Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 9:5

Θα επιθυμούσαμε δε η ευλάβειά σου να πληροφορηθεί από αυτούς το εξής: όταν ο Ισραήλ ελάμβανε την εντολή να ανεβαίνει στην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσει στον ναό του Κυρίου, όπου υπήρχε η κιβωτός και πάνω από αυτήν τα χερουβίμ της δόξης που επισκίαζαν το ιλαστήριο, έπρατταν καλώς ή το αντίθετο; Αν, λοιπόν, έπρατταν κακώς, πώς όσοι περιφρονούσαν αυτόν τον νόμο υποβάλλονταν σε επιτίμιο;

Τη σκηνή, λοιπόν, μετά το χάλκινο θυσιαστήριο, ο απόστολος την ονομάζει πρώτη, σε σχέση με τα άγια των αγίων· επειδή ακριβώς βρισκόταν στο μέσο, όντας χωρισμένη από την αυλή με το προπέτασμα. Μετά από αυτή τη μεσαία σκηνή απλωνόταν πάλι το καταπέτασμα· και στο εσωτερικό του βρισκόταν η σκηνή που ονομαζόταν άγια των αγίων, στην οποία δεν εισερχόταν κανείς, παρά μόνον ο αρχιερέας, και αυτός μία φορά τον χρόνο. Εκεί φυλασσόταν η κιβωτός που έφερε τις πλάκες του νόμου, τη στάμνα του μάννα και τη ράβδο του Ααρών. Και βέβαια, τα βιβλία των Βασιλειών αναφέρουν ότι μέσα στην κιβωτό είχαν τοποθετηθεί μόνο οι πλάκες, ίσως όμως ο Παύλος πρόσθεσε από την παράδοση και τη ράβδο και τη στάμνα. <Πάνω δε από αυτήν τα χερουβίμ της δόξης, που επισκίαζαν το ιλαστήριο.> Κατανόησε, λοιπόν, πώς κατασκεύαζε το μεν ιλαστήριο ως εικόνα του ενανθρωπήσαντος Υιού· διότι τότε έγινε ιλαστήριο· προστάζει όμως τα χερουβίμ να στέκονται γύρω του και να το επισκιάζουν με τα φτερά τους, όντας πάντοτε στραμμένα προς Αυτόν και βλέποντάς Τον. Έπειτα, κάπως έτσι μας λέει ο προφήτης ότι Τον είδε, «όταν είδε τη δόξα, και μίλησε για Αυτόν».

«Και υπεράνω αυτής βρίσκονταν τα Χερουβίμ της δόξης, που επισκίαζαν το ιλαστήριο», για τα οποία δεν είναι δυνατόν να μιλήσουμε τώρα λεπτομερώς. ΠΑΛΛ. Εάν λοιπόν κάποιος επέλεγε να ρωτήσει από φιλομάθεια, και έλεγε ότι πρέπει να εξηγήσουμε τις αιτίες όλης της κατασκευής, ποια θα ήταν η δική μας απάντηση; ΚΥΡ. Ότι, ω Παλλάδιε, πρόσταξε να γίνουν άλλα μεν πριν από την κατασκευή της αγίας σκηνής, και άλλα μετά από αυτό. Διότι στο βιβλίο της Εξόδου, αν και πριν καν φανερωθούν οι τύποι σχετικά με την αγία σκηνή και πριν δοθούν τα προστάγματα για αυτήν, προανήγγειλε τον λόγο για τη χρυσή στάμνο, επειδή γνώριζε το μέλλον. Μετά όμως την ανέγερση ολόκληρης της σκηνής, στο βιβλίο των Αριθμών θα βρούμε ότι η ράβδος του Ααρών εισήχθη στα Άγια των Αγίων. Και στο βιβλίο του Λευιτικού ο Θεός νομοθέτησε επιπλέον σχετικά με τη λυχνία, αλλά και σχετικά με την τράπεζα που βρισκόταν στην πρώτη σκηνή. Επειδή δε ο σοφότατος Παύλος ήταν νομομαθής, δεν παραβλέπει απολύτως κανένα από τα γεγονότα, αλλά μνημονεύει και τα πρώτα, και τα μεσαία, και τα τελευταία. ΠΑΛΛ. Πολύ ορθά ομίλησες. Εξήγησε λοιπόν το καθένα με σαφήνεια και ευκρίνεια· διότι σίγουρα είναι βαθύ το νόημα που αφορά αυτά. ΚΥΡ. Ναι, ορθά ομιλείς. Διότι έτσι έχει το ζήτημα στην πραγματικότητα. Θα κάνω λοιπόν αρχή των διηγήσεων από τη στάμνο. Σαν βροχή λοιπόν έστελνε κάτω ο Θεός στους Ισραηλίτες το μάννα στην έρημο· διότι αυτό ήταν γι' αυτούς τροφή και άρτος άνωθεν και εξ ουρανού.

Αλλά τέτοια ήταν τα της πρώτης σκηνής, ως σύμβολο της παρούσας κατάστασης· όπως ακριβώς της δεύτερης σκηνής ήταν σύμβολο της μελλοντικής. Διότι το μεν θυμιατήριο σήμαινε ότι αυτή είναι ευάρεστη στον Θεό, το δε μάννα, την τότε ουράνια και πνευματική τροφή· η δε ράβδος του Ααρών που βλάστησε, το αειθαλές της μελλοντικής ιεροσύνης· οι δε πλάκες της Διαθήκης συμβόλιζαν τις πλάκες των καρδιών, στις οποίες χαράχτηκαν οι εντολές του Θεού. Και ο χρυσός που υπήρχε σε όλα, ότι τα μελλοντικά είναι πιο πολύτιμα από τα παρόντα. Τα δε Χερουβίμ πάνω στο ιλαστήριο, ήταν μίμημα των αόρατων λειτουργικών δυνάμεων, ανάμεσα στις οποίες αποκαλύπτοντας το θέλημά Του ο Θεός εξιλέωνε. Οι μεν χρυσοί κώδωνες δήλωναν το καθαρό και λαμπρό της πίστεως, και το εύηχο στα δόγματα και στις διδασκαλίες· οι δε ροΐσκοι (τα μικρά ρόδια) τον βίο του ιερέα και διδασκάλου. Διότι όπως το εξωτερικό περίβλημα του ροδιού είναι σκληρό και στυφό, ενώ ο κρυμμένος καρπός γλυκός· έτσι και η ζωή αυτών, φαινομενικά μεν είναι σκληραγωγημένη και δυσπρόσιτη. Όταν όμως ο Γεωργός μας ανοίξει και φανερώσει την κρυμμένη ομορφιά του, τότε γίνεται γλυκιά σε όσους την απολαμβάνουν η μετοχή στους ίδιους τους καρπούς.

Και για αυτά ακριβώς θα παραθέσω πάλι μαρτυρία, με τον Παύλο να λέει κάπως έτσι: «Είχε, λοιπόν, η πρώτη σκηνή διατάξεις λατρείας και το κοσμικό αγιαστήριο». Και ονομάζει «κοσμικό άγιο» την εξωτερική σκηνή, επειδή ήταν επιτρεπτό σε όλο τον κόσμο να εισέρχεται: «Στην οποία υπήρχε η λυχνία και η τράπεζα και η πρόθεση των άρτων. Και μετά το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή που ονομάζεται Άγια των Αγίων, που είχε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης ολόγυρα καλυμμένη με χρυσό, μέσα στην οποία υπήρχε η χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, η ράβδος του Ααρών που είχε βλαστήσει, και οι πλάκες της διαθήκης. Και επάνω από αυτήν βρίσκονταν τα Χερουβίμ της δόξης, που επισκίαζαν το ιλαστήριο. Ενώ δε αυτά ήταν κατασκευασμένα με αυτόν τον τρόπο, στην μεν πρώτη σκηνή εισέρχονται διαρκώς οι ιερείς τελώντας τις λατρείες· στην δεύτερη όμως εισέρχεται μία φορά τον χρόνο μόνος ο αρχιερέας, και όχι χωρίς αίμα, το οποίο προσφέρει για τον εαυτό του και για τα αμαρτήματα αγνοίας του λαού». Βλέπεις ότι και μόνος του εισέρχεται ο αρχιερέας, και μόνο μία φορά ολόκληρο τον χρόνο;

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ΄. Είχε, λοιπόν, και η πρώτη διαθήκη διατάξεις λατρείας, καθώς και το επίγειο ιερό. Διότι κατασκευάστηκε η πρώτη σκηνή, στην οποία υπήρχε η λυχνία, η τράπεζα και η πρόθεση των άρτων, και η οποία ονομάζεται Άγια. Πίσω δε από το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή που ονομάζεται Άγια των Αγίων, η οποία διέθετε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης, καλυμμένη από παντού με χρυσό. Μέσα σε αυτήν υπήρχε χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, η ράβδος του Ααρών που είχε βλαστήσει και οι πλάκες της διαθήκης. Επάνω δε από αυτήν βρίσκονταν τα Χερουβίμ της δόξης, τα οποία επισκίαζαν το ιλαστήριο· για τα οποία δεν είναι δυνατόν να μιλήσουμε τώρα με λεπτομέρειες.

Διότι το κάλλος της διανοίας σου, το οποίο τώρα κατέκαψε ο διάβολος, εάν κάποιος το γνώριζε καλά τότε που έλαμπε, πώς δεν θα αναστέναζε, διαβάζοντας τους θρήνους του προφήτη και ακούγοντας ότι βαρβαρικά χέρια μόλυναν και τα Άγια των Αγίων και, παραδίδοντάς τα στο πυρ, τα κατέκαψαν όλα: τα Χερουβίμ και την Κιβωτό, το Ιλαστήριο, τις λίθινες πλάκες, τη χρυσή στάμνα;

Την ονομάζει Σκηνή, λόγω του ότι [ο Θεός] κατασκηνώνει εκεί. «Και υπεράνω αυτής τα Χερουβίμ της δόξης, τα οποία επισκιάζουν το ιλαστήριο.» Αντί να πει, τα ένδοξα. «Για τα οποία δεν είναι του παρόντος να μιλήσουμε λεπτομερώς. Και εφόσον αυτά είχαν κατασκευαστεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στη μεν πρώτη σκηνή εισέρχονται διαρκώς οι ιερείς, τελώντας τις λατρείες, στη δε δεύτερη» –επειδή αυτά απαιτούν μακροσκελή ανάλυση– «μία φορά τον χρόνο εισέρχεται μόνο ο αρχιερέας, όχι χωρίς αίμα, το οποίο προσφέρει για τον εαυτό του και για τα εξ αγνοίας αμαρτήματα του λαού, με το οποίο το Άγιο Πνεύμα φανερώνει ότι δεν έχει ακόμη». Για να μην πουν: «Πώς μία θυσία προσέφερε τελείωση στο διηνεκές;», δείχνει ότι αυτή έχει προτυπωθεί εξ αρχής από τον αρχιερέα. Εάν βέβαια ήταν αγιότερη και φρικτή, ήταν μόνο μία, και πώς ο αρχιερέας προσέφερε μία μόνο φορά; «φανερωθεί η οδός των Αγίων, όσο η πρώτη σκηνή διατηρεί ακόμη την υπόστασή της, πράγμα που αποτελεί παραβολή». Εδώ, λέει, αποκρυπτόταν η προηγούμενη [οδός], επειδή αυτός ήταν ο παρών καιρός της. Ήταν δε αυτός, ο καιρός της ελεύσεως του Χριστού, μέσω του οποίου και φανερώθηκε. «Για τον παρόντα καιρό, κατά τον οποίο προσφέρονται δώρα και θυσίες, τα οποία δεν μπορούν να τελειοποιήσουν ως προς τη συνείδηση αυτόν που λατρεύει.» Δηλαδή, καθιερώθηκε ο τύπος, κατά τον οποίο προσφέρονται δώρα και θυσίες, που δεν μπορούν να τελειοποιήσουν ως προς τη συνείδηση εκείνον που λατρεύει.

Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητείτο τόπος για δεύτερη· επειδή, επιτιμώντας τους, λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα καινή διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη την οποία συνήψα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου». Και μετά από λίγα: «Με το να πει "καινή", παλαίωσε την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Είχε λοιπόν η πρώτη σκηνή διατάξεις λατρείας καθώς και το επίγειο ιερό· διότι κατασκευάστηκε η πρώτη σκηνή, στην οποία βρίσκονταν και η λυχνία και η τράπεζα και η πρόθεση των άρτων, η οποία ονομάζεται Άγια· και μετά το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή που ονομάζεται Άγια των αγίων, η οποία είχε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης περικαλυμμένη από παντού με χρυσάφι, μέσα στην οποία υπήρχε χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, η ράβδος του Ααρών που βλάστησε και οι πλάκες της διαθήκης· και υπεράνω αυτής υπήρχαν χερουβίμ δόξης που επισκίαζαν το ιλαστήριο». Και πάλι: «Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό». Και μετά από άλλα: «Επειδή ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων».

Του ιδίου: Όσον αφορά τις εικόνες, έχουμε την πεποίθηση ότι κάθε έργο που γίνεται στο όνομα του Θεού είναι καλό και άγιο. Σχετικά όμως με τα είδωλα και τα αγάλματα, μακριά από εμάς· διότι είναι κακά και αλλόκοτα, τόσο τα ίδια όσο και εκείνοι που τα κατασκευάζουν. Επειδή άλλο πράγμα είναι η εικόνα ενός αγίου προφήτη, και άλλο το άγαλμα ή το ξόανο του Κρόνου και της Αφροδίτης, του Ήλιου και της Σελήνης. Και επειδή ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού, προσκυνείται. Ο όφις όμως, επειδή είναι εικόνα του διαβόλου, είναι ακάθαρτος και απορριπτέος. Εάν, πάλι, απορρίπτεις τα χειροποίητα, πες μου, ω Ιουδαίε: Τι υπάρχει πάνω στη γη αχειροποίητο, το οποίο να προσκυνείται; Μήπως η κιβωτός του Θεού ήταν αχειροποίητη; Το θυσιαστήριο και το ιλαστήριο και τα χερουβίμ και η χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα και η τράπεζα και η εσωτερική σκηνή και όλα όσα ονομάστηκαν Άγια των αγίων από τον Θεό;

Διότι παντού στη γη, στους ιερούς ναούς, οι αγιογραφίες είναι γεμάτες από τα ιερά απεικάσματα των ασώματων δυνάμεων, σύμφωνα με την παράδοση της Καθολικής Εκκλησίας, η οποία κατέχει αυτό το κύρος εξ αρχής· το να αναζητά κανείς αποδείξεις για αυτά, ξεπερνά κάθε όριο ηλιθιότητας και ματαιότητας. Έπειτα δε, και η διδασκαλία των θεοπαράδοτων λογίων μάς καθοδηγεί με σαφήνεια. Και για να ξεκινήσουμε από την πρωταρχική τάξη, η οποία βρίσκεται εγγύτατα στον Θεό και δέχεται πρώτη την έλλαμψη από εκεί, ας δούμε τι λέει ο Παύλος σχετικά με τη διάταξη γύρω από την κιβωτό, στη Σκηνή του Νόμου: «Επάνω δε από αυτήν υπήρχαν τα Χερουβίμ της δόξης, που κατασκίαζαν το ιλαστήριο».

