Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 7:19

Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω για αυτόν το έλεός μου και τη διαθήκη μου. Με το «για αυτόν» αναφέρεται βέβαια στον λαό που έχει πιστέψει μέσω αυτού. Και ως έλεος εννοεί την άφεση διά της πίστεως. Ως διαθήκη δε, εννοεί την Καινή, την οποία ονομάζει «πιστή», αντί να την πει ασφαλή και βέβαιη και μόνιμη. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη έπαυσε να ισχύει λόγω του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της· επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Η δε έλευση του Λόγου τελειοποίησε το έργο του Πατρός. Και τότε μεν από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή βασίλευσε ο θάνατος· η παρουσία όμως του Λόγου κατήργησε τον θάνατο· και δεν πεθαίνουμε πλέον όλοι στον Αδάμ, αλλά στον Χριστό όλοι ζωοποιούμαστε. Και τότε μεν από τη Δαν μέχρι τη Βηρσαβεέ εξαγγελλόταν ο νόμος, και μόνο στην Ιουδαία ήταν γνωστός ο Θεός· τώρα όμως σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και όλη η γη έχει γεμίσει από τη γνώση του Θεού, και οι μαθητές δίδαξαν σε όλα τα έθνη, και έχει πλέον εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Όλοι θα είναι διδακτοί του Θεού». Και τότε μεν όσα επιδεικνύονταν αποτελούσαν τύπο, τώρα όμως φανερώθηκε η αλήθεια· και αυτό πάλι ο ίδιος ο Απόστολος στη συνέχεια το εξηγεί πιο ξεκάθαρα λέγοντας: «Κατά τόσο έχει γίνει εγγυητής μιας ανώτερης Διαθήκης ο Ιησούς»· και πάλι: «Τώρα όμως έχει λάβει ανώτερη λειτουργία, κατά το μέτρο που είναι μεσίτης μιας ανώτερης Διαθήκης, η οποία έχει νομοθετηθεί με ανώτερες επαγγελίες»· και, «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά αποτέλεσε την εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας». Και πάλι λέει: «Ήταν λοιπόν ανάγκη τα μεν υποδείγματα όσων βρίσκονται στους ουρανούς να καθαρίζονται με αυτά, τα ίδια όμως τα επουράνια με θυσίες ανώτερες από αυτές». Άρα, το ανώτερο και τώρα και εξ ολοκλήρου το αποδίδει στον Κύριο, ο οποίος τυγχάνει να είναι ανώτερος και διαφορετικός από τα δημιουργήματα.

Και τότε μεν όσα επιδεικνύονταν αποτελούσαν τύπο, τώρα όμως έχει φανερωθεί η αλήθεια· και αυτό πάλι ο ίδιος ο Απόστολος στη συνέχεια το εξηγούσε σαφέστερα λέγοντας: «κατά τόσο ανώτερης διαθήκης έχει γίνει εγγυητής» ο Κύριος, και πάλι: «τώρα όμως έχει αναλάβει ανώτερη λειτουργία, όσο είναι και μεσίτης ανώτερης διαθήκης, η οποία έχει νομοθετηθεί με βάση ανώτερες επαγγελίες» και «διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά αποτέλεσε εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας»· και ξανά λέει: «Είναι, λοιπόν, ανάγκη τα μεν υποδείγματα των επουρανίων να καθαρίζονται με αυτά, ενώ τα ίδια τα επουράνια με θυσίες ανώτερες από αυτές». Επομένως, τον χαρακτηρισμό «ανώτερος» (κρείττων) και τώρα και παντού τον αποδίδει στον Κύριο, ο οποίος είναι ανώτερος και διαφορετικός από τα κτιστά (γενητά). Διότι είναι ανώτερη η θυσία που προσφέρθηκε μέσω Αυτού, ανώτερη η ελπίδα που βασίζεται σε Αυτόν και οι επαγγελίες που δόθηκαν μέσω Αυτού, όχι επειδή συγκρίνονται ως μεγάλες προς μικρές, αλλά επειδή διαφέρουν ως προς τη φύση τους σε σχέση με τις άλλες· επειδή και Εκείνος που τα οικονόμησε αυτά είναι ανώτερος από τα κτιστά.

Και όπως ακριβώς ο μακάριος απόστολος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους, έλεγε: «ο νόμος είναι πνευματικός» και «ο νόμος είναι άγιος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», και λίγο αργότερα: «εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος», ενώ προς τους Εβραίους έγραφε: «ο νόμος δεν έκανε κανέναν τέλειο», και στους μεν Γαλάτες: «με τον νόμο δεν δικαιώνεται κανείς», στον δε Τιμόθεο ότι «ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως», και κανείς δεν θα κατηγορούσε τον άγιο ότι γράφει αντιφατικά και ασύμβατα πράγματα, αλλά μάλλον θα θαύμαζε το γεγονός ότι έγραφε ταιριαστά προς τον καθένα, ώστε οι μεν Ρωμαίοι και οι άλλοι να μάθουν να στρέφονται από το γράμμα στο πνεύμα, οι δε Εβραίοι και οι Γαλάτες να διδαχθούν να εναποθέτουν τις ελπίδες τους όχι στον νόμο, αλλά στον Κύριο που έδωσε τον νόμο· κατ' αυτόν τον τρόπο, εάν οι πατέρες και των δύο συνόδων αναφέρθηκαν με διαφορετικό τρόπο περί του ομοουσίου, δεν πρέπει επουδενί εμείς να ερχόμαστε σε αντίθεση μαζί τους, αλλά να ερευνούμε τη σκέψη τους, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσουμε την ομόνοια και των δύο συνόδων.

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και «απαρχή των κεκοιμημένων»· επομένως, με το να αναφέρει την τρίτη ημέρα, κατά την οποία τελούνταν ο γάμος, υποδηλώνει τον έσχατο καιρό· φανερώνει όμως και τον τόπο, διότι λέει «στην Κανά της Γαλιλαίας». Ας παρατηρήσει και πάλι ο φιλομαθής: η γιορτή δεν γίνεται στα Ιεροσόλυμα, και το δείπνο είναι έξω από την Ιουδαία, ώστε να τελείται στη χώρα των εθνών. Διότι είναι «Γαλιλαία των εθνών», όπως λέει ο προφήτης. Είναι άλλωστε οπωσδήποτε φανερό ότι, ενώ η Συναγωγή των Ιουδαίων απέρριψε τον εξ ουρανού νυμφίο, η εξ εθνών Εκκλησία τον αποδέχθηκε, και μάλιστα με μεγάλη χαρά. Και ο Σωτήρας δεν έρχεται στους γάμους απρόσκλητος· διότι καλούνταν από πολλές φωνές αγίων. Αλλά το κρασί είχε λείψει από τους συνδαιτυμόνες· διότι ο νόμος δεν έκανε τίποτα τέλειο, ούτε αρκούσε το Μωσαϊκό γράμμα για να προσφέρει τέλεια ευφροσύνη· αλλά ούτε και το ίδιο το μέτρο της έμφυτης νήψης επαρκούσε ώστε να μπορεί να μας διασώσει. Επομένως, θα ήταν αληθινό να πούμε και για εμάς το «Δεν έχουν κρασί»· όμως ο πλουσιόδωρος Θεός μας δεν παραβλέπει την ανθρώπινη φύση να ταλαιπωρείται από την έλλειψη των αγαθών. Μας πρόσφερε κρασί καλύτερο από το πρώτο· «διότι το γράμμα αποκτείνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί»· και ο μεν νόμος δεν διαθέτει την τελειότητα στα αγαθά· οι θείες διδασκαλίες όμως του ευαγγελίου, εισφέρουν την πληρέστατη ευλογία.

Πρέπει ωστόσο να παρατηρήσουμε και τούτο πάλι, ότι όταν μιλούσε στους Ιουδαίους και ακριβώς αυτό το πράγμα υποδείκνυε, έλεγε: «Θα με ζητήσετε και δεν θα με βρείτε»· ενώ στους μαθητές του λέει μόνο το «Θα με ζητήσετε», και αποσιωπά καταλλήλως το «Δεν θα με βρείτε»· και για ποια αιτία; Διότι ταίριαζε βεβαίως σε εκείνους το να μην τον βρίσκουν, λόγω της άμετρης απιστίας και της υπερβολικής ασέβειας προς αυτόν· ενώ για όσους έχουν γνήσιο φρόνημα προς αυτόν και διατηρούν ανόθευτη την αγάπη, δεν θα μπορούσε πλέον να λεχθεί καταλλήλως το «Δεν θα με βρείτε». Διότι ήταν μαζί τους και θα είναι παντοτινά. <«Εντολή καινή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι και εσείς να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.»> Ωραία και αληθινά γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούρια κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούρια». Διότι μας ανακαινίζει, και μας αναπλάθει κατά κάποιο τρόπο προς μια καινότητα ζωής, απάτητη και όχι συνηθισμένη στους άλλους, σε όσους αρέσει να πολιτεύονται σύμφωνα με τον νόμο και να παραμένουν προσηλωμένοι στις εντολές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Διότι ο νόμος δεν τελειοποιεί τίποτα, σύμφωνα με το γεγραμμένο· ενώ το πληρέστατο μέτρο της ευσέβειας προς τον Θεό μπορεί κανείς να το δει στα προστάγματα του Σωτήρα μας.

Διότι, εάν δεν είχε γίνει άνθρωπος, ούτε εμείς καθόλου, έχοντας αξιωθεί τη σύμφυση με αυτόν και έχοντας εμφυτευθεί σαν κλήματα και αντλώντας δύναμη για καρποφορία από αυτόν μέσω της μετοχής του Πνεύματος, δεν θα παράγαμε τον καρπό της θεοφιλούς πολιτείας, τον οποίο και ονομάζει άφθονο, τοποθετώντας σε δεύτερη μοίρα τον καρπό της νομικής λατρείας και δηλώνοντας ότι είναι υποδεέστερος. «Διότι ο νόμος δεν ετελείωσε τίποτα», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε προς τους αγίους μαθητές, ή μάλλον προς όλους εμάς, που μέσω της πίστεως και της τέλειας αγάπης έχουμε προσκολληθεί σε αυτόν: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν η δικαιοσύνη σας δεν περισσεύσει περισσότερο από αυτή των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Κάθε γραμματέας που έχει μαθητεύσει στη βασιλεία των ουρανών είναι όμοιος με πλούσιο άνθρωπο, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλιά»· σαν να βγάζει από τον θησαυρό της καρδιάς του τις μωσαϊκές διηγήσεις και τη μνήμη των αρχαίων συγγραμμάτων. Εκείνος όμως που είναι υπάκουος και ευμαθής και γεμάτος από το φως της ευαγγελικής δαδουχίας, έχει άφθονο και διπλό πλούτο, αναφέρομαι βέβαια στον εν Πνεύματι πλούτο. Διότι βγάζει νέα και παλιά, μεταπλάθοντας τη σκιά του νόμου και τη δύναμη της εν νόμω λατρείας σε σχήμα ευαγγελικής πολιτείας. Διότι αυτό που υποδήλωνε μέσω των τύπων ο νόμος, αυτό το φανερώνει ο Χριστός απερίκαλυπτα στην αλήθεια.

Ονομάζει δε την Εκκλησία άγια πόλη. Διότι αγιάσθηκε όχι βέβαια μέσω της λατρείας του νόμου (αφού ο νόμος δεν οδήγησε κανέναν στην τελειότητα), αλλά επειδή έγινε σύμμορφη με τον Χριστό και κοινωνός της θείας φύσεώς Του, προφανώς μέσω της μεθέξεως του Αγίου Πνεύματος, στο οποίο και σφραγιστήκαμε για την ημέρα της απολυτρώσεως, έχοντας απονίψει κάθε ρύπο και έχοντας απαλλαγεί από κάθε κηλίδα.

Η φράση πιστή διαθήκη σημαίνει ασφαλής και βέβαιη και διαρκής. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη καταργήθηκε λόγω της αδυναμίας και της ανωφελότητάς της. «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Καταργήθηκε, λοιπόν, η πρώτη διαθήκη επειδή αποτελούσε τύπο σκιάς και είχε μόνο τη μορφή της αλήθειας. Εισήχθη δε για εμάς μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος. <Ο θρόνος αυτού ως ο ήλιος.> (F f. 150 και 151, K f. 160 b) Με τη λέξη θρόνο εννοεί εδώ την εξουσία του, δηλαδή την Εκκλησία.

Διότι, ας μη χάσω ποτέ τόσο πολύ τα λογικά μου, ώστε να επιλέξω αυτόν τον σκοπό, όταν η θεία Γραφή λέει άλλα. «Διότι ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», όπως λέει ο Παύλος· ίσχυε όμως μέχρι τον καιρό της διορθώσεως, χωρίς να εισάγει ακόμη την αληθινή λατρεία. Γι' αυτό ο Θεός υποσχόταν μέσω κάποιου από τους προφήτες ότι θα τον μεταβάλει προς το καλύτερο, λέγοντας: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα καινή διαθήκη». Πράγμα το οποίο κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Και πάλι: «Διότι, αν εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Επειδή λοιπόν είπε ότι η πρώτη δεν ήταν απαλλαγμένη από μομφή· «διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα»· υποστηρίζει ότι αναγκαστικά εισάγεται στη θέση της η δεύτερη για τη σωτηρία του κόσμου.

Ότι δε πάλι η διαθήκη που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή δεν θα είναι αιώνια διαθήκη από τον Θεό προς τους απογόνους του Ισαάκ, το πληροφορούμαστε από τον προφήτη Ιωήλ που λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη.» Αυτό κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει παλαιώσει την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό του.» —«Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, έγινε κατάργηση της προηγούμενης εντολής,» σύμφωνα πάλι με τα δικά του λόγια, «και εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Εφόσον, λοιπόν, έχει αποδειχθεί σαφώς από παντού ότι εκείνος που προήλθε από τον Αβραάμ έγινε πατέρας ενός μόνο έθνους, και καθώς, από την άλλη πλευρά, ο λόγος επιβάλλει να αποδείξουμε ως αληθινό αυτό που έχει γραφτεί γι' αυτόν (διότι είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός), είναι πλέον ανάγκη να αποδώσουμε την εκπλήρωση της επαγγελίας στον ίδιο τον Χριστό. Διότι Αυτός ήταν, όπως ήδη προείπα, που προτυπωνόταν σε εκείνον.

Επομένως, μέσω των θαυμάτων γίνεται η θέαση του Θεού· και στα παράδοξα έργα που επιτελούνται, θα γίνει κατανοητό το κάλλος της θείας φύσης. Και η Σοφία πάλι είπε ότι από την καλλονή των κτισμάτων θεωρείται αναλογικά ο δημιουργός τους. Για να επιγνωσθεί, λοιπόν, μέσω της θαυματουργίας του, και να μας δείξει στον εαυτό του τον Πατέρα, αλλά και να γίνει πιστευτό ότι είναι κατά φύση Θεός και Κύριος των όλων, έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς, και αφού ενδύθηκε τη δική μας ομοίωση, «εμφανίστηκε στη γη», σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί από τους σοφούς, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Και επειδή υπήρχε η οφειλή προς τους Ιουδαίους εξαιτίας της επαγγελίας, «γεννήθηκε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», σύμφωνα με τις Γραφές· και δίδαξε πρώτα σε αυτούς, και προσέφερε στους ακροατές του μια ασυγκρίτως ανώτερη γνώση από αυτή της συγγραφής του Μωυσή, η οποία είχε βέβαια συνταχθεί παλαιά μέσω τύπων· διότι, «ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα». Το πληρέστατο καύχημα της ευσέβειας αποκτάται μέσω των ενταλμάτων του Σωτήρα μας.

Και εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καίγεται από φωτιά, όμως η βάτος δεν κατακαιγόταν. Είπε τότε ο Μωυσής: Θα πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο, λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή. Εκείνος αποκρίθηκε: Τι είναι; Και του είπε: Μην πλησιάζεις εδώ· βγάλε τα υποδήματα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη άγια. Και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ.» Καθιστά λοιπόν απρόσιτη την προσέγγιση, υποδεικνύοντας μάλιστα τότε και στον ίδιο τον μακάριο Μωυσή ότι, εάν κάποιος αρκεστεί στην παιδαγωγία του νόμου και στις σκιές των συμβόλων, δεν θα μπορούσε να βρεθεί κοντά στον Χριστό. Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Διότι απορρίπτει τη δύναμη της σκιώδους λατρείας ως αδρανή και ανώφελη. Διότι τον ακούω να λέει προς τους απογόνους του Ισραήλ: «Δεν μίλησα στους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών, κατά την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι γίνεται μεν αθέτηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της ασθένειας και της ανωφελότητάς της, διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Είχε δε προαναγγείλει και ο Θεός μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέγει ο Κύριος.»

Περί του Αβραάμ και του Μελχισεδέκ. 1. Ο Θεός των όλων έδωσε τον νόμο για βοήθεια· διότι έτσι είναι γραμμένο. Όμως, το ότι ο νόμος παιδαγωγεί, ενώ το μυστήριο του Χριστού φέρνει πλέον την τελείωση, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα Ιερά Γράμματα, αντλώντας πολύ καλά την πίστη για αυτό και συλλέγοντας τις αλήθειες. Αρκεί δε, νομίζω, και ο θεσπέσιος Παύλος, που λέει για τις δύο διαθήκες: «Διότι γίνεται αθέτηση της προηγούμενης εντολής εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς της χαρακτήρα. Επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα· εισάγεται όμως μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό». Επομένως, μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να φτάσει σε οικειότητα με τον Θεό, όχι βέβαια μέσω της πρώτης και Μωσαϊκής εντολής, αλλά μέσω της ελπίδας που λέγεται ότι εισήχθη, την οποία ο μυσταγωγός, αποβλέποντας στην αλήθεια, έκρινε σωστό να τη στεφανώσει με την προτίμηση προς το καλύτερο. Λέει λοιπόν σαφώς ότι έχουν αθετηθεί τα του νόμου, και, καθορίζοντας ότι η προηγούμενη εντολή δεν μπορεί να τελειοποιήσει τίποτα, γράφει προς τους Εβραίους: «Διότι, αν εκείνη η πρώτη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη».

Διότι μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή, ωσάν μετά την έβδομη ημέρα, δηλαδή, αφού έχει ήδη παρέλθει ο κατά νόμον σαββατισμός, ήτοι καθολικότερα και γενικότερα, η εν μέρει λατρεία σύμφωνα με τον νόμο. Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτε, ο Χριστός όμως μας ανάγει σε αυτό· διότι όσοι πίστεψαν είναι άρτιοι ως προς την αρετή, και κατέχουν το τέλειο στη γνώση μέσω του Χριστού. Διότι έχουμε τον δικό του νου, και μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, στον Θεό και Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Περί της ανόδου στο όρος του Μωυσή και του Ααρών, και του Ναδάβ και του Αβιούδ και των εβδομήντα πρεσβυτέρων του λαού. 1. Έχουν κληθεί μεν μέσω του νόμου προς τον Θεό εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, με τη μεσιτεία και τη διακονία, τότε, του Μωυσή. Αλλά, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «κανέναν δεν έφερε στην τελειότητα ο νόμος». Βεβαίως, τελειότητα αυτού και των προφητών νοείται ο Χριστός. Διότι κάθε λύτρωση επιτυγχάνεται μέσω αυτού. Επειδή «δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό μεταξύ των ανθρώπων, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε», και σε αυτόν υπάρχει κάθε τελειότητα δια του αγιασμού εν Πνεύματι.

ΑΛΛΟ, από τα ίδια, ότι είναι καλή και χρησιμότατη η σύγκριση των διακονιών, τόσο των αγγέλων όσο και του Υιού, η οποία ερμηνεύει τη σημασία του «κρείττων». Διότι το πώς είναι ανώτερος των αγγέλων και πόσο, θα το γνωρίσουμε από αυτές. Οι άγγελοι κήρυξαν τον νόμο, αλλά ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα. Ο Υιός όμως ολοκλήρωσε το έργο του Πατρός.

«Αλλά βεβαίως και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά εκείνην που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που δίδεται από τον Θεό.» Διαβεβαίωνε δε σαφώς ότι η παλαιά εντολή δεν ήταν άμεμπτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι αντί για εκείνη έχει εισαχθεί για εμάς επωφελώς η νέα δια του Χριστού, δηλαδή η ευαγγελική. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Διότι επέρχεται ακύρωση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της. Επειδή ο Νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά γίνεται εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Και πάλι: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη.» Επειδή, επικρίνοντάς τους, λέει: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ μετά από τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους.»

Κατανοώντας και ερμηνεύοντας εξαιρετικά την έννοια της καινότητας λέει: «Με το να πει καινή, παλαίωσε την πρώτη· διότι αυτό που παλαιώνει και γερνά βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Αν λοιπόν ο Νόμος δεν οδήγησε τίποτα στην τελειότητα, και έγινε κατάργηση της αρχαίας εντολής και εισαγωγή της δεύτερης, η οποία μας οικειώνει με τον Θεό, γιατί άραγε λέει ο Σωτήρας: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω»; Και ότι: «Πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό και Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία»; Διότι αυτό φανερώνει, νομίζω, ότι πρέπει να παύσουμε τα ήθη και τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πόσο ανοίγεσαι σε ένα πλατύ πέλαγος ζητημάτων!

Διότι, εάν «ο νόμος δεν τελειοποίησε κανέναν», και διατασσόμαστε να τηρούμε τον νόμο μετά την ανάσταση, και εάν ο «άγιος νόμος» που δόθηκε από τον Κύριο μέσω του Μωυσή «έγινε για εμάς παιδαγωγός εις Χριστόν» ως κατώτερος από εκείνους που οδηγούνται στην τελειότητα, έχοντας επιφορτιστεί να τους οδηγήσει στον ανώτερο και τελειότατο, και εφόσον ήλθε ο Χριστός, ο τέλειος και Δεσπότης, και παρέλαβε από τα χέρια αυτού που τους παιδαγώγησε τους εισαγομένους, δηλαδή τους πιστούς, την αγία παρθένο και Εκκλησία, και εφόσον εμείς γνωρίσαμε, μέσω του νόμου που υπήρξε παιδαγωγός, τον ανώτερο και «τελειωτή Ιησού» 〈και ο νόμος καταργείται〉, πώς να μην αποδειχθεί ως δείγμα βραχείας αντίληψης και αφέλειας ο ισχυρισμός εκείνων που λένε τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή μετά την τελειότητα του Χριστού υπάρχει πάλι ανάγκη παιδαγωγού, ώστε να επιστρέψουμε στην «αρχή των στοιχείων» και της διδαχής και της «επιθέσεως των χειρών», σύμφωνα με το γεγραμμένο, ενώ ο Απόστολος μας λέει σαφώς ότι «καθετί που παλιώνει και γερνάει είναι κοντά στον αφανισμό», 〈υπονοώντας〉 την παλαιά διαθήκη και νομοθεσία; Διότι λέει: «από τη στιγμή που μετατίθεται η ιεροσύνη, κατ' ανάγκην γίνεται και μετάθεση του νόμου». Εάν λοιπόν μετατέθηκε η παλαιά και εγκαινιάστηκε η νέα, ποιος θα μπορούσε πάλι με θράσος να παρεισαγάγει την παλαιά σε χρήση, μετατρέποντας την καινή σε κάτι το παλαιωμένο, προετοιμάζοντάς μας να «εκπέσουμε από τη χάρη» και προσπαθώντας να μας αποτρέψει από την ωφέλεια του Χριστού;

ΞΗ. Στον ίδιο. Τι σημαίνει αυτό που έχει ειπωθεί για τον Ιωάννη, «Ο δε μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών», και τα εξής. Όχι ένα αμελητέο, αλλά ένα πρόβλημα που επιδέχεται πολύ βαθιά εξέταση μας έθεσες, άριστε των φιλοπόνων: «Ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερος από τον Ιωάννη». Δηλαδή, εκείνος που είναι τέλειος σύμφωνα με τον νόμο, όπως ήταν ο Ιωάννης, ήταν οπωσδήποτε κατώτερος από εκείνον που έχει βαπτιστεί στον θάνατο του Χριστού. Διότι αυτό είναι η βασιλεία των ουρανών, το να συνταφεί κανείς με τον Χριστό, ο οποίος κατήλθε για να σκυλεύσει τον θάνατο, και να συνανστηθεί μαζί Του, ο οποίος παρέχει την εξουσία εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, ο Ιωάννης ήταν μεγαλύτερος από όλους τους γεννημένους από γυναίκες, αλλά αποκεφαλίστηκε πριν δοθεί η βασιλεία των ουρανών, είχε γίνει μεν άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου, αλλά, επειδή αναχώρησε νωρίτερα από αυτή τη ζωή, υπολειπόταν εκείνων που τελειοποιήθηκαν με το πνεύμα της εν Χριστώ ζωής, όπως έχουμε γράψει. Καθένας, επομένως, μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή στην κατά Χριστόν αναγέννηση, είναι μεγαλύτερος, όπως έχει ειπωθεί, από εκείνον που δικαιώθηκε από τον νόμο, επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα. Τι σημαίνει το «Δεν τελειοποίησε τίποτα»; Κανέναν, λέει, δεν κατέστησε τέλειο, επειδή παραβιαζόταν. Εξάλλου, ακόμη και αν τηρούνταν, δεν θα καθιστούσε κανέναν τέλειο και ενάρετο. Προς το παρόν, όμως, δεν αναφέρει αυτό εδώ ο λόγος, αλλά ότι δεν είχε καμία απολύτως ισχύ· και ευλόγως.

Σύμφωνα με αυτό, λοιπόν, λέγει: «Διότι ο νόμος δεν έφερε τίποτε στην τελειότητα», επειδή τα πάντα ήταν τύποι, τα πάντα σκιά: η περιτομή, η θυσία, το Σάββατο, τα οποία δεν μπόρεσαν να εισχωρήσουν στην ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο παραχωρεί τη θέση του και αποσύρεται. «Εισάγεται δε μια ανώτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό· και καθόσον δεν έγινε χωρίς ορκωμοσία». Βλέπεις ότι έτσι κατέστη αναγκαίο το θέμα του όρκου εδώ; Γι' αυτόν τον λόγο ανέπτυξε προηγουμένως πολλούς θεολογικούς συλλογισμούς, ότι δηλαδή ο Θεός ορκίστηκε, και μάλιστα ορκίστηκε για μεγαλύτερη βεβαιότητα. «Εισαγωγή δε ανώτερης ελπίδας». Τι σημαίνει αυτό; Είχε και ο νόμος ελπίδα, λέγει, αλλά όχι τέτοια. Διότι ήλπιζαν, εάν γίνονταν ευάρεστοι, ότι θα κατέχουν τη γη και δεν θα πάθουν τίποτε το κακό. Εδώ όμως ελπίζουμε, εάν γίνουμε ευάρεστοι, ότι δεν θα κατέχουμε τη γη, αλλά τον ουρανό. Ή μάλλον, κάτι που είναι πολύ ανώτερο από τούτο, ελπίζουμε ότι θα σταθούμε κοντά στον Θεό, ότι θα φθάσουμε δίπλα στον ίδιο τον πατρικό θρόνο, ότι θα τον υπηρετούμε μαζί με τους αγγέλους. Και πρόσεξε πώς τα τοποθετεί αυτά σταδιακά. Διότι εκεί μεν λέγει: «Η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος»· εδώ όμως: «Μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό· και καθόσον δεν έγινε χωρίς ορκωμοσία». Τι σημαίνει το: «Και καθόσον δεν έγινε χωρίς ορκωμοσία»; Δηλαδή, όχι χωρίς όρκο. Ιδού και άλλη διαφορά. Και δεν υποσχέθηκε απλώς αυτά τα πράγματα, λέγει.

Διότι εκεί, αφού είπε, «Κατά δύναμη ζωής ακαταλύτου», τότε ανέφερε ότι «Γίνεται κατάργηση της προηγούμενης εντολής»· έπειτα και αργότερα πρόσθεσε κάτι το σπουδαίο, λέγοντας: «Διά της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό». Εδώ όμως, αφού μας ανέβασε στον ουρανό και έδειξε ότι αντί για το ιερό έχουμε τον ουρανό, και ότι εκείνα ήταν τύποι των δικών μας, και αφού εξύψωσε τη λειτουργία με αυτά, εύλογα πλέον εξυψώνει και την ιεροσύνη. Αλλά, όπως είπα, παραθέτει εκείνο που τους ευφραίνει περισσότερο, λέγοντας: «Η οποία έχει νομοθετηθεί με βάση ανώτερες επαγγελίες».

«Με το να λέει νέα», σημειώνει, «έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη. Και ό,τι παλαιώνει και γερνάει βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Πρόσεξε το κρυμμένο νόημα, πώς δηλαδή αποκάλυψε την ίδια τη σκέψη του προφήτη. Τίμησε τον νόμο και δεν θέλησε να τον ονομάσει ρητά παλαιό· πλην όμως αυτό υπονόησε· διότι, αν εκείνος (ο νόμος) ήταν νέος, δεν θα ονόμαζε νέο και αυτό που ήρθε στη συνέχεια. Επομένως, προσδίδοντας κάτι περισσότερο και διαφορετικό, λέει, «παλαίωσε». Άρα λοιπόν καταλύεται, χάνεται και δεν υπάρχει πλέον. Λαμβάνοντας το θάρρος από τον προφήτη, τον θίγει για το συμφέρον μας, δείχνοντας ότι τα δικά μας τώρα ανθούν· δηλαδή, απέδειξε ότι (η πρώτη διαθήκη) είναι πλέον παλαιά. Έπειτα, αφού πήρε τον χαρακτηρισμό της «παλαιάς» και πρόσθεσε από τον εαυτό του έναν ακόμη, αυτόν του γήρατος, συνήγαγε το συμπέρασμα που απέρρεε από τα προηγούμενα, και λέει: «Βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Δεν κατήργησε λοιπόν η νέα διαθήκη την παλαιά απλώς, αλλά επειδή είχε γεράσει, ως μη χρήσιμη. Γι' αυτό έλεγε, «Εξαιτίας του ότι ήταν ασθενής και ανωφελής», και, «Ο νόμος δεν οδήγησε τίποτα στην τελειότητα», και ότι, «Αν η πρώτη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Τι σημαίνει «άμεμπτη»; Χρήσιμη, ισχυρή. Και το λέει αυτό, όχι για να την παρουσιάσει ως ένοχη για κατηγορίες, αλλά ως ανεπαρκή, εκφραζόμενος πιο απλοϊκά· όπως θα έλεγε κάποιος: «Το σπίτι δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή έχει ελάττωμα, είναι σαθρό· «το ένδυμα δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή πλέον φθείρεται.

Διότι τίποτε δεν οδήγησε στην τελειότητα ο νόμος, λέει· και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησας»· και εκείνη μεν ήταν χειροποίητη, ενώ αυτή είναι αχειροποίητη· και η μεν είχε αίμα τράγων, ενώ αυτή έχει το αίμα του Δεσπότου· και στην πρώτη ο ιερέας στεκόταν όρθιος, ενώ σε αυτήν είναι καθήμενος· επειδή, λοιπόν, όλα εκείνα ήταν κατώτερα, ενώ αυτά είναι ανώτερα, για τον λόγο αυτόν λέει: «Έχοντας, λοιπόν, αδελφοί, παρρησία».

Δηλαδή, όχι προσωρινής, ούτε τέτοιας που να έχει τέλος. «Διότι, αφενός γίνεται κατάργηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της αδυναμίας και της ανωφελότητάς της. Επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα· αφετέρου, εισάγεται μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, και καθόσον αυτό δεν έγινε χωρίς ορκωμοσία· διότι οι μεν άλλοι έχουν γίνει ιερείς χωρίς ορκωμοσία, αυτός όμως με ορκωμοσία, μέσω εκείνου που του λέει: Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανοήσει».

«Κοκκινωπός με ωραία μάτια» κατά τον μεγάλο Δαβίδ είναι εκείνος που μαζί με τον φωτεινό κατά Θεόν βίο έχει και τον λόγο της γνώσεως να συνεκλάμπει, μέσω των οποίων συγκροτούνται η πράξη και η θεωρία, με την πρώτη να λαμπρύνεται από τους τρόπους των αρετών και τη δεύτερη να φωτίζεται από τα θεία νοήματα. νβ'. Η μεν βασιλεία του Σαούλ είναι εικόνα της σωματικής λατρείας του νόμου, την οποία ο Κύριος κατήργησε επειδή δεν οδήγησε τίποτε στην τελειότητα· διότι «σε τίποτε», λέει, «δεν έφερε την τελειότητα ο νόμος». Η δε βασιλεία του μεγάλου Δαβίδ είναι προδιατύπωση της ευαγγελικής λατρείας· διότι περιέχει τέλεια όλα τα θελήματα που βρίσκονται στην καρδιά του Θεού. νγ'. Ο Σαούλ είναι ο φυσικός νόμος, που εξαρχής έλαβε από τον Κύριο το έργο να κυριεύει πάνω στη φύση, ο οποίος, επειδή παρέβη την εντολή με την παρακοή του, δείχνοντας επιείκεια στον Αγάγ, τον βασιλιά του Αμαλήκ, δηλαδή στο σώμα, και κατρακύλησε προς τα πάθη, εκδιώκεται από τη βασιλεία, ώστε να αναλάβει τον Ισραήλ ο Δαβίδ, δηλαδή ο νόμος του πνεύματος που γεννά την ειρήνη, η οποία οικοδομεί περίλαμπρα για τον Θεό τον ναό της θεωρίας. νδ'. Το όνομα Σαμουήλ ερμηνεύεται ως υπακοή στον Θεό. Επομένως, για όσο διάστημα ο λόγος της υπακοής ιερατεύει μέσα μας, ακόμη και αν ο Σαούλ λυπηθεί τον Αγάγ, δηλαδή το χοϊκό φρόνημα, ο ιερέας λόγος ωστόσο, από θείο ζήλο, θα τον θανατώσει, και θα πλήξει καταντροπιάζοντας τον φιλαμαρτήμονα νου ως παραβάτη των θείων δικαιωμάτων. νε'.

Αν πάλι κρίνεται σωστό, ο λειτουργός της Καινής Διαθήκης, εκείνος που βάσταξε το όνομα του Χριστού ενώπιον εθνών και βασιλέων, ο οποίος βέβαια πολύ σοφά, επίκαιρα και όπως έπρεπε, γράφοντας προς τους Εβραίους χρησιμοποίησε κατά λέξη αυτούς τους θείους χρησμούς, ας κληθεί και τώρα, επειδή είναι απολύτως αναγκαίο, και ας έρθει στο μέσον, και συγκρίνοντας και δοκιμάζοντας τη δύναμη και των δύο διαθηκών, ας πει: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν θέση για δεύτερη». Πώς λοιπόν δεν ήταν άμεμπτη η πρώτη; Διότι, λέει: «Ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά έγινε εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό».

Διότι, εάν υπήρχε τελείωση μέσω της Λευιτικής ιερωσύνης, λέει (επειδή βάσει αυτής δόθηκε ο νόμος στον λαό), δεν θα υπήρχε πλέον ανάγκη να αναδειχθεί άλλος ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Διότι ο νόμος δεν ετελείωσε τίποτα, αλλά έγινε εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό. Ούτε πάλι οι θυσίες και τα δώρα μπορούσαν να καταστήσουν τέλειο κατά τη συνείδηση τον λατρευτή.

Τόσο πολύ λοιπόν έχουν τιμηθεί εκείνα τα παλαιά και τόσο σεβάσμια είναι τα χειροποίητα, ώστε να αναγνωρίζονται ως άγια αγίων. Όμως αυτός ο βέβηλος δεν θέλει ούτε με τα του νόμου να συγκρίνει τα της χάριτος. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τα της χάριτος, από τη στιγμή που αποδεικνύεται ότι παρανομεί και ως προς τον ίδιο τον νόμο; Ας μάθουν οι τωρινοί μαθητές του, αυτοί που από τον χριστιανισμό αυτομόλησαν στον ιουδαϊσμό, ότι εφόσον ο νόμος δεν έφερε τίποτα στην τελειότητα, παρά υπήρξε εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας, για την οποία λέει ο θείος απόστολος: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έκανε ο Θεός στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατακρίνοντας την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα αλλά κατά πνεύμα». Εφόσον δε τα του νόμου έτυχαν τέτοιας σεβασμιότητας, πώς δεν είναι κατά πολύ υψηλότερα και πιο σεβάσμια τα της χάριτος, η οποία και τελειοποίησε τον νόμο; Δικαιολογημένα λοιπόν ο πιστός, έχοντας αποκτήσει ως πλούτο το τέλειο και το άρτιο μέσα στη χάρη, τιμά τα σύμβολα της χάριτος. Ποιος λοιπόν νόμος επιβάλλει στο εξής να αναγόμαστε στον νόμο και πριν από τον νόμο, και από εκεί να μας κηρύσσεται και πάλι η πίστη; Πόση κατηγορία δεν επιρρίπτουν αυτά στον παραλογισμό και την απιστία του άφρονος; Τι λοιπόν πίστευε ότι έλεγε ο άθλιος σε εκείνον που έχει πει: «Θα προσκυνήσω προς τον άγιό σου ναό με τον φόβο σου»;