Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 6:13

Ο μεν Θεός, μη έχοντας κανέναν ανώτερό Του για να ορκιστεί, ορκίζεται στον εαυτό Του, οι δε άγγελοι, ως κτίσματα, ορκίζονται στον Κτίστη, επιβεβαιώνοντας τα λεγόμενά τους εξαιτίας της δικής μας απιστίας. Ορκίζεται δε ότι δεν θα υπάρχει πλέον χρόνος, είτε στον μέλλοντα, όπου ο χρόνος δεν μετριέται με τον ήλιο, αλλά υπάρχει ζωή αιώνια που υπερβαίνει τη χρονική αρίθμηση, είτε ότι δεν θα υπάρξει μακρύς χρόνος μετά τις έξι φωνές του αγγέλου προκειμένου να εκπληρωθούν τα προφητευθέντα. Γι' αυτό προσθέτει:

Διότι αμάρταναν με πολλούς τρόπους, εγκαταλείποντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, και παραδιδόμενοι στις λατρείες των ειδώλων. Διότι προσκύνησαν τα έργα των χεριών τους και, απορρίπτοντας κατά κάποιον τρόπο και τη ζωή σύμφωνα με τον Νόμο, παρασύρονταν σε ό,τι τους φαινόταν αρεστό. Εξαιτίας αυτού του λόγου πλήττονταν από τον Θεό άλλοτε με αφορίες, με σωματικές ασθένειες, με πολεμικές επιδρομές, οι οποίες λεηλατούσαν όλη τη χώρα τους και άρπαζαν τα αγαθά των αγρών. Διότι έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Εσύ θα σπείρεις, αλλά δεν θα θερίσεις, εσύ θα εκθλίψεις ελιές, αλλά δεν θα αλειφθείς με λάδι, και κρασί δεν πρόκειται να πιείτε». —«Εάν λοιπόν διορθωθείς, λέγει, ω Ιερουσαλήμ», δηλαδή, εάν μεταβληθείς προς την πνευματική λατρεία, εάν απομακρυνθείς από τους τύπους και επιγνώσεις ότι για εμένα έχει γράψει ο Μωυσής, εάν αποδεχθείς τη χάρη διά της πίστεως, «και δημιουργήσεις καύχημα για τον εαυτό σου επί της γης», δηλαδή λαμπρό καύχημα, προφανώς το εν Χριστώ, «ορκίστηκε ο Κύριος στη δόξα Του», διότι δεν έχει σε τίποτα ανώτερο να ορκιστεί, «και στον βραχίονά Του», ότι από όσα σου είχαν επιβληθεί παλαιότερα λόγω της μεγάλης σου ανυπακοής, τίποτα πλέον δεν θα συμβεί. Διότι δεν θα μείνει χωρίς ανταμοιβή ο ιδρώτας της γεωργικής εργασίας σου, πράγμα που θα το κατανοήσεις πνευματικά, αλλά όπως λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τους καρπούς των κόπων σου θα φας».

