Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 10:1

Κάποτε ο Ισραήλ υπήρξε εύφορη γη, "Άμπελος ευκληματούσα", σύμφωνα με τα γεγραμμένα· για αυτήν οι μακάριοι προφήτες πήραν τη θέση των νεφών, και ποτίζοντάς την με θεία λόγια, φρόντιζαν να την ωφελούν, αλλά εκείνη "έβγαλε αγκάθια", έγινε άγρια και δασώδης· δόθηκε λοιπόν για κάψιμο, δηλαδή αχρηστεύτηκε εντελώς και φυλάχθηκε για τη φωτιά. <Έχοντας χρυσό θυμιατήριο κ.λπ.> Αλλά αυτά μεν ειπώθηκαν εκτενώς για τη σκηνή και για όσα βρίσκονταν μέσα σε αυτήν· ανακεφαλαιώνοντας όμως συνοπτικά θα πούμε ξανά ότι τρεις ήταν οι χώροι της σκηνής· ο μεν εξωτερικός που ήταν καθορισμένος για όλους, μετά τον οποίο βρισκόταν το πρώτο καταπέτασμα, το οποίο ονομαζόταν και επίσπαστρο επειδή συρόταν, το οποίο χώριζε την αυλή, στην οποία όλοι έμπαιναν από κοινού, και όπου προσέφεραν θυσίες στο χάλκινο θυσιαστήριο· ο δε μεσαίος χώρος μετά το επίσπαστρο, μέσα στον οποίο έμπαιναν οι ιερείς, τελώντας καθημερινά τις λατρευτικές πράξεις· αυτός δε ο χώρος ονομαζόταν Άγια, τα οποία αποτελούσαν τύπο της Παλαιάς, εφόσον εκεί τελούνταν οι θυσίες δι' αίματος· ενώ ο εσωτερικός χώρος ονομαζόταν Άγια των αγίων, τα οποία ήταν τύπος του δικού μας μυστηρίου.

Διότι ελύτρωσε τον λαό του από τον οίκο της δουλείας, και τον απάλλαξε από τη σκαιότητα των κυριάρχων, ξεσηκώνοντας εναντίον τους ολόκληρη την κτίση. Και μετατρέποντας τα ύδατα σε αίμα, πλήττοντάς τους με χαλάζι, με βαθύ και τριήμερο σκοτάδι και με όλα τα άλλα. Διότι είναι μακρύ να τα διηγηθώ ένα προς ένα. Έπειτα, αφού τους πέρασε μέσα από τη θάλασσα, τους έθρεψε στην έρημο. Τους εισήγαγε στη γη της επαγγελίας, ξεριζώνοντας σαν αγκάθια έθνη μεγάλα και μαχητικότατα. Και αυτό μας το φανέρωσε ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον σωτήρα και λυτρωτή των όλων: «Άμπελο μετέφερες από την Αίγυπτο, έδιωξες έθνη και την καταφύτευσες, άνοιξες δρόμο μπροστά της· άπλωσες τα κλήματά της μέχρι τη θάλασσα και μέχρι τα ποτάμια τις παραφυάδες της». Διότι έγινε, όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, ο Ισραήλ άμπελος με καλά κλήματα, και ο καρπός της άφθονος.

Διότι κατά τον καιρό εκείνο, λέγει, κατά τον οποίο θα απορρίψουν την πίστη στον Χριστό: Εγώ είμαι ο καλός αμπελώνας, του οποίου την κυριότητα θα έλεγε κανείς ότι είναι επιθυμητό να έχει· εγώ είμαι η οχυρωμένη πόλη· διότι ο λόγος έχει διατυπωθεί έτσι σαν να προέρχεται από την Ιερουσαλήμ: Θα είμαι πόλη πολιορκημένη. Έπειτα ο προφήτης εισάγει σε εμάς το πρόσωπο του Θεού, λέγοντας ότι: Μάταια θα την ποτίσω. Διότι, λέγει, αν και ο Ισραήλ έγινε άμπελος με καλά κλήματα, σύμφωνα με τα λόγια του Ιερεμία, εντούτοις παρήγαγε αγκάθια, και κατέστησε ανώφελη για τον εαυτό του την παρηγοριά μέσω του νόμου.

Διότι, ανάλογα με καθένα από τα προκείμενα νοήματα, κάποιες φορές γίνεται και η ανάπτυξη του λόγου. (A f. 189 b) Το ότι εξάλλου ο Ισραήλ επρόκειτο να υποστεί την αποβολή εξαιτίας της μεγάλης του ακαρπίας, το υποδήλωνε κατά κάποιον τρόπο και ο μακάριος Βαπτιστής, λέγοντας: «Ήδη δε η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων», και τα εξής. Φαίνεται, λοιπόν, ότι παρομοιάζει τη Συναγωγή των Ιουδαίων με συκιά, διότι η Ιερή Γραφή την παρομοιάζει και με άλλα φυτά, με άμπελο, εννοώ, και με ελιά, και με δάση. Γι' αυτό και ο προφήτης Ιερεμίας άλλοτε λέει γι' αυτήν, δηλαδή για όσους ανήκουν σε αυτήν: «Άμπελος με πλούσια κλαδιά είναι ο Ισραήλ». Και άλλοτε πάλι απευθυνόμενος προς αυτήν λέει: «Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη, ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου· στον καιρό της περικοπής της άναψε φωτιά εναντίον της· μεγάλη η θλίψη πάνω της, καταστράφηκαν τα κλαδιά της». Άλλος δε προφήτης, παρομοιάζοντάς την με το όρος Λίβανος, λέει τα εξής: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου». Διότι καταναλώθηκε σαν από φωτιά το δάσος στα Ιεροσόλυμα, δηλαδή ο λαός μέσα σε αυτά. Επομένως, εκλαμβάνει ως εικόνα της Συναγωγής των Ιουδαίων, όπως είπα, δηλαδή αυτών που προέρχονται από τον Ισραήλ, τη συκιά που αναφέρεται στην παραβολή. Ήρθε, λέει, ζητώντας καρπό, και δεν βρήκε.

Εάν λοιπόν ενδιαφερόμαστε και λογαριάζουμε την οικειότητα με τον Θεό, ας υποτάξουμε σε αυτόν τον αυχένα μας και ας προσέλθουμε με καλή υπακοή στον Χριστό που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας». Διότι έτσι θα είμαστε καρποφόροι και αλώβητοι, χωρίς να ξεραίνεται η ρίζα μας, χωρίς ο καρπός μας να πέφτει στο τίποτα, χωρίς να είμαστε περιπλανώμενοι και μακριά από τον Θεό, αλλά κοντά του και μαζί του, έχοντας ως πόλη την άνω και επουράνια, τη μητέρα των πρωτοτόκων, την τροφό των αγίων, το καθαρό ενδιαίτημα των άνω πνευμάτων. <Κληματαριά με καλά κλήματα ήταν ο Ισραήλ, ο καρπός της άφθονος· ανάλογα με το πλήθος των καρπών του επλήθυνε τα θυσιαστήρια, και ανάλογα με τα αγαθά της γης του οικοδόμησε στήλες. Μοίρασαν τις καρδιές τους, τώρα θα αφανιστούν· αυτός θα κατασκάψει τα θυσιαστήριά τους, θα ταλαιπωρηθούν οι στήλες τους.> Αφού είπε ότι ο Εφραΐμ αρρώστησε στις ρίζες, και ότι θα γίνει άκαρπος και όμοιος με εκείνους που δεν γέννησαν καθόλου, καθώς η αγριότητα των Ασσυρίων καταναλώνει τα γεννήματά τους, δείχνει αναγκαίως και σε ποια κατάσταση βρισκόταν παλιά, και ότι είχε γίνει εύκαρπος, όταν ακολουθούσε σοφά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. Διότι φαινόταν σαν μια όμορφη κληματαριά με καλά κλήματα στους γειτονικούς εθνικούς, και δικαιολογημένα τον θαύμαζαν.

Υπάρχουν όμως και εκείνοι στους οποίους φαίνονται καλύτερα τα όσα ειπώθηκαν σύμφωνα με την πρώτη έκδοση, εννοώ δηλαδή από τον Ευσέβιο Καισαρείας. Επομένως, θα ταίριαζε ο ψαλμός να εκφέρεται είτε εκ μέρους των αγίων προφητών, είτε από εκείνους που εφάρμοσαν άψογα τη λατρεία του νόμου. <Και τους καταφύτευσες.> (B f. 159 b, I f. 223) Το «καταφυτεύτηκαν» αναφέρεται όπως σε άμπελο· διότι ο Ισραήλ είναι άμπελος με καλά κλήματα. Και μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο, ταλαιπώρησες λαούς, και τους εξεδίωξες. <Η δεξιά σου, και ο βραχίονάς σου, και ο φωτισμός του προσώπου σου.> (B f. 159 b, I f. 223) Προσθέτοντας, λέει, το «και ο φωτισμός του προσώπου σου», μνημονεύουν, όπως είναι εύλογο, την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

Επομένως, έχει εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «διότι θα ντροπιαστούν για τα είδωλά τους, τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και ντροπιάστηκαν στους κήπους, τους οποίους επιθύμησαν»· διότι κυρίως στους κήπους τελούσαν τα της ειδωλολατρίας οι πατέρες τους. Αυτούς που παλαιότερα ήταν «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ» και «ελιά με ωραία σκιά» και «κληματώδες αμπέλι ο Ισραήλ», (η Γραφή) διδάσκει ότι θα υποστούν τέτοια τροπή προς το χειρότερο, ώστε να παρομοιαστούν με τερέβινθο, και μάλιστα όχι ανθισμένη, αλλά που «έχει αποβάλει τα φύλλα της». Αυτό βεβαίως θα αποτελεί σημείο του ότι δεν μετέχουν επ' ουδενί σε καμία ζωογόνο νοτίδα (υγρασία) ούτε διαθέτουν καμία ζωτική δύναμη, αλλά φέρουν μόνο ένα πλήθος αποσκληρυμένων ψυχών, και γι' αυτόν τον λόγο παρομοιάζονται με τους σκληρότατους και ξηρότατους καρπούς της τερεβίνθου. Τέτοια θα μπορούσες να δεις στο παρόν τα πλήθη του ιουδαϊκού έθνους, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «σαν τερέβινθος που έχει αποβάλει τα φύλλα της», και κατά τον Σύμμαχο: «σαν τερέβινθος που απέρριψε τα φύλλα της». Έχουν γίνει δε «και σαν παράδεισος (κήπος) που δεν έχει νερό»· διότι, αν κάποιος παρατηρούσε τις απαγγελίες των θείων Γραφών που γίνονται από αυτούς, τις αναγνώσεις των νομικών και προφητικών βιβλίων, καθώς και τα βιβλία των ιστορικών και στιχηρών λόγων, τους τρόπους της υμνωδίας και της ψαλμωδίας, θα δει ότι είναι αληθινά ένας «παράδεισος» και ένας λειμώνας παντοίων αγαθών.

Ϟ΄. Διότι εγώ ομολογώ ότι είμαι πολύ αδύναμος για αυτόν τον πόλεμο, και γι' αυτό τράπηκα σε φυγή, κρύβοντας το πρόσωπό μου κατά την υποχώρηση, και επιζήτησα να μείνω κατά μόνας, επειδή γέμισα με πίκρα, και να σιωπήσω, κατανοώντας ότι ο καιρός είναι πονηρός· επειδή επαναστάτησαν οι αγαπημένοι, επειδή γίναμε υιοί αποστάτες, εμείς, η άμπελος με τα καλά κλήματα, η άμπελος η αληθινή, η απολύτως καρποφόρος, η απολύτως ωραία, που αναπτύσσεται θαυμάσια με τις άνωθεν σταγόνες· επειδή μετατράπηκε σε ατιμία για εμένα το διάδημα του κάλλους, το αποσφράγισμα της δόξας μου, το στεφάνι της καύχησής μου. Εάν όμως κάποιος είναι τολμηρός και γενναίος απέναντι σε αυτά, εγώ τον μακαρίζω για το θάρρος και τη γενναιότητά του.

Εύφορη άμπελος βλάστησε από την Άννα και άνθισε βότρυ γλυκύτητας, που αναβλύζει νέκταρ στους γηγενείς για ζωή αιώνια. Ο Ιωακείμ και η Άννα έσπειραν για τους εαυτούς τους εις δικαιοσύνην και θέρισαν καρπό ζωής. Φώτισαν για τους εαυτούς τους φως γνώσεως, επιζήτησαν τον Κύριο και ήλθε σε αυτούς γέννημα δικαιοσύνης. Ας αναθαρρήσει η γη και τα τέκνα της Σιών.

Λόγος 96ος. Να μην υπερηφανεύεστε, ούτε για την καταγωγή ούτε για τη δύναμη. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, επειδή είστε φυτεία του Θεού, που γεννηθήκατε για πνευματική καρποφορία, έχω χρέος νύχτα και μέρα να εφαρμόζω σε εσάς την οφειλόμενη καλλιέργεια, και να σας ποτίζω, και τρόπον τινά να σκάβω, να κλαδεύω και να καθαρίζω, για να γίνετε άμπελος με καλά κλήματα, η οποία θα φέρει άφθονο τον καρπό του Πνεύματος. Αλίμονο όμως σε εμένα, διότι δεν είμαι από τους γεωργούς εκείνους που, σύμφωνα με το θέλημα του Δεσπότου Χριστού, περιποιούνται τον αμπελώνα που τους παραδόθηκε· εντούτοις θα πιέσω τον εαυτό μου κατά το δυνατόν, πάντοτε αλλά και τώρα, να το πράττω.