Σήμερα να μην κάνεις αυτό, ούτε να αναχωρήσεις ποτέ, όπως για παράδειγμα να μην πας στον αγρό, ούτε να εμφανιστείς στην αγορά. Διότι θέλει να είναι αυτός ευπαρουσίαστος και έτοιμος για όσα πρόκειται να του προσταχθούν, επειδή την επόμενη ημέρα πρόκειται ίσως να τον στείλει σε αυτήν την πόλη ή σε αυτήν τη χώρα. Κάτι τέτοιο μας υποβάλλει να εννοήσουμε και αυτός ο λόγος, ότι «Δεν θα κάνεις τίποτα χωρίς τη δική μου προσταγή, ώστε εκείνα που εγώ παραγγέλλω, αυτά να κάνεις και να φροντίζεις». Προστάζει, λοιπόν, μετά από αυτά ο Θεός στον ιεροφάντη και την κατασκευή της σκηνής, και όλα όσα την αφορούν. Και αυτή ήταν η κατασκευή των παραπετασμάτων, Χερουβίμ περίτεχνα υφασμένα. «Και αυτά που βρίσκονται πάνω από την κιβωτό εκεί, τι θα τα κάνεις;» λέει, «Χερουβίμ χρυσά σκαλιστά». Και ούτε τα ονομάζει εικόνες των Χερουβίμ, αλλά Χερουβίμ, ομώνυμα με τις θειότατες και υπερκόσμιες ουσίες. Και το πιο θαυμαστό είναι ότι «Από εκεί», λέει, «θα σου γίνω γνωστός». Τι υπάρχει πιο ένδοξο ή πιο τιμημένο από εκείνο το σημείο όπου γίνεται η θεία επιφάνεια; Ήταν δε τόσο δοξασμένα και μνημονεύονταν μαζί με τα άλλα αντικείμενα της σκηνής, ώστε δεν δοξάζονταν τότε μόνο από τον Μωυσή και τους Ιουδαίους, αλλά και από τον ίδιο τον Παύλο, τον κήρυκα της χάριτος. Μάλιστα με τρόπο ακόμη πιο ιεροπρεπή τα αποκαλεί Χερουβίμ της δόξης που επισκιάζουν το ιλαστήριο, για τα οποία έχουν λεχθεί εκτενέστερα σε άλλα σημεία.

70. Επομένως, έχει ειπωθεί από τον Απόστολο, ότι υπεράνω της κιβωτού υπάρχουν Χερουβίμ δόξης που κατασκιάζουν το ιλαστήριο· προς τον οποίο, φέρνοντας αντίρρηση, ο ακόλουθος λόγος θα μπορούσε να απορήσει και να πει: «Τι λες, ω Παύλε; Είναι αυτά τα Χερουβίμ; Ποια είναι αυτά για τα οποία ακούμε; Είναι αυτά που έλαβαν από τον Θεό την πρώτη και πιο κοντινή στον Θεό τάξη και κλήρο μεταξύ των μακάριων και υπερουράνιων ταγμάτων, ώστε πολύ δίκαια και αξιόλογα να τους απονέμεται το βραβείο της δόξης, εφόσον βρίσκονται πλησιέστατα στον Θεό, και φωτίζονται πρώτα από εκεί, και καταυγάζονται από εκείνη την άυλη και υπέρλαμπρη λαμπρότητα;» Δεν θα μπορούσες βέβαια να το πεις. «Τι θα μπορούσαν να είναι λοιπόν; Αν το επιθυμείς, πες το μας με σαφήνεια, και ανάπτυξέ μας τον λόγο για αυτά με τον καλύτερο τρόπο, ανάγοντας το παχύ και υλικό και προς τα κάτω ρέπον της διανοίας μας στα απλά και θεία θεάματα, όσο μας είναι εφικτό, από τα οποία η αρπαγή και η ανάβασή σου μέχρι τον τρίτο ουρανό σε μύησε και σου τα προσέφερε· ή ίσως έχει υποδείξει κάτι θειότερο και υψηλότερο από τον Μωυσή, τα οποία, αφού τα μεταλαμπάδευσες, τα κληροδότησες στους θεόσοφους μαθητές σου για μια πιο ένθεη διδασκαλία, για εκείνους που έχουν τη δύναμη να χωρέσουν τη γνώση τόσο μεγάλων πραγμάτων;»;

Αυτός δε ο γενναίος φαίνεται μεν να αποδέχεται τον προφήτη σε όσα λέγει περί των αγγέλων· κατηγορεί όμως τον Θεό, κατηγορεί και τον Μωυσή· τον πρώτο, ότι μάταια νομοθετεί αυτά που δεν θεωρούσε θεμιτό να νομοθετήσει, και τον δεύτερο, ότι υπηρέτησε άσκοπα και κοπίασε εις μάτην τόσο για την κατασκευή των Χερουβείμ όσο και των άλλων που πρόσταξε ο Θεός. Θα ήταν άξιος πολλών επαίνων αν τουλάχιστον συμπεριφερόταν σύμφωνα με το γράμμα και τα παλαιά καθιερωμένα· διότι αυτός αποδείχθηκε πιο απειθής και πιο δύστροπος και από τους ίδιους τους Ιουδαίους, επειδή δεν θέλησε να κατανοήσει ότι Αυτός που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα και τους λειτουργούς Του πυρ φλέγον, ο Ίδιος πρόσταξε στον νομοθέτη και την κατασκευή των Χερουβείμ από καθαρό χρυσό. Τι λοιπόν; Είχαν παραπεταχθεί και ατιμαστεί; Αλλά δεν θα το ανεχθεί αυτό ο Παύλος, ο οποίος τα αποκαλεί Άγια των αγίων και Χερουβείμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα· διότι είχαν αξιωθεί πολλής δόξης μαζί με τα υπόλοιπα σκεύη που βρίσκονταν μέσα στη σκηνή, για τα οποία έχουμε πραγματευτεί εκτενέστερα αλλού.

Διότι παραλείπουμε να αναφέρουμε τώρα ότι τα περισσότερα από τα χειροποίητα αντικείμενα του νόμου ήταν τίμια και σεβάσμια σε όσους είχαν επιλέξει να ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Όπως παλαιότερα ο πατριάρχης Ιακώβ, χωρίς καν να του έχει δοθεί εντολή, αλλά επειδή αποδείχθηκε ευγνώμων και πιστός στον προστάτη Θεό, αλείφει με λάδι μια στήλη και δίνει σε έναν τόπο την ονομασία «είδος Θεού» προς τιμήν του Θεού που του εμφανίστηκε, καθώς και όσα προστάχθηκαν αργότερα στους απογόνους του: μετά τη διάβαση του Ιορδάνη να στήσουν δύο μεγάλους λίθους και, αφού τους καλύψουν με κονίαμα, να γράψουν πάνω τους τα λόγια του νόμου, και επιπλέον να οικοδομήσουν θυσιαστήριο από λίθους, πάνω στο οποίο θα προσφέρουν στον Κύριο τα ολοκαυτώματα, και ό,τι άλλο παρόμοιο έχει γραφτεί. Αυτά νομοθετήθηκε να στηθούν όχι για ατιμία, αλλά για τη δόξα του Θεού. Αλλά ας δούμε και τα αντικείμενα της σκηνής, την κιβωτό εκείνη και όσα φυλάσσονταν μέσα της και τα χρυσήλατα Χερουβίμ που ήταν τοποθετημένα από πάνω της. Αυτά βέβαια δεν δοξάζονταν μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και ο κήρυκας της χάριτος τα ονομάζει Χερουβίμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα. Και δεν είχε απαγορευθεί να τιμώνται τα αντικείμενα της σκηνής, αλλά ο καθένας από τον λαό, κοιτάζοντας από τη θύρα της δικής του σκηνής προς αυτήν, την προσκυνούσε, όπως ακριβώς και αργότερα στον ναό του Σολομώντα, στέκονταν ολόγυρα και τον προσκυνούσαν και δεν εμποδίζονταν.

7. Διότι έπρεπε το νέο μας ιερείο, για εμάς που είχαμε ανάγκη από πολλούς καθαρμούς, να είναι άμωμο και άγιο. Διότι εάν το θυσιαστήριο, το οποίο αποτελούσε απλώς μια σκιαγράφηση και εικόνα των δικών της χαρισμάτων, ήταν τα Άγια των Αγίων, ποια κρίση άραγε αρμόζει να εκφέρουμε για την ίδια την αλήθεια; Επειδή το θυσιαστήριο υπολειπόταν της Παρθένου όχι απλώς όσο υπολείπεται μια σκιά και ένας τύπος από την αλήθεια, αλλά κατά πολύ περισσότερο, με μια άπειρη διαφορά. Διότι, για μεν το πρώτο, ο Παύλος ανέφερε ότι το κατασκίαζε εικόνα των Χερουβίμ· την πολυύμνητη Παρθένο, όμως, δεν την κατασκίασαν τα ίδια τα Χερουβίμ, ούτε κάτι ανώτερο από αυτά, αλλά Εκείνος τον οποίο υπηρετούν τα Χερουβίμ, η δύναμη του Υψίστου, όπως ακριβώς ανήγγειλε ο θειότατος Γαβριήλ. Εξάλλου, η μεν θυσία είναι ιερότερη από το ιλαστήριο, εφόσον από εκεί προσδίδεται σε αυτό η ιερότητα. Διότι η επάλειψη με το αίμα εισήγαγε την αγιότητα· η δε μακαρία Παρθένος είναι ιερότερη από κάθε θυσία, σε βαθμό που δεν μπορεί κανείς να το εκφράσει. Διότι το αίμα αυτής της νέας θυσίας δεν το δέχθηκε κάποιο θυσιαστήριο, ούτε το κατανάλωσε η φωτιά, αλλά ο ίδιος ο Θεός το προσέλαβε και το φόρεσε ως ένδυμα σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης, ως προστασία από κάθε πόνο για τους ανθρώπους. Και δεν ντράπηκε για αυτή την περιβολή, αλλά ονομάζει το γεγονός αυτό δική Του δόξα και βασιλεία.

Αλλά αυτή είναι η φύση του πρωτοτύπου και του παραγώγου, το να ονομάζεται δηλαδή αυτό που παρήχθη ή εικονίστηκε με το όνομα του αρχετύπου και με την αναίρεση του ενός να αναιρείται και το άλλο, επειδή υπάρχουν ταυτόχρονα. Ήταν άγγελος; Γι' αυτό υπάρχει και εικόνα αγγέλου. Ήταν φίδι; Γι' αυτό υπάρχει και εικόνα φιδιού και οποιουδήποτε άλλου από τα όντα. Και ονομάζονται άλλοτε μεν εικόνες αυτών των οποίων και είναι, άλλοτε δε, εξαιτίας της σχέσης, ονομάζονται ως τα ίδια τα αρχέτυπα και όχι εικόνες τους. Έτσι λέει και ο ιερός απόστολος: «υπεράνω δε αυτής τα Χερουβίμ της δόξης, που κατασκίαζαν το ιλαστήριο», χρησιμοποιώντας το όνομα των πρωτοτύπων για τις εικόνες. Άκουσε και τον Μέγα Βασίλειο: «ας εγγραφεί στον πίνακα και ο αγωνοθέτης των παλαισμάτων, ο Χριστός». Διότι δεν είπε «ας εγγραφεί η εικόνα του αγωνοθέτη των παλαισμάτων, του Χριστού», αλλά «ο Χριστός». Άκουσε και τον Γρηγόριο Νύσσης: «πρόκειται ο Ισαάκ», ονομάζοντας Ισαάκ την εικόνα του Ισαάκ. Άκουσε τον Χρυσόστομο: «είδα άγγελο σε εικόνα»· διότι δεν είπε ότι είδε σε εικόνα την εικόνα αγγέλου, αλλά άγγελο. Διότι μέσα στην εικόνα φανερώνεται το αρχέτυπο, όπως μέσα στον τύπο του σταυρού ο ζωοποιός σταυρός, εφόσον και είναι αχώριστο το ένα από το άλλο ως προς την προσκύνηση. Γι' αυτό και το εικονίσμα φέρει την ονομασία του πρωτοτύπου· διότι ο τύπος του σταυρού έχει ονομαστεί σταυρός.

Διότι και εκεί, μεταξύ των άλλων, τα χερουβίμ της δόξης που κατασκίαζαν το ιλαστήριο, δηλαδή εικόνες διαμορφωμένες με ανθρωπόμορφη όψη, ήταν όλα αναγωγικά και θεωρήματα της εν πνεύματι λατρείας. Μάταια λοιπόν για εμάς, σύμφωνα με μια τέτοια πρόταση, είναι και η σταυροειδής εικόνα, μάταια και η λογχοειδής, μάταια και η σπογγοειδής (επειδή και αυτά είναι μιμήματα, έστω κι αν δεν είναι ανθρωπόμορφα), μάταια και όσα άλλα μας έχουν παραδοθεί με αισθητές εικόνες, για να μιλήσουμε κατά τον Διονύσιο, μέσω των οποίων, όπως λέει, αναγόμαστε όσο είναι δυνατόν στις νοητές θεωρίες. Έπειτα, και η μία από τις πέντε δυνάμεις της ψυχής είναι η φαντασία, και η φαντασία θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια εικόνα, διότι και τα δύο είναι ινδάλματα. Δεν είναι λοιπόν ανωφελής η εικόνα, αφού μοιάζει με τη φαντασία. Αν όμως είναι ανωφελής η σπουδαιότερη, πολύ περισσότερο θα είναι η κατώτερη, συνυπάρχοντας μάταια στη φύση μας. Και αν υπάρχει μάταια, μάταιες είναι και οι ομόλογές της: η αίσθηση, η δόξα, η διάνοια και ο νους. Ερευνώντας λοιπόν έτσι τη φύση των πραγμάτων ο λόγος, μέσω μιας πιο επαγωγικής θεωρίας, αποδεικνύει ως άνοο αυτόν που εξουθενώνει την εικόνα, δηλαδή τη φαντασία. Εγώ εξάλλου θαυμάζω και για άλλον λόγο τη φαντασία. Διότι λένε κάποιοι ότι μια γυναίκα, η οποία κατά τον χρόνο της συλλήψεως φαντάστηκε έναν Αιθίοπα, γέννησε Αιθίοπα. Παρόμοιο είναι και αυτό που συνέβη με τον πατριάρχη Ιακώβ με το ξεφλούδισμα των ράβδων, όπου εξαιτίας αυτής της φαντασίας τα ζώα που γεννιούνταν στα κοπάδια έβγαιναν ποικιλόχρωμα. Και, ω του θαύματος, η εικονική φαντασία έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί αποτέλεσμα πραγματικής ενέργειας.

Είχε μεν λοιπόν η πρώτη σκηνή διατάξεις λατρείας και το κοσμικό ιερό. Διότι κατασκευάστηκε η πρώτη σκηνή, στην οποία βρισκόταν η λυχνία, και η τράπεζα, και η πρόθεση των άρτων, η οποία ονομάζεται Άγια. Μετά δε το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή, η λεγόμενη Άγια των Αγίων, η οποία είχε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης περικαλυμμένη από παντού με χρυσό. Μέσα σε αυτήν υπήρχε χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, και η ράβδος του Ααρών που εβλάστησε, και οι πλάκες της διαθήκης. Επάνω δε από αυτήν υπήρχαν Χερουβείμ δόξης, που κατασκίαζαν το ιλαστήριο· περί αυτών δεν είναι τώρα δυνατόν να μιλήσουμε λεπτομερώς. Αυτά, μολονότι ονομάζονται άγια, ο ιερός Απόστολος βέβαια δεν τα παρουσίασε ως προσκυνητά.