Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 1:2

Ασφαλώς, αυτός ο Αμώς, τον οποίο έχουμε κατατάξει στους δώδεκα, δεν είναι ο πατέρας του Ησαΐα· διότι ούτε η προφορά είναι η ίδια, ούτε το σημασιολογικό περιεχόμενο της λέξης. Διότι το ένα προφέρεται με δασύ πνεύμα, ενώ το άλλο με ψιλό. Αλλά και οι σημασίες τους είναι διαφορετικές· διότι αφενός το όνομα του πατέρα του Ησαΐα και το ιδίωμα της λέξης φανερώνει στερέωση, δύναμη και ισχύ· αφετέρου δε με το όνομα του Προφήτη, δηλώνεται σκληρός λόγος. —Πριν από τον Ησαΐα φαίνεται ότι είναι η προφητεία του Ωσηέ, λόγω του ότι έχει ειπωθεί: «Αρχή λόγου Κυρίου προς τον Ωσηέ». Πρέπει πάντως να γνωρίζουμε ότι αυτός ο Οζίας ονομάζεται και Αζαρίας· διότι στο πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων αναφέρεται ως Οζίας, ενώ στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών ως Αζαρίας, παρόλο που προέρχεται από τον ίδιο πατέρα και την ίδια μητέρα. Διότι μητέρα του είναι η Χαλία και πατέρας του ο Αμασίας.

Και ο χρόνος της βασιλείας ήταν ο ίδιος: πενήντα δύο έτη. Επί Οζίου προφήτευσαν ο Ησαΐας, ο Ωσηέ και ο Αμώς. Αλλά επειδή αναφέρεται «Αρχή λόγου Κυρίου προς τον Ωσηέ», μήπως αυτός άρχισε πρώτος να προφητεύει; Και, επειδή ο Αμώς προφήτευσε δύο έτη πριν από τον σεισμό, μήπως προηγήθηκε της οράσεως του Ησαΐα, στην οποία λέει: «Και ανυψώθηκε το υπέρθυρο»;

Εδώ, ωστόσο, επειδή δεν υπάρχει απαγόρευση, η σιωπή προφανώς φανερώνει τη συγκατάθεση· έστω και αν δεν μαρτυρείται ότι έπραξε το προσταζόμενο. —Όπως στην περίπτωση του Ωσηέ: Διότι λέγει «Πήγαινε, πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας»· έπειτα ο λόγος της Γραφής, μαρτυρώντας για αυτόν ότι έπραξε το προσταζόμενο, προσθέτει: «Και πορεύθηκε και έλαβε τη Γομέρ, θυγατέρα του Δεβηλαΐμ». Αλλού πάλι θα βρούμε προστάγματα να έχουν εκφωνηθεί, και το μεν έργο να μην μαρτυρείται ότι πραγματοποιήθηκε, να εννοείται όμως από εμάς, λόγω της ευπείθειας αυτών που δέχθηκαν τα προστάγματα, όπως στην περίπτωση του Ιεζεκιήλ: «Και εσύ θα κοιμηθείς πάνω στο αριστερό σου πλευρό»· και πάλι: «Θα κοιμηθείς πάνω στο δεξιό σου πλευρό». Διότι δεν προστίθεται στη συνέχεια ότι κοιμήθηκε πάνω στο δεξιό ή στο αριστερό πλευρό, αλλά έχει αποσιωπηθεί· νοείται όμως από εμάς η υπακοή του Προφήτη.

Διότι άλλος μεν προσταζόταν να συζήσει, έστω και παρά τη θέλησή του, με πόρνη γυναίκα, άλλος να περπατά γυμνός, αλλά και να ξαπλώνει στη δεξιά του πλευρά για όχι μικρό αριθμό ημερών. Και αυτά τελούνταν για όσα προέκυπταν από αυτά, και όχι οπωσδήποτε για τα ίδια τα γεγονότα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Μωυσής προσταζόταν να αγιάζει τη σκηνή, καίτοι μάλλον όφειλε να αγιάζεται από αυτήν, προκειμένου να νοείται πάλι ο Χριστός ότι στο πρόσωπό του αγιάζει τον δικό του ναό, παρόλο που συζούσε με σάρκα ανάμεσα στους Ιουδαίους και μέσω αυτού μιλούσε στα πλήθη, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Θεός από το ιλαστήριο. <Θαύμαζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει διδαχθεί;»> Δεν είναι παράλογος ο θαυμασμός των Ιουδαίων, αλλά ο λόγος γι' αυτό έχει διατυπωθεί κάπως περίτεχνα. Διότι πράγματι ήταν φυσικό να εκπλήσσονται βλέποντας να διαπρέπει με ασυνήθιστο τρόπο στον λόγο και τη γνώση εκείνος, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει πλούτο από μαθήματα. Διότι ο ανθρώπινος νους είναι βέβαια δεκτικός στη σοφία, ακόμη κι αν κάποιος δεν φαίνεται να είναι ήδη σοφός, και η φύση είναι πάρα πολύ κατάλληλη για την απόκτηση σύνεσης και γνώσης γύρω από ορισμένα πράγματα. Αλλά σε όσους δεν έχουν ιδιαίτερη τριβή με τα γράμματα, το χρήσιμο στοιχείο που υπάρχει στη φύση είναι κατά κάποιον τρόπο κλειστό και σε λήθαργο· σε εκείνους όμως που έχουν συνηθίσει να υποβάλλονται σε τέτοιους κόπους και να εντρυφούν στις ασκήσεις των λόγων, είναι εξαιρετικά λαμπρό, έτοιμο για αγαθή εγρήγορση, και βρίσκεται να κατέχει διόλου ευκαταφρόνητη παράθεση λόγων και σοφών επινοήσεων.

Λέει λοιπόν: «Αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ· και είπε ο Κύριος προς τον Ωσηέ». Διότι αρχίζει ο Θεός να αποκαλύπτει μυστήρια μέσα στον προφήτη, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει λεχθεί σαφώς από άλλον προφήτη: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανέβω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Διότι ο Θεός των όλων αποκαλύπτει στους αγίους βάζοντας στον νου τους τη γνώση των μελλοντικών. Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα μιλήσει ειρήνη στον λαό του». Εξίσου όμως και ο μακάριος προφήτης Ζαχαρίας έρχεται σε εμάς με τα ίδια λόγια· διότι είπε: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου». Διότι συνηθιζόταν από τους αγίους προφήτες να αποκαλούν άγγελο τον Λόγο του Θεού, ως εκείνον που τους αναγγέλλει και καθιστά σαφές το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Αυτό θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που έχει μαζευτεί με δόλο, θα την πληρώσουν με αντάλλαγμα, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος». Ότι δε η αποκάλυψη στους αγίους ήταν λεπτή και αόρατη, και δεν επιτελούνταν με γλώσσα και ρήματα σαν τα δικά μας, θα μας το πληροφορήσει γράφοντας ο Παύλος: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;».

Το να λέει πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Ωσηέ», μας οδηγεί σε τέτοιου είδους σκέψεις. Διότι αυτό που προστάχθηκε δεν απευθυνόταν γενικά σε όλους όσους θα το διάβαζαν, ούτε βέβαια προτεινόταν σε όσους θα επιθυμούσαν να το εφαρμόσουν στο πέρασμα του χρόνου, αλλά είχε ειπωθεί ειδικά και μόνο προς τον Ωσηέ. Διότι, ενώ είναι κοινό και επωφελές παράγγελμα το «Τάδε λέγει Κύριος: Μην ακολουθείτε τις οδούς των εθνών, και μη φοβάστε τα σημεία του ουρανού», δεν θα μπορούσε κατ' ανάλογο τρόπο να θεωρηθεί καλό και ωφέλιμο το να λάβει κανείς γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας. Αντιθέτως, το μεν πρώτο ωφελίμως θα μπορούσε να ισχύει για όλους, τούτο όμως άρμοζε να λεχθεί από τον Θεό ειδικά και μόνο προς τον προφήτη. Αυτό νομίζω σημαίνει το «και είπε προς τον Ωσηέ», σαν να έλεγε ότι ένας τέτοιος λόγος δεν απευθύνεται γενικώς προς όλους, αλλά μόνο προς τον Ωσηέ. Διότι δεν έπρεπε αυτό που ειπώθηκε κατ' οικονομίαν σε έναν για συγκεκριμένη περίσταση, να γίνει για πολλούς πρόφαση για μια αισχρή και φιλήδονη ζωή.

Τι είπε λοιπόν ο Θεός στον μακάριο Ωσηέ; «Πήγαινε, πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πόρνη και παιδιά πορνείας, διότι η γη θα εκπορνευτεί πλήρως, απομακρυνόμενη από τον Κύριο. Και πορεύτηκε και πήρε τη Γόμερ, την κόρη του Δεβηλαΐμ, και συνέλαβε και του γέννησε υιό». Κανένας λόγος δεν θα μας πείσει να εγκαταλείψουμε το γράμμα του κειμένου, και να καταδικάσουμε την ιστορία ως κάτι το τυχαίο, και να θεωρήσουμε την ίδια την πράξη ως άσχημη, ή να νομίσουμε, όπως πιστεύουν μερικοί, ότι αυτά δεν έγιναν έτσι, ούτε ότι η Γόμερ δεν ελήφθη για γάμο, δηλαδή για γαμική συνεύρεση, αφού το ιερό κείμενο αναφέρει ότι έγινε και σύλληψη, αλλά και γέννηση, και μνημονεύει και το όνομα του παιδιού, και λέει ποιος είναι ο πατέρας της γυναίκας, και εκτός από αυτά, το ίδιο το όνομα της γυναίκας. Επειδή όμως ήταν αναγκαίο να ομολογήσουμε, εφόσον επιλέξαμε να συνηγορήσουμε υπέρ της αλήθειας των γεγονότων, ότι αυτά συνέβησαν πραγματικά έτσι, ας παραθέσουμε πρώτα τα επιχειρήματα εκείνων που συνηθίζουν να χλευάζουν, και τότε λοιπόν ας προχωρήσουμε στην αφήγηση της θείας οικονομίας την κατάλληλη στιγμή.

Λέμε λοιπόν προς εκείνους που δεν αφήνουν την ιστορία έξω από τη διαβολή και που απερίσκεπτα την κατηγορούν: Σας φαίνεται άσχημο, ω άνθρωποι, το να συγκατοικεί ένας προφήτης με μια ακόλαστη γυναίκα; Τι λοιπόν; Δεν είναι πολύ πιο άσχημο το να σφαγιάζονται κάποιοι από αγίους προφήτες; Πώς, επομένως, ο Σαμουήλ θανάτωσε τον Αγάγ, και ο Ηλίας τους προφήτες του Βάαλ, καίτοι ήταν πολλοί στον αριθμό; Τι θα πούμε, πες μου, και για τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος, αφού έβγαλε τον σάκο από τη μέση του, περιέτρεχε την Ιερουσαλήμ γυμνός και ανυπόδητος; Άραγε, δεν θα κατέκρινε κάποιος αμέσως αυτόν που βρέθηκε σε τέτοια κατάσταση ως άσεμνο, εκτός εαυτού και παράφρονα; Και πώς να είναι αυτό αμφίβολο, εφόσον είναι αξιέπαινο το να πράττονται όλα από εμάς με την πρέπουσα ευταξία; Αλλά θα πεις ότι, υπακούοντας στα θεία προστάγματα, έπρατταν τέτοια πράγματα εκείνον τον καιρό. Τι, λοιπόν, πες μου, οφείλουμε να φρονούμε για τον μακάριο Ωσηέ; Άραγε, πήγε με δική του πρωτοβουλία σε πόρνη γυναίκα και έκανε σύνοικό του μια τόσο αισχρή, ή μήπως πήρε προσταγή από τον Θεό; Απορώ δε εξίσου με εκείνον που θέλει να χλευάζει τα όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν, και ο οποίος τόλμησε να διασύρει το δυσάρεστο της ιστορίας.

