Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 1:7

Και εξαρχής βέβαια, κατά τη δημιουργία του κόσμου, είναι φανερό ότι ο Θεός συνομιλεί με τον Υιό και το Πνεύμα, όπως με πιο ανθρώπινο τρόπο τον παρουσίασε ο Μωυσής να συνομιλεί και να λέει: «Ας κάνουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». Διότι σε ποιον λέει το «Ας κάνουμε», παρά στον Λόγο και μονογενή Υιό, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, και στο Πνεύμα, για το οποίο έχει γραφτεί: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με έπλασε»; Και αν δεν λέει ρητά για ποιους ή προς ποιους συνομιλεί, ωστόσο είναι φανερό ότι δεν μιλάει μόνο για τον εαυτό Του, όταν λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς»· και πάλι: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε τις γλώσσες τους», ώστε να κατανοήσεις ότι συναριθμούνται και άλλα πρόσωπα. Διότι ούτε θα τολμήσει κανείς να τοποθετήσει σε ισοτιμία τους αγγέλους με τον Δημιουργό και Δεσπότη, ούτε πάλι είναι δυνατόν να νοηθεί ένα μόνο πρόσωπο στον Θεό, εφόσον λέγεται: «Σαν ένας από εμάς» και «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας μπερδέψουμε». Σαφές είναι επίσης και αυτό που λέγεται σχετικά με την καταστροφή των Σοδόμων· αφενός το ότι: «Έβρεξε ο Κύριος θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό»· και αφετέρου αυτό που αναφέρεται στους προφήτες παρομοίως με αυτά, εκ προσώπου του Θεού: «Τους κατέστρεψα», λέει, «όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα». Και σε άλλη περίπτωση, εκφράζοντας τη φιλανθρωπία Του, ο Θεός λέει: «Θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους»· γεγονός το οποίο δεν απέχει από την αποστολική ρήση που λέει: «Είθε να του δώσει ο Κύριος να βρει έλεος από τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη».

Αλλά αφού τέθηκε σε μνήμα, αναστήθηκε και πάλι, καθιστώντας άπρακτα τα σχέδια της επιβουλής τους, και σχεδόν συντρίβοντας τα τόξα, εξαιτίας του ότι δεν μπορούσε πλέον να πάθει τίποτα. Και τους εκδιώκει από τον αμπελώνα ως θεομίσητους, πονηρούς και κυριοκτόνους· τον παραχωρεί δε σε άλλους γεωργούς, αγαθούς, ευγνώμονες και εξαιρετικά εργατικούς, σύμφωνα με την παραβολή του Ευαγγελίου. <Και συνέλαβε πάλι και γέννησε θυγατέρα, και του είπε: Κάλεσε το όνομά της Ουκ ηλεημένη, διότι δεν θα συνεχίσω πλέον να ελεώ τον οίκο του Ισραήλ, αλλά θα αντιταχθώ πλήρως εναντίον τους. Τους δε υιούς του Ιούδα θα τους ελεήσω, και θα τους σώσω εν Κυρίω τω Θεώ αυτών, και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με ίππους, ούτε με ιππείς.> Μετά τη γέννηση του Ιεζράελ, γεννήθηκε στον προφήτη κορίτσι από τη Γόμερ, στο οποίο πρόσταξε να δοθεί το όνομα Ουκ ηλεημένη. Και προσθέτει αμέσως την πρόφαση αυτού, και καθιστά ευθύς ξεκάθαρη την αιτία, λέγοντας ότι ο Ισραήλ δεν θα αξιωθεί πλέον καμίας επιείκειας, αλλά ότι θα εγερθεί εναντίον τους και θα λάβει τη θέση των μεγαλύτερων εχθρών τους, και θα αντιταχθεί σθεναρά στην ευημερία τους, έτσι ώστε αυτοί να εκπέσουν σε έσχατη αθλιότητα και να υποστούν αληθινά μια δυσβάσταχτη συμφορά.

Φαίνεται δε πάλι ότι ο προφητικός λόγος μάς υποδηλώνει σε αυτά τα σημεία τις αιχμαλωσίες του Ισραήλ που συνέβησαν τόσο από τον Θεγλαφαλασάρ όσο και από τον Σαλμανασάρ, τους βασιλείς των Ασσυρίων, οι οποίοι εκτόπισαν τον Ισραήλ από τη Σαμάρεια στα όρια των Περσών και των Μήδων, αφού λεηλάτησαν τις πόλεις της Σαμάρειας. Αλλά δεν θα είχαν περιπέσει σε τόσο δεινές συμφορές, εάν ο Θεός ήθελε να τους υπερασπιστεί· ή μάλλον, εάν κατά κάποιον τρόπο δεν είχε επιτεθεί και ο ίδιος, αντιστεκόμενος ως εχθρός απέναντί τους. Διότι είπε ξεκάθαρα: «Παρατασσόμενος θα αντιταχθώ σε αυτούς». Υπόσχεται δε να ελεήσει τους υιούς του Ιούδα και να τους σώσει, όχι με τον νόμο του πολέμου· διότι αυτό σημαίνει το «όχι με άρματα ούτε με ίππους»· το οποίο πράγματι και εκπληρώθηκε, όταν ο Σενναχειρείμ περικύκλωσε την Ιερουσαλήμ, τότε που και ο Ραψάκης χλεύαζε τη θεία δόξα, λέγοντας ότι ο Θεός δεν θα είχε τη δύναμη να διασώσει την Ιερουσαλήμ και όσους βρίσκονταν σε αυτήν· και προέβαλλε ως απόδειξη του ότι θα αλωθούν εντελώς και οπωσδήποτε και αυτοί, το γεγονός ότι οι θεοί στη Σαμάρεια δεν μπόρεσαν να ελευθερώσουν τους δικούς τους, αλλά ο Ιούδας, δηλαδή οι δύο φυλές που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ, σώθηκε παραδόξως. «Διότι εξήλθε άγγελος Κυρίου», λέει, «και εξόντωσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες».

Αλλά όλα αυτά βέβαια συνέβησαν σε εκείνους που ασέβησαν. Υπόσχεται όμως ότι θα ελεήσει τους υιούς του Ιούδα, δηλαδή εκείνους που μέσω της διδασκαλίας και της αναγέννησης δια του Πνεύματος έχουν γίνει υιοί του Χριστού, ο οποίος προέρχεται από τη φυλή του Ιούδα. Διότι, εάν κάποιοι γεννώνται εν Χριστώ από τους αγίους αποστόλους μέσω του Ευαγγελίου, πώς δεν θα γεννηθούν πολύ περισσότερο μέσω του ίδιου του Χριστού; Για αυτούς ακριβώς λέει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Σώζονται, λοιπόν, εν Χριστώ τω Κυρίω και Θεώ των όλων, όχι χρησιμοποιώντας όπλα επίγεια και σαρκικά, αλλά εν τη δυνάμει Εκείνου που σώζει και συγκλονίζει αρχές και θρόνους, που θριαμβεύει με τον δικό Του σταυρό επί των στιφών των αντιπάλων, που καταστρέφει τις πονηρές δυνάμεις και δίνει σε όσους Τον αγαπούν την εξουσία «να πατούν επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Πολύ εύστοχα, εξάλλου, παρομοιάζει το απειθές, ατίθασο και κυριοκτόνο πλήθος των Ιουδαίων με γυναίκα, αναφέρομαι δηλαδή στην Ουκ ηλεημένη. Διότι η γυναίκα αποτελεί σημείο αδυναμίας και θα μπορούσε να θεωρηθεί, και μάλιστα πολύ καθαρά, ως τύπος φρονήματος άνανδρου και συντετριμμένου. Τέτοιοι είναι όλοι όσοι δεν αποδέχθηκαν τη διδασκαλία του Χριστού και δεν θέλησαν να ακολουθήσουν τα θεία και άγια προστάγματά Του.

Θα αναβούν λοιπόν, λέγει, από τη γη, δηλαδή θα ζήσουν και αυτοί τη ζωή των αγίων. Διότι είναι μεγάλη η ημέρα του Ιεζραέλ. Διότι πραγματικά μεγάλη είναι η ημέρα του Χριστού, κατά την οποία θα αναστήσει όλους τους νεκρούς, και θα κατέβει από τον ουρανό, και θα καθίσει, σύμφωνα με το γεγραμμένο, επί του θρόνου της δόξης Του, και θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Εάν πάλι κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως ημέρα τον καιρό της επιδημίας (ελεύσεως), κατά τον οποίο δόθηκε η άφεση των αμαρτιών από τον Χριστό και στους Έλληνες και στους βαρβάρους, καθώς και στους Ιουδαίους που είχαν σφάλει απέναντί Του, και αυτός θα βαδίσει ακριβώς σύμφωνα με τα λόγια της αλήθειας. Έτσι και ο Δαβίδ υποδεικνύει τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρος μας λέγοντας: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». <Πείτε στον αδελφό σας Λαός μου, και στην αδελφή σας Ελεημένη.> Πολύ αναγκαία προσθέτει και αυτά σε όσα έχουν ήδη προειπωθεί. Επειδή δηλαδή είπε ότι όλοι θα βρίσκονται υπό μία αρχή, χωρίς τίποτα πλέον να τους χωρίζει με τείχη ή να τους κατατέμνει σε διχόνοια, αλλά αντίθετα να επικρατεί ομοψυχία, και η πίστη στον Χριστό να συγκεντρώνει τους πάντες στην ενότητα εν Πνεύματι, ήταν λοιπόν αναγκαίο το Πνεύμα να προστάξει αυτούς που ήδη έχουν πλουτίσει με την πίστη και έχουν υπαχθεί στον Χριστό, να μην επιθυμούν πια να αποτινάσσουν την ειρήνη προς εκείνους που δικαίως είχαν ονομαστεί «Όχι λαός μου» και «Μη ελεημένη».

