Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:8

Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα των υδάτων, ούτε να με καταπιεί ο βυθός. Εφόσον έχει τεθεί ο όρος και η φρικτή κατάρα, ότι ακόμη κι αν ένας άγγελος κηρύξει το Ευαγγέλιο ή μας διδάξει κάτι διαφορετικό από αυτό που δίδαξε ο Παύλος, ας είναι ανάθεμα. Ποιος είναι ικανός να υπερβεί τον Παύλο, ή μάλλον τον Χριστό που ομιλεί μέσα από αυτόν; Επομένως, και στον εαυτό του αναφέρει μια τέτοια προσευχή, και το μαρτυρεί λέγοντας στην προς Εβραίους Επιστολή, ότι στις ημέρες της επίγειας ζωής του, δηλαδή καθώς πορευόταν προς τον σταυρό, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, δηλαδή προς τον Πατέρα, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του· και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε. Εδώ ο Παύλος, ή μάλλον ο Χριστός που ομιλεί μέσα του, μας δίδαξε και όσα είχαν αποσιωπηθεί και έλειπαν από τους ευαγγελιστές, λέγοντας ότι με ισχυρή κραυγή και δάκρυα έγινε η προσευχή: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», όχι υποκριτικά, ούτε για να δελεάσει τον Σατανά, ούτε οικειοποιούμενος το θέλημα του κόσμου. Αλλά από το δικό του πρόσωπο, ο Χριστός προσεύχεται κατά θεία οικονομία και εκούσια με κραυγή, με δάκρυα, με ιδρώτα και θρόμβους αίματος, με άγγελο να τον ενισχύει και τρόπον τινά να τον παρακαλεί και να τον παρηγορεί, αν και είναι αληθινά Υιός του Θεού.

«Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο απευθύνεται ο λόγος μας.» Και αυτά μεν αναφέρονται στον Μονογενή, προτού ακόμη νοηθεί με σάρκα. Σχετικά δε με τον ίδιο, όταν πλέον είχε γεννηθεί καθ' ομοίωσή μας και βρισκόταν εν σαρκί: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σαρκός του, αφού προσέφερε με ισχυρή κραυγή και δάκρυα δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, και εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε.» Άραγε, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα δηλώνονται και από τα δύο, η φύση των πραγμάτων δεν έρχεται σε ριζική σύγκρουση με τον εαυτό της;

Εάν, λοιπόν, γράφει για αυτόν: «Ο οποίος κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με κραυγή ισχυρή και δάκρυα, και αφού εισακούστηκε λόγω της ευσέβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε», κατέβα για λίγο και αναλογίσου το μέτρο της ανθρώπινης φύσης. Διότι δεν θα πέθαινε ο χαρακτήρας του Πατρός. Επειδή, όμως, η ικεσία έγινε κατά τις ημέρες της σάρκας, στη σάρκα πρέπει να αποδοθεί ο φόβος, και στην ανθρωπότητα ειδικώς το ότι δείλιασε μπροστά στον θάνατο. Επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι έλαβε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, μην απομακρύνεις τον Υιό από τα όρια της θεότητας, κατά το ότι είναι Λόγος και έχει προέλθει από τον Θεό Πατέρα. Διότι ήταν κατά φύση και αληθινά Θεός και πριν από τους χρόνους της κένωσης.

Διότι ο Ησαΐας λέγει κάπως έτσι: «Όπως εάν κάποιος άνθρωπος ραβδίζει την ελιά, έτσι θα τους ραβδίσουν, και εάν σταματήσει ο τρυγητός, αυτοί θα φωνάξουν δυνατά. Όσοι δε εναπομείνουν πάνω στη γη θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου.» Και πάλι ένας άλλος από τους αγίους λέγει: «Φωτίζου, λέγει, Ιερουσαλήμ· διότι έρχεται το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου. Ιδού, σκοτάδι και γνόφος θα καλύψει τη γη, αλλά πάνω σε σένα θα φανεί ο Κύριος, και η δόξα του θα εμφανιστεί σε εσένα.» Ο δε Ιάκωβος ο μαθητής του λέγει: «Αδελφοί, μην έχετε με προσωποληψίες την πίστη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού της δόξης.» Και πάλι ο θεσπέσιος Πέτρος: «Εάν ονειδίζεστε για τον Χριστό, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και το Πνεύμα του Θεού αναπαύεται πάνω σας.» Β— Αρκετά όμως με αυτά για εμάς, ω γενναίε. Πες μου όμως πώς πρέπει να νοηθεί από εμάς αυτό που έχει γραφεί για τον Χριστό: «Ο οποίος στις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και αφού εισακούσθηκε για την ευλάβειά του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από αυτά που έπαθε, και αφού τελειώθηκε, έγινε σε αυτούς που τον υπακούν αίτιος ακατάλυτης σωτηρίας.» Θα προσθέσω δε σε αυτά που είπα και εκείνο: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Διότι λένε ότι τέτοια πράγματα είναι αταίριαστα προς τον Θεό Λόγο, και ότι υπολείπονται πολύ από την ενυπάρχουσα σε αυτόν υπεροχή.