Είπε λοιπόν ο Θεός των όλων προς τον μακάριο Ωσηέ: Πήγαινε, πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας. Και δέχεται την Γόμερ, όχι θεωρώντας το πράγμα ως εφεύρημα ηδυπάθειας, αλλά εκπληρώνοντας έργο υπακοής και διακονίας, και γινόμενος υπηρέτης του τύπου, τον οποίο ακριβώς θα εξηγήσουμε, μορφοποιώντας στα σαρκικά και πιο γήινα, όσο είναι δυνατόν, τα πνευματικά. Θα κατηγορούσε νομίζω κανείς άδικα πλέον τον σκοπό του προφήτη. Διότι το να επιλέγει κάποιος να νυμφευθεί, και να συνάπτεται με γυναίκα, και να επιθυμεί τέκνα, ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής δεν το αποκλείει· μάλλον δε παντού το απαλλάσσει από ψόγο και διαβολή· «Διότι τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· επιτρεπόταν δε σε όσους ήθελαν να ζήσουν ορθά, και να κατορθώσουν τον ενάρετο και ευσεβή βίο, έστω κι αν επιθυμούσαν την απόκτηση τέκνων. Διότι έτσι έζησε ο μακάριος Αβραάμ· έγιναν δε και οι μετά από αυτόν ευδόκιμοι παρά τω Θεώ. Τι λοιπόν, πες μου, είναι το άτοπο, ή πώς θα διαβληθεί εντελώς το να μην αρνηθεί τον γάμο, όταν ο Θεός προστάζει να απεικονιστεί κάτι από τα πνευματικά και αναγκαία για την ωφέλεια όσων θα τα μελετήσουν, μέσω των σωματικών και αισθητών; Θα έλεγα εγώ, χωρίς να φοβάμαι καθόλου, ότι ο προφήτης έσωσε και την Γόμερ.

Δεν λέει επίσης ότι «έγινε τα πάντα στους πάντες, για να σώσει οπωσδήποτε κάποιους», και ότι έγινε στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, «στους ανόμους ως άνομος, χωρίς να είναι άνομος ενώπιον του Θεού, αλλά έννομος ως προς τον Χριστό, για να σώσει τους ανόμους»; Και γιατί τα λέω ακόμη αυτά, παραλείποντας το ακόμη μεγαλύτερο; Ότι και ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, για να σώσει το ανθρώπινο γένος, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή». Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου παράξενο, εάν, έχοντας απομακρυνθεί λίγο από το πρέπον, ο προφήτης έσωσε τη Γόμερ και επαναφέρει τη χαμένη γυναίκα στην κοσμιότητα. Ότι δε εξαιτίας ενός χρήσιμου και αναγκαίου πράγματος πρόσταξε ο Θεός να συνδεθεί με τη γυναίκα, το ξεκαθάρισε αμέσως, διαβεβαιώνοντας ότι γι' αυτήν την αιτία πρόσταξε εκείνα. Διότι, λέει, η γη θα εκπορνευθεί εντελώς, απομακρυνόμενη από τον Κύριο. Και δεν μιλάει στον προφήτη για μια μελλοντική πορνεία της γης, αλλά για αυτήν που έχει ήδη γίνει. Διότι πράγματι υπήρχαν οι δαμάλεις στη Δαν και στη Βαιθήλ, και είχαν ανεγερθεί τα τεμένη του Βάαλ, και οι τελετές του Ισραήλ τελούνταν σε όλη τη χώρα των Σαμαρειτών.

Επομένως, η θεόπνευστη Γραφή αδιαφορεί για τους χρόνους, ή, για να πούμε το αληθέστερο, εκείνοι που μας την ερμήνευσαν. Όπως ακριβώς και το ίδιο το πρόσωπο του Χριστού εισάγεται να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστίγωση, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα». Και ο ίδιος ο προφήτης λέει γι' αυτόν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η κρίση του». Βλέπεις πώς ο προφητικός λόγος μάς παρουσίασε το μελλοντικό γεγονός ως ήδη γενόμενο; Επομένως, το «Εκπορνευόμενη θα εκπορνευθεί η γη» πρέπει να νοηθεί αντί του «έχει εκπορνευθεί η γη». Και με ποιον τρόπο εκπόρνευσε; Απομακρυνόμενη από το να ακολουθεί τον Κύριο, δηλαδή αθετώντας την πορεία που οφείλει να ακολουθεί κάποιος προς τον Θεό. Διότι έχει γραφτεί: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθείς», δηλαδή θα ακολουθήσεις αμετάκλητα τους άνωθεν νόμους του Θεού. Εκπόρνευσε, λοιπόν, απομακρυνόμενη από τον Κύριο, μη ανεχόμενη να τον ακολουθεί. Διότι έγινε αποστάτιδα και βέβηλη, και, προσκολλώμενη στις λατρείες των ειδώλων, εναντιώθηκε στον Δεσπότη. Για αυτήν ακριβώς την αιτία ενώνεται με τη Γόμερ ο προφήτης Ωσηέ, διότι η γη έχει εκπορνευθεί, εγκαταλείποντας τον Κύριο. Διότι, όπως είπα, η πράξη αυτή πρέπει να νοηθεί ως τύπος ενός μυστικού πράγματος.

Δες, λοιπόν, τον Ωσηέ να τίθεται ως εικόνα και τύπος αυτών που οικονόμησε τόσο πάνσοφα ο Θεός. Συνάπτεται με τη Γόμερ, μια πόρνη γυναίκα, ο άγιος προφήτης. Εκείνη δε του γέννησε τον Ιεζράελ. Έτσι και ο Θεός καλούσε σε οικειότητα, μέσω του πάνσοφου Μωυσή, τη συναγωγή των Ιουδαίων, και σε πνευματική κοινωνία, για χάρη του πρωτοτόκου που επρόκειτο να προέλθει από αυτήν, δηλαδή του Χριστού, ο οποίος είναι αληθινά σπορά του Θεού· διότι ο Υιός γεννήθηκε από τον Πατέρα, αν και έγινε σάρκα.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, οι υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύουν με αίματα.> Είναι αναγκαίο σε εμάς που θέλουμε να διασαφηνίσουμε το νόημα των προκειμένων, σχεδόν να επαναλάβουμε τα όσα ειπώθηκαν στην αρχή, και σαν να επαναφέρουμε ολόκληρο τον σκοπό της προφητείας. Λοιπόν, όσο είναι δυνατόν, και συνοψίζοντάς τα εν συντομία, λέω το εξής. Διότι έγινε «αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ». Και ερμηνεύοντας αυτά, εύλογα λέγαμε ότι οι λόγοι από τον Θεό έγιναν προς τον μακάριο προφήτη Ωσηέ, σαν να τον μυσταγωγούσε, και να προανήγγειλε τα μελλοντικά μέσα από τύπους και λόγους. Για τον λόγο αυτόν, παραλαμβανόταν στην αρχή η Γόμερ, και γεννούσε και τον «Όχι λαό μου» και την «Όχι ελεημένη». Έπειτα, μετά από εκείνην, προσλήφθηκε δεύτερη, μοιχαλίδα και πονηρή, και για καθένα από αυτά, λεπτομερώς και με ακρίβεια ο προφήτης, όπως είπα, εκπαιδευόταν.

2. Νομίζω δε ότι, πριν από όλα τα άλλα, πρέπει να πούμε το εξής: ότι ακόμη κι αν βρεθούν με κάποιον τρόπο σε όχι και τόσο σεμνές καταστάσεις εκείνοι που έχουν λαμπρή δόξα στη θεόπνευστη Γραφή, επειδή ο Θεός οικονομούσε πολύ καλά κάτι από τα αναγκαία για την ωφέλειά μας, θα απομακρύνουμε μακριά μας τη βλάβη που προέρχεται από τον σκανδαλισμό· εφόσον φροντίζουμε να είμαστε σοφοί και οξυδερκείς, και όχι ανίδεοι περί των όσων γίνονται κατ' οικονομίαν ως απολύτως αναγκαία. Διότι ας αναλογιστούμε ότι και ο μακάριος προφήτης Ωσηέ πήρε κάποτε για τον εαυτό του γυναίκα πόρνη, και δεν αρνήθηκε έναν τόσο κατακριτέο γάμο, και έγινε πατέρας απεχθών τέκνων, των οποίων τα ονόματα ήταν: «Ου λαός μου» και «Ουκ ηλεημένη». Και το τι ακριβώς ήταν αυτό και για ποιους γινόταν, δεν θα διστάσουμε να το εξηγήσουμε. Επειδή, λοιπόν, στα κηρύγματα των προφητών αντιτάσσονταν εκείνοι από τον Ισραήλ που θεωρούνταν οι πιο επιφανείς, και ο θείος λόγος ήταν γι' αυτούς μη αποδεκτός· πράττονταν εκείνα μέσω των αγίων κατά καιρούς, ώστε, βλέποντας τουλάχιστον μέσα από αυτά τα ίδια τα δρώμενα τα όσα επρόκειτο να συμβούν, σαν να ήταν γραμμένα φανερά και ξεκάθαρα σε πίνακα, να στρέψουν τον νου τους προς την ανεύρεση του συμφέροντος, και οι ίδιοι να μεταστραφούν επιλέγοντας το ωφέλιμο, αλλά να πείσουν και άλλους.

Επίλυση: Την κρίση κτλ. Θ'. Εάν ο προφήτης Ωσηέ έλαβε γυναίκα πόρνη και τεκνοποίησε από αυτήν έμπρακτα και πραγματικά, ή εάν τα λέγει αυτά εννοώντας τα προφητικά. Ι'. Εάν ο Μελχισεδέκ δεν είναι απλώς άνθρωπος ούτε πνεύμα, αλλά άνθρωπος που δεν έχει την αρχή της γεννήσεώς του από ανθρώπους, αλλά δημιουργήθηκε άμεσα από τον Θεό. (ΚΥΡ.) Περί αυτών των ζητημάτων έχουμε κάνει εκτενή λόγο, όταν γράφαμε για τον προφήτη Ωσηέ, και στο βιβλίο περί της Γενέσεως υπάρχει διεξοδική εξέταση περί του Μελχισεδέκ, και είναι δυνατόν στην ευλάβειά σου να μελετήσει τα βιβλία και από εκεί να κατανοήσει το νόημα των όσων έχουν ειπωθεί για το καθένα.

Διότι, επειδή για κάθε προφήτη έχει λεχθεί, ας πούμε, «λόγος Κυρίου ο οποίος έγινε προς τον Ησαΐα», και «αρχή λόγου Κυρίου στον Ωσηέ», και «λόγος Κυρίου ο οποίος έγινε προς τον Ιωήλ», και «έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιωνά», και «προς τον Μιχαία» ομοίως, και για τους υπόλοιπους προφήτες παρομοίως το «έγινε» προστίθετο σε κάθε προφήτη (με τη θεία Γραφή να επισημαίνει με ακρίβεια και αναγκαιότητα ότι δεν βρισκόταν [μόνιμα] μέσα σε κανέναν από τους προφήτες, αλλά γινόταν στον καθένα, πλησιάζοντας την ψυχή στον βαθμό που η δύναμη του καθενός μπορούσε να τον χωρέσει, και παρέχοντας στην ψυχή του καθενός το κατάλληλο πνεύμα από αυτόν), και καθώς ο ευαγγελιστής επρόκειτο τώρα να ευαγγελιστεί εύλογα τη νοερή οικονομία του Λόγου, διδάσκει ότι δεν έγινε πλέον προς κάποιον άλλον όπως γινόταν στους παλαιούς, αλλά ότι ο ίδιος ανέλαβε σάρκα και έγινε άνθρωπος. Έπειτα, επειδή επρόκειτο να κηρύξει σε όλους τη σωτήρια έλευσή του στους ανθρώπους, λέγοντας στη συνέχεια «και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», ανατρέχει αναγκαστικά στην αρχή, δείχνοντας ποιος και τι λογής ήταν ο Λόγος που σαρκώθηκε χθες και πρότινος, και θεολογεί γι' αυτόν, ευαγγελιζόμενος ταυτόχρονα τη γνώση του και τη θεοφάνειά του στους ανθρώπους.

Και πάλι, τη μετάβαση από τα σωματικά στα νοητά την ονομάζει επιστροφή προς τον Κύριο και αφαίρεση του καλύμματος. Με όλους αυτούς τους διάφορους τρόπους και τις ονομασίες της κατά τον νου θεωρίας, ένα είδος διδασκαλίας μάς υποδεικνύει: το ότι δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να παραμένουμε στο γράμμα, καθώς η πρόχειρη σημασία των λεγομένων μάς βλάπτει σε πολλά όσον αφορά τον ενάρετο βίο, αλλά πρέπει να μεταβαίνουμε προς την άυλη και νοητή θεωρία, ώστε οι πιο σωματικές έννοιες να μεταβληθούν σε νου και διάνοια, αφού αποτιναχθεί σαν σκόνη η πιο σαρκική όψη των λεγομένων. Και για τον λόγο αυτόν λέει ότι «Το γράμμα αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί», διότι σε πολλά σημεία της ιστορίας, εάν παραμείνουμε στην ψιλή αφήγηση των γεγονότων, δεν μας παρέχονται υποδείγματα αγαθού βίου. Διότι, σε τι ωφελεί ως προς την αρετή τον ακροατή ο προφήτης Ωσηέ, ο οποίος αποκτά παιδιά από πορνεία, και ο Ησαΐας, ο οποίος συνευρίσκεται με την προφήτισσα, εάν κάποιος περιορίσει τα λεγόμενα απλώς στο επίπεδο της λέξης; Ή σε τι συντελούν στον ενάρετο βίο οι διηγήσεις περί του Δαβίδ, όπου η μοιχεία και ο φόνος συνέτρεξαν ταυτόχρονα στο ίδιο ανοσιούργημα;

Και όταν λέει, αναφέρει, ο προφήτης: «να πάρει ως σύζυγό του γυναίκα πορνείας, διότι η γη θα εκπορνευθεί πλήρως, απομακρυνόμενη από τον Κύριο» —δηλαδή η Εδέμ από τον Ελωείμ—, σε αυτά, λέει, ο προφήτης φανερώνει σαφώς όλο το μυστήριο, αλλά δεν εισακούεται εξαιτίας της κακίας του Νάας.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι τα ψυχικά πάθη δεν είναι εκ φύσεως ψυχικά. Αν και κινείται με αυτόν τον τρόπο στα πάθη του σώματος, όπως στην πείνα και τη δίψα, εντούτοις επειδή δεν της επιβλήθηκε νόμος σε αυτά, η ψυχή δεν είναι τόσο αξιοκατάκριτη, όπως στα υπόλοιπα που υπόκεινται σε κατάκριση. Κάποιες φορές συμβαίνει να επιτρέπεται σε κάποιον από τον Θεό να πράξει κάτι που φαίνεται άτοπο, και αντί για κατάκριση και ελέγχους, να αμειφθεί με αγαθές ανταμοιβές. Όπως ο προφήτης Ωσηέ, ο οποίος νυμφεύθηκε πόρνη, και όπως ο προφήτης Ηλίας, ο οποίος φόνευσε από ζήλο για τον Θεό, και όπως εκείνοι που με μαχαίρια σκότωσαν τους ίδιους τους γονείς τους με προσταγή του Μωυσή.

