Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 9:26

Διότι ο Υιός, όντας Θεός και Κύριος της δόξης, βρισκόταν μέσα στο σώμα που άδοξα καθηλωνόταν και ατιμαζόταν, και το μεν σώμα έπασχε καθώς νυσσόταν πάνω στο ξύλο, και έρρεε από την πλευρά του αίμα και ύδωρ, επειδή όμως τύγχανε ναός του Λόγου, ήταν πλήρες θεότητος. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο ήλιος, βλέποντας τον δημιουργό του να τα υπομένει αυτά μέσα στο υβριζόμενο σώμα, συνέστειλε τις ακτίνες του και εσκότισε τη γη. Το ίδιο δε το σώμα, αν και είχε θνητή φύση, αναστήθηκε υπερβαίνοντας τη δική του φύση εξαιτίας του Λόγου που βρισκόταν μέσα σε αυτό· και έπαυσε μεν να υπόκειται στην κατά φύσιν φθορά, αλλά, καθώς ενδύθηκε τον υπεράνθρωπο Λόγο, έγινε άφθαρτο. Ως προς δε το γεγονός ότι κάποιοι πλάθουν με τη φαντασία τους και ισχυρίζονται πως, όπως ακριβώς συνέβαινε σε καθέναν από τους προφήτες, έτσι και σε κάποιον άνθρωπο γεννημένο από τη Μαρία ήλθε ο Λόγος, είναι περιττό να το αναλύουμε διεξοδικά, καθώς η ανοησία τους φέρει ολοφάνερη την καταδίκη της. Διότι, αν ήλθε κατ' αυτόν τον τρόπο, γιατί αυτός προήλθε από Παρθένο και δεν γεννήθηκε και αυτός από άνδρα και γυναίκα; Αφού έτσι γεννήθηκε και καθένας από τους αγίους. Ή γιατί, αν ο Λόγος ήλθε με αυτόν τον τρόπο, δεν λέγεται ότι ο θάνατος του καθενός συνέβη για χάρη μας, παρά μόνο ο θάνατος τούτου; Και γιατί, ενώ ο Λόγος επεδήμησε σε καθέναν από τους προφήτες, μόνο για εκείνον που προήλθε από τη Μαρία λέγεται ότι επεδήμησε άπαξ κατά τη συντέλεια των αιώνων; Ή γιατί, εφόσον ο Λόγος ήλθε σε αυτόν όπως είχε έλθει και στους προηγούμενους αγίους, όλοι οι άλλοι, αφού πέθαναν, δεν αναστήθηκαν ακόμη, ενώ μόνο αυτός από τη Μαρία αναστήθηκε τριήμερος;

Εάν όμως αμφιβάλλουν ότι είναι και Θεός, ας ντραπούν τον Θωμά, ο οποίος ψηλάφησε τον Εσταυρωμένο και ομολόγησε ότι είναι Κύριος και Θεός. Και ας φοβηθούν τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος, αφού έπλυνε τα πόδια των μαθητών, είπε: «Εσείς με αποκαλείτε Κύριο και Διδάσκαλο, και ορθώς λέτε, διότι είμαι». Με το σώμα, λοιπόν, στο οποίο βρισκόταν όταν έπλυνε τα πόδια, με αυτό ακριβώς ανέλαβε τις αμαρτίες μας πάνω στο ξύλο. Και επιβεβαιώθηκε ως δεσπότης της κτίσεως, όταν ο ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, η γη έτρεμε, οι πέτρες σχίζονταν και οι δήμιοι αναγνώρισαν ότι ο σταυρωθείς είναι αληθινά ο Υιός του Θεού. Διότι το σώμα που έβλεπαν δεν ανήκε σε κάποιον κοινό άνθρωπο, αλλά στον Θεό, και μέσω αυτού, ακόμη και όταν σταυρωνόταν, ανέστησε νεκρούς. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν είναι καθόλου ορθό εκείνο το αυθάδες επιχείρημά τους που ισχυρίζεται ότι ο Λόγος του Θεού ενοίκησε σε κάποιον άγιο άνθρωπο (διότι αυτό συνέβη στον καθένα από τους προφήτες και τους άλλους αγίους), για να μη φαίνεται ότι γεννιέται και πάλι πεθαίνει στον καθένα τους χωριστά. Δεν έχουν έτσι τα πράγματα· μη γένοιτο! Αλλά άπαξ, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την εξάλειψη της αμαρτίας, ο ίδιος ο Λόγος έγινε σάρκα, και προήλθε από την Παρθένο Μαρία άνθρωπος καθ' ομοίωσή μας, όπως είπε και προς τους Ιουδαίους: «Γιατί ζητείτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο ο οποίος σας έχει πει την αλήθεια;» Και έτσι, επειδή δεν μετέχουμε στο σώμα κάποιου ανθρώπου, αλλά λαμβάνουμε το σώμα του ίδιου του Λόγου, θεοποιούμαστε.

Παλαιότερα, λοιπόν, ερχόταν στον καθένα από τους αγίους, και αγίαζε όσους τον δέχονταν με γνησιότητα· όμως, ούτε όταν εκείνοι γεννιούνταν λέχθηκε ότι ο ίδιος έγινε άνθρωπος, ούτε όταν εκείνοι έπασχαν λέχθηκε: «Ο ίδιος έπαθε». Όταν, όμως, επεδήμησε από τη Μαρία, μία φορά, κατά τη συντέλεια των αιώνων προς αθέτηση της αμαρτίας (διότι έτσι ευδόκησε ο Πατέρας και έστειλε τον δικό του Υιό, γεννημένο από γυναίκα, υποταγμένο στον νόμο), τότε λέχθηκε ότι, προσλαμβάνοντας σάρκα, έγινε άνθρωπος, και μέσα σε αυτήν έπαθε για χάρη μας, όπως είπε ο Πέτρος: «Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα»· ώστε να αποδειχθεί, και όλοι να πιστέψουμε, ότι ενώ είναι πάντοτε Θεός και αγιάζει εκείνους στους οποίους ερχόταν, κυβερνώντας και διευθετώντας τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, αργότερα έγινε για εμάς άνθρωπος, και σωματικά, όπως λέει ο Απόστολος, κατοίκησε η θεότητα στη σάρκα. Αυτό ισοδυναμεί με το να πούμε ότι, όντας Θεός, έλαβε δικό του σώμα και, χρησιμοποιώντας το ως όργανο, έγινε άνθρωπος για χάρη μας.

Εκείνα όμως που δεν υπήρχαν, προτού δημιουργηθούν, πώς ήταν δυνατόν να συνυπάρχουν με τον αιώνια υπάρχοντα Θεό; Γι' αυτό, αποβλέποντας ο Θεός στο τι είναι ωφέλιμο για αυτά, όταν είδε ότι μπορούν, αφού δημιουργηθούν, να διατηρηθούν στην ύπαρξη, τότε και τα δημιούργησε όλα. Και όπως, ενώ μπορούσε και εξαρχής, την εποχή του Αδάμ, του Νώε και του Μωυσή, να αποστείλει τον Λόγο Του, δεν Τον απέστειλε παρά μόνο «κατά τη συντέλεια των αιώνων» —διότι είδε ότι αυτό ήταν ωφέλιμο για όλη την κτίση— έτσι και τα δημιουργήματα τα έφτιαξε όταν το θέλησε και όταν αυτό ήταν ωφέλιμο για εκείνα. Ο Υιός, όμως, μη όντας δημιούργημα, αλλά ίδιος της ουσίας του Πατρός, υπάρχει αιώνια· διότι, εφόσον ο Πατέρας υπάρχει αιώνια, πρέπει να υπάρχει αιώνια και το ίδιον της ουσίας Του, το οποίο είναι ο Λόγος και η Σοφία Του. Και τα μεν κτίσματα, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν, δεν ελαττώνουν τον Δημιουργό, διότι έχει τη δύναμη να δημιουργεί όποτε το επιθυμεί. Το γέννημα, όμως, εάν δεν συνυπάρχει πάντοτε με τον Πατέρα, αποτελεί ελάττωμα της τελειότητας της ουσίας Του. Επομένως, τα μεν δημιουργήματα, όταν Εκείνος το θέλησε, δημιουργήθηκαν μέσω του Λόγου Του, ο δε Υιός είναι αιώνια ίδιον γέννημα της ουσίας του Πατρός.

Παλαιότερα βέβαια ερχόταν «προς» καθέναν από τους αγίους και αγίαζε όσους τον δέχονταν γνήσια· ούτε όμως όταν γεννιούνταν εκείνοι έχει ειπωθεί ότι ο ίδιος έγινε άνθρωπος, ούτε όταν εκείνοι έπασχαν έχει ειπωθεί ότι έπαθε ο ίδιος. Όταν όμως επιδήμησε άπαξ από τη Μαρία «κατά τη συντέλεια των αιώνων για την κατάργηση της αμαρτίας» —διότι έτσι ευδόκησε ο Πατέρας και έστειλε «τον δικό του Υιό, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο»—, τότε έχει ειπωθεί ότι, αφού προσέλαβε σάρκα, έγινε άνθρωπος και με αυτήν έπαθε για εμάς, όπως είπε ο Πέτρος: «Επειδή λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα», για να αποδειχθεί και για να πιστέψουμε όλοι ότι, αν και ήταν πάντοτε Θεός και αγίαζε αυτούς στους οποίους ερχόταν και κυβερνούσε τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, αργότερα έγινε άνθρωπος και για εμάς, και «σωματικώς», όπως λέει ο απόστολος, «κατοίκησε η θεότητα» στη σάρκα, το οποίο ισοδυναμεί με το να πούμε «όντας Θεός, έλαβε δικό του σώμα και χρησιμοποιώντας το ως όργανο έγινε άνθρωπος». Και για τον λόγο αυτόν, τα δικά της ιδιώματα (της σάρκας) αποδίδονται σε αυτόν, επειδή βρισκόταν μέσα σε αυτήν, όπως είναι το να πεινά, να διψά, να πάσχει, να κοπιάζει και τα παρόμοια, τα οποία επιδέχεται η σάρκα· ενώ τα δικά του έργα, του ίδιου του Λόγου, όπως είναι το να ανασταίνει νεκρούς, να κάνει τυφλούς να αναβλέπουν και να θεραπεύει ο ίδιος την αιμορροούσα, τα επιτελούσε μέσω του δικού του σώματος.

Αλλά μπορούσε, λένε, <ακόμη και αν ο Σωτήρας ήταν κτίσμα, να πει μόνο έναν λόγο ο Θεός και να λύσει την κατάρα>. Το ίδιο όμως θα μπορούσαν να ακούσουν και αυτοί από κάποιον άλλον που θα έλεγε: μπορούσε ο Θεός, ακόμη και χωρίς να ενανθρωπήσει καθόλου ο Σωτήρας, να πει μόνο έναν λόγο και να λύσει την κατάρα. Αλλά πρέπει κανείς να εξετάζει τι είναι ωφέλιμο για τους ανθρώπους και να μην υπολογίζει σε όλα μόνο το τι είναι δυνατόν για τον Θεό, επειδή μπορούσε και πριν από την κιβωτό του Νώε να εξολοθρεύσει τους τότε παραβάτες ανθρώπους, αλλά το έπραξε μετά την κιβωτό. Μπορούσε και χωρίς τον Μωυσή απλώς να μιλήσει και να βγάλει τον λαό από την Αίγυπτο, αλλά συνέφερε να γίνει διαμέσου του Μωυσή. Μπορούσε και χωρίς τους κριτές να σώζει τον λαό ο Θεός, αλλά συνέφερε στους λαούς να εγείρεται γι' αυτούς κριτής στον κατάλληλο καιρό. Μπορούσε και από την αρχή ο Σωτήρας να ενανθρωπήσει ή, όταν ήλθε, να μην παραδοθεί στον Πιλάτο, αλλά και «στο τέλος των αιώνων» ήλθε, και όταν τον αναζητούσαν είπε: «Εγώ είμαι». Διότι αυτό που πράττει, αυτό και συμφέρει τους ανθρώπους, και με διαφορετικό τρόπο δεν έπρεπε να γίνει· και για ό,τι συμφέρει και είναι πρέπον, για αυτό και λαμβάνει πρόνοια. Ήλθε, λοιπόν, «όχι για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει» και να κατεργαστεί τη δική μας σωτηρία. Βεβαίως, αν και μπορούσε να εκφωνήσει τον νόμο από τον ουρανό, είδε ότι ωφελεί τους ανθρώπους να τον εκφωνήσει από το Σινά· και αυτό έπραξε, ώστε και ο Μωυσής να μπορέσει να ανεβεί και εκείνοι, ακούγοντας τον λόγο από κοντά, να μπορέσουν ευκολότερα να πιστέψουν.

Γι' αυτό λοιπόν φανέρωσε και την αρχή, δηλαδή την Κυριακή, ώστε να γνωρίζεις το τέλος της προηγούμενης. Ο Απόστολος, συνεπώς, γράφοντας για την πρώτη, λέει: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό αυτού»· και πάλι: «Στη συντέλεια των αιώνων». Επομένως, η μεν πρώτη έχει εκπληρωθεί και ολοκληρωθεί, όχι σε άλλον χρόνο παρά όπως έλεγαν οι προφήτες: «Στις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου». Και καθώς οι πρώτες ημέρες λαμβάνουν τέλος, δημιουργούνται άλλες, όπως λέει ο Ιερεμίας: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος». Αφού δε έλαβε τέλος η πρώτη, επακόλουθα έγινε η αρχή μιας άλλης· γι' αυτό μετά το Σάββατο αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι ο Θεός δεν είχε δώσει προηγουμένως το Σάββατο για να αδρανούν οι άνθρωποι, Εκείνος που λέει: «Οι οδοί των αέργων είναι στρωμένες με αγκάθια», και ο οποίος προστάζει στο βιβλίο των Αριθμών: «Και την ημέρα του Σαββάτου θα προσφέρετε δύο αμνούς ενός έτους, αμώμους, και δύο δέκατα σεμιδάλεως ζυμωμένης με έλαιο για θυσία και σπονδή, και ολοκαύτωμα Σαββάτου κάθε Σάββατο, επιπλέον του παντοτινού ολοκαυτώματος». Και πάλι, λίγο πιο πριν στα ανωτέρω λέει: «Και θα επιθέσετε πάνω στο θύμα καθαρό λιβάνι και αλάτι, και θα είναι ως άρτοι εις ανάμνησιν, προκείμενοι στον Κύριο. Την ημέρα του Σαββάτου θα προτίθεται διαπαντός έναντι του Κυρίου ενώπιον των υιών Ισραήλ, ως αιώνια διαθήκη».

Πιστεύουμε δε και στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Υιό Του, ο οποίος γεννήθηκε από Αυτόν απαθώς προ πάντων των αιώνων, τον Θεό Λόγο, τον μονογενή Θεό εκ Θεού, φως, ζωή, αλήθεια, σοφία, δύναμη, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, είτε ορατά είτε αόρατα. Πιστεύουμε ότι αυτός, κατά τη συντέλεια των αιώνων, προς αθέτηση της αμαρτίας, ανέλαβε σάρκα από την αγία Παρθένο και ενανθρώπησε, έπαθε υπέρ των αμαρτιών μας, αναστήθηκε, αναλήφθηκε στους ουρανούς και κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, και έρχεται πάλι εν δόξη για να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Πιστεύουμε και στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο ο Σωτήρας και Κύριός μας ονόμασε Παράκλητο, υποσχόμενος ότι, μετά την αναχώρησή Του, θα το έστελνε στους μαθητές, το οποίο και απέστειλε, και μέσω του οποίου αγιάζει εκείνους που πιστεύουν μέσα στην Εκκλησία και βαπτίζονται στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Όσους δε κηρύττουν οτιδήποτε άλλο αντίθετο με αυτήν την πίστη, η καθολική Εκκλησία τους θεωρεί αλλότριους. Το γεγονός δε ότι με αυτήν την πίστη ισοδυναμεί και η πίστη που είχε προηγουμένως εκτεθεί στο Σίρμιο επί της ευσέβειας του βασιλέως μας, το γνωρίζουν όσοι την αναγιγνώσκουν.

Αλλά και σχετικά με την κατά σάρκα οικονομία του Σωτήρος, επειδή και ως προς αυτό το θέμα φαίνονταν κάποιοι να φιλονικούν μεταξύ τους, εξετάσαμε και τους μεν και τους δε, και σε όσα ομολογούσαν οι μεν, συμφωνούσαν και οι δε: ότι, δηλαδή, δεν ενοίκησε σε έναν άγιο άνθρωπο «στο τέλος των αιώνων» με τον τρόπο που «έγινε ο λόγος του Κυρίου» στους προφήτες, αλλά ο ίδιος «ο Λόγος έγινε σάρκα» και «ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, έλαβε μορφή δούλου» και γεννήθηκε κατά σάρκα άνθρωπος από τη Μαρία για εμάς, και έτσι τέλεια και ολοκληρωμένα το ανθρώπινο γένος, ελευθερούμενο από την αμαρτία στο πρόσωπό Του και ζωοποιούμενο εκ των νεκρών, εισάγεται στη βασιλεία των ουρανών. Διότι ομολογούσαν και τούτο, ότι ο Σωτήρας δεν είχε σώμα άψυχο, ούτε αναίσθητο, ούτε στερημένο από νου. Επειδή δεν ήταν δυνατόν, αφού ο Κύριος έγινε άνθρωπος για εμάς, το σώμα Του να στερείται νου, ούτε επιτελέστηκε η σωτηρία μόνο του σώματος, αλλά και της ψυχής στο πρόσωπο του ίδιου του Λόγου· και ενώ ήταν αληθινά Υιός του Θεού, έγινε και υιός ανθρώπου, και ενώ ήταν Μονογενής Υιός του Θεού, ο ίδιος έγινε και «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς».

Διότι χαίρονταν βέβαια οι Ιουδαίοι, οι οποίοι είχαν τον νου τους γεμάτο από κάθε είδους παραφροσύνη, βλέποντας τον Ιησού προσηλωμένο στον σταυρό· ενώ η καρδιά των αγίων μαθητών βάραινε από ακράτητη και εξαιρετικά δυσβάσταχτη λύπη. Αλλά επειδή είναι εκ φύσεως ζωή, αφού κατέλυσε το κράτος του θανάτου αναστήθηκε πάλι, και έτσι η χαρά των Ιουδαίων έσβησε, ενώ για τους αγίους αποστόλους ο θρήνος μεταβλήθηκε σε χαρά, και άνθισε μέσα τους μια ευφροσύνη εντελώς αμετάκλητη και αναφαίρετη. Διότι ο Χριστός δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον, αφού πέθανε μία φορά «για την αθέτηση της αμαρτίας», όπως έχει γραφτεί. Επειδή ζει και υπάρχει αιώνια, είναι φανερό ότι θα διατηρήσει ατελείωτη τη χαρά σε όσους ελπίζουν σε Αυτόν. Τους χαιρετά δε πάλι, λέγοντας το συνηθισμένο εκείνο, δηλαδή «Ειρήνη υμίν», θέτοντας το σαν έναν νόμο για τα τέκνα της Εκκλησίας. Γι' αυτό ακριβώς, ιδιαίτερα στις άγιες συνόδους ή συνάξεις, στις ίδιες τις αρχές του μυστηρίου, αυτό λέμε και εμείς μεταξύ μας. Διότι το να ειρηνεύουμε μεταξύ μας και με τον Θεό, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πηγή και αρχή κάθε καλού.

Και το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς ήταν άραγε ανοησία και απάτη, και ούτε έγινε άνθρωπος. Και θα αναγνωρίσουμε ως Σωτήρα και Λυτρωτή καθόλου βέβαια αυτόν, αλλά μάλλον εκείνον που έδωσε το ίδιο του το αίμα υπέρ ημών. Καίτοι ο ιερώτατος Παύλος έγραψε σε κάποιους: «Ήταν ανάγκη, λοιπόν, τα μεν υποδείγματα των όσων βρίσκονται στους ουρανούς να καθαρίζονται με αυτά, τα ίδια όμως τα επουράνια με ανώτερες θυσίες από αυτές. Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του Θεού υπέρ ημών. Ούτε εισήλθε για να προσφέρει τον εαυτό του πολλές φορές, όπως ο αρχιερέας εισέρχεται στα Άγια κάθε χρόνο με ξένο αίμα, επειδή τότε θα έπρεπε να είχε πάθει πολλές φορές από την καταβολή του κόσμου. Τώρα όμως, μία φορά στο τέλος των αιώνων, έχει φανερωθεί για την κατάργηση της αμαρτίας δια της θυσίας του.» Επομένως, ο μεν τύπος έχει το να γίνεται η προσέλευση «με ξένο αίμα» και να καθαρίζονται κάποιοι, το αληθινό όμως, ή μάλλον η αλήθεια, θα δεχτεί οπωσδήποτε το ανώτερο, δηλαδή το να πράττει αυτό με το δικό του αίμα εισερχόμενος ο <Υιός> όχι σε κάποια πρόσκαιρη και χειροποίητη σκηνή, η οποία είναι απλώς σκιά και τύπος, αλλά στην άνω και αληθινή, δηλαδή στον ουρανό. «

Πιστεύουμε δε και στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, ο οποίος γεννήθηκε από αυτόν απάθως προ πάντων των αιώνων, Θεό Λόγο, Θεό από Θεό μονογενή, φως, ζωή, αλήθεια, σοφία, δύναμη, δια του οποίου έγιναν τα πάντα, τα επουράνια και τα επίγεια, είτε ορατά είτε αόρατα. Πιστεύουμε ότι αυτός, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την αθέτηση της αμαρτίας, έλαβε σάρκα από την αγία Παρθένο και ενανθρώπησε, έπαθε υπέρ των αμαρτιών μας, αναστήθηκε, αναλήφθηκε στους ουρανούς, κάθεται στα δεξιά του Πατρός και έρχεται πάλι με δόξα να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Πιστεύουμε δε και σε ένα Άγιο Πνεύμα, το οποίο ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονόμασε Παράκλητο, υποσχόμενος ότι, μετά την ανάληψή του, θα το έστελνε στους μαθητές, το οποίο και απέστειλε, και δια του οποίου αγιάζει αυτούς που πιστεύουν στην Εκκλησία και βαπτίζονται στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Όσους δε κηρύττουν οτιδήποτε άλλο πέρα από αυτή την πίστη, η καθολική Εκκλησία τους θεωρεί αλλότριους. Το ότι δε με αυτήν την πίστη ισοδυναμεί και η πίστη που είχε εκτεθεί προηγουμένως στο Σίρμιο επί της ευσεβείας του βασιλέως μας, το γνωρίζουν όσοι τη μελετούν. 26. Στην πίστη αυτή υπέγραψαν οι παρόντες: ο Βασίλειος, ο Μάρκος και ο Γεώργιος ο επίσκοπος Αλεξανδρείας, ο Παγκράτιος και ο Υπατιανός και οι περισσότεροι επίσκοποι της Δύσεως.

Διότι αν ήλθε έτσι, γιατί Αυτός γεννήθηκε από παρθένο, και όχι και Αυτός από άνδρα και γυναίκα; Διότι έτσι γεννήθηκε και καθένας από τους αγίους. Ή γιατί, αν ο Λόγος ήλθε με αυτόν τον τρόπο, δεν λέγεται ότι ο θάνατος του καθενός συνέβη για χάρη μας, αλλά μόνο ο δικός Του; Και γιατί, ενώ ο Λόγος ερχόταν σε καθέναν από τους προφήτες, λέγεται μόνο για Αυτόν που γεννήθηκε από τη Μαρία ότι εμφανίστηκε «εφάπαξ κατά τη συντέλεια των αιώνων»; Ή γιατί, αφού ήλθε έτσι όπως είχε έλθει στους προηγούμενους αγίους, όλοι οι άλλοι αφού πέθαναν δεν αναστήθηκαν ακόμη, ενώ Αυτός που γεννήθηκε από τη Μαρία, αναστήθηκε μόνος την τρίτη ημέρα; Ή γιατί, αν ο Λόγος ήλθε παρομοίως με τους άλλους, ονομάζεται Εμμανουήλ μόνο Αυτός που προήλθε από τη Μαρία, ως σώμα που ήταν πλήρες θεότητος και γεννήθηκε από αυτήν; Διότι το Εμμανουήλ ερμηνεύεται «ο Θεός είναι μαζί μας». Ή γιατί, αν πράγματι ήλθε κατ' αυτόν τον τρόπο, ενώ καθένας από τους αγίους έτρωγε και έπινε και κοπίαζε και πέθαινε, δεν λέγεται ότι Αυτός ο ίδιος έτρωγε και κοπίαζε και πέθαινε, παρά μόνο στην περίπτωση Εκείνου που γεννήθηκε από τη Μαρία; Διότι όσα έπασχε αυτό το σώμα, έχουν ειπωθεί ωσάν να τα έπασχε Αυτός ο ίδιος. Και ενώ για όλους τους άλλους λέγεται μόνο ότι τεκνοποιήθηκαν και γεννήθηκαν, αποκλειστικά για Αυτόν που προήλθε από τη Μαρία ειπώθηκε: «και ο Λόγος έγινε σάρκα». 13.

Δεν ήταν λοιπόν φανερό στους παλαιούς ανθρώπους αυτό το όρος, όμως το θείο Πνεύμα προφητεύει ότι αυτό θα γίνει εμφανές σε όλα τα έθνη κατά τις έσχατες ημέρες, όταν ο Χριστός «έχει φανερωθεί για την κατάργηση των αμαρτιών». Θα σπεύσουν, λοιπόν, όλα τα έθνη, ελληνικά και βαρβαρικά, αποστρεφόμενα αφενός την πολυθεϊστική πλάνη και τα υλικά όρη που παλαιότερα νόμιζαν ότι ήσαν αφιερωμένα σε δαίμονες ή θεούς, και προστρέχοντας αφετέρου προς τον Θεό που κηρύσσεται μέσω όσων έχουν αποκαλυφθεί· γι' αυτό, απευθυνόμενοι ο ένας στον άλλον λένε: «Ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευθούμε σε αυτήν». Σε αυτά τα έθνη, λοιπόν, ο Λόγος υπόσχεται ότι θα καταστήσει το όρος και τον οίκο του Θεού που βρίσκονται στους ουρανούς φανερά και γνωστά σε όλους όσους μαθητεύουν.

ΙΣΤ'. Και εκείνοι μεν ας θρηνούν· από εμάς όμως ο αμνός θα φαγωθεί· προς το βράδυ μεν, διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων έλαβε χώρα το πάθος του Χριστού· επειδή άλλωστε το βράδυ κοινωνεί το μυστήριο στους μαθητές, διαλύοντας το σκοτάδι της αμαρτίας. Και θα φαγωθεί όχι βραστός, αλλά ψητός· ώστε ο λόγος να μην έχει για εμάς τίποτα το αθεώρητο, ούτε το νερουλό, ούτε το ευδιάλυτο, αλλά να είναι εξ ολοκλήρου συνεκτικός, και στερεός, και δοκιμασμένος στο καθαρτικό πυρ, και ελεύθερος από καθετί το υλικό, και απέριττος, και για να βοηθούμαστε από τους καλούς άνθρακες, οι οποίοι αναφλέγουν και καθαίρουν το διανοητικό μας, από Εκείνον που ήλθε να ρίξει φωτιά επί της γης, η οποία καταναλώνει τις κακές έξεις, και ο οποίος επισπεύδει το άναμμά της. Ό,τι λοιπόν είναι σαρκώδες και θρεπτικό από τον λόγο, μαζί με τα εντόσθια και τα απόκρυφα του νου, θα φαγωθεί και θα καταναλωθεί, και θα αφομοιωθεί προς πνευματική πέψη, από την κεφαλή μέχρι τα πόδια, δηλαδή από τα ύψιστα θεωρήματα περί της θεότητος, μέχρι τους τελευταίους στοχασμούς περί της σαρκώσεως.

Επειδή, λοιπόν, ο Νόμος ορίζει ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα πρέπει να αγιάζεται, και ότι η γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει και έχει γίνει μητέρα αρσενικού παιδιού, αφού καθαριστεί σε διάστημα σαράντα ημερών μετά τη γέννα, πρέπει να προσέρχεται στον ναό του Θεού με μια σαφώς καθορισμένη θυσία· εκείνοι μεν που φέρουν το κάλυμμα στην καρδιά τους κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, με τις ίδιες ετήσιες θυσίες, για να εκφραστώ έτσι (οι οποίες ποτέ δεν δύνανται να τελειοποιήσουν όσους προσέρχονται), ας νομίζουν, με νηπιώδη νοοτροπία, ότι εκπληρώνουν τη νομοθεσία αυτή. Εμείς, όμως, από τους οποίους κατά την επιστροφή μας προς τον Θεό έχει αφαιρεθεί αυτό το κάλυμμα, εφόσον έχουμε πιστέψει ότι το μέγα μυστήριο της ευσεβείας έχει φανερωθεί άπαξ, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την εξάλειψη της αμαρτίας διά της θυσίας Του, οφείλουμε να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της παρούσης εορτής επάξια του θείου φωτός της αλήθειας, με τον φωτισμό του Πνεύματος, προσεγγίζοντας το ζήτημα λίγο πιο από την αρχή, αφού όμως επισημάνουμε εγκαίρως και το εξής: ότι, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία της εξετάσεώς μας, το προαναφερθέν θέσπισμα του Νόμου διαπιστώνεται πως εκπληρώνεται οριστικά και κατ' αποκλειστικότητα χωρίς να μπορεί να εφαρμοστεί σε κανέναν άλλον, μόνο στο πρόσωπο του σαρκωθέντος Θεού.

Βλέπεις ότι όλα αυτά ανήκουν στη σάρκα; Και «να εμφανιστεί», λέει, «ενώπιον του προσώπου του Θεού υπέρ ημών». Τι σημαίνει το «Υπέρ ημών»; Ανήλθε, λέει, με θυσία ικανή να εξιλεώσει τον Πατέρα. Γιατί, πες μου; Μήπως αυτός ήταν ο εχθρός; Οι άγγελοι ήταν εχθροί, αυτός δεν ήταν εχθρός· διότι, για το ότι οι άγγελοι ήταν εχθροί, άκου τι λέει. «Ειρηνοποίησε τα επί της γης και τα εν τοις ουρανοίς»· ώστε ορθώς είπε, ότι και αυτός «Εισήλθε στον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του προσώπου του Θεού υπέρ ημών». Τώρα εμφανίζεται, αλλά υπέρ ημών. «Ούτε για να προσφέρει πολλές φορές τον εαυτό του, όπως ο αρχιερέας εισέρχεται στα Άγια των αγίων κάθε χρόνο με ξένο αίμα». Βλέπεις πόσες είναι οι διαφορές; Αντί για το «πολλές φορές» υπάρχει το «άπαξ», αντί για το «με ξένο αίμα» το «με το δικό του». Μεγάλη είναι η απόσταση. Αυτός λοιπόν είναι και ιερείο και ιερέας. «Επειδή θα έπρεπε», λέει, «αυτός να πάθει πολλές φορές από την καταβολή του κόσμου». Εδώ αποκαλύπτει κάποιο δόγμα, και λέει ότι, αν έπρεπε να προσφέρει θυσία πολλές φορές, θα έπρεπε πολλές φορές και να σταυρωθεί. «Τώρα όμως (φανερώθηκε) άπαξ, στη συντέλεια των αιώνων». Γιατί «Στη συντέλεια των αιώνων»;

Μετά τα πολλά αμαρτήματα. Εάν λοιπόν αυτά είχαν συμβεί στην αρχή, και έπειτα δεν πίστευε κανείς, το έργο της θείας οικονομίας θα ήταν ανώφελο· διότι δεν έπρεπε να αποθάνει για δεύτερη φορά ο Χριστός, ώστε να επιτευχθεί με αυτόν τον τρόπο το επιδιωκόμενο. Επειδή όμως αργότερα τα αμαρτήματα ήταν πολλά, ευλόγως τότε φανερώθηκε. Αυτό λέει και αλλού: «Όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις». Τώρα όμως, λέει, μία φορά, κατά τη συντέλεια των αιώνων, έχει φανερωθεί για την αθέτηση της αμαρτίας δια της θυσίας Του. Και όπως ακριβώς έχει οριστεί στους ανθρώπους να αποθάνουν μία φορά, και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση.

Τι σημαίνει, «Έχει φανερωθεί για την αθέτηση της αμαρτίας μέσω της θυσίας του»; Τι είναι η αθέτηση; Δηλαδή, η καταφρόνηση· διότι η αμαρτία δεν έχει πλέον παρρησία, επειδή έχει αθετηθεί. Πώς; Ενώ ανέμενε να επιβάλει τιμωρία, δεν την επέβαλε· δηλαδή, υπέστη βία· τότε που προσδοκούσε να εξολοθρεύσει τους πάντες, τότε εξολοθρεύτηκε η ίδια. «Μέσω της θυσίας του», λέει, «έχει φανερωθεί»· δηλαδή, φανερώθηκε στον Θεό και προσήλθε. Μην νομίσεις, λοιπόν, επειδή ο ιερέας το έπραττε αυτό πολλές φορές τον χρόνο, ότι γινόταν έτσι απλώς, και όχι εξαιτίας της αδυναμίας (των νομικών θυσιών)· διότι, αν δεν γινόταν λόγω αδυναμίας, προς τι θα γινόταν; Διότι, όταν δεν υπάρχουν τραύματα, εκείνος που παρέχει τη θεραπεία δεν χρειάζεται πλέον φάρμακα. Γι' αυτό διέταξε, λέει, να προσφέρονται διαρκώς εξαιτίας της αδυναμίας, και για να γίνεται ανάμνηση των αμαρτιών. Τι συμβαίνει λοιπόν; Εμείς δεν προσφέρουμε θυσία κάθε μέρα; Προσφέρουμε μεν, αλλά κάνοντας ανάμνηση του θανάτου του· και αυτή η θυσία είναι μία, και όχι πολλές. Πώς είναι μία, και όχι πολλές; Επειδή προσφέρθηκε μία φορά, όπως εκείνη στα Άγια των Αγίων. Αυτή η προσφορά είναι τύπος εκείνης, και τούτη εδώ είναι η ίδια με εκείνη· διότι πάντοτε τον ίδιο προσφέρουμε, όχι τώρα ένα πρόβατο και αύριο ένα άλλο, αλλά πάντοτε το ίδιο· ώστε η θυσία είναι μία. Διαφορετικά, με αυτό το σκεπτικό, επειδή προσφέρεται σε πολλά μέρη, μήπως υπάρχουν και πολλοί Χριστοί; Σε καμία περίπτωση· αλλά ένας είναι παντού ο Χριστός, όντας πλήρης και εδώ, πλήρης και εκεί, ένα σώμα.

Ανατρέποντας, λοιπόν, συθέμελα μια τέτοια αντίληψη, παραθέτει όλα αυτά. «Αυτό δε που ζει, για τον Θεό ζει», λέει· δηλαδή ακατάλυτα, ώστε να μην κυριεύεται πλέον από τον θάνατο. Διότι, αν και υπέστη τον προηγούμενο θάνατο χωρίς να είναι ο ίδιος ένοχος, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας των άλλων, πολύ περισσότερο τώρα δεν πρόκειται να πεθάνει, αφού την κατήργησε. Αυτό έλεγε και στην προς Εβραίους επιστολή: «Διότι μία φορά», λέει, «στο τέλος των αιώνων, φανερώθηκε μέσω της θυσίας του για την αθέτηση της αμαρτίας. Και όπως ακριβώς είναι ορισμένο στους ανθρώπους να πεθάνουν μία φορά, έτσι και ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να αναλάβει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί εκ δευτέρου, χωρίς την αμαρτία, σε εκείνους που τον προσδοκούν για σωτηρία». Αποδεικνύει δε και την ισχύ της κατά Θεόν ζωής, και τη δύναμη της αμαρτίας· της μεν κατά Θεόν ζωής, διότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον· της δε αμαρτίας, διότι, αν αυτή οδήγησε στον θάνατο τον αναμάρτητο, πώς δεν θα αφανίσει αυτούς που είναι ένοχοι; Έπειτα, επειδή μίλησε για τη δική Του ζωή, για να μην πει κάποιος, «Τι σχέση έχουν, λοιπόν, με εμάς τα λεγόμενα;», πρόσθεσε: «Έτσι κι εσείς να λογίζεστε τους εαυτούς σας», λέει, «νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε ως προς τον Θεό». Ορθώς είπε «να λογίζεστε», επειδή προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να παρασταθεί το λεγόμενο με τρόπο ορατό.

«Και σχεδόν τα πάντα καθαρίζονται με αίμα σύμφωνα με τον νόμο, και χωρίς αιματοχυσία δεν γίνεται άφεση». Επειδή εκείνος ο καθαρισμός δεν ήταν τέλειος, ούτε η άφεση τέλεια, αλλά ημιτελής, είπε το «σχεδόν». «Ήταν ανάγκη, λοιπόν, τα μεν υποδείγματα των επουρανίων να καθαρίζονται με αυτά». Αυτοί, λέει, οι καθαροί, που τελειοποιούνταν σύμφωνα με τον νόμο, ήταν ατελείς, επειδή εκείνοι αποτελούσαν απλώς τύπο των μελλοντικών. «Αυτά δε τα επουράνια», (με αυτό εννοεί την Εκκλησία), «με ανώτερες θυσίες από αυτές». Διότι τότε μεν χρίονταν με αίμα προβάτου, τώρα όμως με το αίμα του ίδιου του Χριστού. «Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα». Αυτό το λέει, επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ για την κατασκευή του ναού, θεωρώντας πως δεν υπήρχε κανένας άλλος τέτοιος τόπος. Πάλι, λοιπόν, γίνεται σύγκριση, και η διαφορά είναι τόσο μεγάλη, όσο διαφέρει ο ίδιος ο ουρανός από τον ναό. «Ενώπιον του Θεού υπέρ ημών». Αφού είπε το «να εμφανιστεί» και φανέρωσε την οικονομία, προσθέτει και την αιτία, ότι δηλαδή το έκανε αυτό για εμάς, αφού, ως Θεός Λόγος, είναι πάντοτε μαζί με τον Πατέρα. Διότι, όπως λέει, «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα». «Ούτε εισήλθε για να προσφέρει τον εαυτό Του πολλές φορές, όπως ο αρχιερέας εισέρχεται στα άγια κάθε χρόνο με ξένο αίμα, επειδή αλλιώς θα έπρεπε να πάθει πολλές φορές από την καταβολή του κόσμου· τώρα όμως εμφανίστηκε μία φορά κατά τη συντέλεια των αιώνων».

Εάν, λέγει, αυτό είχε γίνει στην αρχή, και έπειτα δεν πίστευε κανείς, το ανθρώπινο γένος θα παρέμενε στην απώλεια. Διότι δεν ήταν δυνατόν να πεθάνει δεύτερη φορά ο Χριστός, για να σωθεί και πάλι. Επειδή όμως αργότερα τα αμαρτήματα ήταν πολλά, εύλογα τότε εμφανίστηκε. «Για την αθέτηση της αμαρτίας». Τι είναι η αθέτηση; Σημαίνει καταφρόνηση.

Δεν έχει πλέον παρρησία η αμαρτία. Διότι έχει καταργηθεί η αμαρτία, η οποία, ενώ όφειλε να λάβει τιμωρία, δεν την έλαβε. Δηλαδή, υπέστη βία· όταν προσδόκησε να εξοντώσει τους πάντες, τότε εξοντώθηκε η ίδια. «Διά της θυσίας του έχει φανερωθεί». Φανερώθηκε στον Θεό και προσήλθε. «Και καθόσον είναι ορισμένο στους ανθρώπους μία φορά να πεθάνουν, και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση· έτσι και ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών». Και αναφέρει την αιτία, για την οποία πέθανε μία φορά· διότι έγινε αντίλυτρο για έναν θάνατο. Διότι ήταν ορισμένο, λέει, στους ανθρώπους να πεθάνουν. Αυτό λοιπόν σημαίνει ότι πέθανε μία φορά υπέρ όλων, αφού προσφέρθηκε μία φορά· και από ποιον, αν όχι προφανώς από τον εαυτό του; Διότι εγώ, λέει, υπέρ αυτών αγιάζω τον εαυτό μου. «Για δεύτερη φορά θα εμφανιστεί χωρίς αμαρτία σε αυτούς που τον προσδοκούν, για σωτηρία». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄. «Διότι ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών,» Στην πρώτη παρουσία, λέει, εμφανίστηκε, για να σηκώσει τις αμαρτίες μας· στη δεύτερη όμως δεν θα φανεί πλέον έτσι, αλλά για να σώσει εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν. «και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, με τις θυσίες που προσφέρουν κάθε χρόνο στο διηνεκές, δεν μπορούν ποτέ να τελειοποιήσουν αυτούς που προσέρχονται».

Και μετά από άλλα: «Ο Χριστός όμως, όταν εμφανίστηκε ως αρχιερέας των μελλοντικών αγαθών, διαμέσου της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση, ούτε με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό του αίμα, εισήλθε μία για πάντα στα άγια, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση». Και μετά από λίγο: «Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, τα οποία είναι αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του Θεού για χάρη μας· ούτε εισήλθε για να προσφέρει τον εαυτό του πολλές φορές, όπως ο αρχιερέας που εισέρχεται στα άγια κάθε χρόνο με ξένο αίμα· επειδή τότε θα έπρεπε να είχε πάθει πολλές φορές από την καταβολή του κόσμου. Τώρα όμως, μία φορά στο τέλος των αιώνων, έχει φανερωθεί για την κατάργηση της αμαρτίας διαμέσου της θυσίας του· και όπως ακριβώς είναι καθορισμένο στους ανθρώπους να πεθάνουν μία φορά, και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση, έτσι και ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί για δεύτερη φορά, χωρίς αμαρτία, σε αυτούς που τον προσδοκούν για σωτηρία». Και πάλι: «Και κάθε μεν αρχιερέας στέκεται καθημερινά λειτουργώντας, και προσφέροντας πολλές φορές τις ίδιες θυσίες, οι οποίες ποτέ δεν μπορούν να αφαιρέσουν αμαρτίες».

Ονομαζόμαστε σώμα Χριστού, σύμφωνα με το χωρίο «εμείς δε είμαστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους», όχι επειδή γινόμαστε εκείνο το σώμα στερώντας τα δικά μας σώματα, ούτε πάλι επειδή εκείνο μεταβαίνει σε εμάς καθ' υπόστασιν ή τεμαχίζεται κατά μέλη, αλλά επειδή, καθ' ομοιότητα της σάρκας του Κυρίου, αποβάλλουμε από πάνω μας τη φθορά της αμαρτίας. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός ήταν εκ φύσεως αναμάρτητος τόσο κατά τη σάρκα όσο και κατά την ψυχή, ως προς τα οποία νοείται ως άνθρωπος, έτσι και εμείς οι οποίοι πιστέψαμε σε Αυτόν και Τον ενδυθήκαμε μέσω του Πνεύματος, μπορούμε κατά προαίρεση να βρισκόμαστε εν Αυτώ χωρίς αμαρτία. ΠΕ΄. Υπάρχουν στην Αγία Γραφή και χρονικοί αιώνες που περιλαμβάνουν τη συντέλεια άλλων αιώνων, σύμφωνα με το «νυνί δε άπαξ επί συντελεία των αιώνων» και τα εξής, και άλλοι πάλι αιώνες απαλλαγμένοι από χρονική φύση, μετά τον παρόντα τούτο χρονικό αιώνα ο οποίος βρίσκεται στη συντέλεια των αιώνων, σύμφωνα με το «ίνα ενδείξηται εν τοις αιώσι τοις επερχομένοις τον υπερβάλλοντα πλούτον» και τα εξής. Βρίσκουμε δε στην Αγία Γραφή και πλήθος αιώνων, παρελθόντων, παρόντων και μελλόντων, και ότι κάποιοι αιώνες είναι «αιώνες αιώνων», και «αιώνας αιώνος», και «χρόνοι αιώνιοι», καθώς και γενεές που είναι συνυφασμένες με αιώνες.

Ποιες άραγε να είναι οι έσχατες ημέρες, θα το αποσαφηνίσει πάλι ο μακάριος Παύλος γράφοντας προς τους Εβραίους ως εξής: Αφού ο Θεός μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλές φορές και με πολλούς τρόπους, κατά τις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων και δι' αυτού δημιούργησε τους αιώνες. Και πάλι: Τώρα όμως, μία φορά για πάντα, κατά τη συντέλεια των αιώνων, φανερώθηκε για την κατάργηση της αμαρτίας μέσω της θυσίας του. Και πάλι στέλνοντας επιστολή στους Γαλάτες: Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο. Και ομοίως προς τους Εφεσίους: Αφού μας γνώρισε το μυστήριο του θελήματός του, σύμφωνα με την ευδοκία του, την οποία προέθεσε στον εαυτό του για την οικονομία του πληρώματος των καιρών, ώστε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι επί της γης. Ακόμη δε και ο θείος Πέτρος, το στήριγμα της Εκκλησίας, λέει κάπου τα εξής: Ότι δεν λυτρωθήκατε από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή σας με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού ως αμνού αμώμου και ασπίλου, ο οποίος είχε προγνωστεί μεν πριν από τη δημιουργία του κόσμου, φανερώθηκε δε κατά τους έσχατους χρόνους για εμάς που μέσω αυτού πιστέψαμε στον Θεό.

Καμία παρθένος δεν γέννησε ποτέ, ω Παρθένε, δεν γέννησε· αλλά ούτε και μετά από εσένα άλλη παρθένος, ω Παρθένε, πρόκειται ποτέ να γεννήσει· αλλά ούτε υπήρξε ποτέ παρθένος που να έγινε Θεομήτωρ, ω Παρθένε· ούτε μετά από εσένα κάποια άλλη παρθένος, ω Παρθένε, πρόκειται να γίνει η μόνη Θεομήτωρ. Διότι εσύ, η μόνη από τις γυναίκες, γέννησες ούσα παρθένος, και εσύ η μόνη μεταξύ των γυναικών αναδείχθηκες Θεομήτωρ. Διότι «άπαξ κατά τη συντέλεια των αιώνων» ο μονογενής Υιός του Θεού και Πατρός ενανθρώπησε, και φανέρωσε τη θαυμαστή σάρκωσή Του από εσένα και μόνο.