Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 7:18

Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω για αυτόν το έλεός μου και τη διαθήκη μου. Με το «για αυτόν» αναφέρεται βέβαια στον λαό που έχει πιστέψει μέσω αυτού. Και ως έλεος εννοεί την άφεση διά της πίστεως. Ως διαθήκη δε, εννοεί την Καινή, την οποία ονομάζει «πιστή», αντί να την πει ασφαλή και βέβαιη και μόνιμη. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη έπαυσε να ισχύει λόγω του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της· επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Η φράση πιστή διαθήκη σημαίνει ασφαλής και βέβαιη και διαρκής. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη καταργήθηκε λόγω της αδυναμίας και της ανωφελότητάς της. «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Καταργήθηκε, λοιπόν, η πρώτη διαθήκη επειδή αποτελούσε τύπο σκιάς και είχε μόνο τη μορφή της αλήθειας. Εισήχθη δε για εμάς μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος. <Ο θρόνος αυτού ως ο ήλιος.> (F f. 150 και 151, K f. 160 b) Με τη λέξη θρόνο εννοεί εδώ την εξουσία του, δηλαδή την Εκκλησία.

Ότι δε πάλι η διαθήκη που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή δεν θα είναι αιώνια διαθήκη από τον Θεό προς τους απογόνους του Ισαάκ, το πληροφορούμαστε από τον προφήτη Ιωήλ που λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη.» Αυτό κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει παλαιώσει την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του.» —«Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, έγινε κατάργηση της προηγούμενης εντολής,» σύμφωνα πάλι με τα δικά του λόγια, «και εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Εφόσον, λοιπόν, έχει αποδειχθεί σαφώς από παντού ότι εκείνος που προήλθε από τον Αβραάμ έγινε πατέρας ενός μόνο έθνους, και καθώς, από την άλλη πλευρά, ο λόγος επιβάλλει να αποδείξουμε ως αληθινό αυτό που έχει γραφτεί γι' αυτόν (διότι είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός), είναι πλέον ανάγκη να αποδώσουμε την εκπλήρωση της επαγγελίας στον ίδιο τον Χριστό. Διότι Αυτός ήταν, όπως ήδη προείπα, που προτυπωνόταν σε εκείνον.

Διότι απορρίπτει τη δύναμη της σκιώδους λατρείας ως αδρανή και ανώφελη. Διότι τον ακούω να λέει προς τους απογόνους του Ισραήλ: «Δεν μίλησα στους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών, κατά την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι γίνεται μεν αθέτηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της ασθένειας και της ανωφελότητάς της, διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Είχε δε προαναγγείλει και ο Θεός μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέγει ο Κύριος.»

Περί του Αβραάμ και του Μελχισεδέκ. 1. Ο Θεός των όλων έδωσε τον νόμο για βοήθεια· διότι έτσι είναι γραμμένο. Όμως, το ότι ο νόμος παιδαγωγεί, ενώ το μυστήριο του Χριστού φέρνει πλέον την τελείωση, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα Ιερά Γράμματα, αντλώντας πολύ καλά την πίστη για αυτό και συλλέγοντας τις αλήθειες. Αρκεί δε, νομίζω, και ο θεσπέσιος Παύλος, που λέει για τις δύο διαθήκες: «Διότι γίνεται αθέτηση της προηγούμενης εντολής εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς της χαρακτήρα. Επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα· εισάγεται όμως μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό». Επομένως, μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να φτάσει σε οικειότητα με τον Θεό, όχι βέβαια μέσω της πρώτης και Μωσαϊκής εντολής, αλλά μέσω της ελπίδας που λέγεται ότι εισήχθη, την οποία ο μυσταγωγός, αποβλέποντας στην αλήθεια, έκρινε σωστό να τη στεφανώσει με την προτίμηση προς το καλύτερο. Λέει λοιπόν σαφώς ότι έχουν αθετηθεί τα του νόμου, και, καθορίζοντας ότι η προηγούμενη εντολή δεν μπορεί να τελειοποιήσει τίποτα, γράφει προς τους Εβραίους: «Διότι, αν εκείνη η πρώτη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη».

«Αλλά βεβαίως και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά εκείνην που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που δίδεται από τον Θεό.» Διαβεβαίωνε δε σαφώς ότι η παλαιά εντολή δεν ήταν άμεμπτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι αντί για εκείνη έχει εισαχθεί για εμάς επωφελώς η νέα δια του Χριστού, δηλαδή η ευαγγελική. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Διότι επέρχεται ακύρωση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της. Επειδή ο Νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά γίνεται εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Και πάλι: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη.» Επειδή, επικρίνοντάς τους, λέει: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ μετά από τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους.»

Κατανοώντας και ερμηνεύοντας εξαιρετικά την έννοια της καινότητας λέει: «Με το να πει καινή, παλαίωσε την πρώτη· διότι αυτό που παλαιώνει και γερνά βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Αν λοιπόν ο Νόμος δεν οδήγησε τίποτα στην τελειότητα, και έγινε κατάργηση της αρχαίας εντολής και εισαγωγή της δεύτερης, η οποία μας οικειώνει με τον Θεό, γιατί άραγε λέει ο Σωτήρας: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω»; Και ότι: «Πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό και Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία»; Διότι αυτό φανερώνει, νομίζω, ότι πρέπει να παύσουμε τα ήθη και τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πόσο ανοίγεσαι σε ένα πλατύ πέλαγος ζητημάτων!

Αυτό το είπε για να δηλώσει ότι έγινε ιερέας μέσω της δικής του δύναμης και του Πατέρα, μέσω ζωής ατελεύτητης. Αν και αυτό δεν αποτελεί λογική συνέχεια της φράσης: «Ο οποίος δεν έχει γίνει ιερέας σύμφωνα με τον νόμο σαρκικής εντολής»· διότι το φυσικό επακόλουθο θα ήταν να πει: «Αλλά σύμφωνα με πνευματική». Όμως, μέσω της λέξης «σαρκικής» κατέδειξε το πρόσκαιρο· όπως λέει και αλλού: «Δικαιώματα της σαρκός που έχουν επιβληθεί μέχρι τον καιρό της διορθώσεως, σύμφωνα με τη δύναμη της ζωής»· δηλαδή, ότι ζει με τη δική του δύναμη. Είπε ότι γίνεται μετάθεση του νόμου και έδειξε το πώς· τώρα λοιπόν αναζητά την αιτία. Και αυτό είναι που περισσότερο από όλα αναπαύει τις ψυχές των ανθρώπων, το να γνωρίζουν δηλαδή οπωσδήποτε την αιτία, και τους οδηγεί σε μεγαλύτερη πίστη. Διότι τότε πιστεύουμε περισσότερο, όταν μάθουμε και την αιτία και τον λόγο για τον οποίο γίνεται κάτι. Λέει, λοιπόν, ότι γίνεται αθέτηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της αδυναμίας και της ανωφέλειάς της. Εδώ μας επιτίθενται οι αιρετικοί λέγοντας: Ιδού, και ο Παύλος χαρακτήρισε την εντολή πονηρή. Αλλά πρόσεχε με ακρίβεια· δεν είπε «εξαιτίας της πονηρίας», ούτε «εξαιτίας της μοχθηρίας», αλλά: «Εξαιτίας της αδυναμίας και της ανωφέλειάς της». Και αλλού εξάλλου καταδεικνύει την αδυναμία της, όπως όταν λέει: «Σε ό,τι ήταν αδύναμη εξαιτίας της σαρκός». Επομένως, δεν είναι αυτή αδύναμη, αλλά εμείς.

Διότι ήταν γράμματα καταγεγραμμένα: «Αυτό να πράττεις και αυτό να μην πράττεις», τα οποία απλώς έδιναν υποδείξεις, χωρίς όμως να μεταδίδουν και δύναμη. Η ελπίδα όμως δεν είναι τέτοια. Τι σημαίνει αθέτηση; Αντικατάσταση, αποβολή. Και για να δηλώσει τίνος πράγματος γίνεται αυτή, πρόσθεσε λέγοντας: «της προηγούμενης εντολής». Έτσι ονομάζει τον νόμο, διότι έχει αποβληθεί εξαιτίας της αδυναμίας του· και «προηγούμενο» εννοεί αυτό που έχει παρέλθει και παλιώσει εξαιτίας της αδυναμίας του. Ώστε, η αθέτηση είναι ακύρωση εκείνων που ισχύουν. Και είναι προφανές πλέον από αυτό ότι ίσχυε, αλλά παραμερίστηκε, επειδή δεν κατόρθωσε τίποτα. Δεν ωφέλησε, λοιπόν, σε τίποτα ο νόμος; Ωφέλησε βεβαίως, και μάλιστα πάρα πολύ, αλλά δεν ωφέλησε στο να κάνει τους ανθρώπους τέλειους.

Διότι εκεί, αφού είπε, «Κατά δύναμη ζωής ακαταλύτου», τότε ανέφερε ότι «Γίνεται κατάργηση της προηγούμενης εντολής»· έπειτα και αργότερα πρόσθεσε κάτι το σπουδαίο, λέγοντας: «Διά της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό». Εδώ όμως, αφού μας ανέβασε στον ουρανό και έδειξε ότι αντί για το ιερό έχουμε τον ουρανό, και ότι εκείνα ήταν τύποι των δικών μας, και αφού εξύψωσε τη λειτουργία με αυτά, εύλογα πλέον εξυψώνει και την ιεροσύνη. Αλλά, όπως είπα, παραθέτει εκείνο που τους ευφραίνει περισσότερο, λέγοντας: «Η οποία έχει νομοθετηθεί με βάση ανώτερες επαγγελίες».

«Με το να λέει νέα», σημειώνει, «έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη. Και ό,τι παλαιώνει και γερνάει βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Πρόσεξε το κρυμμένο νόημα, πώς δηλαδή αποκάλυψε την ίδια τη σκέψη του προφήτη. Τίμησε τον νόμο και δεν θέλησε να τον ονομάσει ρητά παλαιό· πλην όμως αυτό υπονόησε· διότι, αν εκείνος (ο νόμος) ήταν νέος, δεν θα ονόμαζε νέο και αυτό που ήρθε στη συνέχεια. Επομένως, προσδίδοντας κάτι περισσότερο και διαφορετικό, λέει, «παλαίωσε». Άρα λοιπόν καταλύεται, χάνεται και δεν υπάρχει πλέον. Λαμβάνοντας το θάρρος από τον προφήτη, τον θίγει για το συμφέρον μας, δείχνοντας ότι τα δικά μας τώρα ανθούν· δηλαδή, απέδειξε ότι (η πρώτη διαθήκη) είναι πλέον παλαιά. Έπειτα, αφού πήρε τον χαρακτηρισμό της «παλαιάς» και πρόσθεσε από τον εαυτό του έναν ακόμη, αυτόν του γήρατος, συνήγαγε το συμπέρασμα που απέρρεε από τα προηγούμενα, και λέει: «Βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Δεν κατήργησε λοιπόν η νέα διαθήκη την παλαιά απλώς, αλλά επειδή είχε γεράσει, ως μη χρήσιμη. Γι' αυτό έλεγε, «Εξαιτίας του ότι ήταν ασθενής και ανωφελής», και, «Ο νόμος δεν οδήγησε τίποτα στην τελειότητα», και ότι, «Αν η πρώτη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Τι σημαίνει «άμεμπτη»; Χρήσιμη, ισχυρή. Και το λέει αυτό, όχι για να την παρουσιάσει ως ένοχη για κατηγορίες, αλλά ως ανεπαρκή, εκφραζόμενος πιο απλοϊκά· όπως θα έλεγε κάποιος: «Το σπίτι δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή έχει ελάττωμα, είναι σαθρό· «το ένδυμα δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή πλέον φθείρεται.

Δηλαδή, όχι προσωρινής, ούτε τέτοιας που να έχει τέλος. «Διότι, αφενός γίνεται κατάργηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της αδυναμίας και της ανωφελότητάς της. Επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα· αφετέρου, εισάγεται μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, και καθόσον αυτό δεν έγινε χωρίς ορκωμοσία· διότι οι μεν άλλοι έχουν γίνει ιερείς χωρίς ορκωμοσία, αυτός όμως με ορκωμοσία, μέσω εκείνου που του λέει: Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανοήσει».