Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 8:7

Διότι σαν να μνηστευόταν κατά κάποιον τρόπο τον αρχαίο Ισραήλ, δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και τον κάλεσε σε οικειότητα, εννοώ αυτήν μέσω του νόμου, με τη διακονία του Μωυσή και τη μεσολάβηση αγγέλων. Αλλά ο τρόπος αυτής της μνηστείας δεν ήταν διαρκής, ούτε βέβαια αιώνιος, κάθε άλλο. Διότι δεν επρόκειτο οι τύποι να επικρατήσουν για πάντα, καθώς και όσα είχαν επιβληθεί «μέχρι τον καιρό της διορθώσεως». Όταν όμως ήρθε ο καιρός της διορθώσεως, δηλαδή ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρα μας, φανερώθηκε ένας άλλος τρόπος μνηστείας, διαρκής και ασάλευτος, και πολύ λαμπρότερος από τον πρώτο, και ανώτερος από τη σκιά. Διότι ο Θεός των όλων χάριζε στη νύμφη σαν ένα είδος γαμήλιου δώρου την απαλλαγή από τη σαρκική δουλεία, και μέσω σκιάς και τύπων την καλούσε σε πνευματική κάθαρση. Όμως είχε ορίσει χρονικό όριο για τη μνηστεία αυτή. Διότι η πρώτη δεν ήταν άμεμπτη, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, ούτε ήταν αγέραστη και μακριά από τον αφανισμό της. Γι' αυτό ακριβώς αναζητούνταν η θέση για μια δεύτερη, δηλαδή τη νέα, εννοώ τη δωρεά και τη χάρη μέσω του Χριστού, η οποία δεν εισάγει για εμάς μια πρόσκαιρη ούτε σαρκική ελευθερία. Διότι μας καταγράφει μεταξύ των τέκνων του Θεού, και χορηγεί πλουσιοπάροχα «τον αρραβώνα του Πνεύματος», και ορίζει διαρκείς νόμους.

Διότι, ας μη χάσω ποτέ τόσο πολύ τα λογικά μου, ώστε να επιλέξω αυτόν τον σκοπό, όταν η θεία Γραφή λέει άλλα. «Διότι ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», όπως λέει ο Παύλος· ίσχυε όμως μέχρι τον καιρό της διορθώσεως, χωρίς να εισάγει ακόμη την αληθινή λατρεία. Γι' αυτό ο Θεός υποσχόταν μέσω κάποιου από τους προφήτες ότι θα τον μεταβάλει προς το καλύτερο, λέγοντας: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα καινή διαθήκη». Πράγμα το οποίο κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Και πάλι: «Διότι, αν εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Επειδή λοιπόν είπε ότι η πρώτη δεν ήταν απαλλαγμένη από μομφή· «διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα»· υποστηρίζει ότι αναγκαστικά εισάγεται στη θέση της η δεύτερη για τη σωτηρία του κόσμου.

Περί του Αβραάμ και του Μελχισεδέκ. 1. Ο Θεός των όλων έδωσε τον νόμο για βοήθεια· διότι έτσι είναι γραμμένο. Όμως, το ότι ο νόμος παιδαγωγεί, ενώ το μυστήριο του Χριστού φέρνει πλέον την τελείωση, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα Ιερά Γράμματα, αντλώντας πολύ καλά την πίστη για αυτό και συλλέγοντας τις αλήθειες. Αρκεί δε, νομίζω, και ο θεσπέσιος Παύλος, που λέει για τις δύο διαθήκες: «Διότι γίνεται αθέτηση της προηγούμενης εντολής εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς της χαρακτήρα. Επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα· εισάγεται όμως μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό». Επομένως, μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να φτάσει σε οικειότητα με τον Θεό, όχι βέβαια μέσω της πρώτης και Μωσαϊκής εντολής, αλλά μέσω της ελπίδας που λέγεται ότι εισήχθη, την οποία ο μυσταγωγός, αποβλέποντας στην αλήθεια, έκρινε σωστό να τη στεφανώσει με την προτίμηση προς το καλύτερο. Λέει λοιπόν σαφώς ότι έχουν αθετηθεί τα του νόμου, και, καθορίζοντας ότι η προηγούμενη εντολή δεν μπορεί να τελειοποιήσει τίποτα, γράφει προς τους Εβραίους: «Διότι, αν εκείνη η πρώτη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη».

Διότι, επειδή η πρώτη δεν ήταν άμεμπτη, γι' αυτό ακριβώς κατέστη ανάγκη να αναζητηθεί η θέση της δεύτερης. Και την μεν πρώτη ο Θεός την παλαίωνε, υποσχόμενος την καινή. Αφού δε ο Μωυσής παραμερίστηκε τρόπον τινά και έφυγε πλέον από τη μέση, ανέτειλε και αναδείχθηκε καθοδηγητής μας ο Χριστός, δια του οποίου και εν τω οποίω, έχοντας πλέον εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, θα απολαύσουμε την ευδαιμονία που διαρκεί στους ατελεύτητους αιώνες, διάγοντας ζωή αγνή, όσια και απαλλαγμένη από κάθε μομφή.

«Αλλά βεβαίως και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά εκείνην που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που δίδεται από τον Θεό.» Διαβεβαίωνε δε σαφώς ότι η παλαιά εντολή δεν ήταν άμεμπτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι αντί για εκείνη έχει εισαχθεί για εμάς επωφελώς η νέα δια του Χριστού, δηλαδή η ευαγγελική. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Διότι επέρχεται ακύρωση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της. Επειδή ο Νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά γίνεται εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Και πάλι: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη.» Επειδή, επικρίνοντάς τους, λέει: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ μετά από τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους.»

Επειδή, λόγω του πολύ χρόνου που είχε περάσει, έτρεφαν μεγάλη υπόληψη για την Παλαιά Διαθήκη, ενώ αυτά, επειδή ήταν ακόμη νέα, τα περιφρονούσαν, αποδεικνύει περίτρανα ότι σε αυτά πρέπει να δώσουν περισσότερη προσοχή. Πώς; Σχεδόν λέγοντας ότι και αυτά και εκείνα προέρχονται από τον Θεό, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο. Και αυτό μας το αποδεικνύει αργότερα· προς το παρόν όμως το προετοιμάζει κάπως επιφανειακά, αλλά αργότερα φανερότερα, λέγοντας: «Διότι, εάν εκείνη η πρώτη Διαθήκη ήταν άμεμπτη»· και πάλι: «Διότι εκείνο που παλιώνει και γερνάει είναι κοντά στην εξαφάνιση»· και πολλά άλλα παρόμοια. Αλλά δεν τολμά ακόμη να πει τίποτε τέτοιο στα προοίμια, έως ότου προκαταλάβει και κερδίσει τον ακροατή με περισσότερα προπαρασκευαστικά επιχειρήματα. Γιατί λοιπόν πρέπει εμείς να προσέχουμε περισσότερο, πες μου; «Μήπως τυχόν», λέει, «παρασυρθούμε». Δηλαδή, για να μην καταστραφούμε, για να μην εκπέσουμε. Και καταδεικνύει εδώ το πόσο επικίνδυνη είναι η έκπτωση, ότι είναι δηλαδή δύσκολο εκείνο που παρασύρθηκε να επανέλθει και πάλι, επειδή αυτό συνέβη εξαιτίας της ραθυμίας.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από το γεγονός ότι η πρώτη αποβλήθηκε, ενώ η άλλη εισήχθη στη θέση της· διότι γι' αυτόν τον λόγο επικρατεί, επειδή είναι καλύτερη. Όπως ακριβώς δηλαδή λέει: «Εάν η τελείωση επιτυγχανόταν μέσω αυτής, ποια ανάγκη υπήρχε πλέον να αναδειχθεί άλλος ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ;», έτσι και εδώ χρησιμοποιεί τον ίδιο συλλογισμό, λέγοντας: «Εάν εκείνη η πρώτη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητείτο τόπος για δεύτερη»· τουτέστιν, εάν δεν είχε τίποτα το ελλιπές, εάν καθιστούσε τους ανθρώπους άμεμπτους. Ότι πράγματι περί αυτού μιλάει, άκουσε το εξής: «Ελέγχοντας δε αυτούς λέγει». Δεν είπε, «ελέγχοντας αυτήν», αλλά, «ελέγχοντας αυτούς λέγει: Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα διαθήκη καινή, όχι σαν τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου· διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, κι εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέγει ο Κύριος». Ναι, λέγει· και από πού είναι φανερό ότι έλαβε τέλος; Το έδειξε βέβαια αυτό και από το ζήτημα του ιερέα· το δείχνει όμως τώρα σαφέστερα και αυτολεξεί, ότι έχει καταργηθεί. Και πώς; Με το να πει: «στηριζόμενη σε ανώτερες επαγγελίες». Διότι πώς είναι δυνατόν να εξισωθεί, πες μου, η γη με τον ουρανό; Εσύ όμως παρατήρησε πώς και εκεί κάνει λόγο για επαγγελίες, ώστε να μην κατηγορείς αυτήν για αυτό το ζήτημα.

