Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 8:10

Φαίνεται δε πάλι ο προφήτης, επειδή μαζί με τις άλλες πόλεις ή χώρες και αυτή των Ιουδαίων απαιτούσε τιμωρίες, διότι καταστράφηκε, όπως είπα, φέρνει στο μέσον τα παραπτώματα εκείνων που ήταν υπό τον νόμο. Διότι παρέβησαν τον νόμο, λέει, θεωρώντας τον ανάξιο οποιουδήποτε λόγου οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, στρεφόμενοι σαν σε άλλον δρόμο, και δίνοντας προσοχή σε διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων, επειδή, προσφέροντας τη γενική ερμηνεία της απόδοσης των εννοιών, λέμε ότι όταν ο Θεός των όλων δημιούργησε στην αρχή τον άνθρωπο, χάραξε μέσα του έναν φυσικό νόμο, ο οποίος τον παιδαγωγεί προς τη γνώση του κακού και του αγαθού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ιωάννη για τον μονογενή Υιό του Θεού: ότι «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Αυτό ακριβώς εννοούμε ότι έγινε και στους έσχατους καιρούς, εννοώ δηλαδή κατά τους καιρούς της θείας παρουσίας. Διότι είναι γραμμένο ότι «Εκείνες τις ημέρες, λέει ο Κύριος, θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους επιγράψω στις καρδιές τους». Αυτόν λοιπόν τον νόμο, που εκ φύσεως μας καθοδηγεί προς τη γνώση του αγαθού και του κακού, τον παρέβησαν οι άνθρωποι πάνω στη γη, και άλλαξαν τα προστάγματα. Διότι, αν και πλάστηκαν για αγαθά έργα, στράφηκαν προς τη φιλοσαρκία και το επίγειο φρόνημα. Γι' αυτό ακριβώς και η γη έγινε καταραμένη.

Γίνε, λέει, εσύ ο ίδιος απέναντι στους άλλους τέτοιος, όπως ακριβώς θα ήθελες να είναι εκείνοι απέναντί σου· αν δηλαδή τους θέλεις σκληρούς και άσπλαχνους, θρασείς και οξύθυμους, μνησίκακους και πονηρούς, γίνε και εσύ τέτοιος· αν όμως αντίθετα, τους θέλεις αγαθούς και αμνησίκακους, μην θεωρείς ανυπόφορο το να γίνεις και εσύ τέτοιος· και ίσως για όσους έχουν τέτοια διάθεση ο νόμος να είναι περιττός, αφού ο Θεός χαράσσει στις καρδιές μας τη γνώση του δικού Του θελήματος: «Διότι εκείνες τις ημέρες, λέει ο Κύριος, θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στην καρδιά τους θα τους επιγράψω». <Γίνετε λοιπόν οικτίρμονες.> (A f. 109 b) Μεγάλο είναι το καύχημα της ελεημοσύνης.

Διότι, ελέγχοντάς την, λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια νέα διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου· διότι αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά από εκείνες τις ημέρες, λέει ο Κύριος: θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι σε μένα λαός. Και δεν θα διδάσκει καθένας τον πλησίον του, και καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο· διότι όλοι θα με γνωρίζουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο από αυτούς, επειδή θα γίνω ίλεως στις αμαρτίες τους, και τις ανομίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Και αμέσως μετά προσθέτει σε αυτά: «Με το να λέει νέα, κατέστησε παλαιά την πρώτη· και ό,τι παλιώνει και γερνάει, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Επομένως, ο νόμος είναι ασθενής, και αποδεικνύεται πλέον ότι έχει μεγάλη αδυναμία, ως προς το να μπορεί, εννοώ, να οδηγήσει στην τελειότητα για τον αγιασμό.

«Αλλά βεβαίως και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά εκείνην που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που δίδεται από τον Θεό.» Διαβεβαίωνε δε σαφώς ότι η παλαιά εντολή δεν ήταν άμεμπτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι αντί για εκείνη έχει εισαχθεί για εμάς επωφελώς η νέα δια του Χριστού, δηλαδή η ευαγγελική. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Διότι επέρχεται ακύρωση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της. Επειδή ο Νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά γίνεται εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Και πάλι: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη.» Επειδή, επικρίνοντάς τους, λέει: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ μετά από τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους.»

γʹ. Βλέπεις ότι πρώτα από εμάς ξεκινούν τα κακά; Αυτοί, λέει, πρώτοι δεν παρέμειναν πιστοί. Επομένως, και από εμάς προέρχεται η αμέλεια, ενώ τα αγαθά προέρχονται από Εκείνον, εννοώ βέβαια τις ευεργεσίες. Εδώ διατυπώνει κατά κάποιον τρόπο μια απολογία, υποδεικνύοντας την ίδια την αιτία για την οποία τους εγκαταλείπει. «Διότι αυτή είναι η διαθήκη», λέει, «την οποία θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος: Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι σε εμένα λαός». Έτσι μιλάει γι' αυτά αναφερόμενος στην Καινή Διαθήκη, επειδή λέει: «Όχι όπως η διαθήκη που είχα συνάψει». Και ποια άλλη είναι η διαφορά από αυτήν; Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι η διαφορά δεν έγκειται σε αυτό, αλλά στο ότι ο νόμος δόθηκε στις καρδιές τους, (τότε) δεν εισάγει διαφορά ως προς τα προστάγματα, αλλά φανερώνει τον τρόπο της παραδόσεως. Διότι, λέει, η διαθήκη δεν θα δίνεται πλέον μέσω γραμμάτων, αλλά μέσα στις καρδιές. Ας αποδείξει, λοιπόν, ο Ιουδαίος ότι αυτό συνέβη ποτέ· όμως δεν πρόκειται να βρει κάτι τέτοιο· διότι πάλι γραπτώς παραδόθηκε ο νόμος μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα. Εγώ όμως αποδεικνύω ότι οι απόστολοι δεν παρέλαβαν τίποτα γραπτό, αλλά τα δέχθηκαν μέσα στις καρδιές τους δια του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και έλεγε ο Χριστός: «Εκείνος, όταν έλθει, θα σας τα υπενθυμίσει όλα και θα σας διδάξει».

Αφήνοντας αυτό προς το παρόν άλυτο, θα προχωρήσουμε στα επόμενα. Και ποια είναι τα επόμενα; Ότι «αυτή είναι η διαθήκη την οποία θα συνάψω μαζί σας, λέγει ο Κύριος: θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους γράψω. Και δεν θα διδάσκει πια ο καθένας τον συμπολίτη του, και ο καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο. Διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους, επειδή θα φανώ σπλαχνικός απέναντι στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους και τις ανομίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Αφού, λοιπόν, μίλησε για την παλαιά διαθήκη, την οποία έδωσε, και αφού μίλησε και για τη νέα, την οποία πρόκειται να δώσει, σκιαγραφεί πλέον και την ομορφιά της, δείχνει τα χαρακτηριστικά της και παραθέτει τα διακριτικά της γνωρίσματα το ένα μετά το άλλο, για να μάθεις πόση είναι η διαφορά της καινής προς την παλαιά —η διαφορά, όχι η αντίθεση— πόση είναι η υπεροχή, πόση η λαμπρότητα, πόση η αστραπή των δωρεών και της χάριτος.

Δ΄. Ποια είναι, λοιπόν, τα χαρακτηριστικά της Καινής; «Δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους επιγράψω». Διότι ο μεν παλαιός νόμος γράφτηκε σε πέτρινες πλάκες, και επειδή οι πρώτες πλάκες συνετρίβησαν, ο Μωυσής λάξευσε πάλι άλλες, και αφού χάραξε εκεί τα γράμματα κατέβαινε, έχοντας τη φύση των πλακών συγγενική με την αναισθησία εκείνων που τις δέχονταν. Η Καινή όμως δεν είναι έτσι· διότι δεν λαξεύτηκαν πλάκες, όταν δινόταν η Καινή Διαθήκη, αλλά πώς και με ποιον τρόπο;

Βλέπεις ότι γι' αυτόν τον λόγο είναι χάρη, ώστε να γίνει κατά χάριν, προκειμένου να είναι βέβαιη η επαγγελία. Διότι εκείνοι δεν παρέμειναν σταθεροί. Επειδή το να μην παραμένει κανείς σταθερός και το να παραβαίνει τον νόμο είναι το ίδιο πράγμα. Άρα λοιπόν, ένας είναι Αυτός που δίνει την καινή και την παλαιά. *«Θα συνάψω διαθήκη με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα, μετά τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, θέτοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στο στήθος της καρδιάς τους θα τους γράψω».

«Διότι αυτή είναι η διαθήκη την οποία θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά τις ημέρες εκείνες, λέγει ο Κύριος, θέτοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους γράψω, και θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι σε εμένα λαός, και δεν θα διδάσκει πλέον καθένας τον συμπολίτη του, και καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο, διότι όλοι θα με γνωρίσουν, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερό τους, επειδή θα γίνω ίλεως στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους και τις ανομίες τους δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Δηλαδή, εάν τους καθιστούσε άμεμπτους. «Με το να λέγει καινή, έχει παλαιώσει την πρώτη».

Διότι ο Κύριος και Θεός μας, όταν προσήλθε στο σωτήριο κήρυγμα, δεν εξέθεσε εκείνους τους θείους και θαυμαστούς νόμους με γράμματα, όπως όλοι γνωρίζουμε, ούτε κατέγραψε σε χαρτί και με μελάνι την τόσο υψηλή και σωτήρια διδασκαλία, ούτε την αποτύπωσε σε πέτρινες πλάκες, όπως είχε χαραχθεί παλαιότερα ο νόμος του Μωυσή, αλλά τα εναπέθεσε στις ψυχές, χαραγμένα και σφραγισμένα με το Πνεύμα, και όχι με γράμμα. Αυτό άλλωστε είχε προαναγγελθεί από παλαιά και μέσω των αγίων προφητών: «Θα δώσω», λέει, «τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους». Αυτά ακριβώς γνωρίσαμε να εκπληρώνονται από την ίδια την αλήθεια του Χριστού, και μετά από κάποια χρόνια να αποτυπώνονται και γραπτώς. Αδιάψευστος μάρτυρας αυτού είναι ο θείος Λουκάς, εάν βέβαια αποδέχονται την παράδοση την οποία έθεσε εκ των προτέρων ως θεμέλιο του ιερού του Ευαγγελίου, όταν συγγράφοντας αναφέρει τα εξής:

Διότι δεν είναι δυνατόν η αλήθεια να ψεύδεται, καθώς από τη μία ο σωτήρας όλων μας Χριστός λέει προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και στους αγίους μαθητές έχει υποσχεθεί ότι οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας, οι οποίες πύλες είναι βέβαια οι θανατηφόρες φλυαρίες και ανοσιουργίες των αιρετικών ή των ειδωλολατρών (διότι η Εκκλησία διαφυλάσσεται ακατάσειστη και ανεπηρέαστη από τις επιθέσεις των εναντίων)· και από την άλλη ο θείος απόστολος γράφει ότι: «Έτσι αγάπησε ο Χριστός την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την καθαρίσει με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου και για να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Επίσης, από τους μακάριους προφήτες, ο ένας προφητεύει τη θεόγραφη μύηση στη θεοσοφία των Χριστιανών, λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι για αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για μένα λαός, και δεν θα διδάσκει καθένας τον συμπολίτη του και καθένας τον πλησίον του λέγοντας: “Γνώρισε τον Κύριο”, διότι όλοι θα με γνωρίσουν από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους, επειδή θα γίνω ίλεως στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους δεν θα τις θυμηθώ πια», ενώ ένας άλλος λέει ότι: «Θα εξολοθρεύσω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πια ανάμνησή τους», και άλλα μύρια προφητεύουν με σαφήνεια έχοντας το ίδιο νόημα. Όσοι έρχονται σε αντίθεση με όλα αυτά, ως εχθροί της δικής μας πίστης, καθίστανται κατήγοροι των λογίων του Πνεύματος και συνήγοροι του ψεύδους.

Με τον ίδιο τρόπο, εκείνοι που βούλονται και ελπίζουν να εγγραφούν οι νόμοι του πνεύματος στη διάνοια και την ψυχή τους, και επιποθούν να ενδυθούν την επουράνια εικόνα της ζωής του Χριστού, ας κατεργαστούν την καρδιά τους με κάθε σπουδή και επιμέλεια ως επιδέξιοι τεχνίτες, και ας την καθαρίσουν από κάθε υλική παχύτητα του αιώνα τούτου και από σάρκες και αίματα (δηλαδή από γήινες φροντίδες και δεσμά). Ας την προετοιμάσουν ώστε να μείνει μακριά και ας την καθαρίσουν από τους περισπασμούς της σαρκικής ύλης (που είναι η μελανιά του αίματος), ώστε, αφού προετοιμάσουν και προκαθαρίσουν έτσι τον νου και την καρδιά τους, να εγγράψει εκεί ο Θεός τους δικούς του νόμους του πνεύματος σύμφωνα με την επαγγελία του. Διότι λέει: «Θα δώσω τους νόμους μου στην καρδιά τους και θα τους επιγράψω στις διανοιές τους. Και εγώ θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου», και προσθέτει ο απόστολος: «Έχοντας λοιπόν αυτές τις επαγγελίες, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος». Τότε θα μπορέσει κάποιος να επιγνώσει αληθινά τον Θεό και να ζήσει την αιώνια ζωή. Αν όμως δεν εγγραφούν οι νόμοι του πνεύματος στην ψυχή, ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ακόμη σάρκα και αίμα και η καρδιά του δεν έχει κατεργαστεί όπως απαιτεί ο Θεός, ούτε έχει αποκτήσει την αιώνια ζωή.

41. Στο μεταξύ, άκουσε κάποτε κάποιον να εξηγεί τα σχετικά με εκείνη τη Σκηνή του Νόμου, ότι δηλαδή η πρώτη σκηνή και τα Άγια θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν τον πρώτο λαό. Διότι η λατρεία γινόταν με θυσίες και αίμα και με τους άρτους της προθέσεως και με τη λυχνία και τα υπόλοιπα. Ενώ τα Άγια των Αγίων δηλώνουν την κλήση των εθνών σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και το πλήρωμα του Νόμου. Διότι αντί για θυσίες ζώων, υπήρχε εκεί θυμιατήριο θυμιαμάτων, δηλαδή εκτενής προσευχή που αναπέμπεται από την καρδιά προς τον Θεό, καθώς επίσης τράπεζα και κιβωτός, δηλαδή καθαρή διάνοια που περιέχει τους πνευματικούς άρτους, αναφέρομαι στα θεία μυστήρια και νοήματα, και το βιβλίο του Νόμου, δηλαδή τις εντολές του Χριστού, τις οποίες οι πιστοί έχουν διαρκώς στην καρδιά τους σαν σε κάποιο βιβλίο, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Στις διάνοιές τους θα τα τοποθετήσω»· επιπλέον και το φως της λυχνίας, που πρέπει να νοηθεί ως η έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, και το ιλαστήριο, στο οποίο ο Θεός εμφανιζόταν ως πυρ καταναλίσκον, που πρέπει να νοηθεί ως ο Θεός Λόγος ο οποίος ενανθρώπησε για εμάς. Διότι αυτός έγινε ιλασμός για εμάς, εφόσον φανερώθηκε με σάρκα και ανάλωσε την αμαρτία με το πυρ της θεότητας. — Εκείνος λοιπόν που τα εξηγούσε αυτά, πρόσθεσε στο τέλος και τούτο, ότι τα άκουσε από τον Παχώμιο, άνδρα με μεγάλη αρετή και οικείο με τον Θεό, ο οποίος και στην Ταβέννηση οργάνωσε ένα τέτοιο μοναστήρι και οδήγησε πολλούς στον Θεό μέσω αυτού.