Ορκίστηκε λοιπόν στον εαυτό του, λέει, ο Κύριος των όλων. Στον εαυτό του, διότι «σε κανέναν ανώτερο δεν είχε να ορκιστεί». Και τι είναι αυτό που ορκίστηκε; Ότι βδελύσσομαι όλη την ύβρη του Ιακώβ, δηλαδή την αλαζονεία του Ιακώβ, και έχω μισήσει όλες τις χώρες του. Διότι δεν υπήρχε σε αυτές κανείς που να εκπληρώνει τα θεία θελήματα· δεν υπήρχε αυτός που να του προσφέρει το σέβας και να διαπρέπει στα καυχήματα της δικαιοσύνης. Διότι ο Θεός δεν θα τους αποστρεφόταν, εάν υπήρχαν κάποιοι, έστω και λιγοστοί, ανάμεσά τους, για τους οποίους είχε σημασία το να του είναι ευάρεστοι. Γι' αυτό εξάλλου είπε διά της φωνής του Ιερεμία: «Περιτρέξτε τις οδούς της Ιερουσαλήμ, και δείτε και αναζητήστε στις πλατείες της, εάν βρείτε κάποιον άνδρα, εάν υπάρχει κάποιος που να πράττει το δίκαιο και να αγαπά την πίστη, και εγώ θα της γίνω ίλεως, λέει ο Κύριος». Επειδή όμως οι χώρες του Ιακώβ βρέθηκαν σε έλλειψη κάθε αγαθού και θεοφιλούς άνδρα, για τον λόγο αυτό παραδόθηκαν στην ερήμωση, και οι πόλεις καταστράφηκαν μαζί με αυτούς που τις κατοικούσαν. Είναι, επομένως, μεγάλη η ανάγκη των αγίων· διότι σώζουν πόλεις και απαλλάσσουν χώρες από επικείμενη συμφορά, ανακόπτοντας με τη λαμπρότητα του βίου τους τον θυμό, καίτοι αυτός κοχλάζει, οδηγώντας τον σε ηπιότητα, και τρόπον τινά συγκρατώντας σαν με χαλινάρι τις κινήσεις της θείας οργής που εφορμούν εναντίον κάποιων. <Και θα αφανίσω την πόλη μαζί με όλους τους κατοίκους της.>

«Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε ξένη γη.» Και θα είναι πάρα πολλοί εκείνοι που θα θελήσουν να τους κάνουν κακό, τύπος των οποίων ήταν τα αρπακτικά πουλιά που έπεσαν πάνω στα προκείμενα θύματα. Πλην όμως, αφού προξενήσουν λίγη λύπη, θα τιμωρηθούν. «Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου, έχοντας τραφεί σε καλά γηρατειά.» Έπειτα λέει ότι, όταν ο ήλιος είχε ήδη δύσει, «φλόγα φωτιάς και καμίνι και λαμπάδες πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη.» Το Θείο ξανά νοείται με τη μορφή φωτιάς, σύμφωνα με τη συνήθεια των Χαλδαίων, να εκπληρώνει τον όρκο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος εκλαμβάνει το γεγονός με τη δύναμη όρκου, και λέει: «Όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό του, λέγοντας: Αληθινά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω αφάνταστα τους απογόνους σου. Και αυτός, έχοντας δείξει μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στον ανώτερο, και ο όρκος θέτει τέλος σε κάθε τους αντιλογία, προς βεβαίωση. Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της υπόσχεσης το αμετάβλητο της θέλησής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς, που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε σταθερά την προκειμένη ελπίδα.» ε'.

Ασθενής δε είναι η σάρκα, όπως είναι γραμμένο, ότι: «Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής». Επομένως, και ως προς τα δύο αληθεύει η θεία Γραφή, καθώς και ομολογεί το μείζον, και δεν αρνείται το ίσο. Διότι, όταν ο λόγος αποβλέπει στην ανθρώπινη φύση, ομολογεί ότι ο αόρατος είναι ανώτερος από εκείνον που οράται μέσω της σάρκας· όταν όμως χειραγωγεί τη διάνοια προς τη θεία φύση, αδρανεί αυτή η συγκριτική αντιπαράθεση του μείζονος και του ελάσσονος, και αντί γι' αυτήν κηρύσσεται η ενότητα: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Όσα όμως διαφέρουν μεταξύ τους λόγω ανισότητας, δεν μπορούν να είναι ένα. Άραγε, ο λόγος μας υπήρξε επαρκώς πειστικός απέναντί σας, διαχωρίζοντας την αιρετική ανισότητα από τα δόγματα της ευσέβειας; Ή μήπως επιζητείτε, όπως συμβαίνει σε ένα δικαστήριο, να επιβεβαιωθεί ο λόγος από περισσότερους μάρτυρες; Δώστε μου, επομένως, την άδεια να εγκαταλείψω τη συντομία του λόγου, υπενθυμίζοντας κάτι από την παλαιά ιστορία. Και ίσως η διήγηση αυτή να μην είναι άσκοπη για εμάς. Ακούστε το αποστολικό ανάγνωσμα που διηγείται εν συντομία την ιστορία του Αβραάμ, στο οποίο αναφέρεται: «Όταν ο Θεός έδωσε υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό του», λέγοντας όσα είπε.