Διότι αν βέβαια θέλετε, λέει, να μάθετε τις αιτίες για τις οποίες γίνατε και ονομαστήκατε «όχι λαός μου» και «μη ελεημένη» κατά τους χρόνους πριν από την επιστροφή, δεν θα βρείτε ότι εγώ έγινα σκληρός απέναντί σας και αδιάφορος ως προς τη στοργή. Αλλά κριθείτε με τη δική σας μητέρα, διότι δεν διέσωσε τη γνησιότητα της αγάπης προς εμένα, αλλά αρνήθηκε την οικειότητα. Και θεώρησε εντελώς ανάξια λόγου την καθαρότητα της πνευματικής κοινωνίας μαζί μου, και δεν θέλησε να γεννήσει τους καρπούς των δικών μου θελημάτων. Αυτή δεν είναι γυναίκα μου, και εγώ γι' αυτό λοιπόν δεν είμαι άνδρας της. Δεν σας γέννησε για μένα, αλλά για άλλους. Διότι αλλιώς θα αναγνώριζα τους δικούς μου. Δεν είναι αργός στο έλεος ο κατά φύση πατέρας, αλλά διστάζει να δείξει αγαθότητα σε νόθα γενεά. Και αυτά ίσως θα μπορούσε να τα πει κανείς ως εκ προσώπου του Θεού. Θα αναλογιστεί δε πάλι, και θα κατανοήσει ορθά, ότι εφόσον η Συναγωγή στράφηκε στην αποστασία από τον Θεό και επέλεξε αντ' αυτού τη λατρεία των δαιμόνων, και σχεδόν σαν πόρνη άπλωσε σε αυτούς τα σκέλη της, εκείνοι που γεννήθηκαν από αυτήν δεν έγιναν ούτε φιλόθεοι με καθαρότητα και σταθερότητα, ούτε βέβαια επιεικείς στους τρόπους. Αντιθέτως, γαλουχημένοι μάλλον με τα ήθη εκείνων που τους γέννησαν, προχωρούσαν απρόσεκτα σε όσα λυπούν τον Θεό, αφενός θυσιάζοντας στον Βάαλ και στις χρυσές δαμάλεις, και αφετέρου ορμώντας απερίσκεπτα σε κάθε είδος ακαθαρσίας.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ. <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, οι υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια ούτε έλεος ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Κατάρα και ψεύδος και φόνος και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύουν με αίματα.> Είναι αναγκαίο σε εμάς που θέλουμε να διασαφηνίσουμε το νόημα των προκειμένων, σχεδόν να επαναλάβουμε τα όσα ειπώθηκαν στην αρχή, και σαν να επαναφέρουμε ολόκληρο τον σκοπό της προφητείας. Λοιπόν, όσο είναι δυνατόν, και συνοψίζοντάς τα εν συντομία, λέω το εξής. Διότι έγινε «αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ». Και ερμηνεύοντας αυτά, εύλογα λέγαμε ότι οι λόγοι από τον Θεό έγιναν προς τον μακάριο προφήτη Ωσηέ, σαν να τον μυσταγωγούσε, και να προανήγγειλε τα μελλοντικά μέσα από τύπους και λόγους. Για τον λόγο αυτόν, παραλαμβανόταν στην αρχή η Γόμερ, και γεννούσε και τον «Όχι λαό μου» και την «Όχι ελεημένη». Έπειτα, μετά από εκείνην, προσλήφθηκε δεύτερη, μοιχαλίδα και πονηρή, και για καθένα από αυτά, λεπτομερώς και με ακρίβεια ο προφήτης, όπως είπα, εκπαιδευόταν.

Αναδεικνύονταν δε και στις εκκλησίες οι λύχνοι, δηλαδή οι άγιοι, συνεκλάμποντας με τη λυχνία, δηλαδή τον Χριστό. Διότι έχουν γίνει, όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος, «φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής». Ότι δε έσωσε την υφήλιο όχι με ανθρώπινο χέρι, αλλά με τις δικές του δυνάμεις ως Θεός ο Εμμανουήλ, το διαβεβαίωσε λέγοντας και διά της φωνής του Ωσηέ. Διότι λέγει ως εξής: «Τους δε υιούς του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». Ήταν δε πολύ ορθό το ότι ο λόγος απευθυνόταν προς τον Ζοροβάβελ, ο οποίος καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα και κατείχε τότε τον βασιλικό θρόνο στην Ιερουσαλήμ. Διότι, για να μη νομίσει, εφόσον του είχαν προαναγγελθεί τέτοια λαμπρά και αξιοθαύμαστα κατορθώματα, ότι θα διεξάγονταν κατά καιρούς πόλεμοι και μάχες, τον απομακρύνει αναγκαστικά από αυτές τις σαθρές και ανθρώπινες αντιλήψεις, και του παραγγέλλει μάλλον να πιστεύει ότι η ενέργεια είναι θεοπρεπής και η δύναμη δεν είναι ανθρώπινη αυτού που κατορθώνει τέτοια έργα, του Χριστού. Ενθυμούμαστε δε ότι και τον ίδιο τον Ζοροβάβελ, επειδή προερχόταν από τη φυλή του Ιούδα και ήταν βασιλιάς, λέγαμε ότι προτυπώνει στο πρόσωπό του τον Χριστό, μαζί με τον Ιησού του Ιωσεδέκ, ώστε στο ίδιο πρόσωπο να νοείται ο Εμμανουήλ ως βασιλιάς και ταυτόχρονα ως αρχιερέας. <Ποιος είσαι εσύ, το μέγα όρος, ενώπιον του Ζοροβάβελ, ώστε να εξομαλυνθείς;>

