Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 6:18

Αλλά, λέγοντας αυτά οι άγιοι, δεν είχαν ανθρώπινες αντιλήψεις για τον Θεό, αλλά γνώριζαν ότι στην Αγία Γραφή η σημασία της λέξεως «πιστός» είναι διπλή: αφενός σημαίνει αυτόν που πιστεύει, αφετέρου τον αξιόπιστο. Και το μεν πρώτο ταιριάζει στους ανθρώπους, ενώ το δεύτερο στον Θεό. Πιστός, λοιπόν, είναι ο Αβραάμ, επειδή πίστεψε στον Θεό που του μίλησε· πιστός όμως είναι ο Θεός, επειδή, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, «πιστός είναι ο Κύριος στους λόγους Του» και, όταν ομιλεί, είναι αξιόπιστος και «είναι αδύνατον να ψευσθεί». Και στο «εάν κάποια πιστή γυναίκα συντηρεί χήρες», ονομάζεται πιστή επειδή πιστεύει ορθά. «Πιστός» όμως είναι ο λόγος, επειδή αυτό που έχει λεχθεί πρέπει να γίνεται πιστευτό· διότι είναι αληθινό και δεν μπορεί να ισχύει διαφορετικά. Επομένως, και το ότι έχει γραφεί «όντας πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε» δεν έχει ομοιότητα με τους άλλους, ούτε σημαίνει ότι έγινε ευάρεστος επειδή πίστεψε, αλλά ότι, όντας Υιός του αληθινού Θεού, είναι πιστός και πρέπει και ο ίδιος να γίνεται πιστευτός σε όσα λέγει και πράττει, παραμένοντας άτρεπτος και αναλλοίωτος κατά την ανθρώπινη οικονομία και την ένσαρκη παρουσία Του.

Το ρητό που αναγνώσθηκε είναι μεν ευαγγελικό· για την αποσαφήνισή του όμως, είναι καλό να καταφύγουμε στους αγίους και από αυτούς να αντλήσουμε το νόημά του. Διότι σε εκείνους περισσότερο παρά σε εμάς αρμόζει να είναι στενά συνδεδεμένοι με τα Ευαγγέλια. Και για να μην καθυστερούμε τον λόγο μας ανατρέχοντας σε όλους, αρκεί και μόνος ο Απόστολος να γίνει διδάσκαλος για την πλήρη βεβαίωσή μας. Διότι γράφει προς τους Εβραίους ο ίδιος ο μακάριος Παύλος ότι είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός· και μάλιστα λέει την αλήθεια και δεν ψεύδεται.

Ορθ. Αυτό όμως θα λεχθεί για τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Διότι ό,τι είναι ίδιον της φύσεως, αυτό είναι κοινό των υποστάσεων. Ανόμ. Μπορούν όμως να πουν ψέματα τα σεραφείμ; Ορθ. Εάν δεν μπορούν να πουν ψέματα, τότε δεν είναι πλέον μόνον ο Θεός αψευδής. Ανόμ. Δεν είπε ότι είναι αδύνατον να πει ψέματα μόνο ο Θεός, αλλά ότι είναι αδύνατον στον Θεό να πει ψέματα. Ορθ. Καθετί που είναι γενητό, μπορεί να πει ψέματα· και γι' αυτόν τον λόγο και ο διάβολος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα στα χερουβείμ, μπόρεσε να πει ψέματα.

Ότι δε πάλι η διαθήκη που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή δεν θα είναι αιώνια διαθήκη από τον Θεό προς τους απογόνους του Ισαάκ, το πληροφορούμαστε από τον προφήτη Ιωήλ που λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη.» Αυτό κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει παλαιώσει την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του.» —«Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, έγινε κατάργηση της προηγούμενης εντολής,» σύμφωνα πάλι με τα δικά του λόγια, «και εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Εφόσον, λοιπόν, έχει αποδειχθεί σαφώς από παντού ότι εκείνος που προήλθε από τον Αβραάμ έγινε πατέρας ενός μόνο έθνους, και καθώς, από την άλλη πλευρά, ο λόγος επιβάλλει να αποδείξουμε ως αληθινό αυτό που έχει γραφτεί γι' αυτόν (διότι είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός), είναι πλέον ανάγκη να αποδώσουμε την εκπλήρωση της επαγγελίας στον ίδιο τον Χριστό. Διότι Αυτός ήταν, όπως ήδη προείπα, που προτυπωνόταν σε εκείνον.

«Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε ξένη γη.» Και θα είναι πάρα πολλοί εκείνοι που θα θελήσουν να τους κάνουν κακό, τύπος των οποίων ήταν τα αρπακτικά πουλιά που έπεσαν πάνω στα προκείμενα θύματα. Πλην όμως, αφού προξενήσουν λίγη λύπη, θα τιμωρηθούν. «Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου, έχοντας τραφεί σε καλά γηρατειά.» Έπειτα λέει ότι, όταν ο ήλιος είχε ήδη δύσει, «φλόγα φωτιάς και καμίνι και λαμπάδες πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη.» Το Θείο ξανά νοείται με τη μορφή φωτιάς, σύμφωνα με τη συνήθεια των Χαλδαίων, να εκπληρώνει τον όρκο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος εκλαμβάνει το γεγονός με τη δύναμη όρκου, και λέει: «Όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό του, λέγοντας: Αληθινά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω αφάνταστα τους απογόνους σου. Και αυτός, έχοντας δείξει μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στον ανώτερο, και ο όρκος θέτει τέλος σε κάθε τους αντιλογία, προς βεβαίωση. Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της υπόσχεσης το αμετάβλητο της θέλησής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς, που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε σταθερά την προκειμένη ελπίδα.» ε'.

Πολύ συγκαταβατικά, λοιπόν, ο Θεός επικύρωσε την υπόσχεσή του με όρκο, αν και δεν γνωρίζει να ψεύδεται, ώστε, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά, μη διατηρώντας πλέον καμία απολύτως αμφιβολία ότι η υπόσχεση θα εκπληρωθεί οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο. Επομένως (γιατί θα επαναφέρω τον λόγο λίγο πιο πίσω), ενώ η Άγαρ κυοφορούσε ακόμη τον Ισμαήλ, η Σάρρα δυσανασχέτησε, μη μπορώντας ίσως να ανεχθεί τις καυχήσεις της οικιακής δούλης της για την εγκυμοσύνη της και την υπέρμετρη υπεροψία της.

Διότι οι Ιουδαίοι αποδέχονται μεν ότι αυτός είναι ο Ιησούς, αλλά ότι αυτός είναι και ο Χριστός, δεν το αποδέχονται πλέον. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ποιος είναι ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός;» Ο Χριστός, εξάλλου, είναι αρχιερέας που έχει την ιεροσύνη απαράβατη· ούτε άρχισε την ιερατεία από κάποια χρονική στιγμή, ούτε έχει άλλον διάδοχο της αρχιερατείας· όπως ακριβώς άκουσες την Κυριακή, όταν μιλούσαμε στη Σύναξη, σχετικά με το «Κατά την τάξη Μελχισεδέκ». Δεν έλαβε την αρχιερωσύνη από σωματική διαδοχή, ούτε χρίστηκε με κατασκευασμένο έλαιο, αλλά προ των αιώνων από τον Πατέρα· και διαφέρει τόσο πολύ από τους άλλους, κατά το ότι είναι ιερέας με ορκωμοσία. Διότι εκείνοι μεν είναι ιερείς χωρίς ορκωμοσία, αυτός όμως με ορκωμοσία, μέσω Εκείνου που λέει: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί». Ήταν βέβαια αρκετό για την ασφάλεια και μόνο το θέλημα του Πατέρα· όμως διπλός είναι ο τρόπος της ασφάλειας, με το να ακολουθήσει μαζί με το θέλημα και όρκος· ώστε, μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατο να πει ψέμα ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά της πίστεως, εμείς που αποδεχόμαστε τον Χριστό Ιησού ως Υιό του Θεού.

Γι' αυτό λέω: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». Θέσπισα, λοιπόν, και προείπα, επειδή είμαι «δίκαιος» «και σωτήρας», γι' αυτό και σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης καλώ όλα τα έθνη στη σωτηρία που παρέχω. Ακολούθως σε αυτά προσθέτει: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε, εσείς από την άκρη της γης», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στραφείτε προς εμένα και σωθείτε όλα τα πέρατα της γης». Βλέπεις πώς εξαγγέλλει ένα καθολικό κήρυγμα σε όλα τα έθνη. Και προσθέτει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος. Ορκίζομαι στον εαυτό μου, αληθινά θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη». Και πάλι προβάλλει τη «δικαιοσύνη» με τη χρήση «όρκου» «προς βεβαίωση» «της επαγγελίας», «ώστε μέσω δύο», λέει ο θείος Απόστολος, «πραγμάτων αμετάθετων, για τα οποία είναι αδύνατον να πει ψέματα ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά». Μέσω δε της «δικαιοσύνης» που προέρχεται από Αυτόν, υπόσχεται σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους. «Και οι λόγοι μου», επιπλέον λέει, αυτοί «δεν θα αθετηθούν»· ποιοι είναι δε αυτοί οι «λόγοι», αν όχι εκείνοι με τους οποίους έλεγε: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε, εσείς από την άκρη της γης»; Και προσθέτει: «ότι σε εμένα θα καμφθεί κάθε γόνυ και θα εξομολογηθεί κάθε γλώσσα στον Θεό», ή: «και θα ορκιστεί», σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «κάθε γλώσσα στον Θεό». Θεσπίζει λοιπόν και μέσω αυτών, ότι ενώπιόν Του «θα καμφθεί κάθε γόνυ», όχι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των υπόλοιπων εθνών, πράγμα από το οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο.

Και αυτή η εκδοχή ταιριάζει περισσότερο στο νόημα· διότι ο λόγος δεν γίνεται για πολλούς, αλλά μόνο για τον Δαβίδ· διότι σε αυτόν, λέγει, ορκίστηκα, επειδή είναι δούλος μου και εκλεκτός μου. Διότι δεν αρκούσε να συνάψει απλώς διαθήκη μαζί του, όπως συνήψε με τον Νώε, και έπειτα με τον Αβραάμ, και πάλι μετά από εκείνον με τους γιους του Ισραήλ στην έρημο μέσω του Μωυσή· διότι προς εκείνους η διαθήκη έγινε χωρίς ορκωμοσία· με τον εκλεκτό μου όμως και θεράποντά μου και δούλο μου τον Δαβίδ συνήψε διαθήκη αναλαμβάνοντας και όρκο· διότι του ορκίστηκε ότι πρέπει να ετοιμάσει το σπέρμα του (τους απογόνους του) στον αιώνα και να οικοδομήσει τον θρόνο του, και όχι μόνο για μία γενιά, αλλά από γενιά σε γενιά. Σχετικά δε με το ότι ο Θεός ορκίζεται, ο ιερός Απόστολος λέει στην Προς Εβραίους επιστολή: «Για να έχουμε ισχυρή παρηγοριά μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Διότι προς ενίσχυση μεγαλύτερης διαβεβαίωσης χρησιμοποιήθηκε από τον Θεό και ο όρκος. Στο όνομα τίνος, όμως, δόθηκε ο όρκος, μάς το διδάσκει προχωρώντας στη συνέχεια, λέγοντας: «Μία φορά ορκίστηκα στον άγιό μου». Εδώ λοιπόν θα επιστήσεις την προσοχή σου στο ποιος άραγε ήταν αυτός ο άγιος του Θεού, στο όνομα του οποίου ορκίζεται ως στο όνομα του μονογενούς Υιού, ώστε να εδραιωθούν εξάπαντος οι επαγγελίες. Αυτόν τον άγιο, εξάλλου, τον ομολογούσαν και οι δαίμονες στα Ευαγγέλια, όταν, μη μπορώντας να αντέξουν τη θεϊκή του δύναμη, η οποία τους τιμωρούσε και τους εκδίωκε, κραύγαζαν λέγοντας: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε σένα, Ιησού Ναζωραίε;»

Αυτά, λοιπόν, αρκούν σχετικά με τις υποσχέσεις προς τον Δαβίδ, που αφορούσαν το κέρας και τον θρόνο του, καθώς και εκείνους που επρόκειτο να γεννηθούν από αυτόν, και την Καινή Διαθήκη του. Επειδή, όμως, δεν έπρεπε να νομίζει κανείς ότι τέτοιες υποσχέσεις προτάθηκαν με κάποιον απλό και σκέτο λόγο, επαναλαμβάνει και πάλι τον λόγο του, επισφραγίζοντας με όρκο τα λεγόμενα για την επιβεβαίωση όσων είχε υποσχεθεί. Γι' αυτό λέει: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ: Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα· και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός. Διάψαλμα». Ο Θεός, βέβαια, είναι αψευδής ακόμη και όταν δίνει μια υπόσχεση χωρίς όρκο· επειδή, όμως, έπρεπε, καθώς συνομιλούσε με ανθρώπους, να επιδείξει ανθρώπινη συγκατάβαση, σύμφωνα με τη συνήθεια των ανθρώπων που τηρούν τους όρκους τους και επικαλούνται τη μαρτυρία του Θεού για να επιβεβαιώσουν τα λόγια τους, λέει και ο Ίδιος ότι έχει ορκιστεί και ότι δεν πρόκειται να αθετήσει τους όρκους Του, «Ώστε μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων», όπως λέει ο θείος Απόστολος, «στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά». Έχει αναφερθεί, εξάλλου, και άλλη αιτία για την οποία ο Θεός παρουσιάζεται να ορκίζεται: ως ανταπόδοση για την υπόσχεση που ο Δαβίδ είχε δώσει με όρκο.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΑʹ. Ορκίσθηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια. Και επειδή ο Δαβίδ είχε δώσει όρκο, ανταπέδωσε τον όρκο ο Θεός σε αυτόν που ζήτησε να μάθει τον τόπο, δίνοντάς του ως δωρεά το να προέλθει από αυτόν· ώστε, μέσω δύο αμετάθετων πραγμάτων, όπως λέει ο Παύλος, στα οποία είναι αδύνατον να διαψευσθεί ο Θεός, να λάβουμε ισχυρή παρηγορία για όσα ευχήθηκε.

Λέει δε και ο θείος απόστολος, εξετάζοντας τα σχετικά χωρία: «Γι' αυτό, επειδή ο Θεός ήθελε να δείξει περισσότερο στους κληρονόμους το αμετάθετο της βουλής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε μέσω δύο αμετάθετων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παράκληση», και πάλι: «και εκείνοι μεν έχουν γίνει ιερείς χωρίς ορκωμοσία, αυτός όμως με ορκωμοσία, μέσω εκείνου που του λέει: ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». «Και εκείνοι μεν έγιναν πολλοί ιερείς, επειδή εμποδίζονταν από τον θάνατο να παραμένουν· αυτός όμως, επειδή μένει στον αιώνα, έχει την ιερωσύνη απαράβατη. Γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών». Μέσα από αυτά αποδεικνύεται ότι υπάρχει ανάμεσα στα όντα και υφίσταται στον χώρο των νοητών κάποια θεία δύναμη, η οποία έχει ιερωθεί στον Θεό των όλων σύμφωνα με τα λόγια των Εβραίων, όχι με γεώδες και ανθρώπινο μύρο, αλλά έχοντας κατασταθεί για να ιερουργεί στον επί πάντων Θεό με κάποια θεοπρεπή και ένθεη αρετή και δύναμη. Επομένως, εκείνος που προφητεύεται μέσω του ψαλμού, παρουσιάζεται σαφώς ως κάποιος αιώνιος ιερέας και Υιός του Υψίστου Θεού, εφόσον έχει γεννηθεί από τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό και είναι σύνθρονος της βασιλείας Του.

Άκουσε δε τι λέει και για αυτά ο απόστολος: «Γι' αυτό ο Θεός, θέλοντας να δείξει περισσότερο στους κληρονόμους της βασιλείας το αμετάθετο της βουλής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε με δύο πράγματα αμετάθετα, στα οποία είναι αδύνατον να πει ψέματα ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε γερά την προκείμενη ελπίδα». Και προσθέτει λέγοντας: «Και εκείνοι μεν έγιναν πολλοί ιερείς, επειδή εμποδίζονταν από τον θάνατο να παραμένουν· αυτός όμως, επειδή παραμένει αιώνια, έχει την ιεροσύνη απαράβατη· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, εφόσον ζει πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών. Διότι τέτοιος αρχιερέας μας έπρεπε, όσιος, άκακος, αμίαντος, χωρισμένος από τους αμαρτωλούς, και ο οποίος έγινε υψηλότερος από τους ουρανούς». Και καταλήγει: «Και το κύριο σημείο σε όσα ειπώθηκαν είναι το εξής: έχουμε τέτοιον αρχιερέα, ο οποίος κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης στα ύψη, λειτουργός των Αγίων και της αληθινής σκηνής, την οποία έστησε ο Κύριος, και όχι άνθρωπος». Αυτά λοιπόν λέει ο απόστολος.

Άκου λοιπόν πρώτα τον νομοθέτη Μωυσή. Διότι είναι δίκαιο από τη μία να θεμελιώσουμε το νόημα από την Παλαιά Διαθήκη, και από την άλλη να το στεφανώσουμε με την Καινή. Τι λέει στον λαό; «Δεν θα μπορέσεις να τελέσεις το Πάσχα σε καμία από τις πόλεις σου, παρά μόνο στον τόπο που θα επιλέξει ο Κύριος ο Θεός σου». Έχει χρησιμοποιήσει το «δεν θα μπορέσεις» αντί για το δεν επιτρέπεται, δεν είναι δυνατόν, δεν συγχωρείται και δεν ενδέχεται. Διότι το ότι μπορούσαν να τελέσουν το Πάσχα και σε άλλες πόλεις, είναι φανερό. Αφού και τώρα το τελούν μεν, αλλά παρανομούν. Τι σημαίνει λοιπόν το «Δεν θα μπορέσεις»; Ότι δεν σου επιτρέπεται, δεν θα προσφέρεις θυσία, δεν θα το πράξεις. Και ότι λέγεται με αυτήν την έννοια, άκουσε και τους αποστόλους, οι οποίοι ακολουθούν τον νομοθέτη και λένε: «Εμείς δεν μπορούμε να μην μιλάμε γι' αυτά που ακούσαμε και είδαμε». Τι λοιπόν; Δεν μπορούσαν να σιωπήσουν; Βεβαιότατα και μπορούσαν. Τι ήθελαν λοιπόν να πουν; Ότι δεν ενδέχεται, ούτε πρέπει να παραδοθούν στη σιωπή εκείνα που οφείλουν να κηρυχθούν λαμπρά και ξεκάθαρα. Και οι Ιουδαίοι επίσης είπαν (διότι βεβαίως είναι σεβαστή και η μαρτυρία των εχθρών): «Διότι το ότι έχει γίνει ένα γνωστό θαύμα είναι φανερό, και δεν μπορούμε να το αρνηθούμε». Με το «δεν μπορούμε», φανερώνουν το ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο. Και ο Απόστολος λέει για τον Θεό και Πατέρα: «Στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Με αυτό δεν προσάπτει κάποια αδυναμία στην παντοδύναμη ισχύ Του, αλλά φανερώνει τη μέγιστη ρώμη, διότι ο πατέρας της αλήθειας είναι ανεπίδεκτος ψεύδους.

Β΄. Βλέπεις πώς, με την πάροδο του χρόνου, τους καθιστά θαυμαστούς; Διότι, όσο μεν βρίσκονταν στην πρόγνωση του Θεού, δεν ήταν σε κανέναν φανεροί· όταν όμως σφραγίστηκαν, έγιναν φανεροί, αλλά όχι όπως εμείς· διότι θα γίνουν φανεροί με εξαίρεση λίγους. Σφραγίστηκαν και οι Ισραηλίτες, αλλά με την περιτομή, όπως ακριβώς τα κοπάδια και τα άλογα ζώα· σφραγιστήκαμε και εμείς, αλλά ως υιοί, με το Πνεύμα. Τι σημαίνει «με το Πνεύμα της επαγγελίας»; Ήτοι, ότι το λάβαμε σύμφωνα με την επαγγελία. Διότι υπάρχουν δύο επαγγελίες, η μία δόθηκε μέσω των προφητών, και η άλλη από τον Υιό. Μέσω των προφητών· άκουσε τον Ιωήλ που λέει: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι υιοί σας και οι θυγατέρες σας, και οι νέοι σας θα δουν οράματα, και οι γέροντές σας θα δουν ενύπνια»· άκουσε πάλι και τον Χριστό που λέει: «Και θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια, και έως τα πέρατα της γης». Καίτοι έπρεπε, λέει, να πιστευθεί ως Θεός· όμως δεν στηρίζει τον ισχυρισμό του σε αυτό, αλλά εξετάζει το ζήτημα όπως για άνθρωπο, όπως ακριβώς στην προς Εβραίους επιστολή, λέγοντας: «Ώστε διά μέσου δύο πραγμάτων αμετάβλητων, για τα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγορία». Έτσι και εδώ, θέτει ως τεκμήριο για την επαγγελία των μελλοντικών αγαθών αυτά που έχουν ήδη δοθεί.

Εδώ συμπεριλαμβάνει και τους πιστούς· γι' αυτόν τον λόγο μνημονεύει και αυτήν την επαγγελία που δόθηκε από κοινού προς εμάς. «Εμεσίτευσε», λέει, «με όρκο». Πάλι εδώ αναφέρει ότι ο Υιός έγινε μεσίτης μεταξύ των ανθρώπων και του Θεού. Ώστε διά μέσου δύο αμετάθετων πραγμάτων, για τα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός. Ποιου και ποιου; Και του ότι μίλησε και υποσχέθηκε, και του ότι πρόσθεσε όρκο στην υπόσχεση.

Επειδή, λοιπόν, στους ανθρώπους θεωρείται πιο αξιόπιστος ο όρκος, για τον λόγο αυτό πρόσθεσε και αυτόν. Βλέπεις ότι δεν υπολογίζει τη δική του αξιοπρέπεια, αλλά το πώς θα πείσει τους ανθρώπους, και ανέχεται να λέγονται για τον ίδιο πράγματα που είναι ανάξιά του; Με σκοπό, δηλαδή, να τους δώσει πλήρη βεβαιότητα. Και στην περίπτωση του Αβραάμ δείχνει ότι το παν εξαρτάται από τον Θεό και όχι από τη μακροθυμία εκείνου, εφόσον βέβαια καταδέχθηκε να προσθέσει και όρκο, και, όπως οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου, έτσι και ο Θεός ορκίστηκε στο δικό του, δηλαδή στον ίδιο του τον εαυτό. Αλλά εκείνοι μεν ορκίζονται σε κάποιον ανώτερο, αυτός όμως όχι σε κάποιον ανώτερο· και παρ' όλα αυτά το έπραξε. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα να ορκιστεί ένας άνθρωπος στον εαυτό του και να το πράξει ο Θεός· επειδή ο άνθρωπος δεν έχει εξουσία επί του εαυτού του. Βλέπεις, λοιπόν, ότι αυτό δεν έχει λεχθεί για τον Αβραάμ περισσότερο από ό,τι για εμάς. Για να «έχουμε ισχυρή παρηγορία», λέει, «εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε σταθερά την προκείμενη ελπίδα».

Και εδώ πάλι, αφού έδειξε μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Τώρα, λέει· και δεν είπε, «Επειδή ορκίστηκε». Το δε τι είναι ο όρκος, το φανέρωσε λέγοντας το να ορκίζεται κανείς στο όνομα του ανώτερου. Αλλά επειδή το ανθρώπινο γένος είναι άπιστο, συγκαταβαίνει στα δικά μας μέτρα. Όπως λοιπόν ορκίζεται για χάρη μας, καίτοι είναι ανάξιό Του το να μην Τον πιστεύουν, έτσι είπε και το «έμαθε από όσα έπαθε», επειδή οι άνθρωποι θεωρούν ότι αυτό είναι μάλλον πιο αξιόπιστο, δηλαδή το να γνωρίσει κανείς κάτι μέσα από την εμπειρία. Τι σημαίνει το «της προκειμένης ελπίδος»;

Διότι η λέξη αυτή δεν του καταλογίζει αδυναμία, αλλά μαρτυρεί τη μεγάλη του δύναμη. Επειδή και αλλού ο Παύλος λέει σχετικά με τον Πατέρα: «Ώστε μέσω δύο αμετάθετων πραγμάτων, για τα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός»· και πάλι: «Αν εμείς αρνηθούμε, εκείνος μένει πιστός· δεν δύναται να αρνηθεί τον εαυτό του». Και βεβαίως αυτό το «αδύνατον» δεν είναι δηλωτικό αδυναμίας, αλλά δύναμης, και μάλιστα δύναμης άφατης. Αυτό λοιπόν που λέει, είναι το εξής: Εκείνη η ουσία είναι εντελώς ανεπίδεκτη όλων αυτών των πραγμάτων.

ΣΤ΄. Επομένως, όταν αναλογιστείς ότι, αφού άφησες από τα χέρια σου για τον Χριστό πατέρα, και οικία, και φίλους, και συγγενείς, και ανείπωτο πλούτο, και πολλή δόξα, έπειτα υπομένεις τώρα τόση θλίψη, μην καταβάλλεις τον εαυτό σου· διότι από τους λογισμούς από τους οποίους γεννιέται η απορία, από τους ίδιους θα προκύψει για εμάς και η λύση της απορίας. Πώς; Είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός· και υποσχέθηκε αιώνια ζωή σε όσους εγκατέλειψαν αυτά.

Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στο όνομα κάποιου ανώτερου, και ο όρκος αποτελεί γι' αυτούς το τέλος κάθε αντιλογίας για την τελική βεβαίωση. Γι' αυτό ο Θεός, επειδή ήθελε να δείξει ακόμη πιο καθαρά στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της θελήσεώς του, εγγυήθηκε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να αντλούμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε σε αυτόν.» Εδώ τους προκαλεί φόβο, δείχνοντας ότι πολλές φορές η επαγγελία ακυρώνεται εξαιτίας της ολιγοψυχίας.

Δηλαδή, το να διανύει κανείς τον βίο του μέσα από δοκιμασίες. Πρέπει δε, λέει, να τα υπομένει όλα με μακροθυμία και πίστη. Διότι, εάν πει ότι δίνει, και εσύ το λάβεις αμέσως, τότε τι ακριβώς πίστεψες; «Να κρατήσουμε την προκείμενη ελπίδα, την οποία έχουμε ως άγκυρα της ψυχής, ασφαλή και βέβαιη». Από αυτά, λέει, συμπεραίνουμε για τα μελλοντικά. Διότι, εάν αυτά πραγματοποιήθηκαν μετά από τόσο χρόνο, οπωσδήποτε θα πραγματοποιηθούν και εκείνα.

Διότι εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη του ο καθένας χωριστά· διότι έπρεπε σε αυτόν, για τον οποίο υπάρχουν τα πάντα και διά του οποίου υπάρχουν τα πάντα, οδηγώντας πολλούς υιούς στη δόξα, να τελειοποιήσει τον αρχηγό της σωτηρίας μας μέσα από παθήματα· επειδή και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν· για αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Και πάλι: Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς· και επιπλέον αυτών: Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της επαγγελίας το αμετάβλητο της βουλής του, εγγυήθηκε με όρκο· ώστε, διά μέσου δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε την ελπίδα που βρίσκεται μπροστά μας. Και πάλι:

Το δε «δεν δύναται» αντί του «δεν είναι ενδεχόμενο, ούτε το θέλει», το λέμε εδώ, όπως και το ότι «είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Και όπως εάν δεν ανοίξουμε το στόμα μας, αφού όσο παραμένει σφιγμένο δεν μπορεί να εξέλθει ο λόγος μας, έτσι και το στόμα του Θεού, δηλαδή το ίδιο το Άγιο Πνεύμα Του, εάν δεν ανοίξει μέσω της ελλάμψεώς Του που συντελείται μέσα μας – δεν ανοίγει το Πνεύμα, αλλά ο νους μας που ελλάμπεται από Αυτό – ο Υιός και Λόγος του Θεού ούτε οράται, ούτε γινώσκεται, ούτε βέβαια αποκαλύπτεται στην οπτική και ακουστική μας αίσθηση.

Όσοι, λοιπόν, μετά το βάπτισμα δεν έχουν με κάθε βεβαιότητα τέτοια οικειότητα και παρρησία και μετοχή στα προαναφερθέντα αγαθά, ούτε γνωρίζουν ότι έχουν ντυθεί τον Χριστό, ούτε βλέπουν καθαρά μέσα στο φως του Πνεύματος το φως της θεότητάς του, ας ενσκύψουν στη συνείδησή τους· και αφού την εξερευνήσουν με ακρίβεια, θα διαπιστώσουν ότι οπωσδήποτε έχουν αθετήσει τις υποσχέσεις του βαπτίσματος, είτε μερικώς είτε ολοκληρωτικά, ή αν όχι αυτό, τότε ότι έθαψαν το τάλαντο του αγιασμού και της υιοθεσίας που τους δόθηκε και δεν το καλλιέργησαν, και εξαιτίας αυτού έχουν στερηθεί τη θέα του Δεσπότη, επειδή Εκείνος είναι αψευδής και αμεταμέλητος στα χαρίσματά του. Διότι είπε: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Ακούσατε τι λέει ο Δεσπότης: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Αν λοιπόν ο Χριστός είναι η αλήθεια, καθώς ο ίδιος έχει πει για τον εαυτό του, λέγοντας «Εγώ είμαι η αλήθεια», και η αλήθεια δεν μπορεί να ψευσθεί (διότι είναι αδύνατον, λέει ο Απόστολος, να πει ψέματα ο Θεός), κανείς από εκείνους που δεν βλέπουν τον Κύριο ας μην λέει ότι αυτό είναι αδύνατο· διότι δεν είναι αδύνατο, αλλά μάλιστα είναι πάρα πολύ δυνατό.