«Με το να λέει νέα», σημειώνει, «έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη. Και ό,τι παλαιώνει και γερνάει βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Πρόσεξε το κρυμμένο νόημα, πώς δηλαδή αποκάλυψε την ίδια τη σκέψη του προφήτη. Τίμησε τον νόμο και δεν θέλησε να τον ονομάσει ρητά παλαιό· πλην όμως αυτό υπονόησε· διότι, αν εκείνος (ο νόμος) ήταν νέος, δεν θα ονόμαζε νέο και αυτό που ήρθε στη συνέχεια. Επομένως, προσδίδοντας κάτι περισσότερο και διαφορετικό, λέει, «παλαίωσε». Άρα λοιπόν καταλύεται, χάνεται και δεν υπάρχει πλέον. Λαμβάνοντας το θάρρος από τον προφήτη, τον θίγει για το συμφέρον μας, δείχνοντας ότι τα δικά μας τώρα ανθούν· δηλαδή, απέδειξε ότι (η πρώτη διαθήκη) είναι πλέον παλαιά. Έπειτα, αφού πήρε τον χαρακτηρισμό της «παλαιάς» και πρόσθεσε από τον εαυτό του έναν ακόμη, αυτόν του γήρατος, συνήγαγε το συμπέρασμα που απέρρεε από τα προηγούμενα, και λέει: «Βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση». Δεν κατήργησε λοιπόν η νέα διαθήκη την παλαιά απλώς, αλλά επειδή είχε γεράσει, ως μη χρήσιμη. Γι' αυτό έλεγε, «Εξαιτίας του ότι ήταν ασθενής και ανωφελής», και, «Ο νόμος δεν οδήγησε τίποτα στην τελειότητα», και ότι, «Αν η πρώτη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Τι σημαίνει «άμεμπτη»; Χρήσιμη, ισχυρή. Και το λέει αυτό, όχι για να την παρουσιάσει ως ένοχη για κατηγορίες, αλλά ως ανεπαρκή, εκφραζόμενος πιο απλοϊκά· όπως θα έλεγε κάποιος: «Το σπίτι δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή έχει ελάττωμα, είναι σαθρό· «το ένδυμα δεν είναι άμεμπτο», δηλαδή πλέον φθείρεται.

Διότι, αν και τελείται επί της γης, εντούτοις ανήκει εξ ολοκλήρου στους ουρανούς· λάτρευαν δε με ένα υπόδειγμα, όπως όταν προσέφεραν το πρόβατο ως τύπο του Χριστού· όπως πάλι τους άρτους της προθέσεως ως τύπο του σώματός του, και τα άλλα παρομοίως. «Διότι πρόσεξε», λέει, «να κατασκευάσεις τα πάντα σύμφωνα με τον τύπο που σου υποδείχθηκε στο όρος. Τώρα όμως έχει αναλάβει μια πολύ ανώτερη λειτουργία, όσο ανώτερης διαθήκης είναι και μεσίτης». Επειδή η ακοή μας μαθαίνει δυσκολότερα από την όραση, του τα έδειξε όλα. Παρατήρησε δε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα σε αυτήν και σε εκείνην, εφόσον εκείνη μεν είναι υπόδειγμα και τύπος, ενώ αυτή αλήθεια. «Η οποία έχει νομοθετηθεί πάνω σε ανώτερες υποσχέσεις». Δηλαδή στις πνευματικές. Εκείνη όμως βασιζόταν στις υποσχέσεις που αφορούσαν τη γη των Χαναναίων. Γι' αυτό και η μία έχει καταργηθεί, ενώ η άλλη παραμένει. «Διότι, αν εκείνη η πρώτη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη. Διότι, ελέγχοντάς τους, λέει: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα διαθήκη καινή, όχι σαν τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από την Αίγυπτο· διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα, λέει ο Κύριος».

Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητείτο τόπος για δεύτερη· επειδή, επιτιμώντας τους, λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα καινή διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη την οποία συνήψα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου». Και μετά από λίγα: «Με το να πει "καινή", παλαίωσε την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Είχε λοιπόν η πρώτη σκηνή διατάξεις λατρείας καθώς και το επίγειο ιερό· διότι κατασκευάστηκε η πρώτη σκηνή, στην οποία βρίσκονταν και η λυχνία και η τράπεζα και η πρόθεση των άρτων, η οποία ονομάζεται Άγια· και μετά το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή που ονομάζεται Άγια των αγίων, η οποία είχε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης περικαλυμμένη από παντού με χρυσάφι, μέσα στην οποία υπήρχε χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, η ράβδος του Ααρών που βλάστησε και οι πλάκες της διαθήκης· και υπεράνω αυτής υπήρχαν χερουβίμ δόξης που επισκίαζαν το ιλαστήριο». Και πάλι: «Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό». Και μετά από άλλα: «Επειδή ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων».

Διότι έπρεπε, αφού ο μεν Θεός μάς δημιούργησε όμοιους με τον εαυτό Του (με το να έχουμε κατά μέθεξη τα ακριβή γνωρίσματα της δικής Του αγαθότητας, και έχοντας προαιωνίως σκοπό να βρισκόμαστε εντός Του, και προσφέροντάς μας τον τρόπο που οδηγεί σε αυτόν τον παμμακάριστο σκοπό μέσω της ορθής χρήσης των φυσικών δυνάμεων), και αφού ο άνθρωπος εκουσίως απέρριψε αυτόν τον τρόπο με την παράχρηση των φυσικών δυνάμεων, προκειμένου να μην αποξενωθεί ο άνθρωπος μακριά από τον Θεό, να αντεισαχθεί άλλος τρόπος, πιο παράδοξος και πιο θεοπρεπής από τον πρώτο, κατά το μέτρο που το υπέρ φύσιν είναι ανώτερο του κατά φύσιν. Και αυτό είναι το μυστήριο της μυστικότατης ελεύσεως του Θεού προς τους ανθρώπους, όπως όλοι πιστεύουμε. Διότι, εάν, όπως λέει ο θείος απόστολος, η πρώτη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη. Και τούτο διότι είναι ολοφάνερο σε όλους, ότι το μυστήριο που συντελέστηκε εν Χριστώ στο τέλος του αιώνα αποτελεί αναμφιβόλως απόδειξη και εκπλήρωση εκείνου το οποίο παραμελήθηκε στην αρχή του αιώνα στο πρόσωπο του προπάτορα.

Αν πάλι κρίνεται σωστό, ο λειτουργός της Καινής Διαθήκης, εκείνος που βάσταξε το όνομα του Χριστού ενώπιον εθνών και βασιλέων, ο οποίος βέβαια πολύ σοφά, επίκαιρα και όπως έπρεπε, γράφοντας προς τους Εβραίους χρησιμοποίησε κατά λέξη αυτούς τους θείους χρησμούς, ας κληθεί και τώρα, επειδή είναι απολύτως αναγκαίο, και ας έρθει στο μέσον, και συγκρίνοντας και δοκιμάζοντας τη δύναμη και των δύο διαθηκών, ας πει: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη διαθήκη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν θέση για δεύτερη». Πώς λοιπόν δεν ήταν άμεμπτη η πρώτη; Διότι, λέει: «Ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά έγινε εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό».