Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 6:1

Διότι δικές μας είναι οι εντολές, δικοί μας οι προφήτες, δικοί μας οι πατριάρχες· δικοί μας οι απ' αιώνος δίκαιοι. Σε εμάς άφησαν τον πλούτο τους εκείνοι που χάνονται μέσα στην αφροσύνη τους. Οι οικίες δε αυτών, του άφρονα και του ανόητου, είναι τάφοι εις τον αιώνα. Διότι εκείνων των οποίων ο βίος είναι γεμάτος από τα νεκρά έργα που προέρχονται από κάθε αμαρτία, αυτών οι οικίες είναι τάφοι εις τον αιώνα. Επειδή εκείνος που έχει γίνει νεκρός εξαιτίας των παραπτωμάτων του δεν κατοικεί σε οικία, αλλά σε τάφο, εφόσον η ψυχή του είναι νεκρωμένη. Διότι σε οικία μεν κατοικεί ο άδολος στο ήθος και απλός Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφεί ότι ήταν άνθρωπος άπλαστος και αγαθός, ο οποίος κατοικούσε σε οικία· σε τάφο δε κατοικεί ο παμπόνηρος, ο οποίος δεν θέτει ούτε καν θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα, αλλά μοιάζει με τάφο ασβεστωμένο· ο οποίος από έξω μεν φαίνεται ωραίος, από μέσα δε είναι γεμάτος από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Γι' αυτό, αφού αφήσουμε τα αρχικά στοιχεία της διδασκαλίας για τον Χριστό, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα, χωρίς να θέτουμε πάλι ως θεμέλιο τη μετάνοια από τα νεκρά έργα και την πίστη στον Θεό, τη διδασκαλία περί βαπτισμών, την επίθεση των χειρών, την ανάσταση των νεκρών και την αιώνια κρίση. Και αυτό θα το πράξουμε, εάν βέβαια το επιτρέψει ο Θεός.

Δεν πρέπει όμως να απευθύνω αυτά τα λόγια προς όλους· διότι γνωρίζω ότι πολλοί ωφελούνται από την προσέλευσή τους εδώ, οι οποίοι δικαίως θα καταφέρονταν εναντίον εκείνων θεωρώντας ότι τους θέτουν εμπόδια εξαιτίας της δικής τους αμάθειας και απροσεξίας. Εντούτοις, ούτε και έτσι θα παγιδευτούν· διότι το να ακούει κανείς συνεχώς τα ίδια πράγματα, είναι χρήσιμο ακόμη και για εκείνους που τα γνωρίζουν. Διότι, όταν ακούμε πολλές φορές αυτό που ήδη γνωρίζουμε, αισθανόμαστε μεγαλύτερη κατάνυξη. Εννοώ το εξής: Γνωρίζουμε ότι η ταπεινοφροσύνη είναι αγαθό και ότι πολλές φορές μίλησε για αυτήν ο Χριστός· όταν όμως ακούσουμε τα ίδια τα λόγια και τα υψηλά νοήματα που περιέχονται σε αυτά, βιώνουμε κάτι βαθύτερο, ακόμη κι αν τα έχουμε ακούσει αμέτρητες φορές. Είναι, λοιπόν, κατάλληλη η ευκαιρία να σας πούμε και εμείς τώρα: Γι' αυτό, αφού αφήσουμε τη στοιχειώδη διδασκαλία περί του Χριστού, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα.

Το τι είναι δε η αρχή του λόγου, ο ίδιος στη συνέχεια το ερμηνεύει, λέγοντας: Ας μη θέτουμε πάλι, λέει, θεμέλιο μετάνοιας από νεκρά έργα και πίστης στον Θεό, διδασκαλίας περί βαπτισμών και επιθέσεως χειρών, αναστάσεως νεκρών και αιώνιας κρίσεως.

Εάν λοιπόν αυτή είναι η αρχή, τι άλλο είναι το δικό μας δόγμα, παρά το να μετανοήσουμε από τα νεκρά έργα, και διά του Πνεύματος να λάβουμε την πίστη στην ανάσταση των νεκρών και στην αιώνια κρίση; Και τι είναι η αρχή; Δεν ονομάζει τίποτε άλλο ως αρχή παρά αυτό, όταν απουσιάζει ο ακριβής βίος. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ξεκινά την εκμάθηση των γραμμάτων πρέπει πρώτα να διδαχθεί τα στοιχεία του αλφαβήτου, έτσι και ο Χριστιανός οφείλει πρώτα να τα γνωρίζει αυτά με ακρίβεια και να μην αμφιβάλλει καθόλου γι' αυτά. Εάν όμως έχει πάλι ανάγκη διδασκαλίας, δεν διαθέτει ακόμη το θεμέλιο· διότι ο σταθερός πιστός πρέπει να είναι καλά στερεωμένος, να στέκεται όρθιος και να μη μετακινείται. Εάν, πάλι, κάποιος που κατηχήθηκε και βαπτίστηκε, πρόκειται μετά από δέκα χρόνια να ακούσει ξανά περί της πίστεως, και ότι πρέπει να πιστεύει στην ανάσταση των νεκρών, αυτός δεν έχει ακόμη το θεμέλιο, αλλά αναζητά και πάλι την αρχή του Χριστιανισμού. Διότι, το ότι η πίστη είναι το θεμέλιο και τα υπόλοιπα είναι η οικοδομή, άκουσέ τον να λέει: «Εγώ έθεσα το θεμέλιο, και άλλος εποικοδομεί».

