Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 6:16

Γι' αυτό μας εμποδίζει να ορκιζόμαστε στον ουρανό και στη γη, για να μη δώσουμε στην κτίση αξίωμα ανώτερο της κτίσης, θεοποιώντας τα. Διότι εκείνοι που ορκίζονται, λέει, ορκίζονται σε κάτι ανώτερο, όπως λέει ο Απόστολος.

Ματθ. 5, 33-35 Για τον λόγο αυτόν μας εμποδίζει να ορκιζόμαστε στον «ουρανό» και στη «γη», για να μη δώσουμε στην κτίση αξίωμα ανώτερο από την κτίση, θεοποιώντας την· διότι αυτοί που ορκίζονται, λέει, «ορκίζονται σε κάποιον ανώτερο», όπως είπε ο Απόστολος. Απαγορεύει επίσης και τον όρκο στην «Ιερουσαλήμ», επειδή η επίγεια «Ιερουσαλήμ» είναι τύπος της «άνω Ιερουσαλήμ» και μόνο στον εαυτό Του ορκίζεται ο Θεός, δηλαδή στη δική Του δόξα. Γι' αυτό, καθώς αυτή η ομοιότητα μας υπερβαίνει, δεν πρέπει να ορκιζόμαστε στον εαυτό μας, δηλαδή στη δική μας δόξα· διότι δεν είμαστε ελεύθεροι όπως ο Θεός, αλλά βρισκόμαστε υπό την εξουσία του Θεού.

Διότι όταν ο Θεός υπόσχεται και όταν λέει ότι κάτι θα γίνει οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, ποιος μπορεί να το εμποδίσει; Ορκίζεται λοιπόν στον εαυτό Του. Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται σε κάποιον ανώτερο, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς βεβαίωση. Ο Θεός όμως, που βρίσκεται πέρα από όλα και είναι υψωμένος με ασύγκριτη υπεροχή απέναντι στα άλλα, ορκίζεται στον εαυτό Του. Διότι δεν ήταν δυνατόν να ορκιστεί σε κάποιον άλλον, αφού είναι ο ίδιος, όπως είπα, το ύψιστο των πάντων και εκείνο που έχει ανυψωθεί στο έσχατο όριο, τόσο κατά τη φύση όσο και κατά τη δόξα.

«Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε ξένη γη.» Και θα είναι πάρα πολλοί εκείνοι που θα θελήσουν να τους κάνουν κακό, τύπος των οποίων ήταν τα αρπακτικά πουλιά που έπεσαν πάνω στα προκείμενα θύματα. Πλην όμως, αφού προξενήσουν λίγη λύπη, θα τιμωρηθούν. «Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου, έχοντας τραφεί σε καλά γηρατειά.» Έπειτα λέει ότι, όταν ο ήλιος είχε ήδη δύσει, «φλόγα φωτιάς και καμίνι και λαμπάδες πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη.» Το Θείο ξανά νοείται με τη μορφή φωτιάς, σύμφωνα με τη συνήθεια των Χαλδαίων, να εκπληρώνει τον όρκο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος εκλαμβάνει το γεγονός με τη δύναμη όρκου, και λέει: «Όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό του, λέγοντας: Αληθινά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω αφάνταστα τους απογόνους σου. Και αυτός, έχοντας δείξει μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στον ανώτερο, και ο όρκος θέτει τέλος σε κάθε τους αντιλογία, προς βεβαίωση. Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της υπόσχεσης το αμετάβλητο της θέλησής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς, που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε σταθερά την προκειμένη ελπίδα.» ε'.

Και οι άνθρωποι μεν ορκίζονται στο ανώτερο· διότι έτσι μας είπε ο σοφός Παύλος· ανώτερο δε από τον άνθρωπο λέμε, σκεπτόμενοι ορθά, ότι είναι όχι αυτό που τυχόν υπερτερεί στο μέγεθος, ή στη σύνεση και τη σοφία, και στη δόξα, αλλά ως προς την ίδια του την ύπαρξη σε σχέση με εμάς. ΠΑΛΛ. Δεν κατανοώ τι λέγεις. ΚΥΡ. Και όμως, Παλλάδιε, ο λόγος είναι σαφής, όπως τουλάχιστον νομίζω, και ξεκάθαρος. Διότι, δεν λέμε ότι ως προς το μέγεθος υπερέχουν ασυγκρίτως των ανθρωπίνων σωμάτων πολλά από τα δημιουργήματα, και επιπροσθέτως ο ουρανός; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Στη σύνεση δε και στη σοφία και στη λεπτότητα των σωμάτων, δεν υπερέχουν οι άγγελοι; ΠΑΛΛ. Υπερέχουν, αλλά και στην τιμή. ΚΥΡ. Και στη λαμπρότητα και στη δόξα αναφορικά με το σώμα, δεν είναι ασυγκρίτως ανώτερη η φύση του ήλιου; ΠΑΛΛ. Είναι ανώτερη. ΚΥΡ. Είναι λοιπόν βέβαιο, ότι το καθένα από αυτά θα μπορούσε ευλόγως να έχει την υπεροχή ως προς εμάς, στο σημείο που από τη φύση του υπερτερεί. Αυτά λοιπόν θα χρησιμοποιήσουμε ως όρκους, παραβλέποντας ως περιττό το να επικαλούμαστε τον Θεό; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. ΚΥΡ. Φαίνεται λοιπόν πως εκείνο που υπερέχει κατά φύση και διαφέρει από τα δημιουργήματα ως προς ολόκληρο το είναι του, δηλαδή τον Θεό, αυτόν πρέπει να αποκαλούμε ανώτερο του ανθρώπου. ΠΑΛΛ. Σωστά ομιλείς. ΚΥΡ. Ας είναι λοιπόν το Ναι, και το Όχι, για όσους έχουν επιλέξει να ζουν με τον άριστο τρόπο, η αναγκαιότητα και η δύναμη του όρκου, και ας καθιερωθεί ορθώς· διότι έτσι θα ακολουθήσει και η πεποίθηση ότι πρέπει να γίνονται πιστευτοί.

Αυτά βέβαια έχουν ήδη εξεταστεί και στα προηγούμενα, καθώς το επέβαλε η αλληλουχία των νοημάτων, αλλά θα αναφερθούν και τώρα με συντομία όσα διαπιστώνονται. Ο απόστολος αναφέρει ότι ο όρκος είναι πράγμα αμετάθετο που βεβαιώνει αφ' εαυτού του την αλήθεια, και καθορίζει ότι αυτός αποτελεί το πέρας κάθε αντιλογίας για την επιβεβαίωση των γνωστών πραγμάτων. Η νύμφη, λοιπόν, επιβάλλει τον ορκισμό στις παρθένους, ώστε να τηρηθεί από αυτές απαράβατο αυτό που λέγεται. Επειδή όμως κάθε όρκος δίδεται στο όνομα κάποιου ανώτερου, καθώς αναφέρει ο απόστολος (διότι κανείς δεν θα ορκιζόταν σε κάτι κατώτερο από τον εαυτό του), αρμόζει να εξετάσουμε τι ανώτερο προβάλλεται στις νεάνιδες από τη νύμφη κατά τον όρκο. «Σας όρκισα», λέει, «θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού». Τι είναι, λοιπόν, αυτό που βρίσκεται υπεράνω ημών σε αυτά; Διότι δεν αμφιβάλλουμε ότι με τον όρο αγρό, μέσω της μεταφορικής σημασίας, νοείται ο κόσμος, καθώς έτσι και ο Κύριος ονόμασε και ερμήνευσε τον κόσμο. Ποιες είναι λοιπόν οι πολλές δυνάμεις και ισχύες του κόσμου, που προτάσσονται στον όρκο, τις οποίες πρέπει να θεωρήσουμε ανώτερες ημών, ώστε να λάβει ισχύ ο όρκος για τη βεβαίωση της αλήθειας, εφόσον δίδεται στο όνομα των ανωτέρων; Επομένως, καθίσταται αναγκαίο να παραθέσουμε, για τη σαφήνεια των προκειμένων, μια άλλη έκδοση που ερμηνεύει τα ρητά και η οποία έχει ως εξής: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δορκάδες και στα ελάφια του αγρού».

Όπως λοιπόν είναι πολλοί οι χρυσοί στατήρες, ενώ ο χρυσός είναι ένας, έτσι πολλοί είναι και εκείνοι που φανερώνονται ως μεμονωμένα πρόσωπα στην ανθρώπινη φύση, όπως ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, όμως ο άνθρωπος σε αυτούς είναι ένας. Και αν η Γραφή διευρύνει το όνομα με πληθυντική σημασία όταν λέει «Οι άνθρωποι ορκίζονται στον ανώτερό τους» και «Υιοί ανθρώπων», και όλα τα παρόμοια, πρέπει να γνωρίζουμε ότι, επειδή ακολουθεί τη συνήθεια της επικρατούσας γλώσσας, δεν θεσπίζει κανόνα για το ότι πρέπει να χρησιμοποιούνται έτσι ή αλλιώς οι λέξεις, ούτε τα αναφέρει αυτά αναπτύσσοντας κάποια τεχνική διδασκαλία περί λέξεων. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τον λόγο σύμφωνα με την επικρατούσα συνήθεια, αποβλέποντας αποκλειστικά στο πώς θα καταστεί ο λόγος επωφελής σε όσους τον δέχονται, χωρίς να ακριβολογεί καθόλου ως προς τη λέξη σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει από τις λέξεις καμία βλάβη ως προς το νόημα.

Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς βεβαίωση. Αφού έλεγξε γενναία τους Εβραίους και τους φόβισε αρκετά, πρώτον μεν τους παρηγορεί με εγκώμια, δεύτερον δε, το οποίο είναι και ισχυρότερο, με τη διαβεβαίωση ότι οπωσδήποτε θα επιτύχουν τα ελπιζόμενα. Και την παρηγοριά δεν την αντλεί από τα παρόντα, αλλά πάλι από τα παρελθόντα· γεγονός που τους έπειθε περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς στην τιμωρία τούς φοβίζει περισσότερο μέσω των παρελθόντων, έτσι και στα έπαθλα τούς ενθαρρύνει μέσω αυτών, καταδεικνύοντας τη συνήθεια του Θεού· η οποία είναι να μην πραγματοποιεί γρήγορα τις υποσχέσεις Του, αλλά έπειτα από μακρύ χρόνο. Και το πράττει αυτό, αφενός παρουσιάζοντας το μέγιστο τεκμήριο της δυνάμεώς Του, και αφετέρου οδηγώντας εμάς στην πίστη, προκειμένου όσοι ζουν σε θλίψη και δεν λαμβάνουν τις υποσχέσεις ούτε τις αμοιβές, να μην απελπίζονται μπροστά στους κόπους. Και παραλείποντας όλους τους άλλους, αν και είχε πολλούς να αναφέρει, έφερε ως παράδειγμα τον Αβραάμ, τόσο λόγω του αξιώματος του προσώπου του, όσο και επειδή σε αυτόν συνέβη κατεξοχήν αυτό. Μολονότι στο τέλος της επιστολής λέει ότι όλοι αυτοί, αν και είδαν τις υποσχέσεις από μακριά και τις χαιρέτησαν, δεν έλαβαν την εκπλήρωσή τους, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς. Διότι, λέει, όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αληθώς θα σε ευλογήσω αφθόνως και θα σε πληθύνω τα μέγιστα».

Εδώ τους προκαλεί φόβο, δείχνοντας ότι πολλές φορές η επαγγελία ανακόπτεται εξαιτίας της ολιγοψυχίας. Και αυτό το έδειξε αφενός μέσω του λαού· διότι, επειδή ολιγοψύχησαν, γι' αυτό δεν έτυχαν καθόλου της επαγγελίας· το αντίθετο όμως το δείχνει μέσω του Αβραάμ. Έπειτα, προς το τέλος, κάνει και κάτι περισσότερο· διότι δείχνει ότι, αν και έδειξαν μακροθυμία, δεν έλαβαν την επαγγελία, και ούτε έτσι δυσφορούν. Διότι οι άνθρωποι μεν ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί για αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας προς επιβεβαίωση· ο Θεός όμως, επειδή δεν είχε κανέναν ανώτερο για να ορκιστεί σε αυτόν, ορκίστηκε στον εαυτό Του. Πολύ σωστά. Ποιος λοιπόν είναι αυτός που ορκίστηκε στον Αβραάμ; Δεν είναι ο Υιός; Όχι, λέει. Από πού το συμπεραίνεις αυτό; Διότι βεβαίως είναι Αυτός· εντούτοις δεν θα διαφωνήσω.

Όταν, λοιπόν, ο ίδιος δίνει τον ίδιο όρκο, «Αμήν, αμήν σας λέγω», δεν είναι φανερό ότι το πράττει επειδή δεν έχει κανέναν ανώτερο στο όνομα του οποίου να ορκιστεί; Διότι, όπως ακριβώς ορκίστηκε ο Πατέρας, έτσι και ο Υιός ορκίζεται στον εαυτό Του, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέγω». Εδώ τους υπενθυμίζει εκείνους τους όρκους του Χριστού, τους οποίους συνεχώς επαναλάμβανε: «Αμήν, αμήν σου λέγω, όποιος πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να πεθάνει στον αιώνα». Τι σημαίνει η φράση: «Και για αυτούς ο όρκος αποτελεί το πέρας κάθε αντιλογίας προς βεβαίωση»;

Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας για την τελική βεβαίωση. Γι' αυτό ο Θεός, επειδή ήθελε να δείξει ακόμη πιο καθαρά στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της θελήσεώς του, εγγυήθηκε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να αντλούμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε σε αυτόν.» Εδώ τους προκαλεί φόβο, δείχνοντας ότι πολλές φορές η επαγγελία ακυρώνεται εξαιτίας της ολιγοψυχίας.