«Αλλ' αν αγαθοποιώντας υπομένετε, αυτό είναι χάρη από τον Θεό, διότι και ο Χριστός πέθανε για εσάς, αφήνοντάς σας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του.» Επομένως, ο Λόγος του Θεού δεν έγινε υπόδειγμα σε εμάς όντας ακόμη γυμνός και αμέτοχος των μέτρων της κένωσης, αλλά κατά τις ημέρες της σαρκός του, εφόσον του ήταν ακατάκριτα επιτρεπτό να χρησιμοποιεί τα μέτρα της ανθρωπότητας, και να αναπέμψει ικεσία, και να χύσει δάκρυ, και να φαίνεται πλέον με κάποιον τρόπο ότι έχει ανάγκη Εκείνον που σώζει, και να μαθαίνει την υπακοή, αν και ήταν Υιός. Διότι ο πνευματοφόρος έμεινε τρόπον τινά έκθαμβος ενώπιον του μυστηρίου, ότι, αν και υπάρχει εκ φύσεως και αληθινά Υιός, και πρέπει σε αυτόν να κοσμείται με τα καυχήματα της θεότητας, ταπείνωσε τον εαυτό του, ώστε να υποδυθεί τη μικροπρέπεια της ανθρώπινης πτωχείας. Όμως για εμάς, όπως είπα, ο τύπος αυτού του γεγονότος ήταν καλός και ωφέλιμος· ώστε το ότι δεν πρέπει εμείς να παρεκκλίνουμε σε άλλη οδό, όταν ο καιρός καλεί σε ανδρεία, θα μπορούσε κανείς να το διδαχθεί από αυτό, και μάλιστα πάρα πολύ εύκολα.

Α— Μιλώντας στους Ιουδαίους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια· αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε.» Γράφει επίσης και ο Παύλος γι' αυτόν: «Αυτός, κατά τις ημέρες της επίγειας ζωής του, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με κραυγή δυνατή και δάκρυα, και εισακούστηκε για την ευσέβειά του, και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε.» Άραγε λοιπόν, εξαιτίας αυτών των λόγων, θα θεωρήσουμε τον Χριστό ως έναν απλό άνθρωπο, που με κανέναν τρόπο δεν υπερέχει από εμάς; Β— Μη γένοιτο. Α— Θα δεχτούμε άραγε ότι η σοφία και η δύναμη του Θεού έφτασε σε τέτοιο σημείο αδυναμίας, ώστε να φοβάται τον θάνατο και να ζητά τη σωτηρία από τον Πατέρα, και θα αποστερήσουμε από τον Εμμανουήλ το να είναι από τη φύση του ζωή; Ή μήπως, αποδίδοντας στην ανθρωπότητά του και στο μέτρο της δικής μας φύσης την ταπεινότητα αυτών των λόγων, θα πράξουμε το σωστό, και από το γεγονός ότι είναι Θεός θα αναλογιστούμε την υπερκόσμια δόξα του, κατανοώντας ότι ο ίδιος είναι συγχρόνως άνθρωπος και Θεός, δηλαδή Θεός ενανθρωπήσας; Β— Πες μου πώς.

Διότι πουθενά πριν από την ένσαρκη παρουσία Του δεν έφερε αυτά τα ονόματα, το να ονομάζεται δηλαδή λίθος, πρόβατο που οδηγείται στη σφαγή, άνθρωπος και Υιός ανθρώπου, αετός και αρνίο και όλα τα άλλα, όσα αναφέρονται σε Αυτόν μετά την ένσαρκη παρουσία Του, όπως και το να ονομάζεται αρχιερέας, σκοπός για τον οποίο ο νόμος κήρυττε γι' Αυτόν, ότι «προφήτη από τους αδελφούς σας θα αναστήσει για εσάς Κύριος ο Θεός». Επομένως, το «προφήτης» και «αρχιερέας» και το «από αυτούς» τα ερμηνεύει σαφώς ο λόγος μετά την εδώ παρουσία Του, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να διαπιστώσει αδιάσειστα πώς πάλι η ανίκητη δύναμη και πρόγνωση του Θεού, «για να φράξει κάθε στόμα» που εγείρεται κατά της αλήθειας, τα προθέσπισε και τα διασφάλισε όλα με θαυμαστή φώτιση. Διότι λέει χαρακτηριστικά στην ίδια συνάφεια ότι «κάθε αρχιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους καθίσταται υπέρ των ανθρώπων, για να προσφέρει δώρα και θυσίες, έχοντας τη δυνατότητα να συμπαθεί. Διότι έχει ανάγκη να προσφέρει και για τις δικές του αμαρτίες· εκείνος όμως που δεν έχει αμαρτία προσέφερε τον Εαυτό Του στον Πατέρα». Και το μεν «από τους ανθρώπους» λέγεται για την ενδημία (την ένσαρκη παρουσία) Του στον κόσμο, ενώ το «όχι από ανθρώπους» και το «μη έχοντας αμαρτία» λέγεται για τη θεότητά Του. Και για τη θεότητά Του λέει: «αν και ήταν Υιός», ενώ για την ένσαρκη παρουσία Του λέει: «έμαθε από όσα έπαθε». 38. Και βλέπεις ότι όλα όσα αφορούν τον Χριστό είναι ομαλά και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το στρεβλό.

Σε πολλούς βέβαια από εκείνους που προκάλεσαν λύπη, η ανταπόδοση δεν επήλθε καθυστερημένα, ούτε η θεία δίκη τούς ακολούθησε με αργά βήματα, σύμφωνα με την ποιητική έκφραση· αλλά χτυπήθηκαν αμέσως μόλις κινήθηκαν, μεταστράφηκαν, προσήλθαν, γονάτισαν, έτυχαν συγχωρήσεως, αναχώρησαν έχοντας υποστεί μια ωφέλιμη ήττα, και έγιναν καλύτεροι, αφού και σωφρονίστηκαν και συγχωρέθηκαν. Επειδή πολλές φορές και η επιείκεια συμβάλλει τα μέγιστα στη σωτηρία, αφού συγκρατεί με αιδώ αυτόν που αδίκησε, και μεταβάλλει από φόβο σε αγάπη την πιο ασφαλή εύνοια. Παιδαγωγήθηκαν δε, άλλοι μεν εκτινασσόμενοι από βόδια καταπονημένα από τον ζυγό, τα οποία τους επιτέθηκαν μαζικά, χωρίς ποτέ πριν να έχουν κάνει κάτι τέτοιο· άλλοι εκσφενδονίστηκαν και καταπατήθηκαν από άλογα, παρότι ήταν τα πιο πειθήνια και ήμερα· άλλοι καταλήφθηκαν από ακατάσχετους πυρετούς και από παραισθήσεις για τα όσα τόλμησαν να πράξουν· και άλλοι παιδαγωγήθηκαν με διάφορους άλλους τρόπους, μαθαίνοντας την υπακοή μέσα από τα όσα έπαθαν.

Στην ίδια θεώρηση ανήκει και το ότι έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, καθώς και η κραυγή, τα δάκρυα, η ικεσία, η εισακουσή του και η ευλάβεια. Όλα αυτά διαδραματίζονται και συνυφαίνονται θαυμαστά για χάρη μας. Διότι, ως Λόγος, ούτε υπάκουος ήταν ούτε ανυπάκουος. Επειδή αυτά τα χαρακτηριστικά ανήκουν στους υφισταμένους και στους κατώτερους, και το μεν πρώτο χαρακτηρίζει τους πιο καλοπροαίρετους, ενώ το δεύτερο εκείνους που είναι άξιοι τιμωρίας. Ως μορφή δούλου, όμως, συγκαταβαίνει στους ομοδούλους και τους δούλους, και προσλαμβάνει την ξένη μορφή, φέροντας μέσα Του ολόκληρο τον εαυτό μου μαζί με τα δικά μου, ώστε να καταναλώσει μέσα Του το χειρότερο, όπως η φωτιά καταναλώνει το κερί ή ο ήλιος την ομίχλη της γης, και εγώ να μεταλάβω από τα δικά Του μέσω της σύγκρασης. Γι' αυτόν τον λόγο τιμά την υπακοή έμπρακτα, και τη δοκιμάζει μέσα από το πάθος. Διότι δεν είναι αρκετή η διάθεση, όπως ακριβώς δεν είναι ούτε για εμάς, εάν δεν προχωρήσουμε και στις πράξεις· αφού το έργο αποτελεί απόδειξη της διάθεσης. Ίσως, όμως, να μην ήταν λάθος να υποθέσουμε και το εξής: ότι δοκιμάζει τη δική μας υπακοή, και τα μετράει όλα με βάση τα δικά του πάθη με την τέχνη της φιλανθρωπίας, ώστε να είναι σε θέση να γνωρίζει μέσα από τα δικά του τα δικά μας, καθώς και το πόσα απαιτούνται από εμάς και πόσα μας συγχωρούνται, συνυπολογίζοντας μαζί με τον πόνο και την ανθρώπινη αδυναμία. Διότι, εάν το Φως καταδιώχθηκε εξαιτίας του σαρκικού καλύμματος, ενώ έλαμπε στο σκοτάδι —δηλαδή σε αυτήν τη ζωή— από το άλλο σκοτάδι, εννοώ του πονηρού και του πειραστή, τότε πόσο περισσότερο θα καταδιωχθεί το σκοτάδι, εφόσον είναι πιο αδύναμο;

Αν, λοιπόν, αυτός ο λόγος είναι επαρκής, θα σταματήσουμε εδώ, και ας μην αναζητηθεί τίποτα περισσότερο· εάν όμως όχι, κατά δεύτερον, όπως το καθένα από τα άλλα, έτσι και η γνώση των μεγίστων ας ανάγεται στην αιτία, προς τιμήν του Γεννήτορα. Μου φαίνεται δε ότι κάποιος, ακόμη και αν το αναγνώσει διαφορετικά, όπως κάποιος από τους δικούς μας φιλολόγους, θα κατανοήσει με λίγη σκέψη ότι ούτε ο Υιός γνωρίζει διαφορετικά την ημέρα ή την ώρα, παρά επειδή την γνωρίζει ο Πατέρας. Διότι ποιο είναι το συμπέρασμα; Επειδή ο Πατέρας γνωρίζει, γι' αυτό γνωρίζει και ο Υιός, καθώς είναι φανερό ότι σε κανέναν δεν είναι γνωστό ούτε κατανοητό αυτό, παρά μόνο στην πρώτη φύση. Απέμενε να πραγματευτούμε το ζήτημα σχετικά με το ότι έλαβε εντολή, και ότι τήρησε τις εντολές, και ότι έπραττε πάντοτε τα αρεστά σε Αυτόν· καθώς επίσης περί της τελειώσεως, και της υψώσεως, και του ότι έμαθε την υπακοή μέσα από όσα έπαθε, περί της αρχιερωσύνης και της προσφοράς, και της παραδόσεως, και της δεήσεως προς Εκείνον που είχε τη δύναμη να τον σώσει από τον θάνατο, και περί της αγωνίας, και των θρόμβων, και της προσευχής, και για οτιδήποτε άλλο παρόμοιο· [αυτό θα το πράτταμε] αν δεν ήταν σε όλους ολοφάνερο ότι τέτοιου είδους ονομασίες αναφέρονται στο στοιχείο εκείνο που πάσχει, και όχι στην άτρεπτη φύση που είναι ανώτερη από το πάθος. Ο λόγος, λοιπόν, περί των αντιθέτων περιορίζεται σε αυτά, ώστε να αποτελέσει σαν μία ρίζα και υπόμνημα για όσους είναι πιο ερευνητικοί προς μία τελειότερη επεξεργασία.

Διότι ποτέ ο Θεός δεν ξεχνά ποια είναι η φύση μας ή η αδυναμία μας. Αλλά αυτά λέγονται για τον Υιό που σαρκώθηκε για εμάς, ο οποίος όχι μόνο ως δημιουργός γνωρίζει τα δικά μας, αλλά, αφού σαρκώθηκε, έμαθε την αδυναμία μας από την ίδια του την εμπειρία· ώστε και ο Παύλος να λέει για αυτόν: «Αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε»· και πάλι: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται» ... Επειδή, λοιπόν, «ο Λόγος έγινε σάρκα», θυμήθηκε ότι είμαστε σάρκα· δηλαδή, γνώρισε από εμπειρία την αδυναμία της δικής μας σάρκας. Και «σάρκα» ονομάζει ολόκληρο τον άνθρωπο. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Πνεύμα που πορεύεται και δεν επιστρέφει». Διότι δεν επιστρέφουμε πλέον στον παρόντα βίο. Επομένως, για τον λόγο αυτό οφείλουμε να επαγρυπνούμε, βαδίζοντας έναν δρόμο από τον οποίο με κανέναν τρόπο δεν μπορούμε να επιστρέψουμε. «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον παρόργισαν σε άνυδρη γη; Και ξαναγύρισαν και πείρασαν τον Θεό, και παρόξυναν τον Άγιο του Ισραήλ». Εκπλήσσεται για την ποσότητα της ιουδαϊκής πονηρίας, αλλά ταυτόχρονα και για την ποιότητά της, διότι όχι μόνο πίκραναν πολλές φορές τον Θεό, αλλά και μέσα στην έρημο, όπου θα έπρεπε μάλλον να νιώθουν κατάνυξη και να βλέπουν προς τον ουρανό, χωρίς να τους εξαπατά ή να τους δελεάζει τίποτε από όσα συμβαίνουν στις πόλεις· αλλά και «σε άνυδρη γη τον παρόργισαν», όπου θα έπρεπε, όντας διψασμένοι, να είναι ταπεινοί, εκείνοι φάνηκαν αλαζόνες.

Έμαθε από όσα έπαθε, εκεί όπου κατέβηκε. Εκεί διδάχθηκε τη σαθρότητα, την αδυναμία και την αβεβαιότητα των όσων υπάρχουν εδώ. Τον έπεισαν όσα βρίσκονται κάτω από τη γη να μη μεριμνά για τα επίγεια, ούτε να τα υπολογίζει ως κάτι που μπορεί να παραμείνει. «Αφήστε τον να πάει», για να παραγγείλει στον Καϊάφα και να δώσει μαρτυρία στον Πιλάτο, να κάνει γνωστό στους υπηρέτες ποιον πρόκειται να ραπίσουν, να στηρίξει τους μαθητές, να ανατρέψει αυτούς που τον θέτουν σε πειρασμό, να δώσει εντολή στις γυναίκες να ετοιμάσουν το μύρο. «Αφήστε τον να πάει»· διότι καθώς αυτός βαδίζει, η συναγωγή κλονίζεται, το πλήθος των Σαδδουκαίων θορυβείται· και όλος ο κύκλος της γης σκιρτά και ο ουράνιος θόλος με το πλήθος των νεφελών γίνεται λαμπρός, ο χορός των άστρων είναι περιχαρής, ο ουρανός υψώνεται, παρατηρώντας τη δύναμη Εκείνου που κατέβηκε από αυτόν και παρέμεινε μαζί του· σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Η φωνή ανήκει σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, έστω κι αν ο ψαλμός καταγράφηκε ανάμεσα στους Ιουδαίους· τα λόγια ανήκουν σε εκείνους που ζουν υπό τη χάρη, έστω κι αν το γράμμα συντάχθηκε υπό τον νόμο. Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Έμαθα από όσα έπαθα τη δική σου δεσποτεία, φιλάνθρωπε. Διότι, πριν από τη δική σου κατάβαση από τους ουρανούς στη γη, ήμουν αιχμάλωτος των δαιμόνων· εσένα τον Κτίστη αγνοούσα και την κτίση προσκυνούσα ως κτίστη· φανταζόμουν την ύλη ως αυθύπαρκτη· εξαιτίας της ράθυμης προαίρεσής μου, εγώ μάθαινα εκουσίως τις τέχνες των δαιμόνων· ο αρχέκακος χρησιμοποίησε εναντίον μου τυραννικά τόξα· ο δυσμενής εχθρός με κατέστησε όργανο της δικής του κακίας. Διότι θεοποιούσα τον ουρανό και αγνοούσα εκείνον που τον άπλωσε· προσκυνούσα τον ήλιο και δεν γνώριζα εκείνον που τον έκανε να λάμψει· λάτρευα τη σελήνη και παρέβλεπα τον δημιουργό της· τα άστρα λάτρευα και αθετούσα τον τεχνίτη τους· σε λίθους και σε ξύλα απέδωσα τόσο μεγάλο σέβας· ναούς και βωμούς ανήγειρα εναντίον σου, του Κτίστου· έφτασα λοιπόν με την κακία μου μέχρι και τα ίδια τα σύννεφα. Διότι, από τη στιγμή που διαφθάρηκε ο έμφυτος νόμος, ζούσα πλέον χωρίς διάκριση, σαν τα άλογα ζώα.

Διότι, λέγει, παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας· και πάλι, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ όλων ημών. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Βλέπεις ότι εξαιτίας της σάρκας εκφράζεται ταπεινά για τον εαυτό του; Έτσι και εδώ, αν και ήταν Υιός, εισακούσθηκε, λέγει, εξαιτίας της ευλάβειάς του. Διότι θέλει να δείξει ότι το κατόρθωμα είναι μάλλον δικό του παρά της χάριτος του Θεού. Τόση, λέγει, ήταν η ευλάβειά του, ώστε εξαιτίας αυτής να τον σεβαστεί ο ίδιος ο Θεός. Έμαθε, λέγει, να υπακούει στον Θεό· εδώ και πάλι δείχνει πόσο μεγάλο είναι το κέρδος των παθημάτων. Και αφού τελειώθηκε, λέγει, έγινε για όλους εκείνους που τον υπακούν αιτία σωτηρίας· εάν όμως Εκείνος, ενώ ήταν Υιός, αποκόμισε από τα παθήματα την υπακοή, πόσο μάλλον εμείς. Βλέπεις πόσα αναφέρει περί υπακοής, ώστε να τους πείσει; Διότι μου φαίνεται πως διαρκώς απειθούν και δεν παρακολουθούν τα λεγόμενα· αυτό άλλωστε υπονόησε λέγοντας: «Έχετε γίνει νωθροί στην ακοή». Από όσα έπαθε, λέγει, έμαθε διαρκώς να υπακούει στον Θεό. Και αφού τελειώθηκε· δηλαδή, μέσω των παθημάτων, λέγει. Αυτό λοιπόν είναι η τελείωση, και διαμέσου αυτής πρέπει να φθάσει κανείς στην τελείωση. Διότι όχι μόνο ο ίδιος σώθηκε, αλλά και για τους άλλους αυτό έγινε περίσσευμα σωτηρίας. Αφού λοιπόν τελειώθηκε, έγινε για όσους τον υπακούν αιτία αιώνιας σωτηρίας. Έχοντας προσαγορευθεί, λέγει, από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Για τον οποίο ο λόγος μας είναι εκτενής και δυσερμήνευτος.

Και εδώ πάλι, αφού έδειξε μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Τώρα, λέει· και δεν είπε, «Επειδή ορκίστηκε». Το δε τι είναι ο όρκος, το φανέρωσε λέγοντας το να ορκίζεται κανείς στο όνομα του ανώτερου. Αλλά επειδή το ανθρώπινο γένος είναι άπιστο, συγκαταβαίνει στα δικά μας μέτρα. Όπως λοιπόν ορκίζεται για χάρη μας, καίτοι είναι ανάξιό Του το να μην Τον πιστεύουν, έτσι είπε και το «έμαθε από όσα έπαθε», επειδή οι άνθρωποι θεωρούν ότι αυτό είναι μάλλον πιο αξιόπιστο, δηλαδή το να γνωρίσει κανείς κάτι μέσα από την εμπειρία. Τι σημαίνει το «της προκειμένης ελπίδος»;

Όπως ακριβώς εκείνος που γδέρνει τα σφάγια κάνει φανερά όλα τα εσωτερικά τους, έτσι και στον Θεό βρίσκονται φανερά τα πάντα. «Όπως και ο Ααρών· έτσι και ο Χριστός δεν δόξασε ο ίδιος τον εαυτό του με το να γίνει αρχιερέας, αλλά εκείνος που του είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Εδώ θεραπεύει πάλι ένα άλλο ζήτημα, ότι δηλαδή έχει σταλεί από τον Θεό. Αυτό που συνεχώς έλεγε ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου». «Εγώ σήμερα σε γέννησα· όπως λέει και σε άλλο σημείο: Εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα». Αυτό αποτελεί προετοιμασία για το ότι χειροτονήθηκε από τον Θεό. «Κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· ο οποίος στις ημέρες της επίγειας ζωής του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του». Επειδή ήταν ιερέας των εθνών, επειδή πρόσφερε τη θυσία με άρτο και οίνο. «Αν και ήταν υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού τελειώθηκε, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας, ονομαζόμενος από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ· για τον οποίο έχουμε πολλά να πούμε, και είναι δύσκολο να ερμηνευθούν, επειδή έχετε γίνει νωθροί στην ακοή. Διότι, ενώ θα οφείλατε να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου που έχει περάσει, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία των λόγων του Θεού, και έχετε φτάσει στο σημείο να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεή τροφή».

Έχει γραφτεί για τον Χριστό: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, και αφού εισακούστηκε για την ευλάβειά του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού έφτασε στην τελειότητα, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας». Ακόμη και ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Αν μεν αυτά λέγονταν για έναν απλό άνθρωπο, θα φανέρωναν κάποιον που κυριεύεται από ακηδία και θεωρεί αφόρητη την έφοδο του πειρασμού, που έχει νικηθεί από τον φόβο και δεν έχει ούτε γενναίο χαρακτήρα ούτε ανδρείο φρόνημα —διότι τα λόγια: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», και «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», ανήκουν σε κάποιον που ταράζεται από μικροψυχία— και συνεπώς αυτά τα λόγια θα ταίριαζαν είτε σε κάποιον που δεν γνωρίζει το θείο θέλημα είτε σε κάποιον που αντιτίθεται στο θείο θέλημα. Αν πάλι λέγονταν για Θεό γυμνό από ανθρώπινη φύση, θα ήταν εντελώς αταίριαστα και παράλογα. Αλλά για τον Θεό που σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος, και ο οποίος με τα πάθη της δικής του σάρκας θεραπεύει τα δικά μας πάθη και μας αφήνει το δικό του παράδειγμα, λέγονται πάρα πολύ εύστοχα. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει το: «κατά τις ημέρες της σάρκας του, αν και ήταν Υιός».

Διότι ο πνευματοφόρος Παύλος εξέθεσε το μυστήριο και την οικονομία του Θεού για εμάς, καθώς και τη φιλάνθρωπη συγκατάβασή Του προς εμάς, ότι «αν και ήταν Υιός», «κατά τις ημέρες της σάρκας του» τα υπέμεινε όλα αυτά προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση, για να την ενδυναμώσει ενάντια στα πάθη και να μας διδάξει μέσα στους πειρασμούς να προσβλέπουμε στον Θεό και Αυτόν να επικαλούμαστε για βοήθεια, και να δείξει σε πόση τελείωση και σε ποια έπαθλα καταλήγει η υπομονή των παθημάτων και η υπακοή. Γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος έγραφε: «Διότι ποια δόξα υπάρχει, αν, όταν αμαρτάνετε και ραπίζεστε, δείχνετε υπομονή;»

Το δε 〈αν και ήταν Υιός〉, αν κάποιος το εκλάβει ως υπερβατό σχήμα —η χρήση του οποίου από τον θεσπέσιο απόστολο είναι άπειρη— η έννοια θα προέκυπτε αβίαστα ως εξής: 〈ο οποίος κατά τις ημέρες της σάρκας του, αν και ήταν Υιός, δεήσεις και ικεσίες〉 και τα εξής, δηλαδή, αν και είχε το μέγιστο προνόμιο ως Υιός, να πράττει χωρίς δέηση και αίτηση, με αυτεξούσια θέληση, όλα όσα πράττει και ο Πατέρας, ωστόσο, επειδή βρισκόταν στις ημέρες της σάρκας, προσέφερε δεήσεις και ικεσίες.

Μπορεί δε επίσης, ακολουθώντας την τάξη του κειμένου, να συνδεθεί με το «καὶ εἰσακουσθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας», δηλαδή: εισακούστηκε, λέγει, αν και ήταν Υιός και δεν είχε ανάγκη να εισακουστεί, εφόσον είχε το θέλημά Του σύμφωνο με το πατρικό βούλημα και αυτό εκπληρωνόταν χωρίς καμία αίτηση. Εάν όμως το συνδέσεις και με τα επόμενα, το νόημα και πάλι θα αποδοθεί ορθά. Αλλά προηγουμένως πρέπει να εξετάσουμε τι δηλώνει το «ἔμαθεν ἀφ' ὧν ἔπαθε τὴν ὑπακοήν». Άραγε ότι έμαθε ο ίδιος από όσα έπαθε να υπακούει στον Πατέρα και απέκτησε εμπειρικά τη γνώση του να πειθαρχεί σε Αυτόν; Ή μάλλον ότι έμαθε εμπειρικά πόσο μεγάλο ήταν το μέγεθος της υπακοής με την οποία Τον υπάκουσε ο Πατέρας, όπως το να σταυρωθεί, να πεθάνει, να αναστηθεί, να ανυψώσει το ανθρώπινο φύραμα στα δεξιά του Πατρός και να σώσει το γένος μας; Διότι αυτά ανήκουν σε εκείνη την υπακοή που συντελέστηκε με το να πει: «Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν». Διότι αυτήν την υπακοή, ως προς το μέγεθος και την έκτασή της, ακόμη και πριν υπακούσει τον Πατέρα, ο Χριστός τη γνώριζε ως Υιός και Θεός ακριβώς όπως και ο Πατέρας, όμως «εξακουσθείς» την έμαθε πλέον μέσα από όσα έπαθε και εμπειρικά.

Όπως κι αν το εκλάβει κανείς —σε εμένα πάντως φαίνεται ότι ταιριάζει περισσότερο η δεύτερη έννοια— το χωρίο «καίτοι ήταν Υιός» δεν παρουσιάζει πλέον καμία ασάφεια. Εβρ. 6,1-3: Διότι, ενώ οφείλατε να είστε δάσκαλοι, όχι μόνο δεν είστε δάσκαλοι, αλλά ούτε καν να μαθαίνετε μπορείτε, παρά μόνο τα πιο στοιχειώδη και ταπεινά και απλούστερα, και αυτά όχι απλώς, αλλά αυτό που είναι ακόμη πιο αδύναμο, τα στοιχεία της «αρχής» των λογίων του Θεού. Δεν αναφέρει, λέει, τα στοιχεία των λογίων, αλλά της «αρχής» των λογίων. Στοιχεία μεν λοιπόν των λογίων του Θεού θα ήταν ευλόγως οι λόγοι περί της ενανθρωπήσεως, στοιχεία δε της «αρχής» των λογίων είναι αυτά που αναφέρει προχωρώντας, «μη βάζοντας πάλι θεμέλιο» και τα εξής.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, χωρίς άνδρα και γυναίκα, ο παντοδύναμος Θεός, που έπλασε μια για πάντα τον άνθρωπο, δεν μπορεί να δημιουργήσει άνθρωπο -καθώς δεν είναι εύλογο-, έτσι δεν μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο το ευ είναι, αν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το θελήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του την προαίρεση, για να μην πληγεί η λογική αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Διότι εκείνος που το θέλει, το ζητά με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, που είναι Θεός και άνθρωπος, για να λυτρωθεί από τον θάνατο ως άνθρωπος, ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες προς τον Θεό ως άνθρωπος με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, και αφού τις ανέπεμψε προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς Του, και, αν και ήταν Υιός, αφού εισακούστηκε, έγινε για όσους Τον υπακούν πρόξενος αιώνιας σωτηρίας. Ποια είναι όμως η σωτηρία; Χαρίζεται μόνο στους υπάκουους το ευ είναι. Και τι είναι αυτό το ευ είναι που χαρίζεται; Ο καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον αυτών δεν υπάρχει νόμος· διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Άλλο. Ζ'. Εάν ο Θεός δεν έχει ανάγκη από καμία βοήθεια, ούτε επιδέχεται το οποιοδήποτε πάθος, πώς λέει ο Απόστολος γι' αυτόν: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς αυτόν που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε;» Ή είναι προφανές ότι ο άσαρκος, επειδή προσέλαβε σάρκα, είναι απαθής και παθητός, ανενδεής και ενδεής, όπως ακριβώς απερίγραπτος και περιγραπτός; Εάν όμως είναι περιγραπτός, έχει συνεπώς και εικόνα όμοια με αυτόν προς ένδειξη της ομοιότητας.