Εάν κάποιος οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, άχυρο. Γι' αυτό έλεγε: Χωρίς να θέτουμε πάλι θεμέλιο μετάνοιας από τα νεκρά έργα. βʹ. Τι σημαίνει όμως το, «Ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα»;

Σε αυτούς δε, μετά τα περί του βίου, αναφέρει και κάτι άλλο, επειδή έχουν κλονιστεί και έχουν ανάγκη να θέσουν θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα. Διότι εκείνος που μεταβαίνει από κάτι σε κάτι άλλο, και το ένα το εγκαταλείπει, ενώ το άλλο το επιλέγει, πρέπει προηγουμένως να καταδικάσει το πρώτο και να απομακρυνθεί από αυτό ως προς την εσωτερική του διάθεση, και τότε να προχωρήσει στο άλλο· εάν όμως πρόκειται να κρατηθεί και πάλι από το πρώτο, πώς θα πιαστεί από το δεύτερο; Τι ισχύει, λοιπόν, λέγει, σχετικά με τον νόμο; Τον καταδικάσαμε, και πάλι σε αυτόν ανατρέχουμε;

Τι σημαίνει, λοιπόν, η φράση «διδαχή βαπτισμών»; Όχι με την έννοια ότι τα βαπτίσματα είναι πολλά, αλλά ένα. Γιατί, λοιπόν, το διατύπωσε στον πληθυντικό; Επειδή είπε: «χωρίς να θέτουμε πάλι θεμέλιο μετάνοιας». Διότι, εάν τους βάπτιζε πάλι, και τους κατηχούσε από την αρχή, και, αφού βαπτίζονταν πάλι εξ αρχής, διδάσκονταν το τι πρέπει να πράττουν και τι να μην πράττουν, επρόκειτο να παραμένουν στο διηνεκές αδιόρθωτοι. Και προσθέτει την «επίθεση των χειρών». Διότι με αυτόν τον τρόπο λάμβαναν το Πνεύμα.

Διότι σε αυτούς μεν λέει: «Αλλά ούτε και τώρα ακόμη μπορείτε»· σε εκείνους όμως: «Γι' αυτό, αφού αφήσουμε τον αρχικό λόγο περί του Χριστού, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα»· και πάλι: «Είμαστε όμως πεπεισμένοι για εσάς για τα καλύτερα και για εκείνα που άπτονται της σωτηρίας, αν και μιλούμε με αυτόν τον τρόπο».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤʹ. «Γι' αυτό, αφήνοντας τον αρχικό λόγο για τον Χριστό, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα, χωρίς να βάζουμε πάλι θεμέλιο μετάνοιας από νεκρά έργα και πίστης στον Θεό, διδαχής περί βαπτισμών,» «Αρχή» ονομάζει το θεμέλιο της πίστης· «τελειότητα» δε, την εποικοδόμηση μέσω των αγαθών έργων. «και επιθέσεως των χειρών, αναστάσεως των νεκρών και αιώνιας κρίσης. Και αυτό θα το κάνουμε, εάν βέβαια το επιτρέπει ο Θεός. Διότι είναι αδύνατον αυτούς που άπαξ φωτίστηκαν,» Διότι με αυτόν τον τρόπο λάμβαναν το Πνεύμα. «και γεύθηκαν την επουράνια δωρεά.» Δηλαδή, την άφεση των αμαρτιών. «Και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος.» Το οποίο έχουμε μέσω του χαρίσματος. «Και γεύθηκαν τον καλό λόγο του Θεού.» Τη διδασκαλία της ομολογίας. «Καθώς και τις δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος, και ύστερα παρέπεσαν πάλι.» Αυτό το λέει επειδή οι βαπτιζόμενοι επιτελούσαν θαύματα. Διότι τότε οι βαπτιζόμενοι λάμβαναν χαρίσματα, ώστε να ενεργούν δυνάμεις. «Να ανακαινίζονται σε μετάνοια.» Δηλαδή, διαμέσου της μετάνοιας. Και αυτό το λέει όχι με την έννοια ότι έχει απορριφθεί η μετάνοια· μη γένοιτο· αλλά επειδή δεν είναι δυνατή η ανακαίνιση μέσω του λουτρού (του Βαπτίσματος). Γι' αυτό δεν είπε «είναι αδύνατον να ανακαινισθούν σε μετάνοια» και σιώπησε, αλλά πρόσθεσε το πώς είναι αδύνατον: να ανακαινιστούν «ανασταυρώνοντας», δηλαδή να γίνουν καινούργιοι. Διότι το να κάνει κάποιον καινούργιο ανήκει αποκλειστικά στο λουτρό. Διότι, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». «

Διότι σε αυτούς μεν που αρχίζουν τον βίο της ευσέβειας γίνεται εισαγωγή, στους μέσους προκοπή, και στους τέλειους παρέχεται βεβαίωση μέσω αυτών, χωρίς να ανακόπτονται ούτε από τους χρόνους ούτε από τις δικαιολογίες, παρά μόνο από την κακοπιστία που προέρχεται από την άγνοια. Και αυτό συμβαίνει σε εκείνον που εύκολα ρέπει προς τις ηδονές, και με την πρόφαση της απελπισίας γίνεται φιλήδονος, και υιοθετεί το φρόνημα των Ναυατιανών, και απορρίπτει τη μετάνοια. Αυτοί στηρίζονται στον Απόστολο όταν απευθύνεται προς τους Εβραίους, μιλώντας για αυτούς που εκουσίως αμαρτάνουν και καθημερινά βαπτίζονται: «Ας μην καταβάλλουμε πάλι θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα και πίστεως στον Θεό, διδαχής περί βαπτισμών.» Αυτό όμως το είπε, όχι επειδή απορρίπτει τη μετάνοια —μη γένοιτο— όπως ισχυρίζονται εκείνοι, αλλά διδάσκοντας ότι σε κάθε εργασία μετανοίας ένα είναι το θεμέλιο: το ένα βάπτισμα εν Χριστώ, ώστε να μην βαπτίζονται καθημερινά όσοι από την περιτομή έχουν πιστέψει. Και προσθέτει: «Διότι είναι αδύνατον, εκείνοι που άπαξ φωτίστηκαν, και γεύθηκαν την επουράνια δωρεά και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος και γεύθηκαν το καλό ρήμα του Θεού και τις δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος, και παραστράτησαν, να ανακαινιστούν πάλι εις μετάνοιαν», αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει ένας ανακαινισμός και ότι το άγιο βάπτισμα είναι το θεμέλιο που προηγείται κάθε μετανοίας. Και λίγο μετά προσθέτει: «Διότι, εάν αμαρτάνουμε εκουσίως μετά τη λήψη της επιγνώσεως της αλήθειας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες.»

Όπως κι αν το εκλάβει κανείς —σε εμένα πάντως φαίνεται ότι ταιριάζει περισσότερο η δεύτερη έννοια— το χωρίο «καίτοι ήταν Υιός» δεν παρουσιάζει πλέον καμία ασάφεια. Εβρ. 6,1-3: Διότι, ενώ οφείλατε να είστε δάσκαλοι, όχι μόνο δεν είστε δάσκαλοι, αλλά ούτε καν να μαθαίνετε μπορείτε, παρά μόνο τα πιο στοιχειώδη και ταπεινά και απλούστερα, και αυτά όχι απλώς, αλλά αυτό που είναι ακόμη πιο αδύναμο, τα στοιχεία της «αρχής» των λογίων του Θεού. Δεν αναφέρει, λέει, τα στοιχεία των λογίων, αλλά της «αρχής» των λογίων. Στοιχεία μεν λοιπόν των λογίων του Θεού θα ήταν ευλόγως οι λόγοι περί της ενανθρωπήσεως, στοιχεία δε της «αρχής» των λογίων είναι αυτά που αναφέρει προχωρώντας, «μη βάζοντας πάλι θεμέλιο» και τα εξής.

Η συνέχεια της συντάξεως είναι η εξής: «Γι' αυτό, αφήνοντας τον αρχικό λόγο για τον Χριστό, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα, και αυτό θα το κάνουμε, εάν βέβαια το επιτρέψει ο Θεός». «Τον λόγο για τον Χριστό». Ποιον λόγο; Τον λόγο της διδασκαλίας ότι πρέπει να θέτουμε θεμέλιο μετάνοιας από τα νεκρά έργα, τον λόγο της διδασκαλίας ότι πρέπει να πιστεύουμε στον Θεό, τον λόγο της διδασκαλίας ότι πρέπει να βαπτιζόμαστε, τον λόγο της διδασκαλίας ότι πρέπει να αξιωνόμαστε το Άγιο Πνεύμα, τον λόγο της διδασκαλίας ότι υπάρχει ανάσταση, ότι θα υπάρξει κρίση· διότι και ο λόγος και η διδασκαλία εφαρμόζονται από κοινού σε όλα αυτά.

Λέγοντας να αφήσουμε τον στοιχειώδη λόγο περί του Χριστού, ο οποίος έχει θέση αρχής, και να προχωρήσουμε <προς την τελειότητα>, δεν εννοεί απλώς την καθεαυτό τελειότητα, αλλά, τρόπον τινά, αυτήν που βρίσκεται μεταξύ της στοιχειώδους διδασκαλίας των λογίων του Θεού και της ανώτατης τελειότητας. Διότι <στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού> είναι το να αποταχθεί κανείς τον σατανά και τα έργα του, το να πιστέψει στον Θεό, το να βαπτιστεί, το να λάβει Άγιο Πνεύμα, το να γνωρίζει την ανάσταση των νεκρών, το να πιστεύει ότι υπάρχει κρίση. Αυτά μεν είναι στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού. <Στοιχεία δε των λογίων του Θεού>, και όχι της <αρχής> των λογίων του Θεού, είναι το να γνωρίζει κανείς ότι ο Χριστός έπαθε για εμάς, ότι ανέλαβε τις αμαρτίες μας, ότι κατεργάστηκε τη σωτηρία μας, ότι έγινε αρχιερέας μας, ότι προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, και οτιδήποτε παρόμοιο. Η <τελειότητα> δε της αποταγής του σατανά και όσων σχετίζονται με αυτόν είναι η προκοπή στις αρετές, και η υπομονή στις θλίψεις, στους διωγμούς και στους πειρασμούς. Η ανώτατη δε <τελειότητα> είναι η ακριβής κατανόηση, στον βαθμό που είναι εφικτό στον άνθρωπο, της θεολογίας περί του Χριστού. Πρώτον, λοιπόν, πιστεύοντας βαπτιζόμαστε, έπειτα γνωρίζουμε όσα έπαθε και έπραξε ο Χριστός για εμάς κατά την ανθρώπινη φύση Του, κατόπιν τελειωνόμαστε μέσω των αρετών, και τέλος αξιωνόμαστε και της γνώσης της σχετικής με τη θεολογία.

Αυτή λοιπόν η διδασκαλία αποτελεί την απαρχή της μαθήσεως των πιστών. Αυτήν δέχθηκαν όσοι προέρχονταν από τους Ιουδαίους, και ενώ με την πάροδο του πολλού χρόνου όφειλαν να είναι διδάσκαλοι άλλων και να τελειοποιούν άλλους, οι ίδιοι έχουν πάλι ανάγκη μαθήσεως. Αλλά όμως, λέγει, αν και εσείς φτάσατε στο σημείο να χρειάζεται να μάθετε πάλι ποια είναι τα βασικά στοιχεία της αρχής των λογίων του Χριστού, εντούτοις εμείς δεν θα σας διδάξουμε πάλι την αρχή της πίστεως. Διότι λέγει: «Γι' αυτό, αφήνοντας τον εισαγωγικό λόγο περί του Χριστού, ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα». Διότι δεν πρέπει εμείς να σας επαναφέρουμε πάλι στα στοιχεία της αρχής, για να μη φανεί ότι βάζουμε πάλι άλλο θεμέλιο· διότι λέγει: «μη βάζοντας πάλι θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα και πίστεως στον Θεό, διδαχής περί βαπτισμών και επιθέσεως των χεριών, αναστάσεως των νεκρών και αιώνιας κρίσεως».

Αυτό λοιπόν δηλώνει το: «Γι' αυτό, αφήνοντας τον αρχικό λόγο περί του Θεού» και τα εξής. Το δε: «Και αυτό θα το κάνουμε, εάν το επιτρέψει ο Κύριος» συγκλίνει στο ίδιο νόημα, το να μην κάνουμε πλέον, λέει, αρχή με τη στοιχειώδη διδασκαλία σε εσάς, την οποία διδάσκονταν αρχικά όσοι προσέρχονταν στο βάπτισμα· αλλά ας προχωρήσουμε προς την τελειότητα. Διότι, ακόμη κι αν ολισθήσατε, δεν μπορείτε να δεχθείτε πάλι θεμέλιο πίστεως, ούτε δεύτερο βάπτισμα, ούτε επίθεση χειρών. Έτσι, λοιπόν, ο Παύλος αφήνει αυτή τη στοιχειώδη διδασκαλία και προχωρά στην τελειότητα, περιγράφοντας την ιερωσύνη του Σωτήρος, την οποία αναπτύσσει λεπτομερώς, καθώς και το πώς ο Κύριος είναι αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ.