, η φύση των πραγμάτων δεν έρχεται σε ριζική σύγκρουση με τον εαυτό της;

Το απαύγασμα της δόξας του Θεού και Πατέρα, ο χαρακτήρας της θείας υποστάσεως, αυτός που συγκρατεί τα πάντα με το ρήμα της δυνάμεώς του, ο ζωντανός, ενεργός και κοφτερότατος Λόγος, λέγεται ότι ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες, και μάλιστα δακρυσμένος, για να αποκρούσει την έφοδο του θανάτου. Αλλά «στις ημέρες», λέει, «της σάρκας του», δηλαδή όταν, αν και ο Λόγος ήταν Θεός, έγινε σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, και δεν εγκαταβίωσε απλώς μέσα σε έναν άνθρωπο, όπως συμβαίνει στους αγίους, στους οποίους κατοικεί κατά μέθεξη, εννοώ μέσω του Αγίου Πνεύματος. Διπλός λοιπόν είναι ο λόγος για τον Υιό. Πρέπει συνεπώς να αποδίδουμε τα θεία σε αυτόν ως Θεό, και τα δικά μας, δηλαδή τα ανθρώπινα, σε αυτόν επειδή έγινε σαν εμάς.

Εάν, λοιπόν, γράφει για αυτόν: «Ο οποίος κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με κραυγή ισχυρή και δάκρυα, και αφού εισακούστηκε λόγω της ευσέβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε», κατέβα για λίγο και αναλογίσου το μέτρο της ανθρώπινης φύσης. Διότι δεν θα πέθαινε ο χαρακτήρας του Πατρός. Επειδή, όμως, η ικεσία έγινε κατά τις ημέρες της σάρκας, στη σάρκα πρέπει να αποδοθεί ο φόβος, και στην ανθρωπότητα ειδικώς το ότι δείλιασε μπροστά στον θάνατο. Επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι έλαβε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, μην απομακρύνεις τον Υιό από τα όρια της θεότητας, κατά το ότι είναι Λόγος και έχει προέλθει από τον Θεό Πατέρα. Διότι ήταν κατά φύση και αληθινά Θεός και πριν από τους χρόνους της κένωσης.

Γράφει δε και ο Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή για τον Χριστό, ότι κατά τις ημέρες της ένσαρκης ζωής του πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα. Και σύμφωνα με το Ευαγγέλιο: «Με ιδρώτα, ενώ ένας άγγελος τον ενίσχυε, όταν βρέθηκε σε αγωνία, προσευχόταν πιο θερμά.» <Σώσε με, Θεέ μου, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου.> (A f. 345) Φαίνεται δε ότι λέγονται τα συμβάντα και εκ μέρους του προσώπου του Κυρίου, όταν γενόμενος άνθρωπος ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου. Διότι, επειδή οδυνάται για εμάς, εύλογα προσεύχεται και να λυτρωθεί από τους πειρασμούς που, σαν χείμαρρος, κατέκλυσαν την ψυχή του. Και ο Ιωνάς, που αποτελεί τύπο του Χριστού, λέει: «Με περιέλουσε νερό μέχρι την ψυχή μου.» Και στον Ιώβ: «Ήλθες στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησας στα ίχνη της αβύσσου, μέσα από τα οποία υποδηλώνονται οι περιοχές του Άδη.» (H f. 166) Μέσω των υδάτων η θεόπνευστη Γραφή σημαίνει τους πειρασμούς. <Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε.> (A f. 345, B f. 285 b, F f. 102. Κυρίλλου, Ευσέβιου, Θεοδώρητου.) Ποικίλλει τον λόγο με διάφορες εικόνες, μη βρίσκοντας αντάξια εικόνα για τα δεινά που κατέχουν τους αιχμαλώτους. Υπαινίσσεται δε και τις περιοχές του Άδη, από όπου μόνος ο Σωτήρας, αφού κατέβηκε, διήλθε. Το δε «Ήλθον» είναι παρόμοιο με το «Εγώ δίνω την ψυχή μου αφ' εαυτού μου.»

Διότι ο Ησαΐας λέγει κάπως έτσι: «Όπως εάν κάποιος άνθρωπος ραβδίζει την ελιά, έτσι θα τους ραβδίσουν, και εάν σταματήσει ο τρυγητός, αυτοί θα φωνάξουν δυνατά. Όσοι δε εναπομείνουν πάνω στη γη θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου.» Και πάλι ένας άλλος από τους αγίους λέγει: «Φωτίζου, λέγει, Ιερουσαλήμ· διότι έρχεται το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου. Ιδού, σκοτάδι και γνόφος θα καλύψει τη γη, αλλά πάνω σε σένα θα φανεί ο Κύριος, και η δόξα του θα εμφανιστεί σε εσένα.» Ο δε Ιάκωβος ο μαθητής του λέγει: «Αδελφοί, μην έχετε με προσωποληψίες την πίστη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού της δόξης.» Και πάλι ο θεσπέσιος Πέτρος: «Εάν ονειδίζεστε για τον Χριστό, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και το Πνεύμα του Θεού αναπαύεται πάνω σας.» Β— Αρκετά όμως με αυτά για εμάς, ω γενναίε. Πες μου όμως πώς πρέπει να νοηθεί από εμάς αυτό που έχει γραφεί για τον Χριστό: «Ο οποίος στις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και αφού εισακούσθηκε για την ευλάβειά του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από αυτά που έπαθε, και αφού τελειώθηκε, έγινε σε αυτούς που τον υπακούν αίτιος ακατάλυτης σωτηρίας.» Θα προσθέσω δε σε αυτά που είπα και εκείνο: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Διότι λένε ότι τέτοια πράγματα είναι αταίριαστα προς τον Θεό Λόγο, και ότι υπολείπονται πολύ από την ενυπάρχουσα σε αυτόν υπεροχή.

«Αλλ' αν αγαθοποιώντας υπομένετε, αυτό είναι χάρη από τον Θεό, διότι και ο Χριστός πέθανε για εσάς, αφήνοντάς σας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του.» Επομένως, ο Λόγος του Θεού δεν έγινε υπόδειγμα σε εμάς όντας ακόμη γυμνός και αμέτοχος των μέτρων της κένωσης, αλλά κατά τις ημέρες της σαρκός του, εφόσον του ήταν ακατάκριτα επιτρεπτό να χρησιμοποιεί τα μέτρα της ανθρωπότητας, και να αναπέμψει ικεσία, και να χύσει δάκρυ, και να φαίνεται πλέον με κάποιον τρόπο ότι έχει ανάγκη Εκείνον που σώζει, και να μαθαίνει την υπακοή, αν και ήταν Υιός. Διότι ο πνευματοφόρος έμεινε τρόπον τινά έκθαμβος ενώπιον του μυστηρίου, ότι, αν και υπάρχει εκ φύσεως και αληθινά Υιός, και πρέπει σε αυτόν να κοσμείται με τα καυχήματα της θεότητας, ταπείνωσε τον εαυτό του, ώστε να υποδυθεί τη μικροπρέπεια της ανθρώπινης πτωχείας. Όμως για εμάς, όπως είπα, ο τύπος αυτού του γεγονότος ήταν καλός και ωφέλιμος· ώστε το ότι δεν πρέπει εμείς να παρεκκλίνουμε σε άλλη οδό, όταν ο καιρός καλεί σε ανδρεία, θα μπορούσε κανείς να το διδαχθεί από αυτό, και μάλιστα πάρα πολύ εύκολα.

Επειδή μάλιστα έλεγε και στους αγίους μαθητές: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και έπεφτε μπροστά στον ίδιο τον Πατέρα λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Α — Και βέβαια αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό που λέγαμε προηγουμένως: «Ο οποίος στις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα». Εάν λοιπόν κάποιος νομίζει ότι ο Χριστός έφτασε σε τέτοιο σημείο μικροψυχίας, ώστε «να λυπάται και να αδημονεί» μη αντέχοντας το πάθος, νικημένος από τον φόβο και κυριευμένος από αδυναμία, τον περιγράφει ομολογουμένως σαν να μην είναι Θεός, και άδικα, όπως φαίνεται, θα τον παρουσίαζε να επιτιμά τον Πέτρο. Β — Πώς το λες αυτό; Α — Διότι ο Χριστός είχε πει: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στα χέρια αμαρτωλών ανθρώπων, και θα τον εμπαίξουν, και θα τον σταυρώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί». Εκείνος όμως, επειδή ήταν φιλόθεος: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε», λέει, «δεν θα σου συμβεί αυτό». Και τι του είπε ο Χριστός; «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Α— Μιλώντας στους Ιουδαίους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια· αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε.» Γράφει επίσης και ο Παύλος γι' αυτόν: «Αυτός, κατά τις ημέρες της επίγειας ζωής του, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με κραυγή δυνατή και δάκρυα, και εισακούστηκε για την ευσέβειά του, και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε.» Άραγε λοιπόν, εξαιτίας αυτών των λόγων, θα θεωρήσουμε τον Χριστό ως έναν απλό άνθρωπο, που με κανέναν τρόπο δεν υπερέχει από εμάς; Β— Μη γένοιτο. Α— Θα δεχτούμε άραγε ότι η σοφία και η δύναμη του Θεού έφτασε σε τέτοιο σημείο αδυναμίας, ώστε να φοβάται τον θάνατο και να ζητά τη σωτηρία από τον Πατέρα, και θα αποστερήσουμε από τον Εμμανουήλ το να είναι από τη φύση του ζωή; Ή μήπως, αποδίδοντας στην ανθρωπότητά του και στο μέτρο της δικής μας φύσης την ταπεινότητα αυτών των λόγων, θα πράξουμε το σωστό, και από το γεγονός ότι είναι Θεός θα αναλογιστούμε την υπερκόσμια δόξα του, κατανοώντας ότι ο ίδιος είναι συγχρόνως άνθρωπος και Θεός, δηλαδή Θεός ενανθρωπήσας; Β— Πες μου πώς.

Πού είναι τα δάκρυα; Πού είναι η αγρυπνία με τον πόνο της ψυχής και τη συντετριμμένη καρδιά; Πού είναι η χαμαικοιτία και η συνεχής γονυκλισία; Πώς από το ύψος του ουρανού κατακρημνίστηκες στον βόθρο της απώλειας; Γιατί δεν μου φανέρωσες ότι σε κατέλαβε καταιγίδα του άδη, ώστε κι εγώ μαζί με τον Εφραίμ να φωνάξω προς εκείνον που δύναται να σε σώσει από τον θάνατο; Γιατί, αφού απελπίστηκες εντελώς, παρέδωσες τον εαυτό σου στον Διάβολο;

Διότι ο άγιος απόστολος, συνοψίζοντας την τελική έκβαση της επίλυσης ολόκληρου του ζητήματος, είπε: «εκείνος δε που δεν γενεαλογείται από αυτούς» (είναι δε φανερό: αλλά από άλλους) «έλαβε τη δεκάτη από τον Αβραάμ», και πάλι λέει: «ο οποίος κατά τις ημέρες της σαρκός του προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει»· είναι δε φανερό ότι ο Πατέρας δεν ενδύθηκε σάρκα.

Στην ίδια θεώρηση ανήκει και το ότι έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, καθώς και η κραυγή, τα δάκρυα, η ικεσία, η εισακουσή του και η ευλάβεια. Όλα αυτά διαδραματίζονται και συνυφαίνονται θαυμαστά για χάρη μας. Διότι, ως Λόγος, ούτε υπάκουος ήταν ούτε ανυπάκουος. Επειδή αυτά τα χαρακτηριστικά ανήκουν στους υφισταμένους και στους κατώτερους, και το μεν πρώτο χαρακτηρίζει τους πιο καλοπροαίρετους, ενώ το δεύτερο εκείνους που είναι άξιοι τιμωρίας. Ως μορφή δούλου, όμως, συγκαταβαίνει στους ομοδούλους και τους δούλους, και προσλαμβάνει την ξένη μορφή, φέροντας μέσα Του ολόκληρο τον εαυτό μου μαζί με τα δικά μου, ώστε να καταναλώσει μέσα Του το χειρότερο, όπως η φωτιά καταναλώνει το κερί ή ο ήλιος την ομίχλη της γης, και εγώ να μεταλάβω από τα δικά Του μέσω της σύγκρασης. Γι' αυτόν τον λόγο τιμά την υπακοή έμπρακτα, και τη δοκιμάζει μέσα από το πάθος. Διότι δεν είναι αρκετή η διάθεση, όπως ακριβώς δεν είναι ούτε για εμάς, εάν δεν προχωρήσουμε και στις πράξεις· αφού το έργο αποτελεί απόδειξη της διάθεσης. Ίσως, όμως, να μην ήταν λάθος να υποθέσουμε και το εξής: ότι δοκιμάζει τη δική μας υπακοή, και τα μετράει όλα με βάση τα δικά του πάθη με την τέχνη της φιλανθρωπίας, ώστε να είναι σε θέση να γνωρίζει μέσα από τα δικά του τα δικά μας, καθώς και το πόσα απαιτούνται από εμάς και πόσα μας συγχωρούνται, συνυπολογίζοντας μαζί με τον πόνο και την ανθρώπινη αδυναμία. Διότι, εάν το Φως καταδιώχθηκε εξαιτίας του σαρκικού καλύμματος, ενώ έλαμπε στο σκοτάδι —δηλαδή σε αυτήν τη ζωή— από το άλλο σκοτάδι, εννοώ του πονηρού και του πειραστή, τότε πόσο περισσότερο θα καταδιωχθεί το σκοτάδι, εφόσον είναι πιο αδύναμο;

Αν, λοιπόν, αυτός ο λόγος είναι επαρκής, θα σταματήσουμε εδώ, και ας μην αναζητηθεί τίποτα περισσότερο· εάν όμως όχι, κατά δεύτερον, όπως το καθένα από τα άλλα, έτσι και η γνώση των μεγίστων ας ανάγεται στην αιτία, προς τιμήν του Γεννήτορα. Μου φαίνεται δε ότι κάποιος, ακόμη και αν το αναγνώσει διαφορετικά, όπως κάποιος από τους δικούς μας φιλολόγους, θα κατανοήσει με λίγη σκέψη ότι ούτε ο Υιός γνωρίζει διαφορετικά την ημέρα ή την ώρα, παρά επειδή την γνωρίζει ο Πατέρας. Διότι ποιο είναι το συμπέρασμα; Επειδή ο Πατέρας γνωρίζει, γι' αυτό γνωρίζει και ο Υιός, καθώς είναι φανερό ότι σε κανέναν δεν είναι γνωστό ούτε κατανοητό αυτό, παρά μόνο στην πρώτη φύση. Απέμενε να πραγματευτούμε το ζήτημα σχετικά με το ότι έλαβε εντολή, και ότι τήρησε τις εντολές, και ότι έπραττε πάντοτε τα αρεστά σε Αυτόν· καθώς επίσης περί της τελειώσεως, και της υψώσεως, και του ότι έμαθε την υπακοή μέσα από όσα έπαθε, περί της αρχιερωσύνης και της προσφοράς, και της παραδόσεως, και της δεήσεως προς Εκείνον που είχε τη δύναμη να τον σώσει από τον θάνατο, και περί της αγωνίας, και των θρόμβων, και της προσευχής, και για οτιδήποτε άλλο παρόμοιο· [αυτό θα το πράτταμε] αν δεν ήταν σε όλους ολοφάνερο ότι τέτοιου είδους ονομασίες αναφέρονται στο στοιχείο εκείνο που πάσχει, και όχι στην άτρεπτη φύση που είναι ανώτερη από το πάθος. Ο λόγος, λοιπόν, περί των αντιθέτων περιορίζεται σε αυτά, ώστε να αποτελέσει σαν μία ρίζα και υπόμνημα για όσους είναι πιο ερευνητικοί προς μία τελειότερη επεξεργασία.

Βλέπεις ότι δεν πράττει τίποτε άλλο, παρά να καταδεικνύει τη μέριμνά του και την υπερβολή της αγάπης του; Διότι τι εννοεί με το «Μετά κραυγής ισχυράς»; Πουθενά το Ευαγγέλιο δεν αναφέρει κάτι τέτοιο, ούτε ότι δάκρυσε προσευχόμενος, ούτε ότι άφησε κραυγή. Βλέπεις ότι επρόκειτο για συγκατάβαση;

Διότι, λέγει, παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας· και πάλι, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ όλων ημών. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Βλέπεις ότι εξαιτίας της σάρκας εκφράζεται ταπεινά για τον εαυτό του; Έτσι και εδώ, αν και ήταν Υιός, εισακούσθηκε, λέγει, εξαιτίας της ευλάβειάς του. Διότι θέλει να δείξει ότι το κατόρθωμα είναι μάλλον δικό του παρά της χάριτος του Θεού. Τόση, λέγει, ήταν η ευλάβειά του, ώστε εξαιτίας αυτής να τον σεβαστεί ο ίδιος ο Θεός. Έμαθε, λέγει, να υπακούει στον Θεό· εδώ και πάλι δείχνει πόσο μεγάλο είναι το κέρδος των παθημάτων. Και αφού τελειώθηκε, λέγει, έγινε για όλους εκείνους που τον υπακούν αιτία σωτηρίας· εάν όμως Εκείνος, ενώ ήταν Υιός, αποκόμισε από τα παθήματα την υπακοή, πόσο μάλλον εμείς. Βλέπεις πόσα αναφέρει περί υπακοής, ώστε να τους πείσει; Διότι μου φαίνεται πως διαρκώς απειθούν και δεν παρακολουθούν τα λεγόμενα· αυτό άλλωστε υπονόησε λέγοντας: «Έχετε γίνει νωθροί στην ακοή». Από όσα έπαθε, λέγει, έμαθε διαρκώς να υπακούει στον Θεό. Και αφού τελειώθηκε· δηλαδή, μέσω των παθημάτων, λέγει. Αυτό λοιπόν είναι η τελείωση, και διαμέσου αυτής πρέπει να φθάσει κανείς στην τελείωση. Διότι όχι μόνο ο ίδιος σώθηκε, αλλά και για τους άλλους αυτό έγινε περίσσευμα σωτηρίας. Αφού λοιπόν τελειώθηκε, έγινε για όσους τον υπακούν αιτία αιώνιας σωτηρίας. Έχοντας προσαγορευθεί, λέγει, από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Για τον οποίο ο λόγος μας είναι εκτενής και δυσερμήνευτος.

Διότι κάνει αυτά τα δύο: ούτε τους πιέζει υπερβολικά, ούτε τους αφήνει να καταπέσουν. Και δικαιολογημένα· διότι, αν τα παραδείγματα των άλλων είναι ικανά να συνεγείρουν τον ακροατή και να τον παρακινήσουν σε ζήλο, όταν κάποιος αντλεί το παράδειγμα από τον ίδιο του τον εαυτό και προτρέπει τον εαυτό του να το μιμηθεί, πολύ περισσότερο από αυτό εισάγεται πλέον η δύναμη της διδασκαλίας. Αυτό, λοιπόν, δείχνει, και δεν τους αφήνει να εφησυχάσουν ως να ήταν βαριά καταδικασμένοι, ούτε ως διαρκώς κακοί, αλλά λέει ότι κάποτε υπήρξαν και ενάρετοι: «Διότι, ενώ οφείλατε να είστε διδάσκαλοι λόγω του χρόνου». Δείχνει εδώ ότι είχαν πιστέψει πριν από πολύ καιρό· δείχνει επίσης ότι οφείλουν να κατηχούν και άλλους. Δες, λοιπόν, πώς ο ίδιος συνεχώς κοπιάζει να εισαγάγει τον λόγο περί του Αρχιερέως, και διαρκώς τον αναβάλλει. Άκουσε, πράγματι, πώς ξεκίνησε: «Έχοντας μέγαν Αρχιερέα που έχει διέλθει τους ουρανούς»· και παραλείποντας να πει πώς είναι μέγας, πάλι λέει: «Διότι κάθε αρχιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, εγκαθίσταται υπέρ των ανθρώπων για τα προς τον Θεό»· και πάλι: «Έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε τον εαυτό Του για να γίνει Αρχιερέας». Και αφού είπε πάλι: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ», πάλι το αναβάλλει λέγοντας: «Ο οποίος στις ημέρες της σαρκός Του προσέφερε δεήσεις και ικεσίες».

Όπως ακριβώς εκείνος που γδέρνει τα σφάγια κάνει φανερά όλα τα εσωτερικά τους, έτσι και στον Θεό βρίσκονται φανερά τα πάντα. «Όπως και ο Ααρών· έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε ο ίδιος τον εαυτό του με το να γίνει αρχιερέας, αλλά εκείνος που του είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Εδώ θεραπεύει πάλι ένα άλλο ζήτημα, ότι δηλαδή έχει σταλεί από τον Θεό. Αυτό που συνεχώς έλεγε ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου». «Εγώ σήμερα σε γέννησα· όπως λέει και σε άλλο σημείο: Εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα». Αυτό αποτελεί προετοιμασία για το ότι χειροτονήθηκε από τον Θεό. «Κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· ο οποίος στις ημέρες της επίγειας ζωής του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του». Επειδή ήταν ιερέας των εθνών, επειδή πρόσφερε τη θυσία με άρτο και οίνο. «Αν και ήταν υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού τελειώθηκε, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας, ονομαζόμενος από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· για τον οποίο έχουμε πολλά να πούμε, και είναι δύσκολο να ερμηνευθούν, επειδή έχετε γίνει νωθροί στην ακοή. Διότι, ενώ θα οφείλατε να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία των λόγων του Θεού, και έχετε φτάσει στο σημείο να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεή τροφή».

Έχει γραφτεί για τον Χριστό: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, και αφού εισακούστηκε για την ευλάβειά του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού έφτασε στην τελειότητα, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας». Ακόμη και ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Αν μεν αυτά λέγονταν για έναν απλό άνθρωπο, θα φανέρωναν κάποιον που κυριεύεται από ακηδία και θεωρεί αφόρητη την έφοδο του πειρασμού, που έχει νικηθεί από τον φόβο και δεν έχει ούτε γενναίο χαρακτήρα ούτε ανδρείο φρόνημα —διότι τα λόγια: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», και «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», ανήκουν σε κάποιον που ταράζεται από μικροψυχία— και συνεπώς αυτά τα λόγια θα ταίριαζαν είτε σε κάποιον που δεν γνωρίζει το θείο θέλημα είτε σε κάποιον που αντιτίθεται στο θείο θέλημα. Αν πάλι λέγονταν για Θεό γυμνό από ανθρώπινη φύση, θα ήταν εντελώς αταίριαστα και παράλογα. Αλλά για τον Θεό που σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος, και ο οποίος με τα πάθη της δικής του σάρκας θεραπεύει τα δικά μας πάθη και μας αφήνει το δικό του παράδειγμα, λέγονται πάρα πολύ εύστοχα. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει το: «κατά τις ημέρες της σάρκας του, αν και ήταν Υιός».

Διότι ο πνευματοφόρος Παύλος εξέθεσε το μυστήριο και την οικονομία του Θεού για εμάς, καθώς και τη φιλάνθρωπη συγκατάβασή Του προς εμάς, ότι «αν και ήταν Υιός», «κατά τις ημέρες της σάρκας του» τα υπέμεινε όλα αυτά προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση, για να την ενδυναμώσει ενάντια στα πάθη και να μας διδάξει μέσα στους πειρασμούς να προσβλέπουμε στον Θεό και Αυτόν να επικαλούμαστε για βοήθεια, και να δείξει σε πόση τελείωση και σε ποια έπαθλα καταλήγει η υπομονή των παθημάτων και η υπακοή. Γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος έγραφε: «Διότι ποια δόξα υπάρχει, αν, όταν αμαρτάνετε και ραπίζεστε, δείχνετε υπομονή;»

«Αλλ’ εάν αγαθοποιώντας και πάσχοντας δείχνετε υπομονή, αυτό αποτελεί χάρη ενώπιον του Θεού, διότι και ο Χριστός πέθανε υπέρ ημών, αφήνοντάς μας υπόδειγμα για να ακολουθήσετε τα ίχνη του.» Επομένως, ο Χριστός δεν είναι μόνο άνθρωπος ούτε γυμνός Θεός, αλλά, όντας σεσαρκωμένος Θεός, «κατά τις ημέρες της σαρκός του» και έπαθε και έπραξε αυτά, «αφήνοντάς μας υπόδειγμα», επειδή ακριβώς επιπλήττει τον Πέτρο που του είπε: «Ο Θεός να σε ελεήσει, Κύριε, δεν θα σου συμβεί ποτέ αυτό», όταν τους προέλεγε το Πάθος.

Έτσι λοιπόν, ενώ βρισκόμασταν σε αυτή την άθλια κατάσταση, «ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος» τον οποίο πολεμούσαμε, τον οποίο υβρίζαμε παρανομώντας, ο ίδιος μας ελέησε με οίκτο πρωτοφανή και ανώτερο από κάθε λόγο και πέρα από ό,τι θα ήταν λογικό. Διότι δεν θέλησε μόνο την απαλλαγή μας από τα δεινά, ούτε θεώρησε ξένο τον πόνο, αλλά τον έκανε δικό του και τον μετέφερε από εμάς στον εαυτό του δεχόμενος τις οδύνες, κάνοντας ο ίδιος πράγματα για τα οποία θα φαινόταν άξιος ελέους, προκειμένου να καταστήσει εμάς μακάριους. Επειδή πράγματι, «κατά τις ημέρες της σαρκός του», όπως είπε ο Παύλος, σε πολλούς φάνηκε ότι συγκαταλέγεται σε αυτούς που ελεούνται και ελεήθηκε, πεθαίνοντας τον άδικο θάνατο. «Διότι χτυπούσαν τα στήθη τους», λέει, «και τον θρηνούσαν» καθώς οδηγούνταν στον θάνατο.

Αλλά ως προς το πρώτο λέμε ότι η δέηση δεν ήταν μία, αλλά κάποια διπλή· η μία που ζητούσε την αποτροπή του θανάτου, και η άλλη που τον ζητούσε. Διότι λέει στην ίδια ευχή και δέηση: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Και δηλώνοντάς το αυτό σαφέστερα, ο Ιωάννης αναφέρει ότι ο Υιός ζητά λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου», ονομάζοντας δόξα, όπως είναι φανερό, τον σταυρό και τον θάνατο. Επομένως, ορθά λέει ο θείος Παύλος: «εισακούστηκε». Το δε «από την ευλάβεια» έχει σχεδόν αποσαφηνιστεί από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι αναφέραμε δύο αιτήματα, το ένα της αποτροπής του θανάτου, και το άλλο της συγκατάθεσης, το οποίο αποτελούσε πράγματι δείγμα μεγάλης ευλάβειας: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα αλλά το δικό σου». «Εισακούστηκε» λοιπόν ο Χριστός όχι ως προς την αποτροπή, αλλά «από την ευλάβεια», δηλαδή εκπληρώθηκε εκείνο το αίτημά του, όχι αυτό της αποτροπής, αλλά αυτό της ευλάβειας. Γι' αυτό λέει: «και αφού τελειώθηκε», δηλαδή αφού αναγνωρίστηκε από εμάς ως τέλειος και ασύλληπτα αγαθός και φιλάνθρωπος μέσω των παθημάτων, του σταυρού και του θανάτου. Αυτό μάλιστα το υποδήλωνε και προηγουμένως, λέγοντας «δεήσεις και ικεσίες», υπαινισσόμενος τον διπλό χαρακτήρα του αιτήματος.

Έπειτα, αφού ανέφερε «δεήσεις και ικεσίες», δεν πρόσθεσε ότι αυτές έγιναν για να τον προσπεράσει ο θάνατος, αλλά «προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο», προσθέτοντας αυτό με ορθό και πάνσοφο τρόπο, ώστε, όταν τον αναλογίζεσαι να σταυρώνεται και να θάβεται, να μη νομίσεις ότι τα υπέμεινε αυτά λόγω αδυναμίας του Πατέρα, αλλά επειδή ήταν κοινό θέλημα το να υποστεί αυτά ο Χριστός για τη σωτηρία του κόσμου. Μπορεί δε να έχει ειπωθεί αυτό και για την ανάσταση· διότι σε πολλά σημεία ο θείος Παύλος, εκφραζόμενος πιο ταπεινά, λέει ότι ο Πατέρας ανέστησε τον Χριστό. Ανασταίνοντάς τον, λοιπόν, τον ελευθέρωσε από τον θάνατο και τον διέσωσε. Αυτά, λοιπόν, είναι έτσι κατά τη δική μου γνώμη.

Το δε 〈αν και ήταν Υιός〉, αν κάποιος το εκλάβει ως υπερβατό σχήμα —η χρήση του οποίου από τον θεσπέσιο απόστολο είναι άπειρη— η έννοια θα προέκυπτε αβίαστα ως εξής: 〈ο οποίος κατά τις ημέρες της σάρκας του, αν και ήταν Υιός, δεήσεις και ικεσίες〉 και τα εξής, δηλαδή, αν και είχε το μέγιστο προνόμιο ως Υιός, να πράττει χωρίς δέηση και αίτηση, με αυτεξούσια θέληση, όλα όσα πράττει και ο Πατέρας, ωστόσο, επειδή βρισκόταν στις ημέρες της σάρκας, προσέφερε δεήσεις και ικεσίες.

Μπορεί δε επίσης, ακολουθώντας την τάξη του κειμένου, να συνδεθεί με το «καὶ εἰσακουσθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας», δηλαδή: εισακούστηκε, λέγει, αν και ήταν Υιός και δεν είχε ανάγκη να εισακουστεί, εφόσον είχε το θέλημά Του σύμφωνο με το πατρικό βούλημα και αυτό εκπληρωνόταν χωρίς καμία αίτηση. Εάν όμως το συνδέσεις και με τα επόμενα, το νόημα και πάλι θα αποδοθεί ορθά. Αλλά προηγουμένως πρέπει να εξετάσουμε τι δηλώνει το «ἔμαθεν ἀφ' ὧν ἔπαθε τὴν ὑπακοήν». Άραγε ότι έμαθε ο ίδιος από όσα έπαθε να υπακούει στον Πατέρα και απέκτησε εμπειρικά τη γνώση του να πειθαρχεί σε Αυτόν; Ή μάλλον ότι έμαθε εμπειρικά πόσο μεγάλο ήταν το μέγεθος της υπακοής με την οποία Τον υπάκουσε ο Πατέρας, όπως το να σταυρωθεί, να πεθάνει, να αναστηθεί, να ανυψώσει το ανθρώπινο φύραμα στα δεξιά του Πατρός και να σώσει το γένος μας; Διότι αυτά ανήκουν σε εκείνη την υπακοή που συντελέστηκε με το να πει: «Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν». Διότι αυτήν την υπακοή, ως προς το μέγεθος και την έκτασή της, ακόμη και πριν υπακούσει τον Πατέρα, ο Χριστός τη γνώριζε ως Υιός και Θεός ακριβώς όπως και ο Πατέρας, όμως «εξακουσθείς» την έμαθε πλέον μέσα από όσα έπαθε και εμπειρικά.

Μεταξύ αυτών πάλι, γράφοντας προς τους Εβραίους αναφέρει: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο», και τα εξής. Άραγε ο συκοφάντης, που καθιστά τον εαυτό του κριτή των δικών του κλοπών και αποσπασματικών περικοπών, δεν θα καταδίκαζε τους κήρυκες της θεότητάς Του, θεωρώντας ότι μιλούν για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό ως απλό άνθρωπο; Όμως, ο φίλος της αλήθειας δεν ενεργεί έτσι, αλλά, συνδέοντας με τα προλεχθέντα όσα έχουν θεολογηθεί σε άλλο σημείο για τον Σωτήρα από τους κήρυκες της ευσέβειας, θα αναδείξει τους διδασκάλους της ευσέβειας ανώτερους από κάθε ύβρη. Όπως, για παράδειγμα, θα συνδέσει με τα προαναφερθέντα το εξής: «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά τη σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες, αμήν».

Παραμένοντας, λοιπόν, σταθεροί στην πτωχεία, μέσω αυτής της πτωχείας ελκύστε στον εαυτό σας τον ουράνιο πλούτο. Διότι, ασκώντας τα σώματά σας με το να κοιμάστε χάμω, με τη γονυκλισία, με την προσευχή, θα είστε πιο ωραίοι από εκείνους που ζουν με πορφύρες. Διότι εκείνοι, ζώντας με πορφύρες, δεν υπηρετούν τον Κύριο, ενώ εσείς με τη σκληραγωγία και το φαινόμενο χόρτο έρχεστε για να προσκυνήσετε και να δοξολογήσετε τον Θεό. Αλλά, όντας σε αυτή την πτωχεία και τη γυμνότητα, μην γίνεστε απρόθυμοι, έχοντας ως υπόδειγμα και σκοπό τον Κύριο, ο οποίος βάδισε κατ' αυτόν τον τρόπο την οδό. Όταν πονέσει το σώμα σου και κοπιάσεις, να θυμάσαι το σώμα του Κυρίου, πώς χτυπήθηκε από τον Πιλάτο και πώς κουράστηκε στις οδοιπορίες. Όταν σου λείψει το σπίτι, να θυμάσαι ότι ο Κύριος των κτισμάτων, όταν ήλθε στη γη, είπε τούτο: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πουλιά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του» και να αναπαυθεί. Όταν περπατήσεις, να θυμάσαι ότι τα πόδια του Κυρίου ήταν γεμάτα σκόνη, όσον καιρό έζησε στη γη, εκτός μόνο που, για την εκπλήρωση της προφητείας, κάθισε μία φορά σε γαϊδούρι. Όταν γεμίσεις τα μάτια σου με δάκρυα, να θυμάσαι ότι ο Κύριος έκλαιγε για την πτώση σου, προσευχόμενος προς τον Πατέρα «με κραυγή ισχυρή και δάκρυα» πολλά, για να λυτρωθείς από τον θάνατο.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, χωρίς άνδρα και γυναίκα, ο παντοδύναμος Θεός, που έπλασε μια για πάντα τον άνθρωπο, δεν μπορεί να δημιουργήσει άνθρωπο -καθώς δεν είναι εύλογο-, έτσι δεν μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο το ευ είναι, αν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το θελήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του την προαίρεση, για να μην πληγεί η λογική αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Διότι εκείνος που το θέλει, το ζητά με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, που είναι Θεός και άνθρωπος, για να λυτρωθεί από τον θάνατο ως άνθρωπος, ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες προς τον Θεό ως άνθρωπος με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, και αφού τις ανέπεμψε προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς Του, και, αν και ήταν Υιός, αφού εισακούστηκε, έγινε για όσους Τον υπακούν πρόξενος αιώνιας σωτηρίας. Ποια είναι όμως η σωτηρία; Χαρίζεται μόνο στους υπάκουους το ευ είναι. Και τι είναι αυτό το ευ είναι που χαρίζεται; Ο καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον αυτών δεν υπάρχει νόμος· διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Άλλο. Ζ'. Εάν ο Θεός δεν έχει ανάγκη από καμία βοήθεια, ούτε επιδέχεται το οποιοδήποτε πάθος, πώς λέει ο Απόστολος γι' αυτόν: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς αυτόν που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε;» Ή είναι προφανές ότι ο άσαρκος, επειδή προσέλαβε σάρκα, είναι απαθής και παθητός, ανενδεής και ενδεής, όπως ακριβώς απερίγραπτος και περιγραπτός; Εάν όμως είναι περιγραπτός, έχει συνεπώς και εικόνα όμοια με αυτόν προς ένδειξη της ομοιότητας.