Ο Θεός, λοιπόν, λύτρωσε τον Ισραήλ από τα χέρια των Αιγυπτίων, στεφανώνοντας τον εαυτό Του με θεοπρεπή δόξα. Και βέβαια, είπε προς τον Φαραώ: «Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να δείξω σε σένα τη δύναμή μου και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε όλη τη γη». Είπε επίσης κάπου ο Θεός και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Τους δε γιους του Ιούδα θα τους ελεήσω και θα τους σώσω μέσω του Κυρίου του Θεού τους· και δεν θα τους σώσω με τόξο, ούτε με ρομφαία, ούτε με πόλεμο, ούτε με άρματα, ούτε με άλογα, ούτε με ιππείς». <Τώρα όμως μας απέρριψες και μας ντρόπιασες.> (L f. 117) Οι προφήτες που τα λένε αυτά αναλαμβάνουν επάνω τους, σαν να επρόκειτο για το δικό τους σώμα, την κατάσταση του ασεβούς λαού. Διότι οι πατέρες μας, λέει, μας τα ανήγγειλαν αυτά. Έπειτα παρεμβάλλεται διάψαλμα, για να παραστήσει τη μεταβολή. Τώρα όμως μπορεί να δει κανείς τα αντίθετα· διότι αβοήθητους μας εγκατέλειψες στον πόλεμο· αφού δεν εκστράτευσες μαζί με τις στρατιωτικές μας δυνάμεις. <Και δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς μας.> (B f. 161 b, I f. 225 b, K f. 86 b) Ο αλαλαγμός, λοιπόν, είναι η επινίκια φωνή εκείνων που έχουν νικήσει. Όταν όμως συμβαίνει να είναι λίγοι αυτοί που συνηθίζουν να το κάνουν αυτό, τότε λέμε ότι δεν υπάρχει πλήθος στους αλαλαγμούς τους. Ηττηθήκαμε, λοιπόν, και λεηλατηθήκαμε από τους εχθρούς, και μάλιστα από ολιγάριθμους· διότι δεν υπήρχε πλήθος στους αλαλαγμούς τους.

Γκρεμίζει τον Βηλ και θανατώνει τον δράκοντα· ρίχνεται στον λάκκο και διασώζεται, ενώ εκείνοι που ήταν αίτιοι για να ριχτεί εκεί, ρίχνονται μέσα και καταβροχθίζονται από τα λιοντάρια. Ωσηέ. Λαμβάνει την εντολή να πάρει για γυναίκα του μια πόρνη, και τα παιδιά που θα γεννηθούν να τα ονομάσει Ιεζραέλ, «Ουκ ηλεημένη» και «Ου λαός μου». Και κατηγορεί τον λαό για πορνεία· του προλέγει την καταστροφή, καθώς και κάποια γεγονότα μετά την καταστροφή. Το δε χωρίο: «Θα συνάψω διαθήκη με τα θηρία του αγρού, και θα μνηστευθώ με πίστη», μπορεί να εκληφθεί ότι αναφέρεται σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Προστάζεται να πάρει γυναίκα μοιχαλίδα, προαναγγέλλοντας την ερήμωση των Ιουδαίων, και τους προσάπτει πολλά και μεγάλα αμαρτήματα, τόσο στον λαό όσο και στους ιερείς. Τους καταγγέλλει επίσης για μέθη, για μοιχεία και για θυμό. Τους ελέγχει επειδή, μεταθέτοντας την ελπίδα τους από τον Θεό, ήλπιζαν στους Ασσύριους και στηρίζονταν στους Αιγυπτίους. Και τους προλέγει τιμωρίες. Αναφέρει ότι ο Εφραΐμ, επειδή βοηθήθηκε και έγινε ισχυρός, δεν χρησιμοποίησε ορθά την ευημερία του.