Γκρεμίζει τον Βηλ και θανατώνει τον δράκοντα· ρίχνεται στον λάκκο και διασώζεται, ενώ εκείνοι που ήταν αίτιοι για να ριχτεί εκεί, ρίχνονται μέσα και καταβροχθίζονται από τα λιοντάρια. Ωσηέ. Λαμβάνει την εντολή να πάρει για γυναίκα του μια πόρνη, και τα παιδιά που θα γεννηθούν να τα ονομάσει Ιεζραέλ, «Ουκ ηλεημένη» και «Ου λαός μου». Και κατηγορεί τον λαό για πορνεία· του προλέγει την καταστροφή, καθώς και κάποια γεγονότα μετά την καταστροφή. Το δε χωρίο: «Θα συνάψω διαθήκη με τα θηρία του αγρού, και θα μνηστευθώ με πίστη», μπορεί να εκληφθεί ότι αναφέρεται σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Προστάζεται να πάρει γυναίκα μοιχαλίδα, προαναγγέλλοντας την ερήμωση των Ιουδαίων, και τους προσάπτει πολλά και μεγάλα αμαρτήματα, τόσο στον λαό όσο και στους ιερείς. Τους καταγγέλλει επίσης για μέθη, για μοιχεία και για θυμό. Τους ελέγχει επειδή, μεταθέτοντας την ελπίδα τους από τον Θεό, ήλπιζαν στους Ασσύριους και στηρίζονταν στους Αιγυπτίους. Και τους προλέγει τιμωρίες. Αναφέρει ότι ο Εφραΐμ, επειδή βοηθήθηκε και έγινε ισχυρός, δεν χρησιμοποίησε ορθά την ευημερία του.

Ο Μωυσής ο νομοθέτης είπε, ή μάλλον ο κοινός Πλάστης και νομοθέτης μέσω αυτού: «ου φονεύσεις», και πάλι: «βάλτε ο καθένας τη ρομφαία του στον μηρό του και περάστε και επιστρέψτε από πύλη σε πύλη μέσα από το στρατόπεδο, και σκοτώστε ο καθένας τον αδελφό του και ο καθένας τον πλησίον του και ο καθένας τον πιο κοντινό του». Πώς λοιπόν αυτοί οι λόγοι δεν αποτελούν ο ένας την αναίρεση του άλλου; Ή είναι φανερό ότι δεν θα φονεύσεις μεν τον αναίτιο, αλλά εκείνον που είναι ένοχος θανάτου και αυτόν που εξύβρισε τους πατρώους νόμους και απέδωσε τον σεβασμό του Πλάστη στα είδωλα, θα τον τιμωρήσεις με θάνατο. Νομίζω ότι θα παραλείψω το «ου μοιχεύσεις» και το «πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας»· διότι αυτό κρύβει κάτι βαθύτερο από το εξεταζόμενο ζήτημα, εκτός του ότι και εδώ η περίσταση καθιστά τη φαινομενική σύγκρουση μη πραγματική. Δεν επιτρέπεται να προσβάλλει κανείς προφήτη του Θεού, ούτε με το χέρι, ούτε με τη γλώσσα, ούτε με κανέναν άλλον τρόπο· και απόδειξη αυτού αποτελούν τα παιδιά που έπαιζαν και περιγελούσαν τον προφήτη, τα οποία αντί για τα σκώμματά τους πλήρωσαν με την καταστροφή των σωμάτων τους. Αλλά θα βρεις και κάποιον, ο οποίος, επειδή ακριβώς δεν χτύπησε το πρόσωπο του προφήτη, υπέστη την εσχάτη τιμωρία· και αυτό που επιτείνει μάλλον την απορία είναι ότι, και εκείνους που παραφέρθηκαν σε ύβρη τους κατασπάραξε θηρίο, και εκείνον που δίστασε να χτυπήσει τον κομμάτιασε άλλο θηρίο. Τι λοιπόν; Δεν είναι αυτά αντίθετα μεταξύ τους;