Λέγει δε ο Παύλος, ότι ο Θεός Λόγος, δίνοντας υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε σε κανέναν ανώτερο να ορκιστεί, ορκίστηκε στον εαυτό Του. Πώς, λοιπόν, αυτοί λένε τον Πατέρα ανώτερο του Υιού, τη στιγμή που ο Παύλος λέγει ότι δεν έχει κανέναν ανώτερο;

Πες μου λοιπόν: ποιος από τους αγγέλους ήταν αυτός που είπε στον Μωυσή «εγώ είμαι ο Ων, ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ», αν όχι ο Υιός του Θεού, όπως λέει και ο Μέγας Βασίλειος; Και τι είναι αυτό που είναι γραμμένο στην Έξοδο του Ισραήλ ότι «μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή πρόσωπο με πρόσωπο, όπως θα μιλούσε κάποιος προς τον φίλο του»; Όσο για εκείνον που μίλησε στον Αβραάμ, όταν «ορκίστηκε στον εαυτό του», εάν ήταν άγγελος, πώς λέει ο Απόστολος ότι «δεν είχε σε κανέναν μεγαλύτερο να ορκιστεί»; Εάν λοιπόν, κατά την εποχή της σκιάς του Νόμου, ο ίδιος ο Θεός ευδόκησε να μιλήσει στους πατέρες, πώς τώρα που φανερώθηκε η αλήθεια και έγινε ξεκάθαρος ο νόμος της χάριτος, κατά τον οποίο ούτε άγγελος ούτε άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε και το ίδιο το Πνεύμα του Θεού μας δίδαξε όλη την αλήθεια, δεν θα εμφανιστεί ο ίδιος ο Θεός αυτοπροσώπως στους αγίους; Ή μήπως, ενώ δεν απαξίωσε να γίνει άνθρωπος για εμάς και υπέμεινε σταυρό και θάνατο υπέρ ημών, και μάλιστα «ενώ ήμασταν ακόμη ασεβείς» κατά τον Απόστολο, θα απαξιώσει να ενοικήσει, να εμφανιστεί και να μιλήσει άμεσα σε άνθρωπο, και μάλιστα όχι απλώς ευσεβή, αλλά αγιασμένο και που έχει προηγουμένως καθαρθεί στο σώμα και στον νου μέσω της τήρησης των θείων εντολών, έχοντάς τα καταστήσει όχημα και κατάλληλο ζεύγος για το παντοδύναμο Πνεύμα;

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Διότι ο Θεός, όταν έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε σε κανέναν ανώτερο να ορκιστεί, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αληθινά, πλούσια θα σε ευλογήσω και υπερβολικά θα σε πληθύνω». Και έτσι, αφού έδειξε μακροθυμία, επέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης.

Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς βεβαίωση. Αφού έλεγξε γενναία τους Εβραίους και τους φόβισε αρκετά, πρώτον μεν τους παρηγορεί με εγκώμια, δεύτερον δε, το οποίο είναι και ισχυρότερο, με τη διαβεβαίωση ότι οπωσδήποτε θα επιτύχουν τα ελπιζόμενα. Και την παρηγοριά δεν την αντλεί από τα παρόντα, αλλά πάλι από τα παρελθόντα· γεγονός που τους έπειθε περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς στην τιμωρία τούς φοβίζει περισσότερο μέσω των παρελθόντων, έτσι και στα έπαθλα τούς ενθαρρύνει μέσω αυτών, καταδεικνύοντας τη συνήθεια του Θεού· η οποία είναι να μην πραγματοποιεί γρήγορα τις υποσχέσεις Του, αλλά έπειτα από μακρύ χρόνο. Και το πράττει αυτό, αφενός παρουσιάζοντας το μέγιστο τεκμήριο της δυνάμεώς Του, και αφετέρου οδηγώντας εμάς στην πίστη, προκειμένου όσοι ζουν σε θλίψη και δεν λαμβάνουν τις υποσχέσεις ούτε τις αμοιβές, να μην απελπίζονται μπροστά στους κόπους. Και παραλείποντας όλους τους άλλους, αν και είχε πολλούς να αναφέρει, έφερε ως παράδειγμα τον Αβραάμ, τόσο λόγω του αξιώματος του προσώπου του, όσο και επειδή σε αυτόν συνέβη κατεξοχήν αυτό. Μολονότι στο τέλος της επιστολής λέει ότι όλοι αυτοί, αν και είδαν τις υποσχέσεις από μακριά και τις χαιρέτησαν, δεν έλαβαν την εκπλήρωσή τους, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς. Διότι, λέει, όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αληθώς θα σε ευλογήσω αφθόνως και θα σε πληθύνω τα μέγιστα».

Εδώ τους προκαλεί φόβο, δείχνοντας ότι πολλές φορές η επαγγελία ανακόπτεται εξαιτίας της ολιγοψυχίας. Και αυτό το έδειξε αφενός μέσω του λαού· διότι, επειδή ολιγοψύχησαν, γι' αυτό δεν έτυχαν καθόλου της επαγγελίας· το αντίθετο όμως το δείχνει μέσω του Αβραάμ. Έπειτα, προς το τέλος, κάνει και κάτι περισσότερο· διότι δείχνει ότι, αν και έδειξαν μακροθυμία, δεν έλαβαν την επαγγελία, και ούτε έτσι δυσφορούν. Διότι οι άνθρωποι μεν ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί για αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς επιβεβαίωση· ο Θεός όμως, επειδή δεν είχε κανέναν ανώτερο για να ορκιστεί σε αυτόν, ορκίστηκε στον εαυτό Του. Πολύ σωστά. Ποιος λοιπόν είναι αυτός που ορκίστηκε στον Αβραάμ; Δεν είναι ο Υιός; Όχι, λέει. Από πού το συμπεραίνεις αυτό; Διότι βεβαίως είναι Αυτός· εντούτοις δεν θα διαφωνήσω.

Διότι το να πει «επιθυμούμε», είναι σαν να έλεγε κανείς: «Θέλω να επιδεικνύεις πάντοτε ζήλο, και όπως ήσουν πρωτύτερα, τέτοιος να είσαι και στο μέλλον»· διότι αυτό καθιστούσε τον έλεγχο ευπρόσδεκτο. Και δεν είπε «θέλω», το οποίο θα ήταν δείγμα διδασκαλικής αυθεντίας, αλλά, ως δείγμα πατρικής φιλοστοργίας, χρησιμοποίησε το «επιθυμούμε», το οποίο είναι κάτι ισχυρότερο από το να θέλει. «Για να μη γίνετε νωθροί». Όπως ακριβώς, λέει, η αργία βλάπτει το σώμα, έτσι και την ψυχή η αποχή από τα αγαθά έργα την καθιστά πιο ράθυμη και ασθενή. «Αλλά να γίνετε μιμητές εκείνων που διά της πίστεως και της μακροθυμίας κληρονομούν τις υποσχέσεις». Για να μη νομίσουν ότι καταφρονήθηκαν και εγκαταλείφθηκαν ως ανάξιοι λόγου, αλλά να γνωρίζουν ότι αυτό είναι γνώρισμα των πλέον γενναίων ανδρών. «Διότι, όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας». Αφού τους έλεγξε, τους επαναφέρει γενναία στην ελπίδα, ότι θα επιτύχουν όλα όσα ελπίζουν.